Ο απόστολος Παύλος και η δύναμη της χριστιανικής συντροφιάς

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

The Lord said, “For where two or three are gathered in my name, there am I among them.”

Your Eminence, reverend Fathers, devout Christians, we are together in this hall once again. Glory to God. Believe me, when I come down from the high mountains of Macedonia, from Florina, where the temperature is ten degrees below zero, to Athens, where it is ten above, the thermometer of my heart rises too.

I feel a special joy and tenderness whenever I stand here in this hall, at this sacred preaching stand. I am deeply moved when I see your dear faces, this sacred gathering of devout listeners.

Count it on your fingers: it has been twenty-five years, a quarter of a century, since God showed me mercy and brought me here to Athens, the capital, to begin preaching. At first we preached in the small hall at 12 Christokopidou Street, then in the small and large halls of the Three Hierarchs, then down on Palamidiou Street, and most recently here in the spacious hall of the Life-Giving Spring, which you, the devout listeners, built yourselves.

Twenty-five years, a quarter of a century. The little children their devout mothers brought to these sermons have grown up. They are now men, teachers, professors, officers, and priests.

Young people used to come by the hundreds to these sermons, both the special talks and the general ones. Those young people now have gray hair.

They have grown old. And the elders who once came here full of zeal to hear the preaching of the Gospel are no longer in the Church of Christ on earth. They are in the Church of Christ triumphant, and from heaven they intercede for us.

Twenty-five years, a quarter of a century. That is why I am moved when I stand here in this hall. And I believe you too are especially moved when you see at the preaching stand, no longer a young preacher of forty, forty-five, or fifty, but an elderly bishop who, with some difficulty now, still carries out the sacred duty of preaching.

And tonight, your love moves me to speak once more. What shall we speak about? We preachers must draw our subjects from Holy Scripture, above all from Holy Scripture. For what is Holy Scripture?

Holy Scripture is a storehouse where the seed is gathered: the heavenly seed, the Word of God. What is Holy Scripture? It is a saltworks, a place where salt lies in great heaps, the spiritual salt that seasons all humanity.

What is Holy Scripture? It is a gold mine: wherever we dig, we will find gold. So from the storehouse of heaven we will take the heavenly seed of the Lord’s words and sow it in people’s hearts, those blessed fields of God.

From Holy Scripture, this salt pan of the Spirit, we will take a little salt and scatter it, seasoning human society. From Holy Scripture we will gather flecks of gold. A more recent wise man says that Scripture is a well.

But this well holds more than water. It holds gold. Whoever lowers a little bucket into its depths will bring it up full of gold. We too are little buckets, very small ones.

We shall try to lower it into the deep well of the Scriptures and draw up a saying, a teaching from the Holy Gospel. That teaching will be the focus of our spiritual attention today.

I open the New Testament. I open the Acts of the Apostles, to its final chapter, chapter twenty-eight.

And whom do we see there in chapter twenty-eight? We see the Apostle Paul.

For, as I believe I have told you before, Holy Scripture is, to me, the most beautiful television of all.

Television, or a vision of heaven. When you turn on the television, you see all kinds of people, the small and insignificant figures of this earth. When you open Scripture, you see holy people. And one of the holiest people in Holy Scripture, after our Lord Jesus Christ, is the Apostle Paul. In chapter 28, we see Paul. How do we see him? Like a hero who, all day long...

He warmed and lit mountains and plains, rivers and lakes, and all creation. Then the sun begins to set in the west. We see Paul like the sun at sunset, on his final apostolic journey.

I hope you all read the Scriptures and have read the Acts of the Apostles at least once. There you see that, on his final journey, the Apostle Paul set out from Caesarea in Palestine. He boarded a ship and began to cross the Mediterranean. Near Crete he encountered a great storm, and the captain had to anchor in one of the island’s harbors.

They stayed there a short while, then raised anchor and sailed into the Adriatic Sea. The storm grew even fiercer, and the ship was in danger of sinking. Through the Apostle Paul, it did not sink, and all the passengers reached safety on the rocks of an island called the island of the Apostle Paul: Malta. In our own day it is a British stronghold in the Mediterranean, one of the keys to British power.

So there on Malta, the shipwrecked Apostle Paul came ashore. He stayed all winter, teaching, instructing people in the faith, working miracles, and baptizing. Then, when the weather opened up in March, he boarded another ship, a pagan vessel bearing pagan emblems. He reached Sicily, sailed around the island, and came to Rhegium, the first port on the Italian peninsula. From there he took another ship and reached an Italian port 208 kilometers from Rome.

It was 208 kilometers from Rome, in a small Italian town called Puteoli. The Apostle Paul arrived there. The name Puteoli, he says, means “a filthy town” in Latin. There were animals there, camels and other animals from the East, along with all kinds of goods that created a great deal of filth. The town was often at risk of an epidemic.

There had been epidemics, and many people had died from them because of the filth. Let me pause here. Athens, too, may soon become another Puteoli. That city Paul visited was filthy, a deadly danger to the people of Rome. And today Athens, with its two and a half million people, is in danger of becoming a mountain of filth.

Filth, tons of it, millions of pieces of paper and other rubbish, poses a danger. The first case has already appeared in a corner of Athens, raising the threat of an epidemic. And all these are signs of the times, like the flood down in Faliro. That flood was no chance event; it was a warning that great troubles are coming upon our land because of our many grave sins. It is possible.

Along with the floods, we may even face an epidemic, with people dying like flies. Save us, O Lord, from famine, pestilence, earthquake, and flood. Now, after that aside prompted by Puteoli, the city the Apostle Paul visited, and by the danger that our own city may become another filthy Puteoli, ….

And filthy: the city is already deeply unclean and filthy in spirit. But physical filth will surely follow its spiritual filth.

What happened there in Puteoli? Paul stopped for seven days. But how did the centurion let him do that? This centurion was a Roman officer, roughly equivalent to a captain in the Greek army. He and his entire guard were keeping a close watch on the Apostle Paul.

There were other prisoners awaiting trial aboard the ship as well, brought from various parts of the Roman Empire. When these poor prisoners reached Rome to be tried, many would be thrown into the dreadful contests with wild beasts and devoured in the Roman amphitheater.

But the centurion understood that Paul was no ordinary prisoner awaiting trial, no ordinary man. He saw that Paul was an exceptional, holy person who deserved respect. And he respected him. Throughout the voyage he gave Paul considerable freedom, and he let him stay in Puteoli for seven days.

What was he to do in Puteoli, in that filthy city? Yes, we must stay in the city, however filthy it may be, however many heaps of filth it may have. We must stay there. It is lovely to climb into the Alps, breathe clean air, gaze out over the mountains, and hear the birds singing.

It is lovely to climb the Holy Mountain, up to its beautiful summit, where you can see the whole Aegean Sea spread out before you. It is lovely. But we must stay here, in the filthy city, just as the Apostle Paul stayed for seven days.

Why? Because there were people there. And more than that, there were diamonds there, a few precious diamonds. Beneath that city’s rubbish and filth were souls like diamonds. They were the Christians of the first century, a small group who immediately gathered around the Apostle Paul. He spent seven days and nights with them, teaching, instructing, and comforting that little Christian community in Puteoli.

After leaving Puteoli, Paul began the 208-kilometer journey to Rome on foot, about the distance from Patras to Athens. He walked in chains, with the Roman centurion leading the way and the other prisoners beside him. As I said, in a few days those prisoners would be thrown to the wild beasts. And as the Apostle Paul walked that grim road, something extraordinary and deeply moving happened.

The Christians in Rome learned that the Apostle Paul was coming. How did they hear? By radio? There was no radio. By telegraph? They had no such means in those days. How, then? Christians left Puteoli, reached Rome, and announced the great news.

They announced that the Apostle Paul, the sun of our Christ, was coming to cast his last rays upon that renowned city. But the Christians also learned that Paul was coming in chains. He was bound, as our Christ had been bound.

They had bound Christ and led him before Pontius Pilate. And now Paul, an imitator of our Christ, was bound and being taken before Caesar in Rome. Bound, I tell you.

Yet the fact that he was bound did not deter the Christians of Rome. They did not say, ‘Why should we go outside the city to meet a prisoner awaiting trial and make ourselves suspect in the eyes of the authorities?’ Those of us who have grown old understand what that meant.

We older people lived through terrible days. Thirty-five or thirty-six years ago, our homeland was enslaved under a threefold occupation by the Bulgarians, the Italians, and the Germans. We learned then what prisons meant: Haidari here in Athens, and Merlin Street.

It was a dreadful place, where condemned prisoners groaned and the Huns tore out the fingernails and pulled out the teeth of Christians, of Greeks. You can see, then, that it took courage, great courage, to approach the executioners and the people held in those German, Bulgarian, or Italian prisons. I still shudder whenever I remember approaching Merlin Street, that dreadful street behind Hagia Sophia.

One of our country’s most heroic preachers, Father Christophoros Kallivas, was held in prison. He called to me from the window, ‘Go away, Father, far away!’ Anyone who came near a prisoner was regarded as suspect.

So you can see from that example how much courage the Christians needed to leave the city and welcome the Apostle Paul. He was coming in chains, being led before Caesar in Rome.

And yet they dared. Those were days of heroes, and they dared. They hurried out, as though their feet had wings, and walked for miles. Two groups of Christians went to meet him. To give you an idea of the distances, some met Paul as far away as Corinth, while others met him nearer, around Kiato.

The two groups met the Apostle Paul at different places. One met him at the Forum of Appius, where a memorial column recalls the event. The others met him at Three Taverns.

What a moving moment it was when Paul, Paul the prisoner, saw those Christians! His chains were more precious than diamonds. When he saw the Christians of Rome coming to meet him with tears in their eyes, the Apostle Paul wept too. And what do the Acts of the Apostles say? He thanked God when he saw them.

And the Acts of the Apostles says just this: he took courage. My God, my God, Paul the Apostle! Paul, who was counted worthy to ascend to heaven, to the third heaven, and to hear words too sacred to be spoken, which no human being may utter.

Paul, the chosen vessel; Paul, a star shining over the world, a sun for all humanity, a source of nourishment for the soul. Whatever we say of Paul falls short of the reality. And Paul needed to take courage? Yes. When he saw the Christians, he took courage.

My dear friends, I want us to pause for a moment over this passage in the Acts of the Apostles. It says that when the Apostle Paul saw the Christians from Rome coming to meet him, some at the Forum of Appius and others at the Three Taverns, he gave thanks to God and took courage.

What does this teach us? Even if you become like Paul, you still have needs. However high a person rises on the steps of holiness, he remains human. And as a human being, he needs comfort, not only from God, but from other people too.

Even Christ, as a man, felt the need for such comfort. In Gethsemane, he asked his three disciples, Peter, John, and James, to come near him.

While he knelt in prayer beneath the olive trees, his sweat fell like drops of blood. But they fell asleep. Christ expressed his sorrow that they could not stay awake beside him for even three hours and comfort the God-Man, Christ.

Paul the Apostle, too, felt the need for comfort. That is what it means to be human. There are moments in the life of even the greatest hero, even the most spiritual person, when the weight of troubles within and without bends him low. He longs to speak with the heavenly Father and receive comfort from him like the dew of Hermon. But he also needs loving people beside him to comfort him in the hardships of life.

My brothers and sisters, whatever anyone may say, a human being is human. God made us this way. You cannot change human nature; no system in the world can change it. Only God could make a different kind of human being, with a different nature. As God made us, what are we? We are social beings. We cannot live alone.

A person is not self-sufficient. Go up to Mount Lycabettus and look out over this vast city. See its houses, small and large; the little chapel high on Lycabettus; the Parthenon with its magnificent marble and ancient treasures; the sprawling factories and their machines. See the poor hut, the apartment building, the skyscraper, the towers, everything fine in the city. None of it is the work of one person.

Countless people worked to build this great city and pass it on to us. We are social beings. We need to work together. Work alone is not enough: we need the cooperation of others to create the great achievements of art and science.

Above all, we need one another in our spiritual struggle, as we grow toward spiritual perfection. Moral perfection is not achieved by one person alone. No, it cannot be achieved alone.

Let us take that to heart. As an ancient philosopher said, the person who has no need of anyone else, who wants to live entirely alone, is either a god or a wild beast. Either he needs no help because he is a god, or he is like a wild animal living alone, cut off from all others.

A human being needs other people. Moral and spiritual perfection cannot be achieved alone. I know very well that there have been rare men and women who left society, went deep into the desert, lived in caves like wild animals, or climbed mountain peaks like eagles, as they did near Prespa.

I have been there and marveled at the caves on either side of Prespa, where ascetics once lived. Yes, but those are exceptions, and exceptions do not abolish the rule. More than that, even if you become like Saint Mary of Egypt,

Or like David or Daniel, or like the stylite commemorated today, who left the world and lived atop a pillar, constantly calling out, “Repent!”, even if you become a stylite, withdraw far away, and live alone, the desire for human companionship remains strong. The lives of the Saints tell us that such people walked miles to find someone to speak with.

Stories of Robinson Crusoe make wonderful novels, but a person cannot truly live like that. I say it again, and then I will stop repeating it: moral and spiritual perfection are achieved through contact and cooperation with other people.

And Holy Scripture shows us that this is true, my dear friends. Knowing the value of cooperation and fellowship, it says, “A brother helped by a brother is like a fortified city.” When one brother joins with another in love, their bond becomes a fortress that cannot be taken.

Holy Scripture also says, “Woe to the one who is alone,” for if he falls, there is no one to lift him up. If someone walking along the road has an accident and no one is there, he may be lost. Such tragedies have happened many times.

People have been alone when they fell and began to bleed. With no one nearby, they died there in the road. But if another person is present, that person will care for them and save them.

“Woe to the one who is alone,” for if he falls, there is no one else to lift him up. The Lord Jesus Christ taught us even more about the value of fellowship, cooperation, and growing in holiness together. He did so in the saying I placed at the beginning of today’s homily, like a bright star to guide us.

And that saying is clear: “For where two or three are gathered in my name, there am I in the midst of them.” What does Christ mean? Where two are gathered, he says, I will be with them. He does not mean people gathered for business, engineering, financial, technical, or scientific purposes, much less for wrongdoing. People can join together to commit a crime or to do good.

Or they may come together to do other things. So when two or three people gather around a great ideal, the Christian ideal of saving their souls, growing toward moral and spiritual perfection, and carrying out missionary work...

when people gather with such high aims, then Christ is present in that little group, even if there are only two of them.

Christ is there. Christ is there, unseen. He is all ears to hear their pain, all eyes to see them, and all heart to feel what they feel.

He is like the sun, warming them; like a staff, supporting them; like a rock, holding them firm. Christ is near them. Christ is with them. Remember two people walking along a road alone, deeply troubled and almost in despair, speaking to each other in their sorrow.

They were two disciples on the road to Emmaus. A third person appeared beside them, and that third person was Christ. Though they did not recognize him, Christ gave them great comfort.

Their hearts, which had grown cold, were warmed and set ablaze within them. They themselves said how their hearts had burned as that third person walked with them.

For where two or three are gathered in my name, I am there among them. Yes, my dear ones, we need companionship; we need to be together. Take a burning coal, for example. If you set it apart by itself, it will burn for a while, but it will soon go out. If you take that burning coal and place it among a group of...

A burning coal placed among other burning coals grows hotter, and together they keep their flame for a long time. Alone it goes out; with the others it keeps burning.

So it is with Christians. Every Christian who is alive in faith is like a burning coal. But left alone, without comfort, companionship, or spiritual support, that coal may one day go out and become a cold, extinguished ember.

Here is another, more familiar example of the strength of a group. Take one twig: you can break it easily. Two twigs are harder to break. Three are harder still.

Add a fourth twig, a fifth, a sixth. One twig breaks easily. Two Christians together are harder to break; three, harder still; four offer great resistance. That is the strength of a group: “For where two or three are gathered in my name, there am I in the midst of them.”

Let me give you another example, this one from John Chrysostom. Perhaps you have seen those reddish stones that are called flint. Take one piece of flint by itself, and it is cold.

But strike one piece of flint against another, and you can kindle a fire. Two stones striking together produce fire. And you sharpen a piece of iron against a whetstone.

So Christians, too, grow through their contact with one another. As they spend time together, they make new progress in their spiritual lives. A small brotherhood is made up of people bound together neither by blood nor by family ties, but by the Holy Spirit and our Lord Jesus Christ. Such a group is a great thing in this world. It is a wonder, a wonder.

These small groups may have only two or three people. I have come today, my brothers and sisters, to urge you strongly to form such groups, this little flock that the world looks down on, especially in the troubled times in which we live.

A holy group of two or three people, or even more, becomes a source of strength in Christ Jesus our Savior. Christ taught us this through his example as well as his words. He did not live alone. Though as God he needed no one, as man he gathered the first group around him: the Twelve Apostles. And within the Twelve he had a smaller circle, three chosen disciples: Peter, John, and James.

With this group, Christ traveled from town to town and village to village. And as a later theologian said, those Twelve Apostles were Christ’s greatest cross in this world.

Yet this group was needed to carry on his work in the world and to become the nucleus of his Holy Church. The Apostle Paul, too, was not alone. Think of all of us priests, eight thousand of us, hundreds upon hundreds. Gather us all together and squeeze us dry, and we still would not amount to Paul’s little fingernail.

And yet Paul, Paul, of whom we could never speak highly enough to match his glory, was anxious when he was left alone here in Athens.

Paul was alone, and it weighed heavily on him. But when his companions came from Macedonia, he took courage and began to preach the words of our Christ. Even if you are Paul, you cannot be alone. You need holy companionship.

Paul, too, had companions, some twenty or thirty people close to him: apostolic workers ready to carry out his instructions as messengers of the Spirit. Alongside the men, he also had a group of chosen women.

Their shining star was Priscilla, who accompanied him through his life and his apostolic work. So Christ had a group around Him; Paul had a group; and John Chrysostom, who followed Paul’s example, had a group beside him too.

Besides the flock of the Church, he had a group of men and women who followed him even into exile. They stayed with him when the malice of the hierarchs and the intrigues of the palace drove this champion of Orthodoxy away.

Even as far away as Armenia, that devoted group went with him. Many who had heard him abandoned him; the great crowd abandoned him. But the small group remained faithful and devoted. They were the wings and the protection of that great man.

On the last day of his life. Christ had a group; Paul had a group; John Chrysostom had a group; Basil the Great had a group. And among more recent figures, who formed groups? Saint Kosmas of Aetolia. Yes, Saint Kosmas of Aetolia.

I have been granted the grace to publish his book there more than once. Look at what he did: he went from village to village in those harsh times. Just think of it.

People there did not hear sermons regularly, as you do here every Sunday. In Thessaly, Epirus, Macedonia, and across the Balkans, years and years had passed since they had heard a sermon. So the people gathered, and Kosmas of Aetolia climbed onto a stool.

From that makeshift stool he preached the word of God. And when he finished, what did he say? ‘Now I ask you for payment. I want you to pay me. I ask you for this comfort, for this payment.’

‘But we have no money,’ the people answered from below. ‘My children, you have misunderstood me. I am not asking for money. I carry no collection bag.’

I have no collection bag, no house, no hut, nowhere to sleep. I have absolutely nothing in this world. Even this stool, this platform I preach from, is not mine. It belongs to you; you built it. And from this platform I have the right, yes, the right, to speak to kings, bishops, monks and nuns, women and men. I will stop there. What is my reward? Money? I would have to be mad. Let the bishops hear this. Let the monks who work to provide for their nephews and nieces hear it too.

Money kept by a monk or bishop for nephews and grandchildren is a curse, a curse! Every drachma that goes from a monk’s or bishop’s pocket to relatives is a fire that will burn down their homes. Not a single drachma! If you are a monk, that life is behind you. You have left the world and changed your name. You no longer belong to your family according to the flesh; you belong to the great and spacious family of Christianity. And to that family you owe more than your purse and your money.

You must give even yourself, even be ready to open your veins for the Lord’s work. ‘I have no nephews, no grandchildren, no one in this world,’ Kosmas says. Though he did have relatives, he says, ‘I have no collection bag. I have nothing.’

‘What, then, is my payment? There is only one payment I seek. I would be mad to ask the people of this world for money. So what is my payment? Here it is: a group. What group? When I leave, gather together, five or ten of you.’

‘Open the Holy Gospel, read it, weep together, and comfort one another. That is what I ask. If you do this, I shall leave comforted; you will have comforted me. If you do not, I shall leave sorrowful.’ Yes, a group! ‘Where two or three are gathered together in My name, there am I in the midst of them.’ These words of our Christ are immortal and eternal.

On these words rests one of the noblest missionary movements humanity has seen: ‘Where two or three are gathered together in My name, there am I in the midst of them.’ We have forgotten those words, my Christ. We have forgotten them.

And who remembered them? To their credit, who remembered and put them into practice? The communists, yes. Read Lenin; read Stalin. ‘We are few,’ they say, ‘but we shall advance through the world and change humanity.’ They wrote this when there was not yet a single communist in the world. Marx and Lenin took this principle from the Holy Gospel, and our opponents took those words and said, ‘Organize yourselves in groups of three…’

And we unworthy Christians have let the communists take those words from us. They deserve praise for acting on them: they triumph, they win, and they govern this land, my dear people, while all of us, young and old, show indifference and do nothing in the face of humanity’s suffering.

They took that idea and put it into action. They formed their famous triads, groups of three, and through those triads they reached deep into countries and brought about new situations.

We have the Word of our Christ, the eternal Word of our Christ, yet we have forgotten His words and remained isolated. There is no work together in Greece. A priest works, a woman works, a Christian works; but the shared work that is a divine and eternal law is absent from our poor country.

And what do I hear? You do not hear it. Oh, what I hear! I hear Satan; you do not hear him, for you have no ears to hear. I consider this one of the gravest signs of the times: unworthy priests who care only for their purses and have never understood what mission in the world means; bishops who live only for their nephews and are far from the Gospel of Christ; godless and faithless people; enemies of the Gospel. All of them cry out from one end of the country to the other against the brotherhoods. Such slander is spread against this institution. For missionary work begins with two people. I stress this as a theologian who has studied the texts of the Scriptures, as a Christian, and as a bishop. I value monasticism: it is an institution, and we must value it.

I do not hate monasticism. Heroes and martyrs have come from its ranks. But missionary work, too, is an enduring institution, older than monasticism itself. Monasticism appeared in the third century, while missionary work appeared with the Gospel, with Christ.

“Where two or three are gathered, there am I among them.” So who are you, sir, small and insignificant as you are, to forbid two souls, three souls, four souls from gathering and forming a holy fellowship for the glory of God? Who are you to dare open your mouth and speak against the brotherhoods?

The official Church has reached the point where it seems concerned with nothing but these groups. Speak to it about the Masons, and it does not fight them. Speak to it about the Millennialists, and it does not fight them. It lives in harmony with them. But as soon as it hears that two or three Christians in some town have formed an association, mouths open, and out come the frogs of the Apocalypse. They all cry out together and create such an atmosphere against them.

The result is that these groups are now in danger of dying out, all these small groups, to the triumph of the devil. Once they were flourishing and growing. Now priests, small and insignificant men, do nothing but climb into the pulpits and fire their attacks at those who live for missionary work, whose longing and dream is the glory of our Christ.

Yes, that is the situation within the Church. Now let me show you the value of a group, a group, a group. The fact that I am here before you today, and that you can see me, I owe to a group. I owe it, I owe it to a group.

With tears and deep feeling I remember the story of that group. Some time ago, we accompanied to his final resting place a giant, a hero, a shining star, a worker of the Gospel: Panagiotis Trembelas.

What was he? A man on his own? No, he belonged to a group. What group? There were five of them. In the name of the Nazarene, a holy elder gathered them together: Trembelas, Panagiotopoulos, Koliopoulos, Aemis, and Farazoulis. He gathered them in the name of Christ. They would leave their family ties behind and work for Christ. For Christ they would work! Those five accomplished work that hundreds of clergy, hundreds of monks, and hundreds of unworthy bishops did not accomplish.

How, then, could we condemn such a group? Trembelas became who he was because there was a group. Without that group, there would have been no Trembelas. His story is proof of the value a group can have. Finally, brothers and sisters, let us come to a close.

I said that the communists took this saying from the Gospel and made it a principle of their organization: groups of three, groups of three.

And now I will tell you something astonishing. In Russia there is an official Church. There are bishops dressed in gold, wearing their pectoral icons, with their houses and grand residences, and salaries paid by the Soviets.

They have houses and every comfort: an official Church. But this official Church is the woman seated upon the Beast in the Apocalypse. She has become a slave, subject to the power of the atheist communists. These men act on their orders; they have become agents of atheism and unbelief.

That is not the Church. No, that is not the Church. It has betrayed all that is sacred. Does the Church of Russia still exist? Where is it? In the factories, in the forests, in the caves, in the villages, everywhere.

A blessed network, in groups of three, three, three. Christians recently wrote a moving account. A fair-haired Russian boy went up quietly to his parish priest. “Father,” he said, “bend down. I want to tell you a secret.” The priest looked at the child. “What secret?” “Father,” he said, “there were two of us until yesterday. Now there are three. I found a boy from next door, and every evening Grandmother gathers us and teaches us about Christ, ”

“, about Jesus Christ.” O Holy Russia! O Holy Russia! Those three children, that is the Church! Those three little Russians, gathered in the name of Jesus Christ, far from the official Church that has betrayed all that is sacred, bear glorious witness that Christ truly lives and reigns unto the ages of ages. So, my brothers and sisters, consider what has happened in recent years: members of the Zoe and Sotir brotherhoods, workers in the Lord’s vineyard, have formed study circles for women and for men. Other devout parish priests have done the same. Some circles have five people, some ten, some fifteen, some thirty.

Come, then. I urge all of you to organize. Organize! Organize! Gather in threes, in fives, in tens. If you want your home to become a church, make it one. If you sit idle, people in worldly homes hold parties.

No one objects to that. Homes have become places for card games and gambling, and revelry goes on inside them.

But you Christians, open your homes! Let your home be a study circle, a place to stand firm, a fortress!

Gather the little children of our Christ who have been abandoned. I expect nothing from the official Church. The official Church has become inseparable from the state! It has become inseparable from the state! I expect nothing brave or noble from it. But I expect much from these circles. Christians, organize in threes. Let us become an island of faith. Then the world will see that Christianity is no fairy tale, no myth, but a reality founded on the words of Christ: “Where two or three are gathered, there am I among them.”

As I finish, let me strengthen this point: anyone who opens his mouth and says that the brotherhoods are organizations outside the Church commits a grave sin. I will struggle to defend this conviction. It is blasphemy against the Holy Spirit for unworthy priests and bishops to spread the claim that they are outside Christ. No, no, no! They are in the heart of our Christ. They are rooted in the word of our Christ; they draw from His Gospel and His Spirit.

I am finishing now. I want to show you the importance of the group and the work of these circles. Let me tell you this. When I was in Acarnania, it was forty, perhaps forty-five or fifty years ago; I can hardly remember now, I was in Xiromero, near Valtos. A formidable river runs there: the Achelous.

Its current is strong. In those days there were no bridges. The Karagounides women were heroines, remarkable women who lived for Christ. Their clothes reached to the ground; they dressed like the Most Holy Theotokos. Hardworking and diligent, they carried great vessels on their heads and raised the children of heroes and martyrs. When those women came to the river and saw it rushing past, not one of them dared enter it alone.

Alone, no, she won’t go in. What does she do? About ten women gather. Once there are ten or fifteen of them, they form a chain and bind themselves to one another. They make the sign of the Cross, enter the river, and reach the other side. If one slips into the water and the current tries to sweep her away, the others pull her back. You and I are like those Karagounides. Here the current is strong. The Achelous River is strong, and the current of Satan is strong.

Let no one face it alone, men, women, or little children, like that Russian child, lest the river sweep them away. Together, our fellowship will cross, and Christ will prevail.

Είπεν ο Κύριος, ου γαρ εισιν δύο ή τρεις συνηγμένοι εις το εμόν όνομα, εκεί ειμι εν μέσω αυτών.

Σεβασμιότατε Ιεράρχα, Αιδεσιμότατοι Πατέρες, ευσεβείς Χριστιανοί, και πάλι ευρισκόμεθα εδώ στην αίθουσα. Ας έχει δόξα ο Θεός. Πιστεύσατέ με ότι όταν κατεβαίνω από τα ψηλά βουνά της Μακεδονίας, από τη Φλώρινα όπου το θερμόμετρο είναι 10 κάτω από το 0, ενώ εκεί το θερμόμετρο είναι 10 άνω από το 0, εδώ το δικό μου θερμόμετρο της καρδιάς μου, το θερμόμετρο, ανεβαίνει όταν κατεβαίνω εδώ στην Αθήνα.

Αισθάνομαι μια ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση όταν βρίσκομαι εδώ στην αίθουσα, επάνω στο ιερόν το βήμα του κηρύγματος. Και συγκινούμαι βαθύτατα όταν βλέπω τα προσφιλή σας πρόσωπα, την ιεράν αυτή σύναξιν των ευσεβών ακροατών.

Πάνε τώρα, μετρήστε με τα δάχτυλα, πάνε τώρα 25 χρόνια, ένα τέταρτον αιώνος, που με ελέησε ο Θεός να ευρίσκομαι, να έρθω εδώ μέσα εις το κλεινόν άστυ, στην πρωτεύουσα, και να αρχίσω τα κηρύγματα. Στην αρχή κηρύτταμε στη μικρά αίθουσαν Χριστοκοπίδου 12, μετά εις τη μικρά και μεγάλη αίθουσαν των Τριών Ιεραρχών, μετά κάτω στο Παλαμιδίου και τελευταίως εδώ στην ευρύχωρη αίθουσαν του Ζωοδόχου Πηγής, που είναι κτίσμα δικό σας, των ευσεβών ακροατών.

25 χρόνια, ένα τέταρτον αιώνος. Μικρά παιδιά που τα έφερναν οι ευσεβείς μητέρες εδώ στα κηρύγματα, τώρα έχουν μεγαλώσει, έχουν γίνει άντρες, διδάσκαλοι, καθηγητές, αξιωματικοί και ιερείς.

Νέοι ερχόνταν κατά εκατοντάδας εδώ στα κηρύγματα, τα ιδιαίτερα και τα γενικά. Οι νέοι αυτοί τώρα είναι με γκρίζα μαλλιά,

ώριμοι είναι πλέον γέροντες. και γέροντες που ερχόνται εδώ με φλόγα να νικεί και ήκουαν το κήρυγμα του Ευαγγελίου, τώρα αυτοί οι γέροντες δεν βρίσκονται πλέον στη στρατευομένη Εκκλησία του Χριστού, αλλά βρίσκονται στη θριαμβεύουσα Εκκλησία του Χριστού και εκεί επάνω στα ουράνια πρεσβεύουν υπέρ ημών.

25 χρόνια, ένα τέταρτον αιώνος. Εδώ γιατί αισθάνομαι κάποια συγκίνηση όταν βρίσκομαι εδώ στην αίθουσα. Και θέλω να πιστεύω ότι εσείς ιδιαίτερα συγκινείσθε όταν βλέπετε στο βήμα όχι πλέον ένα νεαρό ιεροκήρυκα 40, 45, 50 ετών, αλλά βλέπετε πλέον ένα πρεσβύτην επίσκοπο, ο οποίος με κάποια δυσκολία βέβαια αντεποκρίνεται εις το ιερό καθήκον του κηρύγματος.

Και απόψε πάλι η αγάπη σας μας κάνει να ομιλήσουμε. Ποιο θα είναι το θέμα μας; Τα θέματά μας εμείς οι ιεροκήρυκες πρέπει να τα αντλούμε, να τα παίρνουμε από την Αγία Γραφή. Κυρίως από την Αγία Γραφή. Διατί τι είναι η Αγία Γραφή;

Η Αγία Γραφή είναι μια αποθήκη όπου υπάρχει συγκεντρωμένος ο σπόρος, ο ουράνιος σπόρος, ο Λόγος του Θεού. Τι είναι η Αγία Γραφή; Είναι η αλυκή, το μέρος δηλαδή εκείνο όπου είναι συγκεντρωμένο σωρούς σωρούς το αλάτι, το πνευματικό που αλατίζει την ανθρωπότητα.

Τι είναι η Αγία Γραφή; Είναι χρυσορυχείον που όπου και αν σκάψουμε θα βρούμε το χρυσάφι. Από την αποθήκη λοιπόν του ουρανού θα πάρουμε τον ουράνιο σπόρο των λόγων του Κυρίου, που θα σπέρνουμε στις καρδιές των ανθρώπων, που είναι τα ευλογημένα χωράφια του Θεού.

Από την Αγία Γραφή, από την αλυκή αυτή του πνεύματος θα παίρνουμε ολίγο αλάτι, να σκορπίζουμε και να αλατίζουμε την ανθρώπινη κοινωνία. Από την Αγία Γραφή θα παίρνουμε τα ψήγματα του χρυσού. Λέει κάποιος νεότερος σοφός ότι η Γραφή είναι ένα πηγάδι.

Αλλά το πηγάδι αυτό δεν έχει απλώς νερό μέσα, έχει χρυσό μέσα. Και όποιος κατεβάσει το κουβαδάκι του κάτω στο βαθύ ρεύμα, στο βαθύ φρέαρ αυτό, θα τον εβάσει γεμάτο χρυσάφι, δεν τον εβάσει. Κουβαδάκια κι εμείς είμαστε, μικρά κουβαδάκια.

που θα προσπαθήσουμε να το ρίψουμε κάτω μέσα στο βαθύ φρέαρ των Γραφών. Και από εκεί πέρα να πάρουμε ένα ρητό, μια διδασκαλία του Ιερού Ευαγγελίου, και αυτή να γίνει σήμερα το κέντρο του ενδιαφέροντός μας, του πνευματικού.

Ανοίγω την Καινή Διαθήκη, ανοίγω τις Πράξεις των Αποστόλων και στο τελευταίο κεφάλαιο, το 28ο κεφάλαιο,

εκεί στο 28ο κεφάλαιο βλέπουμε ποιον; Βλέπουμε τον Απόστολο Παύλο.

Διότι, όπως σας είπα και άλλοτε νομίζω, για μένα η Αγία Γραφή είναι η πιο ωραία τηλεόραση.

Τηλεόρασης είτε όρασης του ουρανού. Όπως ανοίγοντας τηλεόραση βλέπεις τα διάφορα πρόσωπα, τα μικρά και ασήμαντα της γης, ανοίγοντας τη Γραφή βλέπεις πρόσωπα ιερά. Ένα δε από τα πλέον ιερά πρόσωπα της Αγίας Γραφής, μετά τον Κύριον ημών Ιησού Χριστόν, είναι ο Απόστολος Παύλος. Στο 28ο κεφάλαιο βλέπουμε τον Παύλο. Πώς τον βλέπουμε; Σαν έναν ήρωα που, αφού όλη την ημέρα

Εθέρμανε και εφώτισε βουνά και πεδιάδες, ποτάμια και λίμνες και ολόκληρη την πλάση. Μετά ο ήλιος γέρνει να βασιλέψει στη Δύση. Βλέπουμε τον Παύλο σαν ήλιο στο ηλιοβασίλεμά του. Είναι ο Παύλος στην τελευταία του Αποστολική Οδοιπορία.

Πιστεύω να είστε όλοι αναγνώστες της Γραφής και θα έχετε διαβάσει οπωσδήποτε μια φορά το βιβλίον των Πράξεων των Αποστόλων. Εκεί βλέπετε ότι ο Απόστολος Παύλος στην τελευταία του περιοδεία ξεκίνησε από την Καισάρεια της Παλαιστίνης, μπήκε μέσα σε ένα πλοίο, άρχισε να ταξιδεύει στη Μεσόγειο θάλασσα, συνήντησε τρικυμία μεγάλη στην Κρήτη, αναγκάστηκε ο πλοίαρχος να αγκυροβολήσει σε λιμένα της Κρήτης.

Έμεινε εκεί ένα μικρό διάστημα, σήκωσαν άγκυρα, έπεσαν πάλι μέσα στο Αδριατικό Πέλαγος. Η Θεία Λαϊκή ήταν ακόμη μεγαλύτερα και το πλοίο εκειδήνευσε να πνιγεί Χάρη στον Απόστολο Παύλο το πλοίο δεν επνίγηκε, αλλά όλοι οι επιβάτες σωθήκανε πάνω στα βράχια μιας νήσου η οποία ονομάζεται Νήσος του Αποστόλου Παύλου, η οποία είναι η Μάλτα, το φρούριο το εγγλέζικο πλέον σήμερα στη Μεσόγειο, ένα από τα κλειδιά της Αγγλικής δυνάμεως.

Εκεί λοιπόν στη Μάλτα εβγήκε ο ναυαγός ο Απόστολος Παύλος, έμεινε όλο το χειμώνα, δίδαξε, κατήχησε, εθαυματούργησε, εβάπτισε, ανεβάπτισε και όταν το καλοκαίρι άνοιξε, το Μάρτιο, όταν άνοιξε ο καιρός, τότε μπήκε σε ένα άλλο πλοίο ειδωλολατρικό που είχε εμβλήματα ειδωλολατρικά, έφτασε στη Σικελία, γύρισε γύρω-γύρω όλη τη Σικελία τη νήσο, έφτασε στο λιμάνι, το πρώτο λιμάνι της Ιταλίας, της Ιταλικής Χερσονήσου, το Ρήγιο και από εκεί βρήκε άλλο καράβι και επήγε, ταξίδευσε από εκεί και έφτασε σε ένα λιμάνι της Ιταλίας που απέχει 208 χιλιόμετρα από τη Ρώμη.

από τη Ρώμη σε μια πόλη που και μέχρι σήμερα ονομάζεται Ποτιόλους, Ποτιόλοι της Ιταλίας, μια μικρά πόλη. Το όνομα αυτό, Ποτιόλοι, που έφτασε εκεί ο Απόστολος Παύλος, σημαίνει λατινικά μια βρωμερά πόλη, διότι εκεί ήταν ζώα, καμήλες, ζώα της Ανατολής, εμπορεύματα διάφορα που δημιουργούσαν μεγάλη ακαθαρσία, και συχνά η πόλη σε αυτή εκινδύνευε από επιδημία.

Από επιδημίες, και πολλοί άνθρωποι πέθαναν από επιδημίες, αποτελέσματα της ακαθαρσίας. Μια παρένθεση. Και η Αθήνα εντός ολίγου Ποτιόλη γίνεται. Όπως εκείνη η πόλη που επήγε ο Απόστολος Παύλος ήταν μια βρωμερά πόλη, κίνδυνος θάνατος για τους κατοίκους της Ρώμης, έτσι και σήμερα αυτή η Αθήνα με τα δυόμισι εκατομμύρια κινδυνεύει να γίνει ένα βουνό ακαθαρσίας.

αρσίας, τόνοι, εκατομμύρια, χαρτιά και άλλα πράγματα που υπάρχει κίνδυνος, και το πρώτο κρούσμα παρουσιάστηκε σε κάποια γωνιά των Αθηνών, ένας κίνδυνος επιδημίας. Και όπως, διότι όλα είναι σημεία των καιρών, όπως η πλημμύρα που έγινε κάτω εκεί στο Φάληρο. Εκεί το Φάληρο δεν είναι ένα τυχαίο γεγονός, αλλά είναι μια προειδοποίηση ότι έρχονται κακά μεγάλα στον τόπο μας για πολλά και μεγάλα αμαρτήματα. Δεν αποκλείεται.

Δεν αποκλείεται κοντά στην πλημμύρα να έχουμε και επιδημία και οι άνθρωποι να πεθαίνουν σαν τις μύγες. Και σώσον μας, Κύριε, εκ λιμού και λοιμού και σεισμού και καταποντισμού. Μετά την παρένθεση αυτή που έκανα εξ αφορμής της πόλεως Ποτιόλων, που επισκέφτηκε ο Απόστολος Παύλος, και ότι η πόλη μας κινδυνεύει να γίνει Ποτιόλη, πόλη ακάθαρτος και βρωμερά,

Και βρωμερά, ότι είναι πολύ ακάθαρτος και βρωμερός ψυχικώς είναι, αλλά κοντά στην ψυχική βρώμα θα επακολουθήσει οπωσδήποτε και σωματική ακαθαρμότητα.

Λοιπόν, από εκεί στους Ποτιόλους τι ήταν; Μέσα στους Ποτιόλους σταμάτησε ο Παύλος 7 μέρες. Μα πώς τώρα άφησε ο Εκατόνταρχος; Γιατί ο Εκατόνταρχος, Ρωμαίος αξιωματικός, αξίωμα που αντιστοιχεί στο βαθμό του λοχαγού, του Έλληνος λοχαγού, με τη φρουρά του ολόκληρη στεκότανε με μεγάλη προσοχή μπροστά στον Απόστολο Παύλο.

Είχε και άλλους υποδίκους μέσα στο καράβι, μετέφερε και άλλους υποδίκους από τα διάφορα μέρη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και αυτοί οι ταλαίπωροι υπόδικοι, όταν θα πηγαίνανε στη Ρώμη να δικαστούν, πολλοί από αυτούς θα ρίπτονταν στις φοβερές θηριομαχίες και θα γινόταν βορά των αγρίων θηρίων του Αμφιθεάτρου της Ρώμης.

Αλλά ο Εκατόνταρχος κατάλαβε ότι ο Παύλος δεν ήταν ένας συνηθισμένος υπόδικος, ότι ο Παύλος δεν ήταν ένα τυχαίο πρόσωπο, ότι ο Παύλος ήταν μια εξαιρετική φυσιογνωμία, ότι ήταν ένα πρόσωπο ιερόν, ένα πρόσωπο που έπρεπε να το σεβαστεί, και το εσεβάστηκε και του έδωσε μεγάλες ευκολίες όλο το ταξίδι αυτό και τον άφησε τον Παύλο 7 μέρες στους Ποτιόλους.

Τι να κάνει μες στους Ποτιόλους, στην ακάθαρτο πόλη; Ναι, να μείνουμε σε μια πόλη όσο ακάθαρτη κι αν είναι, όσα βουνάκια ακαθαρσίας κι αν έχει, να μείνουμε στην ακάθαρτο πόλη. Ωραίο είναι κανείς να ανεβεί επάνω στις Άλπεις, να αναπνέει καθαρό αέρα, να αγναντεύει τα βουνά, να ακούει τα πουλιά να κελαηδούν.

Ωραίο κανείς να ανεβεί επάνω στο Άγιον Όρος, επάνω στην ωραία κορυφή που πανόραμα φαίνεται ολόκληρο το Αιγαίο Πέλαγος. Ωραίο, αλλά εδώ στη βρωμερά πόλη θα μείνουμε και πρέπει να μείνουμε, όπως έμεινε ο Απόστολος Παύλος 7 μέρες.

Γιατί εκεί μέσα ήταν άνθρωποι, και μόνο άνθρωποι; Διαμάντια ήταν, ολίγα διαμάντια είχε μέσα. Κάτω από τα σκουπίδια και τη βρωμερότητα της πόλεως εκείνης εκρύπτονταν αδαμάντινες ψυχές. Εκεί ήταν οι χριστιανοί του πρώτου αιώνος, μια μικρά ομάς χριστιανών, τον περικύκλωσε αμέσως τον Απόστολο Παύλο και ο Απόστολος πέρασε μαζί τους εφτά μερόνυχτα διδάσκοντας και κατηχώντας και παρηγορώντας τη μικρά ομάδα των χριστιανών των Ποτιόλων.

Μετά από τους Ποτιόλους έφυγε, άρχισε πλέον με τα πόδια να βαδίζει απόσταση 208 χιλιόμετρα, σαν να πούμε από την Πάτρα μέχρι την Αθήνα. Στο δρόμο αυτόν, που δεμένος ο Απόστολος Παύλος βάδιζε έχοντας επικεφαλής τον Ρωμαίο εκατόνταρχο και έχοντας συντρόφους τους υποδίκους που μετά λίγες ημέρες, όπως είπα, θα γινότανε βορά στα άγρια στόματα των θηρίων, βαδίζοντας τη μακάβριαν αυτήν οδόν ο Απόστολος Παύλος, εκεί πέρα έγινε ένα έκτακτο συγκινητικό γεγονός.

Ότι στη Ρώμη μέσα που υπήρχαν χριστιανοί, οι μες στη Ρώμη μάθανε ότι έρχεται ο Απόστολος Παύλος. Πώς το μάθανε; Με ασύρματο; Δεν υπήρχε ασύρματος. Με τηλέγραφο; Δεν υπήρχαν τέτοια μέσα τότε. Πώς το μάθανε; Από τους Ποτιόλους έφυγαν χριστιανοί και έφτασαν στη Ρώμη και ανήγγειλαν το μεγάλο γεγονός.

Όπως ότι ο Απόστολος Παύλος, ο Ήλιος του Χριστού μας, έρχεται να ρίξει τις τελευταίες ακτίνες στην περιάκουστον πόλη. Το μάθανε αυτό, αλλά μάθανε ακόμα ότι ο Παύλος δεν έρχονταν ελεύθερος. Εμάθανε ότι ο Παύλος ήταν δεμένος, δεμένος σαν τον Χριστό μας.

Και όπως τον Χριστό τον δέσανε και τον οδηγήσανε στον Πόντιο Πιλάτο. Και έτσι και τώρα ο Παύλος, μιμητής του Χριστού μας, δεμένος, προορίζεται να παρουσιαστεί ενώπιον του Καίσαρος της Ρώμης. Δεμένος, είπε.

Και όμως, ενώ ήταν δεμένος, παρότι το «δεμένος» αυτό δεν επηρέασε καθόλου τους χριστιανούς της Ρώμης. Δεν είπαν: «Τι δουλειά έχουμε εμείς να πάμε έξω από την πόλη να συναντήσουμε ένα υπόδικο και να γίνουμε ύποπτοι στις αρχές;» Αυτό θα το καταλάβετε, θα το καταλάβουμε μόνο εμείς που γεράσαμε.

Εμείς που περάσαμε στη ζωή μας, όπως και όλοι οι γέροντες, φοβερές ημέρες, εδώ καταλάβαμε ότι όταν η πατρίδα μας προ 35 to 36 χρόνια ήταν σκλαβωμένη κάτω από τριπλή κατοχή, την κατοχή των Βουλγάρων, την κατοχή των Ιταλών και την κατοχή των Γερμανών, τότε καταλάβαμε ότι υπήρχαν φυλακές, το Χαϊδάρι εδώ κάτω στην Αθήνα και πάνω στη Θεσσαλονίκη η οδός Μέρλιν προμερών,

Τρομερός τόπος εκεί πέρα καταδίκων που αναστέναζαν, και οι Ούννοι ξερίζωναν τα νύχια και βγάλανε τα δόντια των χριστιανών, των Ελλήνων. Τότε θα δείτε ότι ήτανε τόλμη, μεγάλη τόλμη, να πλησιάσει κανείς τους δημίους, να πλησιάσει τους ανθρώπους εκείνους που ήταν κλεισμένοι μέσα στις γερμανικές ή βουλγαρικές ή ιταλικές φυλακές, διότι φρίττω όποτε θυμάμαι όταν πλησίασα τη Μέρλιν, τη φοβερή οδό της Μέρλιν, πίσω από την Αγιά Σοφιά.

Τα σοφιά που είχαν κλεισμένος μέσα ένα από τους ροϊκοτέρους σιροκύρικας της πατρίδας μας, τον Πάτερ Χριστόρο τον Καλλίβα, μου γονέφωνε από τα παράθυρα φύγε παππούλη μακριά μακριά διότι πάσο ο οποίος επίσης σκέφτεται ο σωλαχισμένος εθερούει το ύποπτος.

Λοιπόν, από αυτό το παράδειγμα που σας είπα καταλαβαίνετε ότι χρειάζεται τόλμη μεγάλη να βγουν έξω από την πόλη και να υποδεχθούν τον Απόστολο Παύλο. Που ήρχετο όχι ελεύθερος αλλά ήρχετο δεμένος, μεταδεμένος οδηγείτο ενώπιον του Καίσαρος της Ρώμης.

Και όμως ετόλμησαν, η εποχή ηρώων, ετόλμησαν. Και βγήκαν έξω, φτερά στα πόδια τους, να βαδίσουν χιλιόμετρα. Σαν να πούμε, δυο ομάδες χριστιανών εβγήκαν προς προϋπάντηση. Σαν να πούμε, οι άλλοι που ήταν πιο ταχύτεροι στα πόδια, συναντήσαν τον Χριστό σαν να πούμε στο Κιάτο και άλλοι τον συνάντησαν στην Κόρινθο, σε αυτή την απόσταση.

Οι μέν συνήθισαν σε δυο σημεία, συνήθισαν τον Απόστολο Παύλο Οι μεν σε ένα σημείο που ονομάζεται Αππίου Φόρος, και εκεί υπάρχει μια στήλη αναθηματική εις μνημόσυνον του γεγονότος, και επίσης οι άλλοι συνάντησαν τον Απόστολο Παύλο εις τη θέση Τριών Ταβερνών.

Συγκινητική ήταν όταν είδε τους χριστιανούς, τους χριστιανούς ο Παύλος, ο Δέσμιος Παύλος. που τα σίδερά του ήταν πολυτιμότερα από διαμάντια. Όταν είδε τους χριστιανούς της Ρώμης να τον προϋπαντούν με δάκρυα στα μάτια, εδάκρυσε ο Απόστολος Παύλος. Και τι λέγουν οι Πράξεις των Αποστόλων; Ευχαρίστησε τον Θεό που έβλεπε χριστιανούς.

Και μόνο αυτό λέγει η Πράξη των Αποστόλων: ότι έλαβε θάρρος, πήρε θάρρος. Ο Θεέ μου, ο Θεέ μου, ο Παύλος ο Απόστολος! Ο Παύλος που αξιώθηκε να ανεβεί μέχρι τα ουράνια, τον τρίτο ουρανό, και να ακούσει ρήματα άρρητα, α ουκ εξόν ανθρώπω λαλήσαι.

Ο Παύλος το σκεύος εκλογής, ο Παύλος ο αστέρας του κόσμου, ο Παύλος ο ήλιος της ανθρωπότητος, ο Παύλος ενανομή της ψυχής. Ο Παύλος, ό,τι και έπρεπε να κάνουμε είναι κατώτης πραγματικότητας Ο Παύλος λοιπόν να πάρει θάρρος; Όταν είδε τους χριστιανούς, έλαβε θάρρος.

Θέλω, αγαπητοί μου, να σταματήσουμε λίγο επάνω στη φράση αυτή των Πράξεων των Αποστόλων, που λέγει ότι ο Απόστολος Παύλος, όταν είδε τους χριστιανούς της Ρώμης να τον προϋπαντούν αφενός μεν εις την θέση Απίου Φόρος και αφετέρως την θέση τριών ταβερνών, ευχαρίστησε τον Θεόν και έλαβε θάρρος.

Τι μας διδάσκει αυτό; Και Παύλος να γίνεις, και Παύλος να γίνεις, πάλι έχεις ανάγκη. Οσονδήποτε ο άνθρωπος και στα υψηλότερα σκαλοπάτια της αγιότητας να φτάσει, είναι άνθρωπος και ως άνθρωπος έχει ανάγκη παρηγοριάς, παρηγοριάς όχι μόνο από τον Θεό, αλλά παρηγοριάς και από τους ανθρώπους.

Και μια τέτοια παρηγοριά, είχε ανάγκη παρηγοριάς και αυτός ακόμα ο Χριστός ως άνθρωπος. Αισθανόταν την ανάγκη μέσα στο Γεθσημανή και παρεκάλεσε τους τρεις μαθητάς του, τον Πέτρο, τον Ιωάννη και τον Ιάκωβο, να έρθουν κοντά του.

Και ενώ εκείνος γονατισμένος προσηύχετο κάτω από τις ελιές και ο ιδρώτας του έπεφτε ως θρόμβοι αίματος, αυτοί όμως κοιμήθησαν και ο Χριστός εξέφρασε παράπονο ότι ούτε τρεις ώρες μπόρεσαν να σταθούν άγρυπνοι κοντά του, παρηγορώντας τον Θεάνθρωπο.

Η στάθη της ανάγκης παρηγορίας από ο Απόστολος Παύλος, έτσι είναι ο άνθρωπος. Έρχονται στιγμές στην ανθρώπινη ζωή και του μεγαλύτερου ήρωα και του μεγαλύτερου ανθρώπου της πνευματικότητας. Έρχονται στιγμές που κάμπτεται ο άνθρωπος κάτω από το βάρος ποικίλων θλίψεων εσωτερικών και εξωτερικών και αισθάνεται αφενός μεν να επικοινωνήσει με τον Ουράνιο Πατέρα και να αισθανθεί παρηγοριά από τον Ουράνιο ως δρόσος Αερμών, αλλά ακουβητέρα όμως αισθάνεται ανάγκη να βρεθούν δίπλα του άνθρωποι ιστοργικοί άνθρωποι οι οποίοι να τον παρηγορήσουν εις τα δεινά του βίου του.

Του, του. Αδελφοί μου, ο άνθρωπος, ό,τι και να λένε, είναι άνθρωπος, τον έπλασε ο Θεός. Δεν μπορείς να αλλάξεις τη φύση του ανθρώπου. Κανένα σύστημα στον κόσμο δεν θα μπορέσει να αλλάξει τη φύση. Έτσι την έπλασε ο Θεός. Εκτός μόνον εάν ο Θεός φτιάξει άλλου είδους ανθρώπους με άλλα είδους συγκρασία και με άλλα. Ο άνθρωπος, η φύση του είναι πλασμένη από τον Θεό. Ο άνθρωπος τι είναι, τι είναι; Είναι κοινωνικό ον. Κοινωνικό ον. Δεν μπορεί να ζήσει μόνος του.

Δεν είναι αυτάρκης, δεν επαρκεί μόνο στον εαυτό του. Ρίξτε μια ματιά, ανεβείτε πάνω στο Λυκαβηττό, ρίξτε μια ματιά πάνω στην πλατιά τη μεγάλη αυτή θάλασσα, τη μεγάλη αυτή πόλη, και δείτε ότι όλα αυτά τα έργα, τα σπίτια τα μικρά, τα μεγάλα, ό,τι ωραίο υπάρχει στην πόλη, ο Λυκαβηττός επάνω ψηλά με το εκκλησάκι του, πέρα ο Παρθενώνας με τα μάρμαρά του τα σπουδαία, με τα κειμήλιά του τα αρχαία, πέρα τα εργοστάσια, τα απέραντα, οι μηχανές, ό,τι ωραίο έχει μέσα η πόλη, η καλύβα, η πτωχή, η πολυκατοικία, ο ουρανοξύστης, οι πύργοι, ό,τι ωραίο έχει η πόλη, δεν είναι έργο ενός ανθρώπου.

Μυριάδες άνθρωποι εργάστησαν για να φτιάξουν και να παραδώσουν σε εμάς το μεγαλούργημα αυτό της πόλεως. Ο άνθρωπος είναι κοινωνικόν ον. Έχει ανάγκη συνεργασίας, με συνεργασία. Έχει ανάγκη συνεργασίας ο άνθρωπος. Όχι απλώς εργασία να εργάζεται, αλλά ο άνθρωπος έχει ανάγκη συνεργασίας και άλλων ανθρώπων για να δημιουργήσει τα έξοχα επιτεύγματα της τέχνης και της επιστήμης ο άνθρωπος.

Και προπαντός ο άνθρωπος έχει ανάγκη συνεργασίας μέσα στο πνευματικό του αγώνα, στην πνευματική του τελείωση. Η ηθική τελείωση δεν επιτυγχάνεται με ένα άτομο. Όχι! Με ένα άτομο δεν επιτυγχάνεται η ηθική τελείωση.

Ας το ακούσουμε αυτό. Διότι όπως είπε και ο αρχαίος φιλόσοφος, ο άνθρωπος που δεν έχει ανάγκη από τον άλλον άνθρωπο, ο άνθρωπος που θέλει να ζήσει μόνος, ολομόναχος, είναι Θεός, είναι θηρίον άγριον. Ο Θεός θα είναι που δεν έχει ανάγκη άλλο, άλλης βοηθείας, ή θα είναι άγριο θηρίον, σπάνιον άγριο θηρίον, το οποίο ζει μες στη ζούγκλα μόνον και απομονωμένον.

Ο άνθρωπος έχει ανάγκη και άλλου ανθρώπου. Ηθική τελείωση και θρησκευτική τελείωση δεν επιτυγχάνεται με ένα άτομο. Και λέμε, γνωρίζω πολύ καλά ότι υπήρχαν σπάνια παραδείγματα ανθρώπων, γυναικών και ανδρών που ξεχώρισαν μέσα από τις κοινωνίες και πήγαν βαθιά μέσα στους ερήμους και τρύπωσαν μέσα στις σπηλιές σαν τα άγρια θηρία και ανέβησαν επάνω στις κορυφές των ορέων σαν αετοί, όπως εκεί της Πρέσπας.

Πηγαίνω και θαυμάζω ότι έχουν σπηλιές δεξιά και αριστερά της Πρέσπας και μέσα στις σπηλιές εκείνες μείναν ασκητές. Ναι, αλλά ο κανόνας είναι εξαιρέσεις, δεν καταργούν τον κανόνα οι εξαιρέσεις. Το δε σπουδαίο είναι ότι και Μαρία Οσία Αιγυπτία να γίνεις

Δαβίδ, Δανιήλ, σήμερα εορτάζεται ένας στυλίτης που έφυγε από τον κόσμο και έμεινε πάνω σε μια στήλη και έμεινε πάνω στη στήλη διαρκώς φωνάζοντας το «μετανοείτε» και ακόμα γίνεις στυλίτης και αναχωρήσεις και πας μακριά και μείνεις μόνος σου πάλι το ένστικτο της κοινωνικότητας, το ένστικτο της συντροφιάς το ένστικτο να συναντήσει κανείς άλλον είναι τόσο ζωηρό ώστε λέγουν οι βίοι των Αγίων ότι αυτοί αναγκαστήκανε και βαδίσανε χιλιόμετρα να πάνε να βρουν άλλους ανθρώπους να κουβεντιάσουν και να συζητήσουν.

Οι Ροβινσώνες αποτελούν μυθιστορήματα έξοχα, αλλά οι Ροβινσώνες όμως δεν είναι δυνατόν και όπως επαναλαμβάνω και θα πάψω να επαναλαμβάνω ότι η ηθική και η θρησκευτική τελείωση δεν συντελείται με έναν μόνο άνθρωπο, συντελείται μόνο με επαφή, με συνεργασία με άλλους ανθρώπους.

Και ότι αυτό είναι αληθές, αγαπητέ μου, το αποδεικνύει πρώτον η Αγία Γραφή. Τι λέγει η Αγία Γραφή, ξέροντας τη σημασία της συνεργασίας και της ομάδας; Λέγει η Γραφή ότι ἀδελφὸς ὑπὸ ἀδελφοῦ βοηθούμενος ὡς πόλις ὀχυρά, ότι αδελφός από αδελφό, υπογενικό τρένε είναι η αδελφός, ἀδελφὸς ὑπὸ ἀδελφοῦ βοηθούμενος, είναι κάστρον η αγάπη, όταν ενωθεί αδελφός με αδελφόν, αποτελεί κάστρον απόρθητον.

Ακόμα λέγει η Αγία Γραφή ότι ουαί τω ενί, ότι αν πέσει δεν υπάρχει εκείνος ο οποίος θα τον σηκώσει. Δηλαδή αν βαδίζει ένας στον δρόμο και συμβεί δυστύχημα, πάει χαμένος αυτός. Και πολλά τέτοια δυστυχήματα έγιναν.

Βρεθήκανε μόνοι τους, έπεσαν κάτω, έπαθαν αιμορραγία, κανείς δεν βρέθηκε κοντά τους, πέθαναν στους δρόμους μέσα. Αλλά εάν υπάρχει ένας δεύτερος άνθρωπος, θα ενδιαφερθεί ο δεύτερος άνθρωπος και θα σώσει.

Ουαί τω ενί, ότι αν πέσει δεν υπάρχει ο άλλος ο οποίος θα τον σηκώσει. Λοιπόν, την αξία ακόμα περισσότερο της ομάδας, της συνεργασίας, της ηθικής τελειοποιήσεως εντός ομάδος, μας εκήρυξε ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός με το ρητόν το οποίο προέταξα στη σημερινή μας ομιλία ως άστρο φωτεινό της ομιλίας μας.

Και το ρητόν αυτό είναι καθαρό, ότι ου γαρ εισιν δυο η τρεις συνηγμενοι εις το εμον ονομα, εκει ειμι εν μεσω αυτων. Τι λέει ο Χριστός; Όπου είναι δυο, λέει, όπου είναι δυο θα είμαι κι εγώ μαζί τους, θα είμαι, όπου είναι δυο μαζεμένοι όχι για εμπορικούς σκοπούς, όχι για μηχανικούς σκοπούς, όχι για οικονομικούς σκοπούς, όχι για τεχνικούς σκοπούς, όχι για επιστημονικούς σκοπούς, Πολλοί δε ο λιγότερον διασκοπούς, χάλους, κακοποιούς και λοιπά Διότι ο άνθρωπος συντροφεύει ή αν κάνει το έγκλημα ή αν κάνει την αρετή.

Ή αν κάνει άλλα πράγματα. Όταν λοιπόν δύο ή τρεις άνθρωποι μαζευτούν με ένα ιδανικό μεγάλο, με το ιδανικό, το χριστιανικό ιδανικό, να σώσουν τας ψυχάς των, να τελειοποιήσουν ηθικώς και θρησκευτικώς τον εαυτόν των, να τελέσουν έργον ιεραποστολικόν.

Λοιπόν, όταν μαζευτούν τέτοιοι άνθρωποι με υψηλά ιδανικά, όχι εμπορικά και βιομηχανικά και τεχνικά και άλλου είδους, αλλά όταν μαζευτούν αυτοί οι άνθρωποι, τότε μέσα στη μικρά αυτή ομάδα, έστω και αν αυτή η ομάδα είναι δύο, είναι ο Χριστός.

Είναι ο Χριστός. Είναι ο Χριστός. Αοράτως είναι ο Χριστός. Είναι ο Χριστός. Όλος αυτί. Για να ακούσει τον πόνο των ανθρώπων. Είναι όλος μάτι για να τους βλέπει. Είναι όλος καρδιά για να τους αισθάνεται.

Είναι όλος ήλιος να τους θερμαίνει, είναι όλος βακτηρία να τους κρατάει, όλος βράχος να τους κρατάει εκεί πέρα. Είναι κοντά τους ο Χριστός, μαζί τους είναι ο Χριστός. Θυμηθείτε δύο ανθρώπους, δύο ήταν, δύο άνθρωποι που βαδίζανε μόνοι τους έναν δρόμο, λυπημένοι, στενοχωρημένοι, πολύ στενοχωρημένοι, απελπισμένοι σχεδόν, μιλούσαν τόσο απελπισμένα.

Ήτανε δύο μαθητές που εβαδίζανε στον δρόμο Εμμαούς. Και εκεί παρουσιάστηκε ένας τρίτος, και ο τρίτος που παρουσιάστηκε ήταν ο Χριστός. Και αυτός ο αόρατος, ο άγνωστος Χριστός τους έδωσε παρηγοριά μεγάλη.

Ώστε οι καρδιές των που ήταν παγωμένες να θερμανθούν και να γίνουν πνευματικός πύραυλος στις καρδιές των. Και να ομολογούν μόνοι τους ότι πόσο εθερμάνθη η καρδιά μας από τη συντροφιά του τρίτου προσώπου.

Προς όπου, όπου εισί δύο ή τρεις συνηγμένοι εις το εμόν όνομα, εκεί κι εγώ εν μέσω αυτών. Μάλιστα, αγαπητοί μου, είναι ανάγκη συντροφιάς, είναι στην ανάγκη ομάδος. Μάλιστα, τέτοια παραδείγματα: πάρτε ένα κάρβουνο αναμμένο. Εάν το κάρβουνο αυτό το αναμμένο το βάζεις επάνω σε ένα μέρος μόνο, θα καίει, αλλά μόνο που είναι θα σβήσει γλίγορα. Εάν το πάρεις αυτό το αναμμένο κάρβουνο και το βάζεις πάνω σε μια συντροφιά

Συντροφιά από άλλα κάρβουνα αναμμένα, θα θερμανθεί, θα αυξηθεί η θερμότης και θα διατηρηθεί η φλόγα τους αρκετό διάστημα. Μοναχό σβήνει, με άλλα δεν σβήνει, συντροφιά με άλλα.

Έτσι είναι και οι χριστιανοί, καθένας από τους ζωντανούς χριστιανούς ένα κάρβουνο είναι. Αν μείνει όμως μόνο το κάρβουνο αυτό, χωρίς παρηγοριά, χωρίς συντροφιά, χωρίς συναντίληψη πνευματική, Θα έρθει στιγμή που το κάρβουνο αυτό θα σβήσει και θα γίνει άνθραξ, εσβεσμένος άνθρακας.

Τέτοιο άλλο παράδειγμα, το οποίο είναι και συνηθέστερο όσον αφορά την έξαρση της σημασίας της ομάδος, ότι αν πάρετε μια βέργα, μια βέργα θα σπάσει, τη σπάσει εύκολα. Δύο βέργες, δυσκολότερο. Τρεις βέργες, δυσκολότερο.

Τέσσερις βέργες, πέντε βέργες, έξι βέργες. Μια βέργα θα τη σπάσει εύκολα για άλλους. Δυο βέργες, δύο χριστιανούς, δεν μπορεί· τρεις, δεν μπορεί· τέσσερις, αντίσταση μεγάλη. Η αξία της ομάδος: ου γαρ εισιν δυο η τρεις συνηγμενοι εις το εμον ονομα, εκει ειμι εν μεσω αυτων.

Θέτε ένα άλλο παράδειγμα, όχι πλέον δικό μου, αλλά ένα παράδειγμα του Ιερού Χρυσοστόμου. Δεν ξέρω αν τη βρήκατε, είναι κάτι πέτρες, κοκκινωπές πέτρες. Οι αρχαιολόγοι τους ονομάζουν πυρίτης, λίθος πυρίτης. Αυτός ο λίθος, αν πάρεις ένα κομμάτι λίθο πυρίτη, είναι ψυχρός.

Αν πάρεις ένα κομμάτι πυρίτη λίθο με έναν άλλο και τον τρίβεις, θα ανάψει φωτιά. Ανάβεις φωτιά, δύο λίθοι προστριβόμενοι ανάβουν φωτιά και ένα σίδερο, ένα κομμάτι σίδερο απάνω στο ακόνι το κάνεις οξύ.

Έτσι ακριβώς είναι και οι προστριβόμενοι χριστιανοί μεταξύ των, συναστρεφόμενοι δηλαδή δημιουργούν νέαν πρόοδο, νέαν εξέλιξη στην πνευματική των σφαίρα. Λοιπόν, η ομάς, η αδελφότης μικρά που αποτελείται από πρόσωπα που δεν τα συνδέει το αίμα, δεν τα συνδέει σάρκα, δεν τα συνδέει η μητρική σπορά, αλλά τους συνδέει μέσα το Πνεύμα το Άγιο, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, αυτή η ομάς, η ομάς είναι μεγάλο πράγμα στον κόσμο, είναι θαύμα, είναι θαύμα.

Οι μικρές ομάδες, δύο-τρεις άνθρωποι μάλιστα, και περί αυτής της ομάδας, της μικράς ομάδος που περιφρονεί ο κόσμος, περί αυτού του μικρού ποιμνίου ήρθα σήμερα να σας κάνω ζωηράν σύσταση, αδελφοί μου, στα πονηρά χρόνια στα οποία βρισκόμεθα.

Ομάς, η Αγία, δύο ή τρία πρόσωπα ή ακόμη περισσότερα πρόσωπα, αποτελούν μια δύναμη να καταγώνει στον εν Χριστώ Ιησού τον Σωτήρα ημών. Αυτή την ομάδα και όχι μόνο με λόγους ο Χριστός, αλλά και το παράδειγμά του εδίδαξε. Ο Χριστός δεν έζησε μόνος Του, αν και ως Θεός δεν είχε ανάγκη ουδενός, αλλά ως άνθρωπος όμως δίπλα Του εδημιούργησε την πρώτη ομάδα, τους 12 μαθητάς, και πάλι μέσα στην ομάδα των 12 είχε εκλεκτή ομάδα, εκλεκτή των εκλεκτών, οι τρεις, τα τρία πρόσωπα εκείνα, ο Πέτρος, ο Ιωάννης και ο Ιάκωβος.

Με την ομάδα αυτή ο Χριστός από πόλη σε πόλη και από χωρίον σε χωρίον περιόδευσε. Και είναι μια αλήθεια ότι η ομάς αυτή των 12 Αποστόλων ήταν ο μεγαλύτερος σταυρός του Χριστού εις τον κόσμο, όπως είπε νεότερος θεολόγος.

Εν τούτες όμως ο μας αυτοί ήταν αγκαία για να συνεχίσει το κοσμό στους τρεις έργους εις τον κόσμο και να γίνει ο πυρήν της Αγίας του Εκκλησίας Ο μας, ο δε Παύλος με μητής του Αποστολού Παύλου δεν ήταν μόνος Αν και μπορούσε αυτός, πόσοι παπάδες είμαστε, οκτώ χιλιάδες παπάδες, εκατοντάδες παπάδες είμαστε, να μας πιάσεις όλους, να μας στύψεις, το νυχάκι, το νυχάκι του Παύλου δεν το κάνουμε.

Και όμως ο Παύλος, ο οποίος ήτανε Παύλος, Παύλος, Παύλος και Παύλος, που όσα εγκώμια κι αν πλέξουμε δεν δυνάμεθα να ανταποκριθούμε στην δόξα του Παύλου, ο Παύλος αυτός αγωνιούσε εδώ στην Αθήνα, έμεινε μόνος.

Και ήταν μόνος και στενοχωρούνταν ο Παύλος. Και όταν ήρθε πάνω από τη Μακεδονία, πήρε θάρρος και άρχισε να κηρύττει τα λόγια του Χριστού μας. Παύλος να είσαι, δεν μπορείς να είσαι μόνος, έχεις ανάγκη συντροφιάς αγίας.

Και ο Παύλος είχε συντροφιά πρόσωπα, 20 to 30 πρόσωπα είχε κοντά του. Αποστολικά πρόσωπα τα οποία ήταν έτοιμα, ως διαγγελείς του Πνεύματος, να εκτελέσουν τας εντολάς του Παύλου. Και κοντά στην ομάδα των ανδρών είχε και ομάδα εκλεκτών γυναικών.

Των οποίων άστρον φωτεινόν υπήρξε η Πρίσκιλα, η οποία τον συντρόφευσε στη ζωή του και στην αποστολική του προσπάθεια. Λοιπόν, ο Χριστός ομάδα, ο Παύλος ομάδα, ο Χρυσόστομος, ο μιμητής του Παύλου, ομάδα είχε και αυτός δίπλα του.

Εκτός του ότι το ποίμνιον Εκκλησίας, είχε όμως και αυτός ομάδα και ανδρών και γυναικών που τον ακολούθησαν μέχρι τη συνεξορία. Και όταν ακόμα εκεί η κακία των αρχιερέων και η κακία και διαφορά των ανακτόρων τον εξεσφενδόνισε, τον ήρωα αυτόν της Ορθοδοξίας.

Μέχρι εκεί κάτω στην Αρμενία, και εκεί έπαιρνε η αγία ομάς. Οι ακροαταί πολλοί τον εγκατέλειψαν, το πλήθος το μεγάλο τον εγκατέλειψε. Αλλά η μικρά ομάς έμεινε πιστή και αφοσιωμένη και αποτελούσαν τα φτερά και η περιφρούρηση του μεγάλου εκείνου ανθρώπου.

Στην τελευταία ημέρα της ζωής του. Ομάς ο Χριστός, ομάς ο Παύλος, ομάς ο Χρυσόστομος, ομάς ο Μέγας Βασίλειος, ομάς. Εκ των νεοτέρων ποιος είναι έκανε ομάδες, ομάδες ποιος είναι Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, μάλιστα ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός.

Που με αξίωσε να έχω βγάλει κατ’ επανάληψη το βιβλίο του εκεί πέρα. Εκεί δείτε, πήγαινε από χωριό σε χωριό. Μέσα στην άγρια εκείνη εποχή. Πήγαινε, εκεί δείτε. Κήρυγμα ακούγαν, όχι όπως εμείς εδώ τακτικά.

που κάθε Κυριακή ακούτε κήρυγματα από τους Ιερών Κήρυγμα εκεί, στη Θεσσαλία, στην Ήπειρο, στη Μακεδονία. Στα Βαλκάνια παντού. Είχαν ακούσει χρόνια και χρόνια να ακούσουν κήρυγμα. Και μαζευόταν ο κόσμος και ο Κοσμάς ο Αιτωλός ανέβαινε πάνω σε ένα σκαμνί.

Και πάνω στο σκαμνί εκείνο το πρόχειρο, εκεί ήταν ο λόγος του Θεού. Και όταν τελείωνε, τι έλεγε; «Και τώρα ζητώ πληρωμή», λέει, «να με πληρώσετε». «Ζητώ παρηγοριά από σας, πληρωμή», λέει, «ζητώ, πληρωμή».

«Α», λέει, «εμείς δεν έχουμε λεπτά», του απαντούσαν από κάτω. Παιδιά μου, παρεξηγήσατε. Λεπτά δεν ζητώ, σακούλα δεν έχω.

Δεν έχω, σακούλα δεν έχω, σπίτι δεν έχω, καλύβα δεν έχω, δεν έχω πού να κοιμηθώ, δεν έχω τίποτα απολύτως στον κόσμο. Και αυτό ακόμα το σκαμνί, το βήμα αυτό που κηρύττω, δεν είναι δικό μου, δικό σας είναι, εσείς το φτιάξατε. Και αυτό το σκαμνί, το βήμα που αναβαίνω, έχει το δικαίωμα, έχει το δικαίωμα, ναι, ναι, βασιλιάδες, αρχιερείς, μοναχούς, μοναχάς, κόσμο γυναίκας και άνδρας και θα πάψω. Η δική μου πληρωμή ποια είναι; Για λεφτά; Θα ήμουν τρελός. Ας τα ακούσουν οι δεσποτάδες. Ας τα ακούσουν οι μοναχοί που δουλεύουν για τα ανίψια τους.

Για τα εγγόνια τους, κατάρα, κατάρα! Δραχμή που φεύγει από τα θυλάκια, τα θυλάκια του μοναχού ή του επισκόπου, συγγενείς είναι φωτιά που θα κάψει τα σπίτια. Ούτε δραχμή. Είσαι μοναχός, τίποτα πλέον. Έφυγες πλέον από τον κόσμο, άλλαξες όνομα, δεν ανήκεις πλέον στην κατά σάρκα οικογένεια, ανήκεις στη μεγάλη και ευρύχωρη οικογένεια, η οποία είναι ο χριστιανισμός, και εκεί όχι μόνο το πορτοφόλι σου, όχι μόνο τα χρήματά σου.

Αλλά και το έβασο ακόμα και θα ανοίξει ακόμη τις φλέπες του να τη σιάσεις Λαχμή, απροσιωμένη στο έργο του Κυρίου Εγώ δεν έχω ανίψια, λέει, και εγγόνια και κανέναν στον κόσμο αυτό, λέει ο Κοσμάς. Αν και είχε, εγώ δεν έχω σακούλα, δεν έχω τίποτα.

Ποια είναι η πληρωμή μου; Μία είναι η πληρωμή μου. Θα ήμουν τρελός αν ζητούσα τα λεπτά στον κόσμο αυτό. Και μετά, ποια είναι η πληρωμή μου; Να ποια είναι η πληρωμή μου. Η ομάδα. Ποια ομάδα; Μαζευτείτε όταν φύγω εγώ, μαζευτείτε πέντε δέκα δέκα.

Και ανοίγετε το Άγιο Ευαγγέλιο και διαβάζετέ το και κλάτε και κλαίτε και παρηγορείστε. Αυτό ζητώ, αυτό ζητώ. Και αν το κάνετε, φεύγω με παρηγοριά, με παρηγορήσατε. Αν δεν το κάνετε, φεύγω λυπημένος. Μάλιστα, ομάθου Ου γαρ εισιν δυο η τρεις συνηγμενοι Εκεί και εγώ εμείς μέσω Αυτόν, όλο για το Χριστού μας αθάνατα και αιώνια

Επάνω στο οποίο στηρίζεται ούτε οι ευγενές είδε ο ανθρωπότης ως ιεραποστολική κίνηση των κόσμων αυτών. Ου γαρ εισιν δυο η τρεις συνηγμενοι εις το εμον ονομα, εκει ειμι εν μεσω αυτων. Τον λησμονήσαμε, Χριστέ μου, τον λησμονήσαμε εμείς.

Και ποιοι το θυμηθήκανε; Προς τιμήν τους, ποιοι το θυμηθήκανε; Ποιοι το εφαρμόζουνε; Οι κομμουνιστές, μάλιστα. Διαβάστε τον Λένιν, διαβάστε τον Στάλιν. Θα προχωρήσουμε στον κόσμο, είμαστε ολίγοι, λέει, θα χρονίσουμε την ανθρωπότητα. Γραμμένα αυτά σε εποχή που δεν υπήρχε ούτε ένας κομμουνιστής στον κόσμο, το γράφουν μέσα. Το πήρανε ο Μαρξ και ο Λένιν από το Ιερό Ευαγγέλιο και οι εχθροί μας πήρανε τα λόγια αυτά και τι κάνανε; Οργανωθείτε, λέει, τριάδες αν...

Εσείς, Χριστιανοί οι ανάξιοι, που πρέπει να ανοίξει γύρω μας κατά βήμα, μας πήραν τα λόγια οι κομμουνιστές και είναι άξιοι επαίνου και θριαμβεύουν και νικούν και κυβερνούν τον τόπο αυτόν, αγαπητοί μου, μπροστά στην αδράνεια και αδιαφορία την οποία δείχνουμε όλοι, μικροί και μεγάλοι, μπροστά στο δράμα της ανθρωπότητας.

Το πήραν εκεί και έκαναν αυτοί. Και ενώ το πήραν αυτοί και δημιούργησαν τας τριάδας, τας περιωνύμους, περιβοήτους τριάδας, και δια των τριάδων αυτών προχωρήσανε μέσα εις τα βάθη των χωρών και δημιούργησαν καταστάσεις, νέες καταστάσεις.

Εμείς που έχουμε τον Λόγο αυτού του Χριστού μας, τον αιώνιο Λόγο του Χριστού μας, τον λησμονήσαμε και μέναμε απομονωμένοι. Εργασία δεν υπάρχει. Στην Ελλάδα, στην εργασία δεν υπάρχει. Εργασία, εργάστονας παπάς, εργάστονος παπάς, εργάζεται μια γυναίκα, εργάστονας χριστιανός, αλλά στην εργασία που είναι νόμος θεϊκός, νόμος αιώνιος, δεν υπάρχει μέσα εις τον ταλαίπωρο τόπο μας.

Και μόνο αυτό, τι ακούω, δεν ακούτε. Ω, τι ακούω, ακούω τον σατανά, δεν τον ακούτε εσείς, δεν έχετε αυτιά να ακούσετε. Είναι σημείο των καιρών, το θεωρώ ένα από τα σοβαρότερα σημεία των καιρών: παπάδες ανάξιοι που αγαπούν τα πορτοφόλια τους και μόνο και δεν γνώρισαν ποτέ τι θα πει η Αποστολή στον κόσμο, δεσποτάδες που ζουν μόνο για τα ανίψια και είναι μακρά από το Ευαγγέλιο του Χριστού, λαός άθεος και άπιστος, εχθροί του Ευαγγελίου, φωνάζουν όλοι τους, απ' άκρου εις άκρον, κάντε αδελφότητες, κάντε αδελφότητες, αυτό φωνάζουν όλοι, φωνάζουν όλ Είναι τόση η διαβολή, τόση η συκοφαντία, τόση είναι η αξιότης, ώστε απ' άκρου εις άκρον ανάξιοι επίσκοποι, ανάξιοι αυτοί προπονάζουν εναντίον ενός θεσμού, διότι η ιεραποστολή, η οποία αρχίζει από δύο πρόσωπα, το τονίζω, θεολογικώς και ως θεολόγος ακόμα, μελέτησα τα κείμενα των γραφών και ως χριστιανός και ως επίσκοπος το τονίζω και το λέγω, ότι εκτιμώ τον μοναχισμό, είναι θεσμός ο μοναχισμός και πρέπει να τον εκτιμ

Δεν μισώ, διότι μέσα από τις τάξεις του μοναχισμού βγήκαν ήρωες και μάρτυρες, αλλά εκτός του μοναχισμού είναι γεγονός επίσης ότι η ιεραποστολή είναι θεσμός αιώνιος, ο οποίος είναι παλαιότερος από αυτόν τον μοναχισμό, διότι ο μοναχισμός παρουσιάστηκε τον τρίτον αιώνα ενώ η ιεραποστολή παρουσιάστηκε άμα τω Ευαγγελίω, άμα τω Χριστώ.

Όπου εισί δύο ή τρεις συνηγμένοι, εκεί και εγώ. Πώς λοιπόν θα απαγορεύετε, ποιος είσαι εσύ κύριε, να 'ναι μικρέ και ασήμαντε, ποιος είσαι εσύ, ποιος είσαι εσύ ο οποίος θα απαγορεύετε σε δύο ψυχές, σε τρεις ψυχές, σε τέσσερις ψυχές, να μαζευτούν και να φτιάξουν έναν Άγιο Συνεταιρισμό προς δόξα του Θεού, ποιος είσαι εσύ, και τολμάς εσύ, και πώς τολμάς να ανοίγεις το στόμα σου και να λες ότι αδελφότητες κάθε αδελφ

Επίσημα ως εκκλησία δεν είναι ψέμα πλέον, έχει σε υποδιορμόν τα σειρά της ομάδας, δεν νοιάζει τίποτε άλλο. Αν πείς στην εκκλησία την επίσημα πολλαίωση στους Μασόνους, δεν τους πολεμάς, εάν πείς στην Μεσσία πολλαίωση στους Χιλιάστρας, δεν τους πολεμάς, εάν πεις στην γυναίκα, πολλές από αυτούς, δεν τους πολεμάς, ζουν με αρμονία με αυτούς, αλλά μόλις θα ακούσουν ότι σε κάποια πόλη υπάρχουν δύο-τρεις χριστιανοί, οι οποίοι έχουν κάποιο σωματείο και κάποια στη διάρθρωση, αμέσως ανοίγουν τα στόματά τους και βγαίνουν μέσα από τα στόματά των οι βάτραχοι της Αποκαλύψεως και φωνάζουν εν χορώ και έχουν δημιουργήσει μια νομίχρη

εις τρόπον ώστε να δημιουργείται πλέον κίνδυνος και όλοι για αυτές τις ομάδες θα σβήσουν προς θρίαμβον του διαβόλου, λέγω, θα σβήσουν όλες αυτές οι μικρές ομάδες, διότι ενώ προηγουμένως υπήρχε μια ακμή και μια πρόοδος, τώρα δεν κάνουν τίποτα άλλο παπάδες μικροί και ασήμαντοι, παρά να ανεβαίνουν επάνω στους άμβωνες και να εξαπολύουν πυροβόλα εναντίον εκείνων οι οποίοι ζουν ιεραποστολικόν βίον και οι οποίοι πόθον και όνειρον έχουν τη δόξα του Χριστού μας.

Μάλιστα, αυτή είναι η κατάσταση μέσα στην Εκκλησία. Και τώρα, για να σας δείξω την αξία της ομάδος, της ομάδος, της ομάδος. Κι αν κι εγώ βρίσκομαι εδώ και με βλέπει το Συροκύρκα, το οφείλω σε ομάδα, το οφείλω, το οφείλω σε ομάδα.

Και με δάκρυα και με συγκίνηση θυμούμαι την ιστορία της ομάδας. Προ πολλών ημερών, πολλές ημέρες, πολύς καιρός που συνοδεύσαμε στην τελευταία κατοικία έναν γίγαντα, έναν ήρωα, ένα άστρο, έναν εργάτη του Ευαγγελίου, τον Παναγιώτη Τρεμπέλα.

Τι ήταν; Μόνος; Όχι, ήταν σε ομάδα. Ποια ομάδα; Πέντε ήταν σε ομάδα, πέντε ήταν. Εν ονόματι του Ναζωραίου, ένας άγιος πρεσβύτης τους μάζεψε κοντά, τον Τρεμπέλα, τον Παναγιωτόπουλο, τον Κολιόπουλο, τον ΑΕΜΗΣ, τον Φαραζουλή, τους αυτούς, τους μάζεψε κοντά τους, εν ονόματι του Χριστού, μακρά από τις συγγενείς, μακρά από εμάς, θα δουλέψουμε για τον Χριστό, για τον Χριστό θα δουλέψουμε, πέντε αυτοί, ποια ομάδα, και αυτο Αυτοί οι πέντε πράξαν έργο, το οποίο δεν έφτιαξαν εκατοντάδες κληρικών και εκατοντάδες μοναχών και εκατοντάδες επισκόπων αναξίων, οι οποίοι έβριζαν κληρονομιάς τα διάφορα ξενοδοχεία της πόλεως.

Μάλιστα, πώς λοιπόν θα κατηγορούσαμε; Υπήρξε Τρεμπέλας, διότι υπήρξε ομάς. Εάν υπήρξε ομάς, δεν θα υπήρξε Τρεμπέλας, δέξαμε όποιον εξέγησε, θα ελάμβανε. Αυτή είναι η ιστορία και η απόδειξη στον Τρεμπέλα, μία απόδειξη της αξίας την οποία έχει η ομάδα. Τέλος, αδελφοί, να τελειώνουμε.

Είπαμε ότι το ρητόν αυτό του Ευαγγελίου το πήρανε οι κομμουνιστές και το έχουν ως αρχήν της οργανώσεώς των, τριάδες, τριάδες.

Και τώρα θα σας πω κάτι το καταπληκτικό. Στη Ρωσία υπάρχει επίσημη εκκλησία, υπάρχουν κάτι δεσποτάδες, ντυμένοι με τα χρυσά, με τα εγκόλπια, με τα σπίτια, με τα μέγαρά τους, με μισθό που τους πληρώνει το Σοβιέτ.

Σπίτια, όλες ευκολίες, επίσημα σε εκκλησία Αλλά αυτή η επίσημη εκκλησία είναι η γυναίκα, η καθημένη επί του θηρίου της Αποκαλύψεως. Είναι πλέον δούλη, υποδουλωμένη πλέον στην εξουσία των αθέων κομμουνιστών, οι οποίοι ενεργούν κατ’ εντολή, είναι πράκτορες πλέον της αθεΐας και απιστίας.

Δεν είναι αυτή η εκκλησία, όχι, αυτή η εκκλησία, όχι, δεν είναι αυτή η εκκλησία, όχι, αυτή πρόδωσε τα ιερά και τα όσια. Εκκλησία των Ρωσικών Ναών υπάρχει; Πού υπάρχει; Μέσα στα εργοστάσια, μέσα στα διάφορα εργοστάσια, μέσα στα δάση, στα σπήλαια, στα χωριά, παντού.

Ένα δίχτυο ευλογημένων δικτύων, τρεις, τρεις, τρεις, τρεις, οι Χριστιανοί γράψανε προ ημερών, γράψανε συγκινητικό. Ένα ξανθόμαλλο ρωσικό παιδί επλησίασε τον παπά της ενορίας. Σιγά σιγά, «Παππούλη», λέει, «σκύψε να σου πω ένα μυστικό», και κοίταζε το παιδάκι. «Τι μυστικό;» «Παππούλη», λέει, «παππούλη, ήμασταν δυο», λέει, «μέχρι χθες, τώρα γενήκαμε τρεις», λέει, «βρήκα και ένα γειτονόπουλο», λέει, «και κάθε βράδυ μας μαζεύει η γιαγιά και μας κάνει το μάθημα», λέει, «του Χριστού».

του Ιησού Χριστού. Ω, Αγία Ρωσία! Ω, Αγία Ρωσία! Αυτοί οι τρεις, αυτή είναι η Εκκλησία! Τα τρία αυτά παιδάκια που μαζεύτηκαν εν ονόματι του Ιησού Χριστού μακράν από την επίσημη Εκκλησία, η οποία πρόδωσε τα ιερά και τα όσια, αυτοί οι τρεις Ρώσοι μικροί αποτελούν την δόξα της μαρτυρίας ότι όντως ο Χριστός ζει και βασιλεύει στους αιώνες των αιώνων. Το συμπέρασμα, αδελφοί μου, ότι είναι το επενό, ότι Οπότε τελευταία χρόνια έχουν δημιουργηθεί κύκλοι, κύκλοι και αδελφοί της Ζωής και αδελφοί του Σωτήρος, εν ολίγοις εργαζόμενοι στον αμπελώνα του Κυρίου, δημιούργησαν κύκλους γυναικών, κύκλους ανδρών, κύκλους κι άλλοι ευσεβείς εφημέριοι της πόλεως, κύκλοι αλλού 5, αλλού 10, αλλού 15, αλλού 30.

Άντε. Λοιπόν, συνιστώ σε όλους σας να οργανωθείτε. Οργανωθείτε! Οργανωθείτε! Κατά τρεις, τρεις, πέντε, πέντε, πέντε, δέκα, δέκα. Και αν θέλετε το σπίτι σας να το κάνετε εκκλησιά, το σπίτι σας να το κάνετε, να το κάνετε, Αν κάθεστε, τα κοσμικά σπίτια κάνουν πάρτι.

Και κανείς δεν σπάτησε, δεν ματήνεται. Και τα σπίτια όλα γεννήκανε χαρτοπαιχτικά καζίνα. Και οργιάζουν από πρωτοράδι για να ο κόσμος εσωτερές.

Εσείς οι Χριστιανοί, το σπίτι σας οταλιάσατε! Το σπίτι σας κύκλος! Το σπίτι σας μετερίζι! Το σπίτι φρούριο! Το σπίτι όλος!

Μαζέψετε τα παιδάκια του Χριστού μας που τα εγκατέλειψαν, γιατί δεν περιμένω τίποτα από την επίσημη Εκκλησία! Η επίσημη Εκκλησία κρέας και νύχι με το κράτος έγινε! Έγινε κρέας και νύχι με το κράτος! Δεν περιμένω τίποτε το γενναίο και υψηλό. Περιμένω όμως πολλά από αυτούς τους κύκλους. Χριστιανοί, οργανωθείτε, τρεις, Μια νησίδα να γίνουμε, μια νησίδα, και τότε θα σταθεί ο κόσμος ότι ο Χριστιανισμός δεν είναι παραμύθι, ο Χριστιανισμός δεν είναι μύθος, αλλά είναι μια πραγματικότητα η οποία στηρίζεται επάνω στα λόγια του Χριστού: όπου εισί δύο ή τρεις συνηγμένοι, εκεί κι εγώ εν μέσω αυτών.

Τελειώνοντας, προς ενίσχυση της ιδέας αυτής, η οποία είναι η ιδέα ότι αμαρτάνει αξίμως πας ο οποίος ανοίγει το στόμα του και λέγει ότι οι αδελφότητες είναι εξωεκκλησιαστικές οργανώσεις. Θα αγωνιστώ ως λέω, να υπερανανθώ της ιδέας, είναι βλάστη μία, βλάστη μία και του Αγίου Πνεύματος, ανάξιερης και ανάξιερχερης, οι οποίοι κυκλοφόρησαν το κάτω οικονομισμό, ότι εντρεβόνται εσύ εκτός του Χριστού, όχι, όχι, όχι, είναι μέσα στην καρδιά του Χριστού μας, είναι μέσα στο λόγο του Χριστού μας, αντλούν από το Εύα του Χριστού μας, από το Πνεύμα του Χριστού μας.

Τελειώνω. Θέλω να εξάρω τη σημασία της ομάδας, της εργασίας των κύκλων. Σας λέγω το εξής: όταν ήμουν στην Ακαρνανία, πάνε τώρα, κι εγώ κοντεύω να τα λησμονήσω, πάνε τώρα 40 χρόνια, 50 χρόνια, 40 χρόνια, 45 χρόνια, ήμουν στο Ξηρόμερο, εκεί προς το Ξηρόμερο, επάνω στο Βάλτο, τρέχει ένας ποταμός, φοβερός ποταμός, ο Αχελώος ποταμός.

Το ρεύμα του είναι ισχυρόν. Τότε δεν υπήρχαν γεφύρια. Οι Καραγκούνιδες, ηρωίδες, σπουδαίες γυναίκες που ζουν τον Χριστό, με τα ρούχα τους μέχρι κάτω, ντυμένες όπως η Παναγία, εργατικές και φιλόπονες, που επάνω στα κεφάλια τους κρατούν ολόκληρα δοχεία και ανατρέφουν παιδιά ηρώων, ηρώων και μαρτύρων, αυτές οι Καραγκούνιδες, όταν πάνε κοντά στο ποτάμι και δουν το ποτάμι να τρέχει, δεν τολμάει καμιά Καραγκούνα να μπει μέσα.

Μόνη της όχι, δεν μπαίνει. Τι κάνει; Μαζεύονται καμιά δεκαριά. Όταν μαζευτούν 10, 15 τουλάχιστον, τότε έχουν αλυσίδα και δένεται η μια με την άλλη, δένεται η μια με την άλλη. Κάνουν το σταυρό τους και μπαίνουν στο ποτάμι και βγαίνουν πέρα, και αν καμιά γλιστρήσει και μπει μέσα στα νερά και θελήσει το ρεύμα να την παρασύρει, την τραβάνε οι άλλες. Εσείς και εμείς Καραγκούνιδες. Εδώ το ρεύμα είναι ισχυρό, ο Αχελώος είναι ισχυρός, το ρεύμα του σατανά είναι ισχυρό.

Δε μένει, δε μένει ένας μαζί, άντρες, γυναίκες και μικρά παιδιά, σαν το ρωσικό παιδί, να πάρει το ποτάμι. Και θα το περάσει η αδελφιά μας, και θα νικήσει ο Χριστός.

Ο Χριστός ο απέντες Ελλήνων, ημνήτες και παιδιούτες της πάντας του τόνου. Δι’ ευχών των Αγίων Πατέρων ημών, Κύριε.

Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον ημάς.