Ο Ιωάννης Χρυσόστομος και το θάρρος του κηρύγματος

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Your Eminence, Reverend Father, brothers and fathers, dear listeners, let me ask you a question: Do you read Holy Scripture? It is not enough to come here and hear the Gospel preached once a month or once a week.

As the Apostle Paul says, the word of God must dwell in you richly.

And the word of God is found in Holy Scripture. We cannot remain ignorant of Scripture. Ignorance of Scripture is ignorance of Christ. And ignorance of Christ is darkness and deep gloom; it is the failure of a human life and Hell. So, if you read Holy Scripture, you will find an exhortation in chapter 13 of the Epistle to the Hebrews.

Holy Scripture. Of course, everything written in the books of the New Testament is inspired by God. But among those writings you will find an inspired piece of advice, an exhortation, or rather, a command. What does the Holy Spirit tell us through the Apostle Paul?

He says, “Remember.” We must not forget. To forget is a sin.

In other cases, it is a sin to remember crimes and sinful acts, not in order to repent, but, so to speak, to enjoy the sin again in our thoughts. Yet forgetting can also be a grave sin. We must not forget. “Remember,” he says. Whom should we remember? First, naturally, our parents.

We must remember our parents too: the mother who gave birth to us, the father who raised us, the teacher who taught us, and our spiritual father. All of them should have a place in our hearts and be remembered continually.

Remember our parents, he says. And our spiritual parents deserve even greater remembrance. Let us never forget what Alexander the Great said of his teacher: “To my parents I owe my life; to my teacher I owe the art of living well.”

So, “Remember those who led you, who spoke the word of God to you.” He tells us to remember those who spoke to us and taught us God’s word. And who taught the word of God? The prophets and the Apostles.

Foremost among the Apostles is the Apostle Paul. He labored more than all the others in preaching the Gospel. Like a golden eagle, he flew across the East, proclaiming the words of eternal life. After the Apostle Paul comes a long line of teachers and preachers of the Gospel, reaching down to our own day.

But if you ask me who stands foremost, among the Apostles it is the Apostle Paul. And among all the preachers of every age, every age, the king of preachers is Saint John Chrysostom, whose memory we celebrate today.

It is said of John Chrysostom that Paul is the mouth of Christ, and Chrysostom is the mouth of Paul.

There is a story from John Chrysostom’s life that bears on this. Someone once wanted to visit him and asked his deacon to arrange a meeting. The deacon went in and saw that Chrysostom was speaking with someone else.

He returned and told the visitor, “He cannot receive you now; he has another guest. Come back later, and we shall see.” The man came back an hour or two later, but Chrysostom was still speaking with that guest.

Evening came, and he was still speaking with him. Who was the guest with whom he had spoken for so long? It was the Apostle Paul. My dear friends, such things can happen. I remember, when I was a preacher, walking along a road and hearing a villager who had not noticed me. He was out of sight, and I could hear him speaking as though another person were there with him.

He spoke as one friend speaks with another. And whom do you think he was speaking with? Saint Demetrios. “Saint Demetrios,” he would say, “please help me with this and with that.” What does this mean? Those who love the saints speak with them in their hearts.

They are friends, face to face. Don’t be surprised that some people feel lonely. They have been abandoned by everyone. You can feel lonely in a hospital, or even in your own home. Even your husband may not understand you, may not understand you.

Your wife may not understand you, nor your children, nor your coworkers, nor any of the people dear to you. You may feel spiritually isolated and grieve, saying, “My heart is troubled, the light of my eyes is no longer with me, and those closest to me stand far away.” In moments like these, when a person feels abandoned and reaches the point where...

When none of your loved ones can comfort you, you can, if you wish, meet the greatest spiritual figures, speak with them, and find comfort. Are you troubled, isolated, abandoned, or hurt by things that have happened in your family or your own life? Open Holy Scripture and speak with Isaiah, with Daniel, and with the great figures of the Old Testament.

So open Holy Scripture; open Chrysostom’s writings. When you are in need, immerse yourself in his words. You can speak with the spirit of Chrysostom in your heart. And even if the story I told you did not happen as described, one thing is certain: throughout his life, Chrysostom spoke in his heart with the Apostle Paul.

And somewhere he says, “The mere mention of Paul’s name, just saying it, fills my heart with joy and wonder.” Chrysostom lived and breathed Paul and the spirit of Paul. Look at Paul’s mouth. And Chrysostom, as we said, became the greatest preacher of all the ages. What shall we call him? A stream? A little brook? No. A rivulet? No.

His teaching was a torrent, a river, a waterfall greater than the Nile. A more recent writer of ours, the late Galanos, called him “an ocean of divine thoughts.” Chrysostom is an ocean, an Atlantic Ocean.

Chrysostom was a wonder of wonders, truly a marvel. His contemporaries used to say that it would be better for the sun to go dark than for the voice of Saint John Chrysostom to fall silent. Saint John Chrysostom was a radiant sun, a heavenly trumpet.

And today our Holy Church honors him in a special way. She honors him several times during the year: on January 27, when we celebrate his ordination as Archbishop of Constantinople, and on January 30, together with the two other great Fathers of the Church, Basil and Gregory.

The Church honors John Chrysostom today as well. What are we celebrating today? Today is the birthday of this holy Father.

Let me explain what I mean by ‘birthday.’ Do you know what the early Christians called a birthday? Nowadays, with Western customs taking hold, people here in Athens do not celebrate their saint’s day as much as they used to.

the feast day of their saint. But a foreign custom has taken hold, outside Orthodox tradition: celebrating their children’s birthdays. That is not Orthodox tradition. Orthodox tradition is to celebrate the feast of the patron saint whose name each person bears. Yet I say that today we celebrate a birthday. What do we mean by a birthday? Let me remind you: when Ignatius the God-bearer...

Saint Ignatius the God-bearer was in chains in Rome, expecting to be put to death at any moment. The next day they would take him into the amphitheater to be eaten by hungry wild beasts. Yet he wrote something unforgettable.

What was he writing on the eve of his death? A letter. What did he write? What did he write that night? “My birth is at hand.”

Childbirth. I am waiting for a birth, waiting for a birth. In other words, death is a birthday. For a Christian who bears witness to the truth and dies in the Lord, it is a birthday greater than the first. I spend nine months in my mother’s womb. Who would want to stay there forever? Life in the womb is small and humble; it is only a beginning.

The child lives in its mother’s womb, but then comes forth into the light of this beautiful world. In the same way, as Saint Cosmas says, the tomb is a womb. Just as we come out of our mother’s womb into a new life, so through the tomb and through death we come into another life.

The life to come differs from our life here as greatly as the life of a fully grown person differs from life in the womb. So the day of martyrdom, the day of death, is a birthday: birth through death.

Today, then, we remember the holy Father’s martyr-like end. We celebrate his birthday in that sense. But did John Chrysostom die on November 13? No, that is not the day he died.

He died on September 14, 407. On that day he departed to the heavenly Father. Why, then, do we celebrate him on another day? Because September 14 is the great feast of the Precious Cross. Let certain people take note of this.

Our Church moved his commemoration from September 14 to November 13. What does that tell us? The Church does not insist on an exact date. She does care when a saint is celebrated, but that is not the essential thing.

What matters, as John Chrysostom says, is not when we celebrate, but how we celebrate. If your heart is pure and clean, he says, every day is a feast. Every day you have Pascha, Theophany, and Christmas.

But if your heart is weighed down by sins, if you are hard of heart and unrepentant, you will not feel even Pascha. Pascha comes and goes like any ordinary day. Yet a person’s whole life becomes a feast and a celebration when they do the will of God.

This teaches us not to be exacting about dates or to watch days and seasons as some people do. Something else happened in John Chrysostom’s time: Christmas was not celebrated on December 25 as we celebrate it today.

It was celebrated together with Theophany. John Chrysostom was the one who separated the feasts, saying that Christmas should be celebrated on one day and Theophany on another. Some people in his day protested against him for changing the feast and became his enemies over it. But the change was fitting, because these are two great feasts, each deserving its own celebration.

So the move of Saint John Chrysostom’s feast from September 14 to November 13 shows that the Church does not insist on exact dates. She has some freedom in choosing them. What matters is not when we celebrate, but how we celebrate.

And where did John Chrysostom’s life come to an end? On his archbishop’s throne? No, far from it. He died more than a thousand kilometers from Constantinople, beyond Pontus, near the borders of Armenia.

Why? Because he did not flatter the world. John Chrysostom was more than a preacher content to give what people call uplifting sermons.

In his preaching, John Chrysostom interpreted the Scriptures as no one else could. But beyond interpreting the sacred texts and offering teaching that built people up, he also spoke out against wrongdoing. He rebuked what was wrong in society, and he did not always speak in general terms. At times, indeed, quite often, he named those he was rebuking.

He followed to the letter the Apostle Paul’s command: ‘Rebuke those who sin in the presence of all, so that the rest may also fear.’ He rebuked wrongdoing everywhere, from the palace to the poorest hut, in every part of society. His sharp, stern rebukes, his tongue like a scourge, were what led him into exile.

If John Chrysostom had not rebuked people, he would not have been John Chrysostom. If he had not spoken out, he would have died in Constantinople like the other Patriarchs. But his rebukes carried on the work of the prophets and the Honorable Forerunner. They led him far from home. He died in exile, a martyr for the truth.

Whom did he rebuke? He rebuked many people. Today, in memory of his holy soul, allow me to name some of them: prominent and powerful people. First, he rebuked a man named Eutropius. Who was this Eutropius?

Eutropius was an obscure man of modest ability. At most, he might have stayed in his village, tending sheep or working the land. Yet this ordinary, coarse man, what a lesson his story teaches us.

From that humble position he rose astonishingly high, to the very top of the Byzantine Empire. This was no small state like our own. A man who had counted for nothing in his homeland reached the summit of imperial power.

Up he climbed, to the very peak of spiritual authority. Eutropius became chief minister and even consul. Who raised him so high? Favoritism, accursed favoritism.

Favoritism has brought calamity upon humanity and upon our own small nation. In his case, it was the favor of a woman, the empress Eudoxia. She took this great hulking man and took him from there.

Suddenly Eutropius stood before everyone as chief minister of the Byzantine Empire. This large, powerful, handsome man had come from a little village to the top of the pyramid. There he crushed anyone he pleased, while enjoying the favor and smiles of that shameless empress, Eudoxia.

So Eutropius, a vulgar man, became prime minister and consul, consul of the Byzantine Empire. Everyone bowed and scraped before him. But one man did not. One man refused to flatter him. Instead, he rebuked Eutropius both in person and in writing.

That man was John Chrysostom. And what had Eutropius done? Once he held power, he trampled everyone underfoot and showed himself greedy for money and possessions.

I will tell you just one thing, since we cannot spend all our time on Eutropius. He amassed a fortune. How? Did he auction off his houses and fields? He had none. He had arrived from his village penniless. Instead, he put public offices and honors up for auction. He promoted the highest bidders, and so he grew rich.

Besides his other crimes, destroying and killing his opponents, he committed one more, the crowning offense. To understand it, remember that in our own day a person's home is protected as a place of refuge.

Once night falls, even a prosecutor cannot enter your house. Stop! He must wait until sunrise. Then, if a warrant has been properly and lawfully issued, the police may enter your home.

Our democratic country has places of refuge: the home, the barracks, the Polytechnic, the university, and the schools. In that time, there was only one such refuge: the Church.

If someone was being pursued by people who meant to seize and kill him, and he managed to enter the Church and embrace the Holy Altar, no one could touch him. He was under the Church's protection.

Eutropius abolished that protection, the one refuge of its kind in the Byzantine Empire, by an autocratic decree. Now his men could enter even the Church and seize those who had sought shelter beneath its roof.

Yet the wheel of this world turns. What is high becomes low. Eutropius, the very man who had abolished the Church's protection, was forced to seek that protection himself.

How did it happen? One night, O night of crimes, O night of many revolutions!, there was an uprising at midnight in Constantinople. Generals overthrew him, and he fled through the streets, almost naked, trying to save his life. Gasping for breath, he barely made it into Hagia Sophia and embraced the Holy Altar. Outside, the generals, soldiers, and an enraged crowd gathered, crying, ‘Death! Death! Death!’ But John Chrysostom stood at the door of Hagia Sophia. ‘Stop! No one is coming in.’

“I forbid it. You will have to step over my dead body,” John Chrysostom said, “to go in and seize him.” “But he is your enemy!” “Let him be my enemy. The Gospel has taught me that we must love our enemies.” “But he is a scoundrel! He is vulgar! He is this and that!” None of it moved him. He stood firm. And he did more than that: he went up into the pulpit and delivered a sermon that is a masterpiece. Do not talk to me about Demosthenes. Do not talk to me about the orators.

A masterpiece, a masterpiece of rhetoric, translated into every language in the world: the Homily on Eutropius. In it, Chrysostom rises to extraordinary heights. Picture him on the pulpit, with the Church of Hagia Sophia so full that even at Easter it had never held such a crowd. There stood Chrysostom above them, while below, by the Holy Altar, Eutropius trembled with fear, his jaw quivering, Eutropius, the prime minister, the consul himself.

Then Chrysostom spoke. It is always good, he said, to remember the words of Holy Scripture. But now, as we see Eutropius down there, bound and trembling from head to foot, it is especially fitting to say: ‘Vanity of vanities; all is vanity.’ Let me read you the beginning.

The opening: Where are the splendid robes of the consul? Where are the bright torches? Where are the cheers, the dances, the feasts and the celebrations? Where are the crowns and the curtain? Where is the clamor of the city and the acclaim of the hippodrome?

The Hippodrome cheered him, and the theater flattered him. Then, he says, it was as though a wind had blown through. Where is all your grandeur now? Where are your beautiful red silk robes? Where are your crowns? Where are your guards?

Where are the armed escorts and the trumpets that accompanied you? Where are the banners? Where are the shameless women and the singers who entertained you? Where are your banquets and feasts? Where are your flatterers and all that grand procession? What happened to it all? A wind blew through.

It is like autumn now. Across from the cathedral, I have a large poplar tree. It was full of leaves. Then the wind blew, and in a single night every leaf fell. The tree stood bare.

When the wind blows, it shakes a tree until all its leaves fall to the ground and the tree stands bare. So too, he says, Eutropius has now been stripped of all his offices and honors. And the wind has done more than scatter the leaves: it is so fierce that it threatens to uproot the tree altogether, even to take his life. That is what he said in his homily to Eutropius. At this point I must sigh, my fellow Christians, for I remember my little village. In those days, seventy or eighty years ago, we had a man who attended what was called a scholarchion. Primary school had four grades, and the scholarchion had three. Children learned their letters well in those schools. This man later became a humble cobbler, but he had a remarkable memory. We called him Chrysostom. And one day he came forward before everyone.

I used to know the whole homily on Eutropius by heart. How did I learn it? In those days, when our country believed in Christ, that homily by John Chrysostom was included in our Greek schoolbooks.

You can find it now in American, English, Swiss, and French books. Only in our own books is it missing. Yes, indeed! They threw out the diamonds and we filled our books with pebbles and dung.

And they expect the Greek people to vote for them.

I am expressing my indignation. They threw out the diamonds and put rubbish in our schools. Our parents of earlier generations knew this masterpiece by heart. Today no one knows it. John Chrysostom’s homily on Eutropius, that masterpiece, has become unknown.

So he rebuked Eutropius. Who else did he rebuke? He rebuked Eutropius’s successor, a Gothic general named Gainas. Gainas was a heretic, a follower of Arius. Constantinople had twenty, thirty, forty churches, and Gainas demanded one for himself. ‘I will hold services there with my own priest,’ he said. Chrysostom replied, ‘You are a general in the army. I will not permit you to enter this church.’ He would not allow it.

Gainas was furious, and the holy father suffered much. Chrysostom rebuked many others as well. If I were to tell you about them all, we would be here until midnight. He rebuked the wealthy people of his time, who lived extravagantly and spent vast sums on entertainment and other wrongdoing.

To give you an idea of the luxury of that time, let me offer one example. Some wealthy people in Constantinople, the capital of the empire, had chamber pots made.

Their chamber pots were gold. Such was the corruption and wastefulness of the time. Chrysostom spoke against them with the force of thunder. They complained, ‘How long, Father, will you keep speaking against the rich?’ He answered, ‘When you stop wronging the poor, the orphan, and the widow, when you stop stealing and living in excess, then I will stop speaking against you.’

He spoke against wealth that ran riot, as it does in our own day. He rebuked Eutropius, Gainas, and the wealthy people of his time: the spendthrifts, the lovers of money, and the greedy. He rebuked them all with a formidable voice. Finally, he rebuked the one at the very top: Empress Eudoxia.

But what did this barbaric, shameless woman do? She raised that brute Eutropius from the dungheap to the highest offices and made him prime minister. He sowed calamity throughout the nation. And besides giving the nation Eutropius, Eudoxia committed other crimes. What did she do? She committed Jezebel’s crime. What was Jezebel’s crime? As those of you who study Holy Scripture know, Jezebel forcibly seized the property of a poor man named Naboth. She took Naboth’s vineyard even though he did not want to give it up.

For taking the property of innocent Naboth, Jezebel was rebuked by Saint Elijah the Prophet. In the same way, Empress Eudoxia seized the property of a widow whose husband had died, leaving her with four or five children.

She took the estate on which the widow and her orphans depended for their living. John Chrysostom courageously rebuked her. But she did something else as well. There was a square outside Hagia Sophia. To be clear, I mean the earlier Hagia Sophia of Chrysostom’s time, before the present building was constructed.

What did the flatterers at court do in that square? They gathered silver and made a silver statue of Eudoxia. They set it on a red marble pedestal and held an unveiling, drawing a crowd into the square.

Courtiers and officers gathered there, great and small, along with women. They danced, drank, and feasted. While John Chrysostom was celebrating the Divine Liturgy, their shouting and music could be heard even at the altar.

It was a desecration of that holy place, and John Chrysostom would not ignore the sin. What did he do? He fiercely rebuked this Jezebel, this Herodias and Salome, speaking with the voice of Elijah the Prophet and John the Forerunner.

The result was that Arcadius, that weak-willed emperor, gathered bishops who were every bit the match of the political leaders there. They deposed John Chrysostom and sent him into exile, twice.

The first exile lasted only a day or two, perhaps three. On the third day an earthquake struck Constantinople, bringing fear and terror. Eudoxia herself sent a messenger to ask Father John to return to his see.

But before long, relations between the court and the Church broke down again. Chrysostom was taken into exile on Holy Saturday. Tragic events followed in the city, and the baptismal fonts filled with the blood of people killed because of their love for the Church and for John Chrysostom.

Chrysostom was sent farther away. For seventy days he traveled on foot, over mountains and through valleys, escorted by soldiers and cavalry. They took him ever farther: past Ancyra, past the Sangarius, past Trebizond and Pontus, until they reached a small, obscure village.

They exiled him to Cucusus, where he remained for three and a half years. But suddenly that obscure village became known everywhere. Visitors and admirers came from every part of the empire, even from Rome, to see John Chrysostom. Throughout his exile, he kept the courage of a hero.

Then came a new order: send him farther into exile, deeper into the wilderness. He was to travel another hundred or two hundred kilometers to a village called Pityus. It was July, and the midday sun was scorching. John Chrysostom, already weak and wasted by his ascetic life, was taken away. He never reached Pityus. He could not even make it past Comana.

At Comana, a small village, he collapsed and could go no farther. They carried him on a litter to a church dedicated to Saint Basiliscus, who had been martyred there. He could not sleep that night. He struggled for breath and was drawing his last breaths. He rose, received Holy Communion, gave away everything he had with him, made the sign of the Cross three times, and said, ‘Glory to God for all things.’ Then he departed this life. The people of God do not die; they live unto ages of ages, and their memory endures from generation to generation. There, in that remote village of Comana, he fell asleep in the Lord. But I forgot to tell you what happened the night before his death.

For there are dreams from God; we must admit that. Saint Basiliscus appeared to him in a dream and said, ‘Brother John, tomorrow we shall be together.’ John Chrysostom lay buried there in the holy ground of Comana for thirty years. His persecutors, rulers and emperors, monks and bishops and patriarchs, were severely punished by divine judgment. Tradition says, and I believe it, that throughout those thirty years the tomb of Eudoxia shook, and she found no rest in her grave. Then, after thirty years, her son and Proclus, a disciple of Chrysostom who became Patriarch, took action.

Thirty years later, imperial carriages went to Comana, where they exhumed his holy relics. From there, monks carried the relics in their hands and walked on. They had no carriages to carry them, no cars, none of the means of transport we have today.

For a thousand kilometers, as the procession passed, people came out of every village with candles and incense to welcome him. He entered Constantinople. The welcome given to his holy relics surpassed anything given to a king or emperor. And when they finally opened the casket containing his relics at the tomb of that empress, Eudoxia, the shaking of the earth ceased.

That, my dear Christians, is the story of Saint John Chrysostom. Yes, we have fulfilled the first part of the Apostle Paul’s inspired counsel: ‘Remember those who led you, who spoke the word of God to you.’

We must remember the immortal Chrysostom, who proclaimed the word of God more vividly and effectively than anyone else. His words still reach us today.

But he says something else as well: “Consider the outcome of their way of life and imitate their faith.” It is not enough simply to invoke the name of John Chrysostom. We must imitate his heroic example. He is a model of a courageous Christian, a model of a courageous bishop, someone whose example should shape our own lives. And just as he called society to account, so must we, upon whom the ends of the ages have come.

And all of us Christians, but especially the clergy, and above all the bishops and hierarchs, must be ready to do our duty as he did. For he lived by this teaching.

It was a saying John Chrysostom loved dearly. He quoted it often. Read it, all of you. Read it aloud. You have eyes; you can see; you are not nearsighted. Read it, read it loudly!

What does it say? You who are a priest, a bishop, a patriarch, a preacher of the Gospel: do not lose courage. Struggle for the truth even to death, and the Lord God will fight for you. John Chrysostom himself lived by these words to the end of his life. His death, his martyr’s end, raises a question: Does our Church, does our hierarchy, speak out against wrongdoing today? Let me be clear. I do not expect much from our poor priests, who are under the heel of the hierarchs. I mean the hierarchs themselves, those who make up the hierarchy: seventy, eighty, ninety of them.

A hundred hierarchs here in Greece. Our hierarchy consists of a hundred hierarchs. Is it carrying out its duties? Is it calling our foul and impure society to account? For even today there are people like Eutropius and Gainas; even today there are rich people and people like Eudoxia. They move among our people under different names. Who is calling them to account? One might say it is not permissible, because it could be taken as an attempt to exploit these matters for political gain. I ask you to,

I will remind you of six or seven matters in which our Church should have spoken out, but did not. Here is the first. In the Ministry of Education, there ought to be a large icon of Christ Crucified, with a vigil lamp before it.

For ours is an Orthodox country. Our constitution begins, ‘In the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit, the Trinity of one essence.’ Christ’s image ought to be there. And what should be written beneath it?

Where teachers and professors pass by, they should see these words written in lights: ‘Neither be called teachers, for one is your Teacher, Christ.’ He alone is the incomparable teacher of humanity.

That is what should be there, if there were faith and devotion to Orthodoxy. There could at least be an icon of Saint Cosmas of Aetolia, that great teacher of our people, or of John Chrysostom, or of Basil the Great and the Three Hierarchs, as in the old schools. Instead, there is no icon of Christ Crucified, none of Saint Cosmas, none of Basil the Great or Gregory. Outside, they have put up a statue of Poseidon, completely naked.

What did the Church and its hierarchy do? When a statue of Empress Eudoxia was set up outside Hagia Sophia, Chrysostom spoke out. Here, a statue stands outside the Ministry of Education, not of a real person, but of a pagan god. What did the hierarchy do?

Utter silence. Only one monk came down from the Holy Mountain and broke the statue. One monk, alone. What seventy hierarchs failed to do, a simple monk from the Holy Mountain did.

Would you like a second example of the Church’s silence? It is as though the Church were dead, alive in name alone. Would you like another example?

Ask the stones, the mountains, the valleys, even our enemies. Don’t ask us. There are fifteen hundred languages and dialects in the world. Ask the stars in the sky, the earth, and the sea: which is the most beautiful language in the world?

They will all say it is ancient Greek. There is no other like it. It is a language fit for the gods, a perfect instrument, able to express the finest shades of human thought. Even scientists today turn to it when they need names for new discoveries.

So we must embrace this language and take pride in it. People in Israel speak the language of the Prophet Isaiah, the language of Isaiah and Moses. Yet here, in our Church, a government minister came out today and said, “We are abolishing Katharevousa, the formal Greek language.”

Whether what he did was right is not the question I am examining. What did the hierarchy do? Nothing. Silence. In a few years, our children in school will understand neither the Creed nor the Lord’s Prayer, neither the Divine Liturgy nor the Gospels. Nothing.

This beautiful language will sound like Chinese to them. So when the statue of Poseidon was erected, there was silence. And when that other man, like a high priest of the devil, buried the Greek language, there was no protest.

Would you like a third example? There is no other book under the stars like Holy Scripture. No other book. So what did they do?

They said the Gospel and the stories of the Old Testament were fairy tales for grandmothers, and they set about removing them all. What did the hierarchy do? It kept silent. It sent one halfhearted letter, and nothing more.

The bells of the cathedral should have tolled in mourning, and the Church should have spoken out. Instead, children in years to come will no longer learn the moving history of the Old Testament. Silence here too. Would you like another example?

At any moment, may God have mercy on us and protect us, at any moment, danger may come. I live near the border, and I feel the nation’s anxiety keenly.

Your children, young men serving as soldiers, are out there on the Evros, in the cold, by the river and its icy waters, working with spades. They keep watch day and night, their fingers on the trigger, because we never knew from one hour to the next what the Turks might do. The state does not have enough soldiers, and for the first time our state has had to call up even women. That is not entirely in keeping with the tradition of our Church, even women.

Women too will be called up, and our homeland is in grave danger. Yet the state exempts the millennialists from military service. They do not believe in the Holy Trinity; they believe in nothing and call the Greek flag a rag. They would have no place in Moscow, Belgrade, Bulgaria, or Turkey.

Only here in Greece have they found a place. They are the government’s favorites. The government’s favorites!

That is what the millennialists have become: the government’s favorites. Now they can serve without weapons.

…without weapons, which, I fear, could weaken the Greek army. There is nothing left inside it anymore… And why did they do it? I asked a member of parliament, “Why did you do this?” He said, “You know, you know…” He gave me no answer. “Why did you do it?” I asked. “How dare you ask us for our votes?” And so on and so forth. But I kept asking, “Why did you do this?”

Perhaps we could forgive the rest. But this latest measure opens the doors for the millennialists to come in and leave nothing untouched. I fear this measure will be disastrous.

Nothing will be left, and our whole tradition will be swept away. How could you do this? This is the latest law passed by the Greek Parliament.

How could you do it? ‘Europe pressed us,’ they say, ‘the Council of Europe pressed us.’ Bravo, bravo, bravo! Are we an independent nation? Are we to become servants, carrying out Europe’s wishes?

We have gone along with Europe and all these others, until Greece is no longer a free nation but carries out the wishes of various Europeans and others in this world.

But I am examining these matters from one standpoint: what has the hierarchy done so far?

Dead! Dead!

Complete silence. Absolutely nothing.

Would you like another example? I am not finished. Go to England, America, Belgium, the Netherlands, or other countries, and you will hear something that will shock you: they do not hold elections on Sunday!

They do not hold elections on Sunday!

On Holy Sunday, as soon as the sun rises, we begin with sin. My God, my God! The Church will be singing, “That we may receive the King of all,” and “Let us lay aside all earthly cares.” Yet we pay no attention at all. This is the very hour when angels and archangels are present. Whether we believe that is another matter.

On that holy day, when all Christians should be in church, our churches will be empty. People will be at the ballot boxes, rushing here and there, and the Church will be left empty.

Suppose someone had told them, “You have set election day for March 25, our national holiday.” They would never allow it. Yet our national holiday is far less important than Holy Sunday is to Christians.

What a state we are in, my dear people! Who will speak out? Silence, silence, while this holy day is profaned. The priests and bishops will go to church on Sunday and find it empty, while crowds of Greek citizens rush here and there to vote for one candidate or another. And no one has thought that this is a profanation.

And I repeat: neither England nor America nor any other nation ever, ever, ever holds elections on Sunday. In America, they do not hold elections on Sunday, or even football matches or celebrations. They respect the day and revere it, even though they are not Orthodox.

But we show no regard for it at all. We chose Sunday for elections. Fine elections! A fine beginning, a splendid beginning, a blessed beginning! And what did the Church do? Absolutely nothing. Silence.

Would you like another example? The Freemasons’ records were found. A name appeared in those records, but I will not give it. As I told you, I am looking at this as a matter for the Church, not as a political matter.

A journalist searching through those records drew out, among other things, just think of it, a Minister of Education who was a thirty-third degree Mason. A Mason, a Mason, a Mason! What did the hierarchy do? What did the hierarchy do? For a bowl of lentils, it sold the Church’s birthright.

Yes, that is where we stand. Nothing. I ask you: is this the Church? Is this what our hierarchy has become? I am part of it too. I too bear responsibility, and I am not singling anyone out for blame. But I tell you what has happened to this hierarchy. Let me give you one final example of how the Church has ceased to call people to account.

It has been less than fifteen days, indeed, only last week, since the floodgates of heaven opened. My God, my God! It brings to mind what Kosmas of Aetolia said: the waters would swell and reach high up the mountains.

The Axios and Aliakmon rivers, and the other rivers, would swell. It was a flood of biblical proportions. Property was destroyed. Homes were ruined. Everything people owned was lost. Forty people died in that great flood.

What are we to make of this disaster? The floodgates of heaven opened, and rain poured down for an hour. What would have happened if it had gone on for two days, three days, five days? What is this? A sign of the times, a sign of the times, a sign of the times.

What would John Chrysostom have done if he were alive in our own day and saw the heavens open and everything swept away by the flood? Such things are calamities.

Let me tell you what John Chrysostom would do in such a case. What did John Chrysostom do? He climbed into the pulpit and said, “These are signs of the times. This flood, this earthquake, is not an event without meaning. Above all things is the One who governs the clouds, the stars, the earth, the sea, everything.”

“God governs all. These are not merely natural events. Divine providence is at work through them. And the Gospel says that not even a little bird falls without the will of the Father, nor a leaf without the will of the heavenly Father.”

No, this calamity is not unrelated to God’s purposes. And what did he say? The cause of this calamity is the wrath of God, and the cause of God’s wrath is your sin. “Repent,” he told them. “Repent.”

Did our leaders do anything? Nothing. All our bishops should have gone up into the pulpits and said, “People of Greece, I take this as a sign, a sign from God. I don’t want to distress you, I don’t want to distress you. I weep and sigh. This is the beginning of the birth pangs. This is the alpha, only the beginning.”

A storm is coming, a storm, a storm, a storm that will sweep across all of Greece. Calamities are coming. We will be saved only if we preach repentance, if you preach repentance, and not just any repentance.

Repentance, repentance, metanoia, repentance like that of the Ninevites. We too must repent as the Ninevites did when the Prophet Jonah preached to them. If we do not, more calamities will come. The floodgates of heaven will open, the earth will shake, and great calamities will befall the Greek people because of our sins. I spoke of those colossal sins before the Holy Synod. What are the terrible sins of the Greek people? There are four great sins, five great sins, for which we ought to put on sackcloth, cover ourselves with ashes, hide in caves, and beg God to forgive us and show us mercy. Yet there is not a single tear of repentance among the laity, the clergy, or the bishops. What are the great sins for which God is punishing us? This is certainly God’s punishment. You may ask, ‘Were the people who drowned there sinners?’ No, they were not. There are greater sinners up in Kolonaki. But what happened there is a warning to us all.

It is a grave situation. If the Greek people do not repent, we must expect one tribulation after another. We need true repentance. Consider the sins of the Greek people. First, blasphemy against God. It is terrible. We are the most blasphemous nation in the world.

I went to the border, to a guard post facing Albania. There were twenty-five young men there. Most were Turks from Thrace, from the area around Xanthi. A few were Greeks.

I asked the Greek lads their names: “George, Mitsos, Nikos,” and so on. They stand guard there by the Albanian border day and night. Then I asked, “Tell me, do you blaspheme?” They lowered their heads. All of them did: the soldiers, the corporal, the sergeant, the reservist, the officer cadet. I turned to the Turks. “Do you blaspheme?” “Allah, Allah,” they said. Not one of them did. My God, my God! These men do not blaspheme Allah, whom the preacher calls a false god, while here young and old continually blaspheme the things of God.

At a secondary school in northern Greece, a teacher dared to blaspheme the Most Holy Theotokos, Christ, God, everything, in front of the children. A conscientious school inspector wanted to punish him. But the whole school rose up and said, “No. We do not care about the blasphemy.”

The children of Greece are indifferent when a teacher blasphemes God. Meanwhile, here in Piraeus, I don’t know exactly where, someone wrote an insult about the Prime Minister on a wall.

An insult. Now, I’m not saying we should insult the Prime Minister or our ministers. That would be wrong and unjust. Shouldn’t we honor those who hold public office, whatever their position? Of course we should. But as soon as they found out who had done it, they arrested him and brought him straight to trial. And please, please, please, please, how long was the sentence?

Two months in prison, with no suspended sentence. Straight to prison. Our Prime Minister is great, our ministers are great, our officials are great, while Christ our God is small, very small in our eyes. And then we wonder why God brings destruction upon us.

Those who blaspheme are acquitted. Nothing happens. There is no sense of sin. The first sin is the blasphemy we hear everywhere. The second sin, do not laugh, do not laugh, is avoiding having children. Greek women are not having children.

Greek women have so few children. Look at Albania, Serbia, Bulgaria, Turkey, Russia: children everywhere. Here it is one or two, one or two. It is a terrible wrong. Whoever refuses to have children is godless and without faith. You do not trust in God. If you trusted in God, trusted in God...

I have said this before. I think I said it in another sermon, but I will say it again. A general came to my diocesan office, his uniform covered in insignia, the commander of the whole region’s army corps.

I asked him, “How many children do you have?” Over ten years, a hundred generals, brigadiers, colonels, and others had come through that office, fine Greeks, by all accounts. And every one had one or two children. One, two, one, two. What is this? What a calamity! This general was a humble man.

He grew emotional and began to weep. “You have reminded me of my village,” he told me. He came from a village in the Morea, that glorious land in the south. “My father was poor,” he said, “and my mother was poorer still. How many children do you think they had?”

How could I know? Twelve children! And he was the last, the twelfth. How could his poor father have known that his youngest child would become a general? There was a wonder in that household.

Children are like lottery tickets. You buy ten, and the first ones win nothing; then the last one wins a million. Often the youngest children are especially blessed. Have just one child, then, and you may pay dearly for placing everything on that one.

That child will become the tyrant of the house and smash his father’s and mother’s heads. He will become a criminal and a ruin to the nation. So one sin is blasphemy against God. The other is avoiding having children.

People constantly swear false oaths. Everyone lies. Truthfulness has all but disappeared. We ought to abolish the oath as a means of establishing truth in Greek courts. The fourth sin, what shall we call it? Everyone is implicated, is theft. People steal.

Thieves! Everyone steals. Everyone steals. Where does the theft happen? They rob this poor country through what is called tax evasion. If Greeks paid their taxes in full, as Americans and the English do, Greece would be one of the richest nations in the world.

And the last thing, worthy of many tears, is that our Church is divided. Our Church has no unity; it is deeply divided. These are the immense sins of our Greek people, for which we must expect calamities.

The result is that our Church no longer calls people to account. And what is this correction? It is salt, says St. John Chrysostom. Just as salt cleanses what it touches, things do not rot wherever it is sprinkled.

Where people are called to account, corruption does not take hold. And John Chrysostom says that we have fallen into this wretched state because no one is called to account. That is why the Church is collapsing. I am not called to account, and neither are we together. What must be done?

Am I a pessimist? No, not simply a pessimist. When I look down at the earth, I see darkness and Hell. I expect lightning and thunder, punishment, earthquakes, floods, destruction, epidemics, wars, and civil strife.

But when I look up to heaven, I am filled with hope, filled with hope. So I am both pessimistic and hopeful. Down here, everything looks bleak; hope comes from above. God, the stars of heaven, and the Lord Jesus Christ inspire hope in us. I want to close. Our Church is lifeless. It has no salt left to scatter; it has become tasteless salt, trampled underfoot. It no longer calls society to account, nor is a Church that has betrayed what is sacred and now lies in such a wretched state able to do so. What must be done?

I turn to the women. Women, as we celebrate the memory of this holy Father today, it would be wrong to forget the mother behind John Chrysostom. Without her, we would have no John Chrysostom today. Behind the young Chrysostom stood his saintly mother, Anthousa. Widowed at twenty, she stayed with her son, raising him and forming him in ascetic discipline.

Behind John Chrysostom, then, and behind Basil and Gregory, and behind every great figure of the Church, stands a mother. Today you honor Chrysostom. Mothers, mothers, give us Chrysostoms! Give us Chrysostoms! Give us Chrysostoms, so that this land may turn back and resound once more with fiery preaching, and our homeland may become a star in the heavens again. Children, bless Him, praise Him, and exalt Him above all forever. Amen.

I see you here. We must show our concern for those who suffered this great disaster, this flooding, through more than words. All of us, young and old, should help those who have lost their possessions, as the Holy Synod has urged us to do in its circular.

I know very well that if I asked you to help here tonight, if I told you to empty your purses and give whatever money you have, you would do it. You are the poor little ones of our Lord Christ. The rich and powerful do not come to our sermons; those who come here are Christ’s poor.

If I told you to empty your purses, give everything you have, and walk home, you would listen to me. I know you would. Whatever you have, one hundred, two hundred, three hundred, five hundred, one thousand, two thousand drachmas, empty your purses into the collection plate when it comes around.

But I will not ask that of you. It would be too hard, and I am certain you would listen and empty your purses. The money collected will be taken by a committee to the Metropolis of Nicaea, where the disaster has been most severe.

Instead, I say: give whatever you choose, for God loves a cheerful giver. Please, as you leave, there will be someone on either side with a collection box. Give whatever your love moves you to give for these people who have been struck by this great disaster.

All together, one people, one soul. One people, one soul. Make the sign of the Cross properly, all together.

Αναγία Δέσποινα, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιε Πρόδρομε, Αποστόλων 12, Διδάσκαλοι και Πατέρες Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες, οι καλώς αθλήσαντες στιχονοθέντες, πείσετε πρεσβεία προς τον Κύριον, το ελεηθήνε τα ψυχά σας ημών. Αμήν.

Σεβασμιότατε, Αιδεσιμότατε, αδελφοί και πατέρες, προσφιλείς ακροαταί, ένα ερώτημα: διαβάζετε την Αγία Γραφή; Δεν φτάνει να έρχεστε εδώ στο κήρυγμα και να ακούτε μια φορά το μήνα ή την εβδομάδα το κήρυγμα του Ευαγγελίου.

Ο λόγος του Θεού πρέπει, όπως λέει ο Απόστολος Παύλος, να ενοικεί εν υμίν πλουσίως.

Και ο λόγος του Θεού ευρίσκεται στην Αγία Γραφή. Άγνοια Γραφής δεν επιτρέπεται. Άγνοια Γραφής είναι άγνοια Χριστού. Άγνοια δε Χριστού είναι σκότος και έρεβος, είναι αποτυχία της ανθρωπίνης ζωής και κόλασις. Λοιπόν, εάν διαβάζετε την Αγία Γραφή, εκεί στην επιστολή προς Εβραίους, κεφάλαιον 13, θα βρείτε μια προτροπή.

Αγία Γραφή. Βέβαια, όσα γράφουν τα βιβλία της Καινής Διαθήκης είναι θεόπνευστα. Αλλά κυρίως, μεταξύ των άλλων, θα βρείτε και μία θεόπνευστο συμβουλή, προτροπή ή μάλλον εντολή. Τι συμβουλεύει εκεί το Πνεύμα το Άγιον διά του Αποστόλου Παύλου;

Συμβουλεύει ότι «μνημονεύετε», λέει, ότι δεν πρέπει να λησμονούμε, είναι αμαρτία.

Αμαρτία, όπως σε άλλες περιπτώσεις το να θυμούμεθα τα εγκλήματα, τα αμαρτήματα, να θυμούμεθα πράγματα, πράξεις αμαρτωλές, όχι για να μετανοήσουμε αλλά για να, τρόπον τινά, να απολαύσουμε εκ νέου την αμαρτία νοερώς, είναι αμαρτία. Υπάρχει περίπτωση που να λησμονάει κανείς· να λησμονάει είναι αμάρτημα μεγάλο. Δεν πρέπει να λησμονούμε. Μνημονεύεται, λέει. Τι μνημονεύεται; Το φυσικό μνημονεύεται.

Φυσικών ημών γονέων, και αυτούς πρέπει να μνημονεύουμε· μια μάνα που μας εγέννησε, ένας πατέρας που μας ανέθρεψε, ένας δάσκαλος που μας εδίδαξε, ένας πνευματικός πατέρας, όλοι αυτοί πρέπει να βρίσκονται εις τα ευρία της καρδιάς μας και να μνημονεύονται συνεχώς.

Μνημονεύετε, λέει, των φυσικών ημών γονέων· παραπάνω από τους φυσικούς γονείς είναι οι πνευματικοί γονείς. Μη λησμονούμε ποτέ εκείνο που έλεγε ο Μέγας Αλέξανδρος για το δάσκαλό του: Στους γονείς μου οφείλω το ζην, εις δε τον διδάσκαλό μου οφείλω το ευ ζην.

Μνημονεύετε, λοιπόν, των ηγουμένων υμών, οίτινες ελάλησαν υμίν τον λόγον του Θεού. Πρέπει, λέει, να ενθυμείστε αυτούς που σας ομίλησαν, εδίδαξαν το λόγο του Θεού. Και ποιοι είναι αυτοί που δίδαξαν το λόγο του Θεού; Είναι οι Προφήτες, είναι οι Απόστολοι.

Κορυφαίος δε των Αποστόλων είναι ο Απόστολος Παύλος, ο οποίος περισσότερον από όλους εκοπίασε εις το κήρυγμα του Ευαγγελίου και ως χρυσαετός επέταξε ανατολή και κήρυξε τα ρήματα της αιωνίου ζωής. Μετά τον Απόστολο Παύλο ακολουθεί σειρά διδασκάλων του Ευαγγελίου και ιεροκηρύκων που φτάνει μέχρι των ημερών μας.

Αλλά αν με ρωτήσετε ποιος είναι, ο μεν κορυφαίος των Αποστόλων είναι ο Απόστολος Παύλος. Ο δε κορυφαίος όλων των ιεροκηρύκων, όλων των αιώνων, όλων των αιώνων, ο βασιλιάς των ιεροκηρύκων, είναι ο Ιερός Χρυσόστομος, του οποίου τη μνήμη εορτάζουμε σήμερα.

Ο Ιερός Χρυσόστομος, λέγουν ότι το στόμα του Χριστού είναι ο Παύλος και το στόμα του Παύλου είναι ο Χρυσόστομος.

Υπάρχει ένα ανέκδοτο γύρω από τη ζωή του Ιερού Χρυσοστόμου, σχετικό με αυτό που λέμε. Ότι κάποτε κάποιος ήθελε να τον επισκεφθεί και παρεκάλεσε το διάκονό του να του επιτρέψει τη συνάντηση. Πάει ο διάκος και βλέπει ότι ο Χρυσόστομος είχε συζήτηση με κάποιον άλλο.

Επιστρέφει και λέει στον ξένο ότι δεν μπορεί να σε δεχθεί τώρα γιατί έχει κάποιον άλλο ξένο. Πέρασε αργότερα και θα δούμε. Περνάει αργότερα, μετά μια-δυο ώρες, ο Χρυσόστομος συνέχιζε να συζητεί με τον ξένον αυτό, με τον άλλον άνθρωπο.

Βράδιασε, πάλι συζητούσε με τον άλλον. Τι συνέβη; Ότι εκείνος ο άλλος με τον οποίο είχε μακρά συζήτηση ήταν ο Απόστολος Παύλος. Συμβαίνει, αγαπητοί μου, ότι ο άνθρωπος, εγώ θυμάμαι ως ιεροκήρυξ, ότι καθώς περπατούσα στο δρόμο χωρίς να με είχε αντιληφθεί, άκουσα κάποιον χωρικό που κάπου εκεί κρυμμένος ήταν και δεν τον έβλεπα, που είχε κουβέντα, συζητούσε σαν να είναι δύο άνθρωποι, σαν ήταν δύο άνθρωποι.

Και κουβέντιαζε έτσι όπως κουβεντιάζει ο φίλος με το φίλο. Και με ποιον κουβέντιαζε νομίζετε; Με τον Άγιο Δημήτριο. Κουβέντα: «Άγιο Δημήτριε, παρακαλώ και τούτο και εκείνο». Τι σημαίνει; Αυτοί που αγαπούν τους Αγίους συζητούν μαζί τους νοερώς.

Είναι φίλοι ενώπιος ενωπίω. Μη σας φανεί παράξενο ότι μερικοί έχουν μοναξιά. Είναι εγκαταλειμμένοι από όλο τον κόσμο. Ή μέσα στα νοσοκομεία, ή και μέσα στο σπίτι ακόμα έχεις μοναξιά. Να μην σε νιώθει και ο άντρας σου, να μην σε νιώθει,

Και η γυναίκα σου να μη σε νιώθει και τα παιδιά σου να μη σε νιώθουν και οι συνεργάτες σου να μη σε νιώθουν και όλα τα προσφιλή πρόσωπα, να έχεις μια απομόνωση πνευματική και να στεναχωριέσαι και να λέγεις ότι η καρδία μου με έχει ότι είμαι είναι και οι εγγιστά μου μακρόθεν έστησαν, ότι εταράχθη η καρδία μου και το φως των οφθαλμών μου και έστι μετ' εμού και οι εγγιστά μου μακρόθεν έστησαν. Σε τέτοιες στιγμές που ο άνθρωπος είναι εγκαταλελειμμένος και καταλήγει.

και κανένα από τα προσφιλή του πρόσωπα δεν μπορεί να τον παρηγορήσουν, άμα θέλεις μπορείς να συναντήσεις τα μεγαλύτερα πνεύματα και να συνομιλείς μαζί τους και να σε παρηγορήσουν. Είσαι στενοχωρημένος, είσαι απομονωμένος, είσαι εγκαταλειμμένος, είσαι πικραμένος από τα διάφορα οικογενειακά και ατομικά γεγονότα, άνοιξε τη Γραφή και κουβέντιαζε με τον Ησαΐα, με τον Δανιήλ, με τα μεγάλα πνεύματα της Παλαιάς Διαθήκης.

Λοιπόν, άνοιξε την Αγία Γραφή, άνοιξε τον Χρυσόστομο, έχεις ανάγκη και εκεί πέρα θα εντρυφάς μέσα εις τους λόγους σου. Λοιπόν, το πνεύμα είναι ο χρυός Χρυσόστομος, νοερώς μπορεί να πει κανείς, κι αν ακόμα αυτό που σας έφερα δεν είναι γεγονός, εν τούτοις είναι γεγονός ότι νοερώς όλη τη ζωή του κουβέντιαζε με τον Απόστολο Παύλο.

Και λέγει κάπου: «Και μόνο το όνομα του Παύλου να αναφέρω, μόλις πω το όνομα του Παύλου, η καρδιά μου γεμίζει από αγαλλίαση και θαυμασμό». Λοιπόν, ζούσε μέσα στον Παύλο, μέσα στο πνεύμα του Παύλου. Κοίτα το στόμα του Παύλου. Και ο Απόστολος, ο Χρυσόστομος, ανεδείχθη, όπως είπαμε, ο κορυφαίος των ιεροκηρύκων όλων των αιώνων. Πώς να τον ονομάσουμε; Ρίαξ; Ριάτιο; Όχι. Ρήτρον; Όχι.

Χείμαρρος, ποταμός, καταρράκτης, υπέρ του Νείλου ποταμού, ήταν η διδασκαλία του. Ένας νεότερος δικός μας συγγραφέας, ο αείμνηστος Γαλανός, ονόμασε αυτόν «ωκεανόν θείων νοημάτων». Ωκεανός είναι, Ατλαντικός Ωκεανός ο Χρυσόστομος.

Θαύμα θαυμάτων είναι, θαύμα είναι ο Χρυσόστομος. Κάποιος είπε τότε, οι σύγχρονοί του έλεγαν ότι προτιμότερο να σβήσει ο ήλιος παρά να σταματήσει το στόμα του Ιερού Χρυσοστόμου. Ήλιος φωτεινός, σάλπιγξ ουράνιος υπήρξε ο Ιερός Χρυσόστομος.

Και σήμερα τον τιμά δε ιδιαιτέρως η Αγία μας Εκκλησία. Τον τιμά πολλές φορές. Τον τιμά στις 27 Ιανουαρίου, που εορτάζομε την χειροτονία του ως Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως. Τον τιμά επίσης στις 30 Ιανουαρίου μαζί με τους δύο ισοτίμους πατέρας της Εκκλησίας, Βασίλειον και Γρηγόριον.

Τον τιμά και σήμερα ακόμα τον Χρυσόστομο. Και ποια είναι σήμερα; Σήμερα εορτάζει, ποια είναι η εορτή του; Χειροτονία του είναι, για να κομιλεί τον ηρώλη ψάνον του Σήμερα είναι τα γενέθλια του Ιερού Πατρός.

Τα γενέθλια, δώσω μια εξήγηση. Οι παλιοί χριστιανοί, γενέθλια ξέρετε ποια ονομάζανε; Τα γενέθλια ποια ήτανε; Τώρα το φράγκικο σύστημα που επεκράτησε, δεν εορτάζουν εδώ πέρα στην Αθήνα πολύ την ημέρα του Αγίου.

την εορτή του Αγίου, αλλά επεκράτησε ένα ξένο πράγμα, έξω από την παράδοση της Ορθοδοξίας, να εορτάζουν τα παιδιά τους στα γενέθλια. Δεν είναι ορθόδοξη παράδοση αυτή. Η ορθόδοξη παράδοση είναι να εορτάζεται η εορτή του Αγίου, του Προστάτου του οποίου το όνομα καθένας φέρει. Αλλά εδώ λέγω ότι σήμερα εορτάζουμε τα γενέθλια. Τι λέγονται γενέθλια; Υπενθυμίζω ότι όταν ο Ιγνάτιος ο Θεοφόρος...

Ήτανε δεμένος και περίμενε από ώρα σε ώρα να τον εκτελέσουν. Έγραφε ένα αλησμόνητον, τι έγραφε; Ο Ιγνάτιος ο Θεοφόρος στη Ρώμη, που περίμενε την επόμενη μέρα να τον πάνε στο αμφιθέατρο, να τον φάνε τα άγρια θηρία, τα πεινασμένα θηρία.

Παραμονή τι έγραφε; Ένα γράμμα, τι έγραφε; Παραμονή τι έγραφε, τι έγραφε; Ἐπίκειταί μοι ὁ τοκετός.

Τοκετός, περιμένω γέννα, περιμένω γέννα. Δηλαδή ο θάνατος είναι γενέθλια, ο θάνατος, για έναν χριστιανό που μαρτυρεί για την αλήθεια, που αποθνήσκει εν Κυρίω, είναι τα γενέθλια ανώτερα από τα πρώτα γενέθλια, γιατί μες στην κοιλιά της μάνας μένομαι εννιά μήνες. Ποιος θέλει να μείνει επ' άπειρον, θέλει να μείνει πάντοτε μες στην κοιλιά της μάνας; Είναι μικρή και ταπεινή η ζωή και μέσα στην κοιλιά της μάνας, υποτυπωδώς.

Μέσα στην κοιλιά της μάνας ζει το έμβρυον, αλλά μετά βγαίνει και ανατέλλει μέσα εις τον κόσμο, εις τον ωραίο αυτό κόσμο κατόπι ο άνθρωπος. Λοιπόν, έτσι και ο τάφος είναι η κοιλιά, όπως λέγει ο Άγιος Κοσμάς, και όπως από την κοιλιά της μάνας βγαίνουμε σε μια νέα ζωή, έτσι και μέσα από τον τάφο και από το θάνατο βγαίνουμε σε μια άλλη ζωή.

Και όσο διαφέρει η ζωή του εμβρύου, η ζωή του τελείου ανθρώπου από την ζωή του εμβρύου Τόσο διαφέρει η ζωή του μέλλοντος από την ζωή εδώ τεχνητή. Γενέθλια λοιπόν είναι η μέρα του μαρτυρίου, η μέρα του θανάτου, του θανάτου τα γενέθλια.

Σήμερα λοιπόν είναι η μέρα του μαρτυρικού τέλους του Ιερού Πατρός. Σήμερα λοιπόν εορτάζουμε τα γενέθλια, την εορτή των γενεθλίων. Μα εμαρτύρησε ο Χρυσόστομος 13 Νοεμβρίου; Όχι, δεν είναι αυτή η μέρα που εμαρτύρησε.

Η μέρα του μαρτυρίου του είναι ακριβώς 14 Σεπτεμβρίου 407. Τότε εξεδήμησε προς τον Ουράνιον Πατέρα. Μα τότε γιατί; Διότι, επειδή στις 14 Σεπτεμβρίου είναι η μεγάλη εορτή του Τιμίου Σταυρού. Διά τούτο, ας το ακούσουν μερικοί αυτό το πράγμα.

Η Εκκλησία μας μετέθεσε την ημερομηνία αυτή από 14 Σεπτεμβρίου εις 13 Νοεμβρίου. Τι σημαίνει αυτό; Ότι η Εκκλησία μας δεν ακριβολογεί με το χρόνο. Δεν κοιτάζει πότε θα εορτάσει ο Άλφα, ο Βήτας, ο Γάντας, Άγιος Και αυτό το κοιτάζει, αλλά δεν είναι το ουσιώδες αυτό.

Το ουσιώδες είναι, όπως λέει και ο Χρυσόστομος: Όχι πότε εορτάζομαι, πώς εορτάζομαι Εάν, λέει ο Χρυσόστομος, έχεις καρδιά αγνή, καθαρά, κάθε μέρα είναι εορτή. Κάθε μέρα έχεις Πάσχα και Θεοφάνεια και Χριστούγεννα.

Εάν η καρδιά σου είναι βαριά, εάν τύπτεσαι από διάφορα αμαρτήματα και είσαι αμετανόητος, σκληρός και αμετανόητος, τότε ούτε το Πάσχα νιώθεις. Ούτε το Πάσχα. Έρχεται το Πάσχα σαν μια κοινή ημέρα. Ενώ ολόκληρη η ζωή του ανθρώπου εορτή και πανήγυρη είναι όταν ο άνθρωπος εκτελεί το θέλημα του Θεού.

Λοιπόν, τούτο διδάσκει, λοιπόν, ότι δεν ακριβολογεί και δεν πρέπει ημέρες και καιρούς να παρατηρούμε όπως μερικοί. Και ακριβώς και κάτι άλλο συνέβη στην εποχή του Χρυσοστόμου. Ότι η εορτή, τα Χριστούγεννα, δεν εορτάζεται στις 25 Δεκεμβρίου όπως εορτάζουμε σήμερα.

Όχι, εορτάζονται μαζί με τα Θεοφάνια. Εκείνος που εχώρισε την εορτή και είπε άλλη μέρα να εορτάζουμε τα Χριστούγεννα κι άλλη εορτάζονταν τα Θεοφάνια είναι ο Ιερός Χρυσόστομος. Και τότε στην εποχή του παρουσιαστήκανε, να μην πούμε το όνομα, υπόλοιπα, μερικοί διαμαρτυρήθηκαν εναντίον του, διότι άλλαξε την εορτή και ήσαν εχθροί του Χρυσοστόμου για την αλλαγή αυτήν, αλλά αυτή η αλλαγή ήταν πραγματικώς ενδειγμένη, Διότι και δύο μεγάλες εορτές είναι, ξεχωριστά η μία, ξεχωριστά η άλλη.

Συνεπώς λέγω, εξ αφορμής της μεταθέσεως εορτής του Αγίου Χρυσοστόμου από 14 Σεπτεμβρίου σε 13 Νοεμβρίου, σημαίνει ότι η Εκκλησία δεν ακριβολογεί περί χρόνους και καιρούς και ότι έχει ένα περιθώριο ελευθέρας εκλογής και ότι ουσιώδες δεν είναι πότε εορτάζουμε, αλλά πώς εορτάζουμε.

Το τέλος, που απέθανε, που εξεδήμησε, που ετελεύτησε τον βίον του ο Ιερός Χρυσόστομος, επάνω στο θρόνο; Όχι στο θρόνο, όχι στο θρόνο. Μακριά, πόσο μακριά από τον θρόνο του. Από την κοντά στην Κωνσταντινούπολη, χίλια και πλέον χιλιόμετρα μακριά, πέρα από τον Πόντο, στα όρια της Αρμενίας, εκεί ετελεύτησε την ζωή του ο Ιερός Χρυσόστομος.

Διότι δεν εκολάκευσε τον κόσμο, διότι ο Ιερός Χρυσόστομος δεν ήταν μόνο ένας ιεροκήρυκας ο οποίος ηρέσκεται στο εποικοδομητικό λεγόμενο κήρυγμα.

Το κήρυγμα ερμήνευε τας Γραφάς ως ουδείς άλλος, αλλά πλην της ερμηνείας, πλην του εποικοδομητικού κηρύγματος το οποίο ασχολείται με την ερμηνεία των ιερών κειμένων, ο ιερός Χρυσόστομος ήταν και ο κήρυξ του ελέγχου. Ήλεγχε τα κακώς κείμενα εν τη κοινωνία και όχι απλώς ήλεγχε ανωνύμως, αλλά ενίοτε, πολλές φορές μάλλον, σε ορισμένες περιπτώσεις ήλεγχε και επωνύμως, ονομαστικώς.

Εφήρμοζε κατά γράμμα εκείνο που λέγει ο Απόστολος Παύλος: τους αμαρτάνοντας ενώπιον πάντων έλεγχε, ίνα και οι λοιποί φόβον έχωσιν. Και ο έλεγχος αυτός, τον οποίον έκανε προς πάσα κατεύθυνση, από τα ανάκτορα μέχρι την καλύβα και από την καλύβα μέχρι τα ανάκτορα, εις όλα τα κοινωνικά στρώματα, ο δριμύς αυτός έλεγχος, ο αυστηρός έλεγχος, το φραγγέλιο, η γλώσσα του το φραγγέλιο, η γλώσσα του Χρυσοστόμου, αυτή η φραγγελική γλώσσα του Ιερού Χρυσοστόμου, αυτή ήταν εκείνη η οποία τον οδήγησε εις εξορία.

Εάν δεν ήλεγχε ο Χρυσόστομος, δεν θα ήταν ο Χρυσόστομος. Εάν δεν ήλεγχε ο Χρυσόστομος, θα πέθαινε και μέσα στην Κωνσταντινούπολη όπως οι λοιποί πατριάρχες. Αλλά ο έλεγχός του, ο οποίος ήταν συνέχεια του ελέγχου των προφητών και του Τιμίου Προδρόμου, αυτός ο έλεγχος τον οδήγησε μακράν και απέθανε εξόριστος και είναι μάρτυς της αληθείας.

Ποιους ήλεγξε; Πολλούς ήλεγξε. Θα μου επιτρέψετε σήμερα, ως εις μνημόσυνον της αγίας του ψυχής, να αναφέρω ποιους ήλεγξε, πρόσωπα επίσημα και μεγάλα, ισχυρά. Πρώτον ήλεγξε ένα που τον λέγανε Ευτρόπιο. Τι ήταν αυτός ο Ευτρόπιος;

Ευτρόπιος, ήταν ένα πρόσωπο άσημο, με μικράς ικανότητας, το πολύ πολύ να έμενε στο χωριό του, να ήταν ένας τσοπάνος ή ένας βοσκός, να σκαλίζει τη γη και να βόσκει τα πρόβατα. Και όμως ο Ευτρόπιος αυτός, ο άσημος και χυδαίος άνθρωπος, για σημαντικότητα αυτή, τι αυτή η ιστορία μας διδάσκει.

Από εκεί που ήτανε, ανέβηκε πολύ ψηλά, που έφτασε στην πυραμίδα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Στην κορυφή των εξουσιών, όχι ενός μικρού κράτους όπως είναι το δικό μας. Αλλά έφτασε στην κορυφή, στην πυραμίδα επάνω, και από εκεί ένα χυδαίον και τιποτένιο πρόσωπο, μικρόν και ασήμαντον, που στον τόπο του, στην πατρίδα του, δεν είχε καμιά αξία.

Εκεί απάνω ανέβηκε στο ύψος αυτό, στην πυραμίδα της πνευματικής εξουσίας και έγινε ο Ευτρόπιος, έγινε πρωθυπουργός, πρωθυπουργός, ύπατος, ύπατος. Μάλιστα, ποιος τον ανέβασε; Η εύνοια, η εύνοια, η κατηγορημένη εύνοια.

Η αιτία συμφορών στην ανθρωπότητα και στο μικρό μας έθνος. Η εύνοια μιας γυναικός, η εύνοια της βασιλίσσης. Το όνομά της, Ευδοξία. Αυτή τον πήρε, το μαντράχαλο είχε μπόι άφθονο, και τον πήρε από εκεί, κραπ.

Και ξαφνικά παρουσιάστηκε ο Ευτρόπιος πρωθυπουργός της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, μάλιστα, μάλιστα. Και ξαφνικά αυτός ο γιγαντόσωμος και ισχυρός και ωραίος άντρας, από το μικρό του χωριό, την ταπεινή του πατρίδα, ευρέθηκε στην κορυφή της πυραμίδος, εξοντώνων τους πάντας και τα πάντα και απολαμβάνων της εύνοιας και των μειδιαμάτων της αισχράς αυτής βασιλίσσης, της Ευδοξίας.

Ο Ευτρόπιος λοιπόν, ο χυδαίος άνθρωπος, πρωθυπουργός, ύπατος, ύπατος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Όλοι του κάνουν τεμενάδες. Ένας δεν του κάνει τεμενάδες, ένας δεν του έκανε υποκρίσεις. Ένας, δηλαδή, τον ήλεγχε και προφορικώς και γραπτώς.

Και αυτός ο οποίος τον ήλεγχε προφορικώς και γραπτώς ήταν ο Ιερός Χρυσόστομος. Και τι έκανε ο Ευτρόπιος; Ο Ευτρόπιος όταν πήρε στα χέρια του την εξουσία κατεπάτησε τους πάντας και τα πάντα και απεδείχθη ένας φιλάργυρος και πλεονέκτης.

Ένα μόνο σας λέγω, γιατί δεν θα ασχοληθούμε σήμερα με τον Ευτρόπιο. Λοιπόν, ένα μόνο σας λέγω: ότι επλούτισε και θησαύρισε. Πώς; Έβγαλε στο σφυρί, έβγαλε στη δημοπρασία πια τα σπίτια του, τα χωράφια του; Δεν είχε τίποτα αυτός, πτωχός και απένταρος ήρθε από το χωριό του. Λοιπόν, έβαλε στο σφυρί, στη δημοπρασία πλειοδοτική πια, τις θέσεις, τα αξιώματα, και τους ανέβαζε και επλούτισε και θησαύρισε αυτός.

Και κοντά στα άλλα ανομήματα και τα εγκλήματα τα οποία διέπραξε, εξοντώνων και φονεύων τους αντιπάλους του και λοιπά, προσέθεσε και την κορωνίδα του εγκλήματος. Τι έκανε; Για να καταλάβετε τι έκανε ο Ευτρόπιος, πρέπει να έχετε υπόψη ότι τώρα, στην εποχή τη δική μας, υπάρχει το άσυλο, είναι το άσυλο της οικίας. Καθένας είναι στο άσυλο.

Εβράδιασε! Δεν μπορεί μέσα στο σπίτι σου να μπει ο εισαγγελέας. Στοπ! Δεν μπορεί, πρέπει να περιμένει να βγει ο ήλιος και άμα τη ανατολή του ηλίου, εάν υπάρχει ένταλμα κανονικώς και νομίμως εκδοθέν, δύναται να εισβάλει μέσα στο σπίτι σου η χωροφυλακή ως όργανον της τάξεως.

Άσυλον οικίας, άσυλον στρατώνος, άσυλον πολυτεχνείου, άσυλον πανεπιστημίου, άσυλον σχολών, υπάρχουν άσυλα στη δημοκρατική μας πατρίδα. Τότε δεν υπήρχε κανένα άσυλο. Ένα άσυλο υπήρχε, το άσυλον της Εκκλησίας.

Αν κανέναν τον καταδιώκανε να τον αρπάξουν και να τον σκοτώσουν, τότε αυτός, αν προλάβαινε και μπήκε μέσα στην Εκκλησία και αγκάλιαζε την Αγία Τράπεζα, στοπ, κανείς δεν τον πειράζει πλέον. Ήταν κάτω από την προστασία της Εκκλησίας.

Αυτό λοιπόν το άσυλον, το μοναδικό άσυλον που υπήρχε στην εποχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, Αυτό, με διάταγμα, δικτατορικό διάταγμα, κατήργησε ο Ευτρόπιος. Για να μπορεί να συλλαμβάνει, να εισβάλλει ακόμα και μέσα στην Εκκλησία και να αρπάζει ο Σιέρακας, να αρπάζει τους καταφεύγοντας κάτω από τη στέγη της Εκκλησίας.

Και όμως, τροχός είναι αυτός ο κόσμος, τροχός είναι, το επάνω γίνεται κάτω. Και τι έγινε λοιπόν; Να τι έγινε: ότι αυτός ο Ευτρόπιος, ο οποίος κατήργησε το άσυλον της Εκκλησίας, αυτός ο ίδιος αναγκάστηκε να ζητήσει την προστασία της Εκκλησίας.

Πώς; Τι έγινε; Ότι μια νύχτα, ω νύχτα, ω νύχτα των εγκλημάτων, ω νύχτα των διαφόρων επαναστάσεων, νύχτα γίνονται η μέρα, τη νύχτα, τη νύχτα τα μεσάνυχτα στην Κωνσταντινούπολη έγινε επανάσταση. Ανάληψης και στρατηγοί άλλοι τον ανέτρεψαν και αυτός γυμνός σχεδόν έτρεχε στους δρόμους της Κωνσταντινοπόλεως για να σωθεί και μόλις πρόλαβε ασθμαίνων να εισέλθει μέσα στο Ναό της Αγίας Σοφίας και να αγκαλιάσει την Αγία Τράπεζα και απ' έξω ήρθαν οι στρατηγοί, ήρθαν οι στρατιώτες, ήρθε ο κόσμος μαινόμενος και φώναζε: «Θάνατος, θάνατος, θάνατος, θάνατος!» Εστάθη όμως μπροστά στην πόρτα της Αγίας Σοφίας ο Ιερός Χρυσόστομος. «Αλτ! Δεν θα μπει κανείς μέσα.»

«Απαγορεύω. Εδώ πρέπει να πατήσετε πάνω στο πτώμα μου», είπε ο Ιερός Χρυσόστομος, «για να μπείτε μέσα και να αρπάξετε.» «Μα αυτός είναι εχθρός.» «Ας είναι εχθρός μου. Το Ευαγγέλιο με δίδαξε ότι πρέπει να αγαπώμε τους εχθρούς μας.» «Μα αυτός είναι κάθαρμα, είναι χυδαίος, είναι τούτο, είναι εκείνο.» Τίποτε· έμεινε αλύγιστος. Και όχι μόνο τούτο, αλλά ανέβηκε πάνω στον άμβωνα και εξεφώνησε ένα λόγο ο οποίος είναι αριστούργημα. Μη μου μιλάτε για Δημοσθένη, μη μου μιλάτε για τους ρήτορας.

Αριστούργημα, αριστούργημα ρητορικής, που είναι μεταφρασμένο σε όλες τις γλώσσες του κόσμου. Η Ομιλία προς Ευτρόπιον. Εκεί μέσα φτάνει σε ένα ύψος. Φανταστείτε το Χρυσόστομο πάνω στον άμβωνα και μέσα να είναι γεμάτος, είχε κόσμο στο Ναό της Αγίας Σοφίας όσο ούτε το Πάσχα, και να βλέπει το Χρυσόστομο επάνω και κάτω εκεί στην Αγία Τράπεζα να τρέμουν τα σαγόνια του, να τρέμει από τον φόβο του ο Ευτρόπιος, ο πρωθυπουργός, ο ύπατος αυτός.

Τότε εξεφώνησε λόγον που είπε ότι αεί μεν πάντοτε, λέει, αλλά ιδίως τώρα, λέει, πάντοτε, λέει, είναι καλό να θυμούμεθα το ρητόν της Αγίας Γραφής. Αλλά ειδικώς τώρα που βλέπουμε τον Ευτρόπιο εκεί δεμένο, εκεί κάτω μέσα, να τρέμει ολόκληρος σύγκορμος, τώρα, λέει, είναι καιρός να πούμε: «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης.» Θα διαβάσω την αρχή.

Την αρχή. Πού είναι η λαμπρά της υπατείας περιβολή; Πού οι φαιδρές λαμπάδες; Πού οι κρότοι και οι χοροί και οι θαλίες και οι πανηγύρεις; Πού οι στέφανοι και το παραπέτασμα; Πού ο της πόλεως θόρυβος και το ιπποδρόμιο;

Αυτόν ο Ιππόδρομος εφήμει και το θέατρο εκολάκευε. Σαν να φύσηξε, λέει, ένας άνεμος. Πού είναι αυτό το μεγαλείο σου; Πού είναι τα ρούχα σου τα κόκκινα, τα όμορφα, τα μεταξωτά; Πού είναι τα στέμματά σου, πού είναι οι δορυφόροι σου;

Πού είναι τα αποσπάσματα, πού είναι οι σάλπιγγες που συνοδεύουν; Πού είναι οι σημαίες, πού είναι οι γυναίκες, οι αισχρές γυναίκες; Οι τραγουδίστριες, λέει, που τραγουδούσαν. Πού είναι τα συμπόσια, τα γεύματά σου, πού είναι οι κόλακες, πού είναι όλος αυτός ο συρμός; Τι έγινε, λέει; Φύσηξε άνεμος.

Και όπως τώρα το φθινόπωρο, εκεί απέναντι στη Μητρόπολη έχω ένα πλατάνι μεγάλο, πλατάνι, μια λεύκα, και ήταν γεμάτο, λεύκα, μια λεύκα. Λοιπόν τώρα έσυσε τώρα με τον αιτών, φύσηξε άνεμος και σε μια νύχτα όλα τα φύλλα πέσανε, γυμνό το δένδρο

Το δέντρο, όπως λοιπόν όταν φυσά ανέμος σείει το δέντρο και όλα τα φύλλα πέφτουν κάτω και το δέντρο είναι γυμνό, έτσι, λέει, τώρα έγινε γυμνός πλέον από όλα τα αξιώματα και από όλες τις τιμές. Και όχι μόνο απλώς τα φύλλα, λέει, έριξε, αλλά ο άνεμος είναι τόσο σφοδρός ώστε ζητεί και το να το ξεριζώσει τελείως και την ζωή σου ακόμα να αφαιρέσει, λέει, και λοιπά. Αυτά είπε. Είναι προς Ευτρόπιον. Στο σημείο αυτό πρέπει να αναστενάξουμε. Ε, λέει, χριστιανοί μου, γιατί θυμούμαι το μικρό μου χωριό. Το μικρό μου χωριό. Εκεί είχαμε έναν άνθρωπο που επήγαινε στο σχολαρχείο. Τότε, προ 70 to 80 χρόνια, υπήρχαν σχολαρχεία. Τέσσερες τάξεις είχαν τα δημοτικά, τρεις τάξεις είχαν τα σχολαρχεία. Και τα σχολαρχεία μαθαίνουν γράμματα, παιδιά. Εκεί λοιπόν ήταν ένας που υπήρχε στο σχολαρχείο. Τσαγκάρης κατόπιν, τσαγκαράκος έγινε και είχε μνήμη ισχυρά και τον λέγαμε Χρυσόστομο, τον φωνάζαμε, και αυτός λοιπόν ενώπιον όλων έρχεται.

Απ' έξω όλη την ομιλία, την προς Ευτρόπιον ομιλία. Όλη την ομιλία την ήξερα απ' έξω. Γιατί που την ήξερε. Διότι τότε στα βιβλία του σχολαρχείου, στα βιβλία του γυμνασίου, στα βιβλία της πατρίδας μας που πίστευε στον Χριστό, ο λόγος αυτός του Χρυσοστόμου ευρίσκεται μέσα στα βιβλία τα ελληνικά.

Υπάρχει τώρα στα αμερικάνικα, στα εγγλέζικα, στα ελβετικά, στα γαλλικά. Μόνο στα βιβλία τα δικά μας δεν υπάρχει. Μάλιστα, μάλιστα, κύριε. Πετάξανε τα διαμάντια και βάλαμε τα χαλίκια και τα κόπρια μέσα στα βιβλία μας.

Και έχουν την αξίωση αυτούς τους ανθρώπους να ψηφίζει ο ελληνικός λαός.

Δεν πολιτερό κολοβό, αλλά εκφράζουν την αγανάκτηση όπως εκφράζουν την αγανάκτηση και παντός άλλο. Άλλο αυτό. Πετάξανε τα διαμάντια και βάλαμε μέσα στα σχολεία. Και το αριστούργημα αυτό το οποίο μνημονεύεται το ήξεραν απ' έξω οι παλιοί γονείς μας. Σήμερα δεν το ξέρει κανείς, άγνωστο το αριστούργημα αυτό της προς Ευτρόπιον ομιλίας του Ιερού Χρυσοστόμου.

Ήλεγξε λοιπόν τον Ευτρόπιον. Ποιον άλλο ήλεγξε; Ήλεγξε τον διάδοχόν του. Ήτο ο διάδοχός του ένας άλλος στρατηγός βάρβαρος, Γότθος, ονόματι Γαϊνάς. Γαϊνάς λεγόταν αυτός ο Γαϊνάς, ο οποίος ήταν αιρετικός, ήταν οπαδός του Αρείου, και αυτός λοιπόν ζήτησε να του δώσουν, είχε 20 εκκλησιές, 30 εκκλησιές, 40 εκκλησιές, είχε η Κωνσταντινούπολη, και λέει: «Μια εκκλησία είναι η δική μου, εγώ θα λειτουργώ μέσα με τον δικό μου παπά». «Όχι», του λέει, «είσαι στρατηγός στο στρατόπεδο, εδώ στην εκκλησία δεν σου επιτρέπω να μπεις μέσα». Δεν το επέτρεψε.

και έπνε μεν ο Γαϊνάς και ένα κατουγαϊνά πολλά υπέχαρε ο Ιερός Πατήρ. Ήλεγξε ακόμα και άλλους, και άλλους, και άλλους, να είμαι ακριβώς με το λόγο, και φτάσαμε μέχρι τα μεσάνυχτα, ήλεγξε τους πλουσίους, τους πλουσίους εποχής, οι οποίοι οργίαζαν την εποχή εκείνη και οι οποίοι σπαταλούσαν και εξόδευαν εκατομμύρια χρήματα εις διασκεδάσεις και εις διαφόρους άλλας ανομίας και παρανομίας.

Για να καταλάβετε πώς ήταν η πολυτέλεια εκείνη της εποχής, θα αναφέρω μια ίδια εικόνα. Ότι μερικοί πλούσιοι που είχαν το χρήμα το άφθονο εκεί πέρα, μες στην Κωνσταντινούπολη, μες στην πόλη της αυτοκρατορίας, Έφτιαχναν τα αγγεία της νυχτός.

Τα αγγεία της νυχτός, εννοείται, ήταν χρυσά. Χρυσά ήταν τα αγγεία της νυχτός. Τέτοια διαφθορά και τόση ασωτία ήταν. Εναντίον λοιπόν αυτών έριπτε τους κεραυνούς του. Και αυτοί παραπονούνται όλοι και έλεγαν: «Έως πότε, έως πότε, Πάτερ, θα βάλλεις εναντίον των πλουσίων;» Και απαντούσε: «Έως ότου πάψετε εσείς να αδικείτε τον πτωχό και τον ορφανό και τη χήρα, πάψετε να κλέβετε και να ασωτεύετε, και εγώ τότε θα πάψω να είμαι εναντίον σας».

Εναντίον του πλούτου ο οποίος οργιάζει αυτές τις μέρες. Ήλεγξε λοιπόν Ευτρόπιον, ήλεγξε Γαϊνάν, ήλεγξε τους πλουσίους της εποχής του, τους ασώτους και φιλαργύρους και πλεονέκτας. Ήλεγξε όλους με γλώσσα τρομερά, φοβερά γλώσσα εναντίον τους. Τέλος, ήλεγξε και την κορυφή πλέον, το ύψος, την Ευδοξία, την αυτοκρατόρισσα.

Μα τι έκανε αυτή η βάρβαρη και αισχρή γυναίκα, η οποία αναβίβασε εκ της κοπρίας εις το ύψος των αξιωμάτων το μαντράχαλο εκείνο, τον Ευτρόπιον, και τον έκανε πρωθυπουργό; Και ενέσπειρε συμφορές μέσα στο έθνος. Αυτή λοιπόν η Ευδοξία, εκτός από το ότι έδωσε στο έθνος τον Ευτρόπιον, έκανε κι άλλα εγκλήματα. Τι ήταν εκείνο που κατόρθωσε; Έκανε το έγκλημα της Ιεζάβελ. Ποιο ήταν το έγκλημα της Ιεζάβελ; Η Ιεζάβελ, όπως γνωρίζετε εσείς που μελετάτε την Αγία Γραφή, πήρε βιαίως, κατέσχε βιαίως το κτήμα ενός φτωχού ανθρώπου, του Ναβουθέν. Το αμπέλι του Ναβουθέν το πήρε χωρίς να θέλει ο Ναβουθέν να το δώσει.

Και δι’ αυτή την αρπαγή του κτήματος του αθώου Ναβουθέν, ήλεγξε την Ιεζάβελ ο Άγιος Ηλίας ο Προφήτης. Όπως λοιπόν η Ιεζάβελ ήρπασε το κτήμα του Ναβουθέν, κατά παρόμοιον τρόπο και η βασίλισσα αυτοκρατόρισσα Ευδοξία ήρπασε το κτήμα μιας χήρας γυναικός, της οποίας ο άντρας απέθανε και άφησε τέσσερα-πέντε ορφανά.

Το άρπαξε το κτήμα, ένα σημαντικό κτήμα από το οποίο ζούσε η χήρα και τα ορφανά. Το άρπαξε και την ήλεγξε ο ήρωας Χρυσόστομος. Αλλά δεν έκανε μόνο αυτό, έκανε και κάτι άλλο. Τι άλλο έκανε; Απέξω από την Αγία Σοφία ήταν μια πλατεία. Πλατεία. Όχι αυτή, να εξηγούμεθα, όχι αυτή η Αγία Σοφία, διότι αυτή έγινε ύστερα από 300 to 400 χρόνια. Η προηγούμενη Αγία Σοφία της εποχής του Χρυσοστόμου.

Λοιπόν ήταν μια πλατεία και στην πλατεία αυτή οι κόλακες των ανακτόρων τι έκαναν; Μαζέψανε ασήμια και φτιάξανε ένα άγαλμα ασημένιο. Ασημένιο άγαλμα της Ευδοξίας. Και το στήσανε πάνω σε ένα κόκκινο μάρμαρο και απάνω στο μάρμαρο εκείνο έκαναν αποκαλυπτήρια και μαζεύτηκαν απ’ έξω από την πλατεία εκείνη.

Μαζευτήκαν όλοι οι αυλικοί, αξιωματικοί, μικροί και μεγάλοι, γυναίκες, χορεύανε, διασκεδάζανε, πίνανε, μεθούσανε, γλεντοκοπούσανε. Και την ώρα που λειτουργούσε ο Ιερός Χρυσόστομος, φτάνανε μέχρι το ιερό βήμα φωνές και μουσικές.

Ήταν μια βεβήλωση του ιερού χώρου και ο Ιερός Χρυσόστομος δεν είναι εκείνος ο οποίος θα συγχωρήσει, θα αδιαφορεί για το αμάρτημα αυτό. Και τι έκανε; Ήλεγξε τρομερά την Ιεζάβελ αυτήν, ήλεγξε αυτήν την Ηρωδιάδα και Σαλώμην με γλώσσα προφήτου Ηλίου και με γλώσσα Ιωάννου του Προδρόμου.

Το αποτέλεσμα: μάζεψε ο Αρκάδιος, ο άβουλος εκείνος αυτοκράτορας, εμάζεψε δεσποτάδες ανταξίους της πολιτικής ηγεσίας εκεί και καθήρεσαν τον Ιερό Χρυσόστομο και τον στείλανε εξορία, δύο φορές εξορία.

Την πρώτη φορά η εξορία βάσταξε μια μέρα, δυο μέρες, τρεις μέρες βάσταξε. Γιατί την τρίτη μέρα σεισμός μέσα στην Κωνσταντινούπολη, τρόμος και φόβος, και η ίδια η Ευδοξία έστειλε απεσταλμένο και παρεκάλεσε τον Ιωάννη Πατέρα να επιστρέψει στην έδρα του.

Αλλά δεν πέρασε πολύς καιρός και πάλι οι σχέσεις αυλής και Εκκλησίας διακόπησαν. Και ο Χρυσόστομος οδηγήθη στην εξορία την ημέρα του Μεγάλου Σαββάτου. Έγιναν τραγικά γεγονότα στην πόλη και οι κολυμπήθρες γέμισαν από αίματα ανθρώπων οι οποίοι εσφάγησαν για την αγάπη προς την Εκκλησία και προς τον Ιερό Χρυσόστομο.

Και ο Χρυσόστομος εξορίστηκε πιο πέρα, μακριά, 70 μέρες περπατώντας με τα πόδια, από βουνό σε βουνό, από λαγκαδιά σε λαγκαδιά, με απόσπασμα στρατιωτών οι οποίοι τον συνόδευαν και με ιππικόν τον συνόδευαν και τον έθεσαν πιο πέρα. Πέρασαν την Άγκυρα, πέρασαν το Σαγγάριο, πέρασαν Τραπεζούντα, πέρασαν τον Πόντο, πέρασαν ένα χωριό, ένα μικρό και άσημο χωριό.

Στην Κουκουσόν εκεί τον εξόρισαν και εκεί έμεινε τριάμισι χρόνια. Αλλά ξαφνικά η Κουκουσός, το άσημο αυτό χωριό, έγινε πασίγνωστο και από όλα τα μέρη της αυτοκρατορίας και από αυτή ακόμη τη Ρώμη ήρχοντο αντιπρόσωποι και θαυμαστές να θαυμάσουν και να ιδούν τον Ιερό Χρυσόστομο, ο οποίος διατήρησε όλο το φρόνημα των ηρώων κατά την περίοδο της εξορίας του.

Και μετά νέα διαταγή, να φύγει από την εξορία πιο βαθιά, πιο βαθιά. Θα πάει 100 to 200 χιλιόμετρα σε ένα άλλο χωριό, χωριό που λέγανε Πιτυούντα, πέρα στην Πιτυούντα. Ήτανε μήνας Ιούλιος, έκαιγε ο ήλιος, η ηλιοστιγμή. Πέρα από εκεί, αδύνατος, κατισχνός από την ασκητοσύνη του, ο Ιερός Χρυσόστομος, τον πήραν, τον οδηγήσανε. Δεν έφτασε στα Κόμανα, δεν έφτασε στην Πιτυούντα.

Ήταν μικρό χωριό στα Κόμανα, έπεσε πλέον ανέστητος, δεν μπορούσε. Τον μεταφέρανε με φορείον, τον πήγανε σε μια εκκλησία που είχε μαρτυρήσει εκεί στα Κόμανα ένας Άγιος Βασιλίσκος, τον έβαλαν μέσα. Όλη νύχτα δεν μπορούσε να κοιμηθεί και άσθμαινε, ανέπνεε πλέον τελευταίας αναπνοάς. Εσηκώθη επάνω, εκοινώνησε των Αχράντων Μυστηρίων, εκοινώνησε, μοίρασε ό,τι είχε μαζί του, μετά έκανε τρεις φορές τον σταυρόν του και είπε: Δόξα τω Θεώ πάντων ένεκεν, και απέθανε και εξεδήμησε. Δεν πεθαίνουν οι άνθρωποι του Θεού, ζουν εις τον αιώνα του αιώνος, η μνήμη αυτών εις γενεάν και γενεάν. Εκεί λοιπόν εκοιμήθη εις τα Κόμανα, μακράν, σε ένα έρημο χωριό. Αλλά λησμόνησα να σας πω ότι την παραμονή, τη νύχτα εκείνη του μαρτυρίου του,

διότι υπάρχουν και όνειρα, πρέπει να το παραδεχθούμε, ότι υπάρχουν και όνειρα από τον Θεό, ότι εμφανίστηκε στον ύπνο του ο Άγιος Βασιλίσκος και του λέει: «Αδερφέ Ιωάννη, αύριο μαζί θα είμαστε». Έβαινε εκεί στον τόπο μέσα θαμένος στα χώματα τα Άγια του Κομάνου, πόσα χρόνια, 30 χρόνια Οι διώχτες του, βασιλείς και αυτοκράτορες, μοναχοί και καλόγεροι και επίσκοποι και πατριάρχες, ετιμωρήθησαν σκληρώς από τη Θεία Δίκη. Αυτός δε ο τάφος της Ευδοξίας, λέγουν οι παραδόσεις, και το πιστεύω εγώ, ότι κατά το διάστημα αυτών των 30 ετών Εσύ ήταν ο τάφος της, δεν έφεσαι κι ανάπαυσαν μέσα στον τάφο της Και ύστερα από 30 χρόνια το παιδί της, μετά ένας μαθητής του, ο Πρόκλος, ο Πατριάρχης,

Μετά 30 χρόνια, άμαξες αυτοκρατορικές μετέβησαν στα Κόμανα, και ξέθαψαν το ιερόν του λείψανον, και από εκεί το λείψανον αυτό το σηκώνανε μοναχοί πάνω στα άγια τους χέρια. Και βάδισαν, δεν ήταν τότε άμαξες, δεν ήταν τότε αυτοκίνητα, δεν ήταν τότε τα μέσα της συγκοινωνίας.

Και σε χίλια χιλιόμετρα πομπή, από όλα τα χωριά βγαίνει έξω ο κόσμος με λαμπάδες και με θυμιάματα και τον υπεδέχτησαν. Εισήλθε στην Κωνσταντινούπολη. Η υποδοχή η οποία έγινε εις το ιερόν του λείψανον υπερέβη πάσα υποδοχή βασιλέως και αυτοκράτορος. Και όταν πλέον άνοιξαν τη λάρνακα του λειψάνου του στον τάφο της βασιλίσσης αυτής, της Ευδοξίας, τότε σταμάτησε πλέον ο κλόνος της γης.

Αυτά, αγαπητοί μου χριστιανοί, του Αγίου Ιερού Χρυσοστόμου. Ναι, εκτελέσαμε το πρώτο μέρος της συμβουλής, της σειράς της θεοπνεύστου συμβουλής του Αποστόλου Παύλου. Μνημονεύετε των ηγουμένων υμών, οίτινες ελάλησαν υμίν τον λόγον του Θεού.

Πρέπει να μνημονεύουμε τον αθάνατον Χρυσόστομο, ο οποίος ελάλησε ζωηρότερο και αποτελεσματικότερο εξ όλων τον Λόγον του Θεού. Και ο λόγος του φτάνει μέχρι των ημερών μας.

Αλλά λέει και κάτι άλλο: «Αναθεωρούντες την έκβαση της αναστροφής, μιμείσθε την πίστη». Ότι δεν είναι απλώς μόνο να προβάλλουμε το όνομά μας στον Ιωάννη Χρυσόστομο, αλλά πρέπει να μιμούμε το ηρωικό του παράδειγμα. Είναι υπόδειγμα ηρωικού χριστιανού, είναι υπόδειγμα ηρωικού ιεράρχου, είναι υπόδειγμα προς το οποίο και εμείς πρέπει να ρυθμίσουμε τη ζωή μας. Και όπως εκείνος ήλεγξε την κοινωνία, έτσι και εμείς, εις ους τα τέλη των αιώνων κατήντησαν, έτσι και εμείς.

Και εμείς όλοι μας, χριστιανοί, αλλά προπαντός οι κληρικοί και προπαντός και κατεξοχήν οι επίσκοποι και οι ιεράρχες, πρέπει να είμαστε έτοιμοι να εκτελέσουμε το καθήκον μας όπως το εξετέλεσε εκείνος. Διότι εκείνος εφήρμοσε αυτό.

Ήταν αγαπητό ρητό στον Ιερό Χρυσόστομο αυτό, πολύ αγαπητό ρητό. Πάρα πολύ αγαπητό. Το ανέφερε συχνά ο Ιερός Χρυσόστομος, το ρητό αυτό. Διαβάσατέ το εσείς όλοι. Φωναχτά όλοι σας, μάτια έχετε, βλέπετε, δεν είστε μύωπες. Διαβάστε, διαβάστε, διαβάστε, διαβάστε δυνατά, δυνατά, δυνατά.

Τι λέει αυτό; Εσύ που είσαι ιερεύς, επίσκοπος, πατριάρχης, κήρυκας του Ευαγγελίου, Να μην δηλιάσεις, να αγωνιστείς μέχρι θανάτου υπέρ της αληθείας Και Κύριος ο Θεός είναι πολεμήσιμο, αυτό το εφίρμοσε και ο ίδιος μέχρι θανάτου Και ο θάνατός του ή το τέλος του ή των μαρτυρικών γεννάει το ερώτημα: σήμερα ασκεί έλεγχο η Εκκλησία μας, η ιεραρχία μας; Να συμπληρώσω, γιατί τέλος πάντων δεν περιμένω πολλά πράγματα από τους ταλαιπώρους ιερείς μας, οι οποίοι τελούν κάτω από το πέλμα των ιεραρχών, αλλά εννοώ τους ιεράρχες που είμαθα την ιεραρχία, που είμαθα 70 ιεράρχια, 80 ιεράρχια, 90 ιεράρχια.

Εκατό ιεράρχες μέσα εδώ στην Ελλάδα. Η ιεραρχία αυτή αποτελείται από εκατό ιεράρχες. Αυτή η ιεραρχία ασκεί τα καθήκοντά της, ασκεί τον έλεγχο της βρωμεράς και ακαθάρτου κοινωνίας μας; Διότι και σήμερα υπάρχουν Ευτρόπιοι, και σήμερα υπάρχουν Γαϊνάδες, και σήμερα υπάρχουν πλούσιοι και σήμερα υπάρχουν Ευδοξίες. Υπό άλλα ονόματα κυκλοφορούν μέσα στο έθνος ημών. Ποιος ο έλεγχος; Δεν επιτρέπεται, μπορεί να εκληφθεί προσπάθεια πολιτικής εκμεταλλεύσεως των θεμάτων. Θα σας παρακαλέσω να

Θα σας υπενθυμίσω 6 to 7 σημεία στα οποία η Εκκλησία μας έπρεπε να ασκήσει έλεγχο Και δεν λύστησε έλεγχο Ισιόψι Το πρώτο. Εκεί στο Υπουργείο της Παιδείας θα έπρεπε να υπάρχει μια μεγάλη εικόνα του Εσταυρωμένου, του Χριστού μας, με ένα καντήλι.

Διότι είμεθα ορθόδοξος χώρα. Διότι το σύνταγμά μας λέγει: «Εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, ομοουσίου Τριάδος». Εκεί θα έπρεπε να είναι, διότι ο Χριστός, και από κάτω εκεί τι να γράφουν;

Εκεί που περνούν οι δάσκαλοι και καθηγητές να βλέπουν ένα ρητό με φώτα, ηλεκτρικά φώτα γραμμένο: «μηδε κληθητε καθηγηται· εις γαρ υμων εστιν ο καθηγητης, ο χριστος». Ένας είναι, διότι είναι ο απαράμιλλος παιδαγωγός της ανθρωπότητας ο Χριστός.

Αυτός έπρεπε να είναι εκεί, εάν υπήρχε πίστη και αφοσίωση στην Ορθοδοξία, και αντί να υπάρχει ο Εσταυρωμένος ή επιτέλους η εικόνα του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, που υπήρξε αυτός μεγάλος διδάσκαλος του γένους, ή ακόμα να υπήρχε εικόνα του Ιερού Χρυσοστόμου ή του Βασιλείου των Τριών Ιεραρχών, όπως τα παλιά σχολεία, εκεί ούτε εικόνα του Εσταυρωμένου, εκεί ούτε εικόνα του Κοσμά του Αιτωλού, εκεί ούτε εικόνα του Μεγάλου Βασιλείου ούτε η εικόνα του Γρηγορίου, αλλά εκεί απ' έξω βάλανε ένα άγαλμα γυμνό, ολόγυμνο, του Ποσειδώνος.

Η Εκκλησία, η Ιεραρχία τι έκανε; Μόλις στάθηκε απ' έξω από το Ναό της Αγίας Σοφίας το άγαλμα της Αυτοκράτειρας της Ευδοξίας, ήλεγξε ο Χρυσόστομος. Εδώ είναι άγαλμα όχι πλέον υπάρξεως πραγματικής, αλλά ειδωλολατρικής υπάρξεως, μέσα εκεί στο εαυτός εδώ, και η Ιεραρχία τι έπραξε;

Άκρα, Σιωπή, ηχθείος από νοτέρα υπήρξε η Αγία Γραφεία. Και μόνο ένας καλόγερος από το Άγιο Όρος κατέβηκε κάτω και το έσπασε. Μόνος καλόγερος, μόνος καλόγερος. Ένας αυτός εξετέλεσε. Εκείνο το οποίο δεν έκαναν 70 ιεράρχες, το έκανε ένας απλός μοναχός εκ του Αγίου Όρους.

Θέτε δεύτερο παράδειγμα που θα φανεί ότι σιωπά η Εκκλησία; Λες και είναι νεκρά η Εκκλησία, όνομα έχει και όνομα δεν έχει. Λοιπόν, ότι ζει, θέλετε άλλο παράδειγμα; Εκεί στην Εκκλησία εδώ, εδώ δεν υπάρχει.

Αν ρωτήσετε, όχι εμάς, τις πέτρες να ρωτήσετε, τα βουνά, τα λαγκάδια, τους εχθρούς μας να ρωτήσετε, είναι 1500 γλώσσες και διαλέκτους, είναι τόσοι είναι οι γλώσσες, 1500, ρωτήστε και τα άστρα του ουρανού και τη γη και τη θάλασσα, ποια είναι η ωραιότερη γλώσσα του κόσμου;

Όλοι θα πούνε ότι η ωραιότερη γλώσσα του κόσμου είναι η αρχαία ελληνική γλώσσα. Αυτή, δεν υπάρχει άλλη. Γλώσσα θεών, όργανο τελείων, εκφράζει τις λεπτότερες αποχρώσεις της ανθρωπίνης σκέψεως. Γλώσσα εις την οποία προστρέχουν και οι σημερινοί επιστήμονες προκειμένου να ονομάσουν και να βαπτίσουν τα νέα επιτεύγματα της επιστήμης.

Αυτή τη γλώσσα λοιπόν πρέπει εμείς να τη δεχούμε. Γι' αυτή τη γλώσσα πρέπει να καυχώμεθα. Αυτοί κάτω στο Ισραήλ μιλάνε τη γλώσσα του Ησαΐου του Προφήτου, μιλάνε τη γλώσσα του Ησαΐου και του Μωυσέως. Εμείς εδώ στην Εκκλησία αυτή, βγήκε ο υπουργός και είπε σήμερα: «Καταργούμε την καθαρεύουσα σαν γλώσσα».

Λοιπόν, τι έκανε καλά, δεν το εξετάζουν πλευρά αυτοί, το εξετάζουν, η ιεραρχία τι έκανε, σιωπή, τίποτα πολύ Εις τρόπον ώστε μετ' ολίγα χρόνια κοντά τα παιδιά μας που φοιτούν στα σχολεία δεν θα καταλαβαίνουν ούτε Πιστεύω, ούτε Πάτερ ημών, ούτε τη λειτουργία, ούτε Ευαγγέλια, τίποτα.

Λες και θα είναι κινέζικα αυτή η ωραιοτάτη γλώσσα της αυτής. Λοιπόν, στο ένα, όταν εστήθη το άγαλμα του Ποσειδώνα, σιωπή. Στο άλλο, όταν εκήδεψε ο άλλος ως αρχιερεύς του διαβόλου, εκήδεψε την γλώσσα την ελληνική, ουδεμία διαμαρτυρία.

Τρίτο παράδειγμα θέλετε να φέρω; Άλλο παράδειγμα. Λοιπόν, είναι γεγονός ότι τώρα βιβλίο στον κόσμο δεν υπάρχει κάτω από τα άστρα Άλλο βιβλίο να πω την Αγία Γραφή Δεν υπάρχει άλλο βιβλίο. Λοιπόν, τι έκαναν αυτοί;

Αν λέει το βιβλίον, το Ευαγγέλιο και οι Παλαιές Διαθήκες, οι παλιές ιστορίες, αυτά λένε παραμύθια για γιαγιάδες. Και πιάσανε να τα σβήσουν όλα αυτά τα πράγματα, να τα σβήσουν. Τι έκανε η Ιεραρχία; Σιωπή. Έστειλε ένα χλιαρό έγγραφο και τίποτα άλλο περισσότερο.

Πρέπει να χτυπήσει νεκρικά της καμπάνας της Μητροπόλου και δεν μαρτυρηθεί Εις τρόπον ώστε τα παιδιά δεν θα μαθαίνουν πλέον εις το μέλλον την ιστορία, τη συγκινητική ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης. Σιωπή και εδώ, σιωπή. Θέτε άλλο; Θέτε άλλο;

Εδώ από ώρα σε ώρα, ο Θεός να μας ελεήσει και να μας φυλάξει, από ώρα σε ώρα, εγώ που είμαι κοντά στα σύνορα και αισθάνομαι περισσότερο τον παλμό του έθνους και την αγωνία του έθνους,

του έθνους ότι εδώ τα παιδιά σας, παιδιά, στρατιώτες είναι εκεί στον Έβρο, μέσα στο κρύο, εκεί στα ποτάμια, εκεί τα κρύα νερά, με αυτά και με τις σκάπες, φυλάνε μέρα νύχτα και έχουν το χέρι στη σκανδάλη, γιατί δεν ξέραμε από ώρα σε ώρα τι κάνει ο Τούρκος. Εδώ είναι το κράτος, δεν έχει στρατιώτες και αναγκάστηκε για πρώτη φορά το κράτος μας να επιστρατεύσει και γυναίκες ακόμα, πράγμα το οποίο δεν είναι τόσο σύμφωνο με την παράδοση της εκκλησίας μας, και ακόμα τις γυναίκες.

και οι γυναίκες θα στρατευτούν, θα πάνε, και υπερκινδυνεύει η πατρίς. Εδώ λοιπόν έρχεται το κράτος και τι κάνει; Εξαιρεί της στρατεύσεως τους χιλιαστές. Εις τρόπον ώστε τα παιδιά, οι χιλιαστές αυτές, οι χιλιαστές που δεν πιστεύουν την Αγία Τριάδα, που δεν πιστεύουν τίποτα, που ονομάζουν τη σημαία την ελληνική κουρελόπανο και βρομόπανο, αυτοί οι οποίοι ακούν αυτά, αυτοί οι οποίοι ούτε στη Μόσχα, ούτε στη Βελιγράδη, ούτε στην Βουλγαρία, ούτε στην Τουρκία έχουν θέση οι χιλιαστές.

Εδώ μόνο στην Ελλάδα βρήκανε θέση και είναι τα χαϊδεμένα παιδιά της κυβερνήσεως. Τα χαϊδεμένα παιδιά της κυβερνήσεως!

Τα χαϊδεμένα παιδιά της κυβερνήσεως κατήντησαν οι χιλιαστές. Λοιπόν, για να γίνουν αυτοί να πάνε να υπηρετούν πλέον χωρίς όπλα.

...ης όπλα, εις τρόπον ώστε να γίνουν η πέμπτη φάλαγξ, η οποία θα διαλύσει τον ελληνικό στρατό. Δεν υπάρχει πλέον τίποτα ούτε άμενο, ούτε ερά, ούτε ερά αυτή μέσα. Και γιατί το έκανε; Ρώτησα κάποιον βουλευτή: «Γιατί το κάνατε αυτό;» Μα λέει: «Ξέρεις, λέει, ξέρεις...» Δεν μου... «Γιατί το κάνατε;» Λέω: «Μου, ξέρεις, Τρίγαν, εσύ ούτε εσύ εγώ να είσαι όπως το Ευτροπείου». Γιατί, λέω, το κάνατε αυτό το πράγμα; Πώς τολμάς να ζητάς ψήφο από εμάς; Και λοιπά και λοιπά. Για καλά, εγώ τα, εγώ, γιατί το κάνατε, λέω, αυτό το πράγμα;

Τέλος πάντων, τ' άλλο να σας συγχωρέσωμε. Αλλά αυτό το τελευταίο που θα ανοίξει τις πόρτες να μπουν χιλιαστές μέσα να μην αφήσουν τίποτα απολύτως. Ακρίδα της Αποκαλύψεως. Φοβορά, Μάστιξ Πληγή του Φαραώ.

Που θα μείνει τίποτα και η ερεών Και θα σβήσει όλη η παράδοση του Γέννης Μαζεώ Πώς το κάνατε αυτό; Διότι ο τελευταίος νόμος, ο τελευταίος νόμος που ψήφισε η Βουλή των Ελλήνων, λοιπόν, ήτανε αυτός ο νόμος.

Λοιπόν, πώς το κάνατε; Να, λέει, μας πίεζε η Πανευρώπη, λέει, το Συμβούλιο της Πανευρώπης. Μπράβο, μπράβο, μπράβο. Και τι έθνος εμείς ανεξάρτητοι είμαστε; Θα γίνουμε εμείς, θα γίνουμε εμείς υπηρέτρια, θα γίνουμε εμείς, θα εκτελούμε τα θελήματα της Πανευρώπης.

Ε, έχουμε κάνει μια δουλειά εμείς με την Πανευρώπη και με τα άλλα αυτά. Εις τρόπον ώστε η Ελλάς πλέον δεν είναι ελεύθερο έθνος, αλλά εκτελεί τας θελήσεις των διαφόρων Ευρωπαίων ή των άλλων κόσμων τούτου.

Λοιπόν, στα σημεία, αλλά εγώ δεν το εξετάζω, βλέπω να σε αυτοίς το εξετάζω, τι έκανε μέχρι στιγμής η ιεραρχία.

Νεκρά! Νεκρά!

Άκρα σιωπή, τίποτα απολύτως.

Θέτε ένα άλλο; Δεν τελείωσα. Θέτε ένα άλλο. Αν πάτε στην Αγγλία, αν πάτε στην Αμερική, αν πάτε στο Βέλγιο, αν πάτε στην Ολλανδία, αν πάτε σε άλλα έθνη, θα σας πω ένα μεγάλο, θα φρίξετε. Κυριακή ημέρα εκλογές δεν γίνονται!

Κυριακή ημέρα εκλογές δεν γίνονται!

Την Αγία Κυριακή, μόλις ανατείλει ο ήλιος, αρχίζουμε με αμαρτία. Ω Θεέ μου, Θεέ μου, θα φωνάζει η Εκκλησία, «ὡς τὸν βασιλέα τῶν ὅλων ὑποδεξόμενοι» και «πᾶσαν ἀποθώμεθα μέριμναν». Τίποτα απολύτως. Είναι την ώρα που άγγελοι και αρχάγγελοι, αν πιστεύουμε, αν δεν πιστεύουμε, είναι άλλη υπόθεση.

Α, την ημέρα εκεί λοιπόν, την Αγία, που πρέπει όλοι οι χριστιανοί να είναι μέσα, εμείς, θα είναι αδειανές οι εκκλησίες, γιατί θα είναι οι άνθρωποι στις κάλπες μέσα, να τρέχουν δεξιά και αριστερά, και θα αδειάσει η εκκλησία.

Αν τους έλεγε κανείς ότι ορίσατε ημέρα εκλογής. Επίσης, την 25η Μαρτίου, η εθνική εορτή, η εθνική εορτή, απαγορεύεται την 25η Μαρτίου, εσύ διάλεξες την ημέρα αυτή να κάνεις εκλογάς, αλλά η εθνική εορτή είναι πολύ μικρότερη από την Αγία Κυριακή των χριστιανών.

Τι κατάσταση, αγαπητοί μου, είναι, και ποιος δεν μερτήσει; Σιωπή, σιωπή, βεβήλωση. και να πάνε οι παπάδες και οι ρεσποτάτες την Κυριακή και να αναδιανιάει η Εκκλησία και να τρέχουν τα κοπάδια των Ελλήνων πολιτών δεξιά και αριστερά να ψηφίζουν τον Α, τον Β, τον Γ, και κανείς δεν σκέφτηκε ότι αποτελεί βεβήλωση.

Και επαναλαμβάνω: ούτε η Αγγλία ούτε η Αμερική ούτε άλλο έθνος ποτέ, ποτέ, ποτέ δεν κάνει εκλογές Κυριακή. Και όχι μόνο δεν κάνουν εκλογές Κυριακή στην Αμερική, αλλά ούτε και ποδόσφαιρο ούτε και εορτές, αλλά σέβονται την ημέρα αυτή και τη λατρεύουν την ημέρα αυτή, αν και είναι ετερόδοξοι.

Αλλά εμείς τίποτα απολύτως, διαλέξαμε την Κυριακή να κάνουμε εκλογές. Μάλιστα, ωραίες εκλογές, ωραία αρχή, σπουδαία αρχή, ευλογημένη αρχή. Θέτε, αλλά είπαμε, τι έπραξε η Εκκλησία; Απολύτως τίποτα, σιωπή.

Θέτε ένα άλλο θέμα, θέμα. Εδώ βρεθήκαν τα αρχεία των Μασόνων, των Μασόνων. Και μέσα στα αρχεία των Μασόνων ευρέθηκε, δεν αναφέρω το όνομα γιατί σας είπα, δεν το εξετάζω εκ πλευράς πολιτικής, το εξετάζω εκ πλευράς εκκλησιαστικής.

Εδώ λοιπόν, ψάχνοντας μέσα στα αρχεία αυτών των Μασόνων κάποιος δημοσιογράφος, μεταξύ των άλλων έβγαλε με το αγκίστρι, και καμαρώσατε, Υπουργό Παιδείας, 33ο Μασόνο. Μασόνος, μασόνος, μασόνος. Τι έκανε η ιεραρχία; Τι έκανε η ιεραρχία; Αντί πινακίου φακής επώλησε τα πρωτοτόκια της Εκκλησίας της.

Ναι, ορίστε κατάσταση. Τίποτα. Είναι πλέον εκκλησία αυτή, σας ρωτώ; Είναι αυτή η ιεραρχία; Είμαι και εγώ μέσα, και εγώ φέρω το κρίμα και δεν κατηγορώ κανένα, αλλά σας λέγω ότι η ιεραρχία αυτή. Θέτε ένα άλλο, για να τελειώνω, μια άλλη λεπτομέρεια από την οποία η Εκκλησία αποδεικνύεται ότι δεν ασκεί τώρα έλεγχον.

Εδώ δεν είναι 15 μέρες, δεν συμπληρώθησα, δεν οικώ 15 μέρες Εδώ την προηγουμένη εβδομάδα άνοιξαν οι καταρράκτες του ουρανού. Θεέ μου, Θεέ μου. Είναι εκείνο που είπε ο Κοσμάς ο Αιτωλός, ότι θα φουσκώσουν τα νερά να φτάσουν μέχρι αψηλά τα βουνά.

Θα φουσκώσει ο Αξιός και ο Αλιάκμονας και οι ποταμοί. Μέχρι βιβλική καταστροφή, κατακλυσμός. Λοιπόν, περιουσίες κατεστράφησαν. Σπίτια ρήμαξαν. Περιουσίες, τα πάντα. Άνθρωποι, σαράντα άνθρωποι σκοτώθηκαν στην πλημμύρα αυτή τη μεγάλη κλπ.

Τι είναι αυτή η καταστροφή; Οι πρωτοφανείς που άνοιξαν οι καταρράκτες του ουρανού και έβρεξαν μια ώρα. Πού να συνεχίζεται η βροχή δυο μέρες, τρεις μέρες, πέντε μέρες, τι θα γινόταν, πώς θα γινόταν μέσα αυτό; Τι είναι αυτό; Σημείο των καιρών, σημείο των καιρών, σημείο των καιρών.

Ναι, τι έπρεπε, αν ζούσε ο Χρυσόστομος, τι θα έκανε ο Χρυσόστομος, αν ζούσε ο Χρυσόστομος στην εποχή μας, στη σημερινή μας εποχή, που είδε τους ουρανούς να ανοίξουν τους καταρράκτες των και να πνιγούν όλα; Αυτά τα πράγματα γίνονται συμφορές.

Τι θα έκανε σε μια παρομοία, να σας πω τι θα έκανε σε μια παρομοία περίπτωση ο Ιερός Χρυσόστομος; Τι έκανε, τι έκανε ο Ιερός Χρυσόστομος; Ανέβηκε στον άμβωνα και είπε: «Σημεία των καιρών, αυτή η πλημμύρα, αυτός ο σεισμός δεν είναι άσχετον σημείον, έχει από πάνω από όλα, κυβερνά τα νέφη, τα άστρα, την γην, την θάλασσα, τα πάντα.

Είναι ο Θεός ο Κυβερνήτης του παντός. Δεν είναι απλώς φυσικά φαινόμενα. Από όλα αυτά φυσικά φαινόμενα είναι η θεία πρόνοια και λέγει το Ευαγγέλιο ότι ένα πουλάκι δεν πέφτει χωρίς το θέλημα του Πατρός και ένα φύλλο δεν πέφτει χωρίς το θέλημα του Ουρανίου Πατρός.

Όχι, αυτή η συμφορά δεν είναι άσχετη με τας βουλάς του Θεού. Και τι είπε; Αιτία της συμφοράς αυτής είναι η οργή του Θεού, αιτία δε της οργής του Θεού είναι η αμαρτία σας. Μετανοήσατε, τους είπε. Μετανοήσατε.

Έκανε τίποτε η ηγεσία μας; Τίποτα. Έπρεπε όλοι οι ιεράρχοι μας να ανεβούν επάνω στους άμβωνες και να πούνε: «Ελληνικέ λαέ, το θεωρώ σημείον αυτό, σημείον του Θεού. Δεν θέλω να σας στενοχωρήσω, δεν θέλω να σας στενοχωρήσω, κλαίω και αναστενάζω· είναι αρχή ωδίνων, είναι το άλφα αυτό, το άλφα».

Έρχεται θύελλα, θύελλα, θύελλα, θύελλα, η οποία θα σαρώσει όλη την Ελλάδα. Έρχονται θεομηνίες· μόνο θα σωθούμε αν κηρύξουμε μετάνοια, αν κηρύξετε μετάνοια, όχι απλώς μετάνοια.

Μετάνοιαν, μετάνοιαν, Νινευιτική μετάνοιαν. Εάν μετανοήσουμε κι εμείς όπως οι Νινευίτες που μετανόησαν στο κήρυγμα Ιωνά του Προφήτου. Και εμείς, εάν δεν μετανοήσουμε, θα έρθουν κι άλλες συμφορές. Όχι απλώς οι καταρράκτες του ουρανού και το έδαφος της γης θα σειστεί, και μεγάλες συμφορές θα μας βρουν, το ελληνικό γένος, για τα αμαρτήματά μας. Των οποίων αμάρτημα, αμάρτημα έλεγα στην Ιερά Σύνοδο, τα κολοσσιαία, ποια είναι τα αμαρτήματα; Τα φοβερά αμαρτήματα του ελληνικού λαού. Είναι τέσσερα τα μεγάλα αμαρτήματα του ελληνικού λαού. Πέντε τα μεγάλα αμαρτήματα του ελληνικού λαού, που έπρεπε να φορέσουμε σακί και να βάλουμε στάχτη και να κρυφτούμε μέσα στις σπηλιές και να παρακαλούμε τον Θεό να μας συγχωρέσει, για να γίνει ίλεως ο Θεός. Αλλά ούτε ένα δάκρυ μετανοίας δεν υπάρχει ούτε στους λαϊκούς, ούτε στους κληρικούς, ούτε στους ιεράρχας, απολύτως. Ποια είναι τα μεγάλα αμαρτήματα που ο Θεός μας τιμωρεί; Ασφαλώς είναι τιμωρία Θεού. Θα μου πεις, μα αυτοί που ήταν εκεί πέρα που πνιγήκανε, ήταν αμαρτωλοί; Όχι, δεν ήταν αμαρτωλοί. Αμαρτωλοί είναι παραπάνω στα Κολωνάκια, αλλά αυτό είναι μια υποδειγματική.

Είναι υποδραματική, αλλά αν δεν μετανοήσει ο ελληνικός λαός, πρέπει να περιμένουμε σειρά αλλεπάλληλων θλίψεων και γεγονότων. Μέσα ήταν αυτή, λοιπόν έπρεπε να έχουμε τη μετάνοια αυτή την πραγματική. Τα αμαρτήματα του ελληνικού λαού: πρώτον, η βλασφημία των θείων. Τρομερόν, είμαστε το πλέον βλάσφημο έθνος του κόσμου.

Πήγα στα σύνορα και πάνω στα σύνορα εκεί, σε ένα φυλάκιο προς την Αλβανία, είναι 25 παιδιά. Τα περισσότερα είναι Τούρκοι, Τούρκοι από πέρα από τη Θράκη είναι, από την Ξάνθη είναι. Οι ολίγοι είναι Έλληνες.

Ρωτώ τα παιδιά, τα ελληνικά παιδιά: «Πώς σε λένε;» «Γιώργο, Μήτσο, Νίκο» κλπ. Εκεί φυλάνε τα παιδιά όλη νύχτα πάνω στα αλβανικά, μέρα εκεί πέρα, νύχτα μέρα. Λοιπόν, φυλάνε, λέει, «μου λέτε, βλαστημάτε;» Κατέβασαν το κεφάλι τους. Όλοι βλαστημούσαν, και οι στρατιώτες και ο δεκανέας και ο λοχίας και ο έφεδρος και ο δόκιμος αξιωματικός βλαστημούσαν. Στρέφομαι στους Τούρκους: «Βλαστημάτε;» «Αλλάχ, Αλλάχ», ούτε ένας, ούτε ένας. Θεέ μου, Θεέ μου, αυτοί που έχουν τον ψευδοθεό τον Αλλάχ δεν τον βλαστημούν και εδώ μικροί και μεγάλοι βλαστημούν συνεχώς και κατά πάθος των θείων.

Σε ένα γυμνάσιο του Βορρά, ένας καθηγητής ετόλμησε μπροστά στα παιδιά, βλαστήμησε Παναγιά, Χριστό, Θεό, τα πάντα, τα πάντα. Ο καλός επιθεωρητής ήθελε να τον τιμωρήσει. Σηκώθηκε όλο το γυμνάσιο και είπε: «Όχι, αδιαφορούμε για τη βλασφημία».

Τα παιδιά της Ελλάδος αδιαφορούν γιατί ένας καθηγητής βλαστημά τον Θεό. Εν τω μεταξύ όμως, κάποιος εδώ στον Πειραιά, δεν ξέρω πού, κάποιος εκεί πέρα έγραψε στον τοίχο μια ύβρη για τον Πρωθυπουργό.

Μια ύβρη. Καλά, δεν λέγω να υβρίσουμε τον Πρωθυπουργό, ούτε τους Υπουργούς μας, δεν είναι σωστό, είναι άδικο. Δεν πρέπει να τιμούμε αυτούς που έχουν τα διάφορα αξιώματα, ασχέτως τι είναι; Πρέπει να τιμούμε, αλλά μόλις τον ανακαλύψανε, τον πιάσανε, τον δικάσανε επ’ αυτοφώρω και παρακαλώ, παρακαλώ, παρακαλώ, παρακαλώ πόσο;

Δύο μήνες φυλακή χωρίς αναστολή, απευθείας τη φυλακή, μεγάλος ο Πρωθυπουργός μας, μεγάλη Υπουργή μας, μεγάλη νομάχη μας, μεγάλης Αγγελής μας, μικρός, πολύ μικρός ο Χριστός Ο Θεός, γι’ αυτό δεν μας καταστρέψει ο Θεός.

Αθώνονται, τίποτα, καμία συναίσθηση της αμαρτίας. Το πρώτο αμάρτημα είναι η βλασφημία, η οποία απανταχού ακούγεται. Το δεύτερο αμάρτημα είναι, μη γελάσετε, μη γελάσετε. Είναι αποφυγή τεκνογονίας. Δεν γίνουν παιδιά ελληνίδες.

Τα λιγότερα παιδιά γεροκόμια γυναίλας. Αλβανία, να παιδιά, Σερβία, να παιδιά, Βουλγαρία, Τουρκία, Ρωσία, να παιδιά, μη στιγμα, ένα δύο, ένα δύο, έγκλημα τεράστιο. Όποιος δεν γεννά παιδιά είναι άθεος, είναι άθεος και άπιστος, δεν πιστεύεις στον Θεό, αν πίστευες στον Θεό, στον Θεό.

Το είπα, το επαναλάμβανα, νομίζω το είπα και σε ένα άλλο κήρυγμα, αλλά το επαναλαμβάνω κι εγώ εάν δεν το έχω επαναλάβει. Ήρθε στη Μητρόπολή μου ένας στρατηγός, πλάκα τα γαλόνια, διοικητής σώματος όλης της περιφερείας.

Τον ρωτώ: «Πόσα παιδιά έχεις;» Περάσανε από τα γραφεία 10 χρόνια 100 στρατηγοί, ταξίαρχοι, συνταγματάρχες κλπ. Ομολογικώς άριστοι Έλληνες, και όλοι 2 to 1 to 2 to 1 to 2 to 1 to 2. Τι είναι τούτο; Τι συμφορά; Ταπεινός ο στρατηγός, ταπεινός.

Άρχισε να συγκινείται και να δακρύζει. Τι μου λέει; Θυμήθηκα το χωριό. Από ένα χωριό του Μοριά είναι, τον ένδοξο Μοριά κάτω, τον Μοριά, από ένα χωριό. Ο πατέρας μου πτωχός, λέει, η μάνα μου πάμπτωχη. Πόσα παιδιά γέννησε ο πατέρας μου, ρωτά;

Πού να ξέρω εγώ πόσα παιδιά γέννησε ο πατέρας; Δώδεκα παιδιά! Και αυτός είναι ο τελευταίος, ο δωδέκατος. Πού περίμενε ο πτωχός πατέρας του ότι το τελευταίο παιδί θα γίνει στρατηγός; Μέσα στο σπίτι το θαύμα.

Τα παιδιά είναι σαν το λαχείο. Παίρνεις δέκα λαχεία, το ένα τίποτα, το τελευταίο, όλο εκατομμύριο. Και τα τελευταία παιδιά είναι τα περισσότερα ευλογημένα. Κάνε λοιπόν ένα μονάχα, κάνε ένα και θα πληρώσεις ακριβά αυτόν τον έναν.

Θα γίνει ο τύρανος του σπιτιού και θα σπάσει το κεφάλι του πατέρα και της μάνας. Και θα γίνει εγκληματίας και ολετήρας του έθνους. Το ένα λοιπόν αμάρτημα είναι η βλασφημία των θείων. Το άλλο, η αποφυγή της τεκνογονίας.

Συνεχώς παλαμίζουν, συνεχώς. Όλοι ψεύδονται. Δεν υπάρχει πλέον τίποτα απολύτως. Πρέπει να καταργηθεί ο όρκος ως μέσο, ως μέσο στα ελληνικά δικαστήρια. Το τέταρτο είναι, τι να το πούμε, όλοι είναι ένοχοι. Είναι η κλεψιά. Κλέβουν.

Κλέφτες, κλέβουν όλοι, κλέβουν όλοι, κλέβουν. Πού είναι οι κλοποί; Κλέβουν αυτό το φτωχό βασίλειο. Η λεγόμενη φοροδιαφυγή. Εάν επλήρωναν οι Έλληνες όπως πληρώνουν οι Αμερικάνοι και όπως πληρώνουν οι Άγγλοι, ακέραια το αυτό, η Ελλάδα ήταν ένα από τα πλουσιότερα έθνη του κόσμου.

Και το τελευταίο είναι, το οποίον άξιον θρήνων πολλών, ότι η Εκκλησία μας είναι διηρημένη. Δεν έχει ενότητα η Εκκλησία μας και αυτή η Εκκλησία μας είναι πολύ διηρημένη. Αυτά είναι τα κολοσσιαία αμαρτήματα του ελληνικού λαού μας, διά τα οποία πρέπει να περιμένουμε συμφορές.

Το αποτέλεσμα, δεν ασκεί πλέον έλεγχο η Εκκλησία μας. Και ο έλεγχος, τι είναι ο έλεγχος; Είναι το αλάτι, λέει ο Χρυσόστομος. Όπως το αλάτι απολυμαίνει, όπου πέφτει το αλάτι, εκεί δεν σαπίζουν τα πράγματα.

Και όπου πέφτει έλεγχος, δεν σαπίζουν. Και λέει ο Χρυσόστομος, εάν καταντήσαμε σε αυτή την αθλιότητα. Η αιτία που η Εκκλησία καταρρέει είναι ότι δεν υπάρχει έλεγχος. Ούτε ελέγχομαι, ούτε ελεγχόμεθα. Τι πρέπει να γίνει;

Εγώ είμαι απαισιόδοξος, όχι απαισιόδοξος. Εάν κοιτάξω τη γη κάτω, τη βλέπω μαύρη και κόλαση. Και περιμένω αστραπάς και βροντάς, και τιμωρία και σεισμούς και πλημμύρας και καταστροφάς, και επιδημίας και πολέμους και εμφυλίους σπαραγμούς.

Αν κοιτάξω κάτω τη γη, αν κοιτάξω τον ουρανόν είμαι γεμάτος ελπίδα, γεμάτος ελπίδα, πάνω στην ελπίδα. Είμαι και απαισιόδοξος και αισιόδοξος. Κάτω η γη είναι όλα απαισιόδοξα, μόνον επάνω ο ουρανός. Θεός, τα άστρα του ουρανού και ο Κύριος Ιησούς Χριστός μάς εμπνέει την ελπίδα. Θα ήθελα να τελειώσω. Νεκρά είναι η Εκκλησία μας, δεν έχει πλέον αλάτι να σκορπίσει το αλάτι δεξιά και αριστερά, και είναι το μωρόν άλας, το οποίο καταπατείται υπό των ανθρώπων. Δεν ασκεί πλέον έλεγχο μέσα στην κοινωνία, ούτε είναι εις θέσιν να ασκήσει έλεγχο η Εκκλησία που πρόδωσε τα ιερά και τα όσια και βρίσκεται σε αθλία κατάσταση. Τι πρέπει να γίνει;

Απευθύνομαι στις γυναίκες. Ω γυναίκες, θα ήτανε παράλειψη σήμερα, που εορτάζομε τη μνήμη του Ιερού Πατρός, να μην θυμηθούμε ότι πίσω από τον Χρυσόστομο κρύπτεται μια μάνα. Αν δεν ήταν αυτή η μάνα, σήμερα δεν θα είχαμε Χρυσόστομο, και πίσω από τον νέο Χρυσόστομο κρύπτεται η αγία του μητέρα, η Ανθούσα, που έμεινε χήρα 20 ετών και έμεινε μαζί του, με το παιδί αυτό, να τον ασκεί και να τον αναθρέψει.

Πίσω λοιπόν από τον Χρυσόστομο και πίσω από τον Βασίλειο και πίσω από τον Γρηγόριο και πίσω από κάθε φυσιογνωμία μεγάλη της Εκκλησίας κρύπτεται μια μάνα. Τιμάτε σήμερα τον Χρυσόστομο. Μάνες, μάνες, δώστε μας Χρυσοστόμους, δώστε μας Χρυσοστόμους, δώστε Χρυσοστόμους, ώστε πάλι αυτή η γη να στραφεί και να βροντίσει από κηρύγματα φλογερά, εις τρόπον ώστε η πατρίδα μας να γίνει πάλι άστρο του ουρανού, ὃν παῖδες εὐλογεῖτε, ὑμνεῖτε καὶ ὑπερυψοῦτε εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας. Αμήν.

Σας βλέπω εδώ. Δεν πρέπει μόνο με το λόγο να εκδηλώσουμε τη συμπάθειά μας προς αυτούς οι οποίοι υπέστησαν τη μεγάλη καταστροφή, τον καταποντισμό, αλλά πρέπει όλοι μας, μικροί και μεγάλοι, σύμφωνα άλλωστε και με μία εγκύκλιο της Ιεράς Συνόδου που εξέδωκε, να συνδράμουμε όλοι στη μεγάλη αυτή συμφοράν της καταστροφής των περιουσιών των.

Ξέρω πολύ καλά, αν σας πω να κάνουμε κι εμείς μία βοήθεια εδώ, εάν σας πω, τινάξτε τα πορτοφόλια σας απόψε, όσα χρήματα θέλετε, αν και εδώ είστε τα πτωχαδάκια του Κυρίου ημών Χριστού και εδώ στο κήρυγμά μας δεν έρχονται οι πλούσιοι και οι μεγιστάνες και λοιπά, θα είναι τα πτωχαδάκια του Χριστού, λοιπόν δεν είναι εδώ οι πλούσιοι.

Αν σας πω, τινάξτε τα πορτοφόλια σας και όσα έχετε και πάτε πεζοί, πηγαίνετε πεζοί στα σπίτια σας, θα με ακούσετε. Το ξέρω, θα με ακούσετε. Ό,τι έχετε, 100, 200, 300, 500, 1000, 2000, τινάξτε τα πορτοφόλια σας εδώ στο δίσκο που θα γίνει.

Αλλά δεν το λέγω αυτό γιατί είναι σκληρό, σκληρό, γιατί είμαι βέβαιος ότι θα με ακούσετε, θα τινάξετε τα πορτοφόλια σας και να μην πάτε μαζί στις δραχμές, οι στροπών των εποσών, το οποίο θα μαζευτεί, να το δώσει μια επιτροπή κάτω στη Μητρόπολη Νικαίας, όπου έγινε η μεγαλύτερη συμφορά.

Αλλά τούτο δεν το λέγω, αλλά λέγω το άλλο, ότι ό,τι προαιρείται, ιλαρόν γαρ δότην αγαπά ο Θεός. Σας παρακαλώ, όταν βγαίνετε προς τα έξω, δεξιά και αριστερά, θα είναι κάποιος και ένα κυτίον και ρίψατε ό,τι προαιρείται η αγάπη σας υπέρ των ανθρώπων αυτών τους οποίους έπληξε η μεγάλη συμφορά.

Όλοι μαζί, ένας λαός, μια ψυχή, ένας λαός, μια ψυχή, κανονικός ο Σταυρός, όλοι μαζί. Δι' ευχών των Αγίων Πατέρων ημών, Κύριε Ιησού Χριστέ. Αμήν.