Η ακρόαση του θείου λόγου και η χλιαρότητα

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

And once again, my dear men and women, my devout listeners, we are here at the lectern of the Brotherhood of Saint John the Merciful. This lectern moves us. This hall moves us deeply.

The state did not build this hall. We did not receive a single drachma from the state treasury, nor from the official Church. You built it, you poor people, and not the wealthy and powerful men of this city.

The poor folk built this hall out of what little they had. That is why it moves us. It is proof that our people believe, that they thirst to hear the word of God.

The words of God. You are gathered here again. Glory to You, O God. Here we are together, and our purpose is always the same: to hear the Word of God. It is a sacred purpose. The Lord said, “Where two or three are gathered together, I am there in their midst.” And here there are far more than three. More than a thousand, more than two thousand people crowd into this hall, waiting to hear the Word of God. Our purpose is sacred, so the atmosphere in this hall must be sacred too. For that to be so as the Word of God is preached, both I, who speak, and you, who listen, must pay attention, and do more than simply pay attention.

But we must have a sense of holy compunction. That compunction comes when we recognize our shortcomings and our sinfulness.

Who is this man who is about to speak? Is he an angel or an archangel? An ascetic, a martyr, a confessor, one of the Fathers of the Church? We have not reached those heights where a bishop, a worker of the Gospel, ought to stand.

We too could say with the Prophet Isaiah, “Wretched man that I am! I have unclean lips, and I live among a people whose lips are unclean.” And we too could say with the psalmist, “But to the sinner God said…”

But to the sinner God said, “Why do you recount my statutes and take my covenant upon your lips?” Yet we must preach. We must speak, despite all our shortcomings and all our sinfulness. We must preach. As I was saying this morning at Saint Euthymios, when I was explaining the wonderful parable of the sower, the seed does not depend on the person who sows it. It depends on two things: the quality of the seed and the spiritual condition of those who hear it. A leper may hold the seed in his hands. A black man may hold it, but the seed loses nothing. Even if a leper holds it, the seed will grow in the earth, provided the soil is suitable. So it is with us, even if the preacher, the one speaking, is darkened in soul.

Even if a preacher’s soul is afflicted, as long as he proclaims the word of God, he holds the seed of the Gospel in his hands. It will bear fruit when it meets good soil. We too hold gold and silver in our hands. We hold diamonds. We hold the seed of heavenly things.

So look to the seed, rather than to the preacher of the Gospel, whoever he may be. And you too must come with humility. You did not come here, beloved children of God.

You have not come to hear a philosopher or a brilliant orator. We are neither philosophers nor brilliant orators. You have come to hear a clergyman, a priest, a bishop of the Lord who, with God’s help, believes what he preaches and confesses.

A sense of humility must fill the preacher of the Gospel. And we, dear listeners, must listen with humility too. This is a holy moment. Hearing the word of God is an initiation into the mysteries of the Spirit.

At this hour, you must pray inwardly that God will have mercy on us. If the Apostle Paul asked those who heard and read his words to pray that he might not be found unworthy, how much more must we ask you to pray that we may not be found unworthy on that day.

And the Lord said to us, ‘I do not know you.’ And we, for our part, must pray for you, that the preaching may bear fruit in you. As you listen to the word of God, you must do more than pay attention. You must have compunction. More than that, you must have ears to hear.

Ears? What kind of ears? Glory to God, even if there were someone here...

No one here is deaf, of course. But what kind of hearing do I mean? The Lord said, “He who has ears to hear, let him hear.” The scribes and Pharisees had physical ears, but they had no spiritual ears. They had ears, and yet they could not hear; they understood nothing of what was being said. Think of a wonderful concert, with the finest instruments playing. If someone is deaf, even Beethoven himself could be playing, or any other great composer...

Suppose a great composer were playing and moving the whole audience. A deaf person would feel nothing, absolutely nothing. Even if angels and archangels were playing their harps, he would hear nothing at all. He is deaf.

So, just as a deaf person cannot hear the heavenly melodies sung by angels and archangels, someone who is spiritually unfeeling is indifferent and cannot hear the sounds of the All-Holy Spirit or the Word of God, which is the melody of the angels.

Yes, then, we need to heed the words: “He who has ears to hear, let him hear.” In this world, we have reached great heights of technological civilization. Yet human hearing is limited; we cannot hear as much as some animals can.

Some animals have astonishing hearing. Take the dog, for example. It senses an earthquake before any other animal. Its ears are close to the ground. When dogs that have been sleeping suddenly begin barking in the night, an earthquake will soon follow. Their ears are like radar close to the earth, picking up sounds from its depths.

Look at the world today. We have reached an age when we can surpass the hearing of dogs and other animals. Take the summit of Mount Vitsi: up there is a radar, a kind of artificial ear. If a plane takes off from Belgrade or Sofia, before it even reaches the Greek border, a signal comes at once: an enemy aircraft is crossing the border.

What a world! It has radar to pick up aircraft and all the other sounds of this world, but no hidden, spiritual radar with which to hear. Give us ears, Christ. Give us ears.

Give us holy, spiritual ears like radar, so we may hear not the sounds of this earth, but the sounds beyond this earth, coming from the world above. Indeed, the Lord speaks. The Lord speaks, and He continues to speak.

The Lord speaks. He speaks and sends out His messages. He speaks through the prophets, through the Apostles, and through the great teachers and Fathers. He speaks through the Fathers of the Ecumenical Councils; today, for example, we celebrate the Fathers of the Seventh Ecumenical Council. He speaks through the Martyrs and the Saints. Above all, He speaks through Scripture. He speaks through Scripture.

Holy Scripture! Let us turn on this radar, then. Whoever has ears will hear. Whoever has ears will hear. Here, in the second and third chapters, it says something seven times, not just once.

Today’s Gospel ended with the words, “He who has ears to hear, let him hear.” Whoever has ears, hears. And here it says seven times, “He who has an ear, let him hear what the Spirit says to the churches.” Whoever has ears, he says, should listen to the messages coming into this world.

Woe to the world! You listen to the messages of political leaders. Those messages are small and of little consequence. Woe to the world that presses its ears to radios and televisions every night to hear the lies broadcast again and again by stations across the world! It spends hours wearing out its ears, ready to hear every sound of the devil, yet has no ears for the voice of God, the Holy Spirit.

So all of Holy Scripture is our radar. The Lord speaks through every book. But if there is one book through which the Lord speaks especially to us today, it is the last book of the New Testament: the holy Apocalypse, the Book of Revelation.

It grieves me that the Apocalypse is not read on Sundays and great feasts. The Fathers acted wisely in earlier times when they excluded it from the readings at the services.

I believe that one of the first things an Ecumenical Council should do is direct every church to read this powerful book of Holy Scripture, the Apocalypse of our Lord, the Revelation given to John the Evangelist, in place of many of the readings from the Apostle, though not all of them.

In earlier times its words were hard to understand, even puzzling. But as the centuries pass, things become clearer. Let me give you an example. Saint Kosmas of Aetolia, a prophet of our people, foretold many things. Two years from now we will mark two hundred years since his death. Among his prophecies he said, “You will see carriages running along the roads and across the plain without horses.” Did anyone understand what he meant? No one did. In those days, who could imagine a carriage without a horse?

Yet what seemed so strange to everyone else was clear to the prophetic mind of Saint Kosmas. Those carriages without horses are automobiles. Just as our age has come to understand Saint Kosmas of Aetolia’s prophecy, so our age will come to understand many of the earthshaking events.

Perhaps someone will be surprised that I said the Book of Revelation should be included among the readings in our churches. But Revelation says: “Blessed is the one who reads aloud, and blessed are those who hear the words of this prophecy and keep what is written in it, for the time is near.” O my God, that word “near”! We are very close. To what? To the earthshaking events described in Revelation.

Or rather, my dear friends, we have drawn near to the great sequence of events that will shake the whole world. They are close at hand. So when we turn on our spiritual radar, the Apocalypse, we hear, from afar, the sounds and messages of the Holy Spirit.

In the second and third chapters of the Apocalypse, we see seven messages sent from heaven. God sends seven messages, or, more precisely, seven letters. And the messenger called to deliver them is John the Evangelist.

“Write to the angel,” it says. Who is this angel? As the commentators point out, and here, my brothers and sisters, we should weep and pray to God, it does not mean one of the angels of heaven. It means the bishop of that diocese.

Just as an angel serves humanity and flies through heaven, so a bishop ought to be like an angel. There was a time when people saw not only the bishop but also the priest as an angel of the Lord Almighty. Priests and bishops had reached such spiritual heights that people saw them as angels here on earth.

Saint Kosmas of Aetolia said somewhere in his prophecies: There was a time when bishops were like angels and people lived as human beings should. A time will come when bishops live like ordinary people; then people will become like beasts, and the end of the world will come.

“Write to the angel,” then, to the angels of seven churches. The names of those churches stir our hearts. I am sure that fifty, sixty, a hundred, two hundred, perhaps even more of you here are children of those churches.

They are those unforgettable churches whose people became martyrs and confessors. For Asia Minor was the cradle of Christianity. “Write,” then, “to the seven churches.” Which churches? The first is Ephesus.

The second is Smyrna, the third Pergamum, the fourth Thyatira, the fifth Sardis, the sixth Philadelphia, and the seventh Laodicea. Great names. Their lampstands, their lights, shone brightly. Yet in Revelation it is foretold: “I will remove your lampstand.” And in September 1922, all those lights went out: Christ’s vigil lamps, the holy lights, the sacred chandelier that had illuminated Asia Minor with its 30 metropolitan dioceses, 4,000 churches, and hundreds of monasteries and holy shrines. They went out. Nowhere are they to be found anymore. Nowhere.

And those sacred churches, including the churches of Smyrna, where priests and bishops, angels of God, once served; the chapels and monasteries, including the monastery of Soumela, all those magnificent holy places that once filled the land, what are they today? Weep, weep, weep! They have become dung heaps, warehouses, places of entertainment, cabarets, everything imaginable.

The greatest calamity for the Greek people was the destruction of Asia Minor. It was not the fall of Constantinople, but the destruction of Asia Minor. Yet we did not repent. And lawless Judas would not repent or take it to heart.

Indeed, we would not even feel the blow. Let us leave it there. Let us leave it there.

The lampstands have come here, to Greece. They have been moved to the sacred soil of my homeland. When I go up to the villages near the border, all the people I visit are my spiritual children.

But when I go to a village and see them there, my soul weeps. People from Pontus, Asia Minor, the Caucasus, Philadelphia, Ankara, scattered everywhere. Just the other day, in a small village, I met a ninety-year-old man. I do not go to the funerals of the rich and powerful. This dear man had come from Asia Minor, from a village near Ankara and Pontus. For sixty or seventy years he had chanted in the Church like a nightingale, like a nightingale!

When he chanted, he moved you to tears. These are sacred living remnants of our homeland, from the churches of Asia Minor, from the seven-branched lampstand of the Apocalypse. ‘Write,’ it says. Let us read these letters; they are worth hearing.

We could read the letter to the Church in Ephesus, to the Church in Smyrna, to Pergamum, Philadelphia, or Thyatira. But I shall read the last one, the letter to Laodicea. For we too, my dear friends, are a Church of Laodiceans; we are people of Laodicea.

What does it say? When you get home, open to that passage and read the letter the Lord sends through John the Evangelist to the Church in Laodicea. It is full of reproach.

What does He say? “Because you are neither hot nor cold, but lukewarm, I am about to vomit you out of My mouth.” “I will vomit you out,” He says. “I cannot bear you.” You are neither warm nor hot, but lukewarm. My dear ones, let us move on to the rest of today’s brief talk.

Let us look at three categories: number one, number two, and number three. We will see which one we belong to. First, number one: hot Christians, fervent Christians. Who are they? They are the ones the Apostle Paul called “fervent in spirit.” Their spirit boils and bubbles like water in a cauldron. Their faith is alive, their hope is alive, and love burns in their hearts. A fervent Christian is the kind of person the Lord speaks of when He says that whoever has faith like a mustard seed...

...can say to a mountain, ‘Move from here to there,’ and it will move. The Apostles of our Christ were fervent Christians. So were the prophets and teachers of our Church. They were filled with the zeal the psalmist speaks of: ‘Zeal for Your house has consumed me.’ The Apostle Paul burned with that zeal like a volcano throwing out flames. Above all, the model of such fervor was the Lord Jesus Christ. The words ‘Zeal for Your house has consumed me’ apply to Him: He could not bear to see irreverence and sin prevail.

He braided a whip and spoke those famous words: ‘Do not make My Father’s house a house of trade and a den of thieves.’ Those are fervent Christians. But alongside them are others: cold Christians.

Who are the cold Christians? They are icy, like the icebergs of the North and South Poles. The temperature has fallen very low. Their spirit is lifeless and blind. When the temperature falls like that, a person freezes.

A person needs a certain warmth. When the temperature falls this low, we see the Christians the Lord spoke of when He said, “In the last days, love will grow cold.” Love itself grows cold.

Put a person in a freezer and he will die. Sometimes little children, playing hide-and-seek, accidentally shut themselves inside one. When it is opened, the terrible sight is a child frozen inside.

Frozen, exactly. The devil built his refrigerators and put us inside. Now we are frozen Christians, without even a particle of life in us, without a single spark of spiritual life, vitality, or growth. Cold Christians.

Photiki, the Annunciation, the Annunciation...

I see someone yawning. Oh! What are you doing? Would you yawn in front of the woman you love? That is how Chrysostom spoke. You sit there, looking into her eyes. Would you yawn in front of her? And what is she? A shadow! A shadow! Nothing! How can you yawn here? Here is the Gospel, here is a human being’s blood, and you yawn. Here are the words of the Lord, and you yawn!

There is also a saying among the people; you find this in John Chrysostom. Something struck me: we should not yawn. Look around in the Church and you see people yawning, showing no interest. Yet at the radio, that is a sign of the times. One Saint, an ascetic, says that a person may yawn for reasons other than fatigue, since of course there is yawning from tiredness.

But when someone has no interest in what is going on, they yawn. When they are deeply interested, they do not yawn. As Chrysostom said, when you are with the person you love, you do not yawn.

That person holds your attention because you love them. There is also a folk saying, attributed to an ascetic, that when someone yawns, a demon enters through the open mouth.

‘Superstition, perhaps,’ someone will say. ‘Listen to what Mr. Kantiotis told us tonight: when I yawn, a demon enters!’ I said no such thing. Some yawning comes from hard work, tiredness, or lack of sleep. That is perfectly natural. I am speaking of something else. I do not mean yawning that comes from bodily weakness, for which a person is not to blame. I mean yawning while the Holy Gifts are passing before you.

‘That we may receive the King of all, that we may receive the King of all.’ Is that a myth, or is it real to us? Are we moved at that moment, when angels and archangels surround the King of glory, Christ our King? So there are the cold and indifferent, icy people. Speak to them about anything else and they pay attention.

But as soon as the conversation turns to the urgent questions facing the Church, to matters of faith and salvation, they are indifferent. Cold and indifferent. Is there hope of salvation for them? Yes, for many of them there is. A cold person can easily become fervent.

Would you like an example? I will tell you about a man whose heart was cold as ice: Saint Longinus the Centurion, whom the Church commemorates today. He was cold and indifferent. Pilate gave him an order: “Centurion, take this condemned man, bind him, lead him up to the hill, and execute him.” Longinus took the condemned man as he had taken so many others, unmoved and indifferent.

He took them up to Golgotha. He remained indifferent as the hours passed. But then the indifferent man became fervent. How? When the earth shook, when he saw those terrifying signs, and above all when he heard the immortal words of the Crucified One and saw His gentle face, he changed. He was no longer cold and indifferent. The suffering of the Crucified One shook him to the core.

There is an excellent little book you ought to read, called “Let Us Follow Him.” It describes that moment when Longinus the Centurion falls before the Crucified One and says, “Truly, this is the Son of God!” The cold man became fervent. A fire was burning within him.

The fire of the Crucified One was kindled in him and warmed his cold heart. He went on to become a martyr, and today we celebrate the holy memory of Longinus the Centurion. Now, apart from those who are cold, we have said a little about who the fervent are.

Now we come to the lukewarm.

It is easy for a cold person to become fervent, but hard for a lukewarm person to become so. Why? Who is the lukewarm Christian? How shall we describe him? He values Christ, certainly, but alongside Christ he values other things as well.

He values money, fashion, and the various trends and ways of the modern world. He tries to reconcile things that cannot be mixed. Oil and water cannot mix; neither can Christ be mixed with all these different systems and trends.

The Christian should be like oil, rising above the abyss of human wickedness and failings. But these people want to reconcile darkness with light, the devil with an angel, Christ with a demon.

These are lukewarm Christians. They have a little faith within them, and they say, “I go to church on feast days.” Someone called them “candle Christians.”

Yes, candle Christians. They go into the Church, light a candle, venerate the icons, and leave. And once they are outside, look at that woman. She leaves the Church and goes to a fortune teller. Such people are thriving here in Athens. She has lit her candle before the Most Holy Theotokos, and then she goes to a medium. She goes to seek counsel from a demon, from the devil.

Look at another person. He stays in the Church, but as soon as he leaves, he goes off to play cards on the green felt table until late at night. And look at another: he goes by night, or even by day, to the Masonic lodge.

He believes in Christ, but he also believes in the god of the Masons, the so-called Architect of the Universe. Lukewarm Christians! Their faith is lukewarm, with no real fervor. There is only a little warmth in them, too little to bring about anything good in a person’s life.

Yes, the lukewarm Christian. You tell him to fast, and he says, “But I can’t!” He is a great strapping man, pardon the expression, strong enough to break stones on the road. Yet he is afraid. “Oh, a fast is coming!”

My dear friends, we all eat more than we need. Every day, fifty, sixty, seventy thousand people die in Asia Minor, elsewhere in Asia, and in Africa. Yet Saint Kosmas of Aetolia said that a hundred drams of bread are enough for you.

If you eat even ten drams more, he said, it is a curse, because those extra ten drams are not yours. They belong to the poor person, to the one in need. So, fast! “I can’t fast,” he says. “My doctor told me not to.”

Yes, his doctor told him. The Church speaks to him, but he does not listen to the Church. For him, the doctor is God: whatever the doctor says, he will do. He may even go so far as to break up his family.

He follows the diet his doctor prescribes.

Nothing. The lukewarm man says, “The doctor told me.” He listens to the doctor but will not listen to the Church. Yet when famine comes, we shall see where doctors find all those special foods they recommend to people today.

And here is another kind of lukewarm person. You tell him to give alms, and he says, “I have nothing to give.” Nothing? He has enough money to live for a thousand years, yet he gives nothing. His hands tremble at the thought of giving.

His hands tremble, as I’ve said before, when you ask him to give. Yes.

You say to a newly married man, “Divine and human law obliges you to have children.” And he says, “Children? What are you talking about? I’m not having children. They cost too much,” and so on. You see him resist every divine command. He does not want to go that far. He considers these things extreme, utterly extreme.

Now, if you listen closely to what a skilled interpreter of the Apocalypse says, you will see that Christ is no middle ground. The philosopher Aristotle placed virtue midway between excess and deficiency.

So what is the middle here? On one side you have the hot, and on the other the cold. Does that mean, according to Aristotle, that the middle is holiness? No. Holiness is at the far end: heat, fire. You keep rising on the thermometer, growing hotter and hotter, until you reach the very limits of the commandments. People speak of going to the limits of the civic virtues; many saints did that too. But Aristotle wants the middle. He is looking for lukewarmness. So what are lukewarm people like? What shall we call them? I found a wonderful image in Revelation. Do you know what they are called? What does it call them?

Frogs! ‘The earth was filled with frogs,’ it says. Why frogs? Because a frog is in the water one moment and on dry land the next. Splash! It is an amphibian, now here, now there. You cannot place it anywhere. I once saw a frog sitting by a river. As soon as it noticed us, splash, into the water it went. A little later, up it came again onto the rock. One moment on the rock, the next in the water.

One moment with God, the next somewhere else. They try to belong both to God and to something else. Frogs! The earth is filled with frogs: people living an amphibious Christian life, divided between two ways. It must be one or the other.

The earth was filled with frogs. And the earth was filled with lukewarm people. What shall we call them? Let us call these lukewarm people, these lukewarm people, palimpsests. What is a palimpsest?

As you know, in earlier times there was no paper. People scraped sheepskins to write on. Once a monk on the Holy Mountain said to me, ‘Father, if all these skins came back to life...’ They have ancient manuscripts there.

They have manuscripts written on sheepskins. ‘Just imagine,’ he said, ‘if all these sheepskins came back to life!’

They scraped the skins smooth and wrote beautiful letters on them: the Gospels, the Apostle readings, and other writings. They called these skins parchments. But parchment was expensive. So what did they do? They scraped off the writing with a little knife and wrote something else over it.

Until now, the writing underneath could not be read. But science has found a way to read it: they bring out the hidden letters and examine them. These are palimpsests. The old letters were not scraped away completely. We, too, bore the devil’s writing; he had written his own letters upon us.

We took a little knife and scraped the letters away, scraping hard. Yet the devil’s letters are still underneath. God’s letters are on top, but those old letters remain beneath them, like writing on a palimpsest. That is what Christians are like when their parchment is not clean. They have no clean slate, no clear parchment on which to write God’s letters. Beneath God’s letters, the devil’s letters are still written. Lukewarm Christians are a mixture of God and a demon.

Who rebuked these lukewarm Christians? Who rebuked them so powerfully? ‘Why do you keep limping, first to the right and then to the left? Stand upright. March forward, straight ahead!’

Who said that? Elijah the Tishbite: “How long will you go limping between two sides?” It is one or the other: God or Baal. One of the two. Either this is true or it is false. Either it is true or it is not.

If it is false, then let us burn it and go with the atheists, with the communists, with them all. People should not live by a lie. But if it is true, then everything else may be false, and a man himself may be false, but this is no lie.

If this is true, then let us go with Christ: “Come, let us worship and fall down before Christ, our immortal King.” None of this wavering, swaying this way and that. No hopping about like frogs, no palimpsests. Christians must stand tall and face the world head on, even amid the sins of Christianity.

Lukewarmness is a sin. It takes the form of doing the Lord’s work carelessly: ‘Cursed is he who does the work of the Lord negligently.’ We need care, zeal, and concern, not boredom, lethargy, or an inertia that comes close to death.

So let us return to being fervent. Even the lukewarm can become hot, but there must be a fire beneath them. Who cooks with lukewarm water? Take lukewarm water, for instance. In the old days, in my time...

When people lacked the means we have today, if a grandmother saw that a child’s stomach was upset, she would give the child one, two, or three spoonfuls of lukewarm water, and the child would vomit. Which of you wants to eat lukewarm food? You want it hot or cold.

There are men who, if their food is hot or cold, throw it away, fling it right in front of them. They too are gluttons. And think of water: put water on the stove, pour in lukewarm water. Are you going to cook? Can anything cook in lukewarm water?

You light a fire. Someone told me, ‘I cooked a meal in five or ten minutes.’ ‘How?’ I asked. ‘There are new pots now,’ he said, ‘pressure cookers. You light the fire, and whoosh!’

“Ah,” I said, “you are a pressure cooker! You have a pressure cooker at home. Could you become like one yourself, heat up and come to a boil?” I was trying to help him understand what I meant.

“Fervent in spirit”, yes, fervent, not lukewarm. Longinus was cold and became fervent. Elijah the Tishbite was zealous for God; the Apostles were fervent, and above all, so was the Apostle Paul.

The Apostle Paul was... Read his Epistle to the Romans. All the water, he says, all the rivers in the world cannot put out the fire burning in my breast. No one can put out the fire of the Crucified Christ. No power can do it: neither angels nor archangels nor demons, neither things present nor things to come, nothing in this world. No Satan can extinguish the fire kindled within me. That was Paul. “Who shall separate me from the love of Christ?”

Ignatius the God-bearer was a man on fire, fervent in faith. He wrote: “I would rather be with Christ than rule over the ends of the earth. Rather than be a false emperor, I would rather be a Christian. I would rather be poor with Christ than rich, even a millionaire.”

Or be Onassis with the devil. Yes, we need fervent Christians. Think of Andrew of Crete, whose feast is tomorrow. He was a poor young man. Then, in Constantinople, Constantine Copronymus appeared on the scene.

That emperor abolished and burned the icons. He was a fierce iconoclast. Everyone stood rigid before Copronymus; they trembled at him, and no one challenged him. Who did? Andrew of Crete. Poor though he was, he left Crete and traveled for two or three months to Constantinople. There he found a way to approach the emperor and tugged at his cloak and pulled him by the ear. “Stop,” he said. “Are you a Christian, an idolater, or an atheist?”

They seized Andrew and tortured him, and he died as a martyr. He had left his village in Crete, traveled all the way to Constantinople, confronted the emperor, and rebuked him. People said to him, “What are you doing? You are a small, insignificant man!”

There are priests here, bishops here, and so many others. Yet no one speaks out against what is happening. So how dare you rebuke that man? I mention this because, these very days, the priest who rebuked the minister for his atheism and unbelief is here in our hall.

But may a priest do this? Is it permitted? Some say he is interfering in politics. Who says so? We do not rebuke someone simply for belonging to one political side or another.

Whatever party a person belongs to, from the far right to the far left, if he is an atheist and an unbeliever, we will challenge him. We have reason to do so.

Some say, “A priest should not do that, nor should a bishop, nor anyone else.” If so, why not set fire to the books of the saints’ lives and the accounts of the martyrs? Why were those accounts written, if not to give us examples? When they seized Andrew, they put him in prison.

They told him to ask the emperor’s forgiveness for what he had done. Then he spoke those immortal words: “Does a man sin by rebuking an emperor who breaks the law?”

In this sense, a king is anyone who holds authority. Andrew of Crete was a fervent man when he rebuked Copronymus. Fervent, fervent, fervent! Today, too, there are fervent Christians, not only in rebuking wrongdoing, but in every other area of Christian life and work.

A fervent Christian woman came to see me recently. “Who are you?” I asked. She was sixty-five years old.

Listen: an educated woman, with qualifications in medicine and law. What fire she had, fire from heaven! She lived in Thessaloniki. One day, as she prayed, she seemed to hear a voice. I do not mean the sort of voice a person hears in illness, but an inward prompting: “What are you doing here? Down in Africa, there are souls living far from Christ.”

That woman from Thessaloniki made the great decision to leave for Kenya. There, many people worship snakes and live what he calls a primitive spiritual life. My God, who is responsible? Are we not all responsible? Where are the fervent Christians? She went there and brought a thousand people close to Christ.

She built churches, and she lives there still; there she will die. See what one fervent Christian woman has done! Ah, our homeland! Three million Greeks have left Greece and scattered as far as the coal mines of Belgium, the plains of Australia, and Canada. Why did they go? For Christ? No.

If those lukewarm Christians had gone to the ends of the earth with the spread of the Gospel as their chief work, what a different world we would have today! If millions of Greeks had done what this poor, precious woman from Thessaloniki did, traveling so far into Kenya, among snakes, wild beasts, lions, and crocodiles, to preach, Orthodoxy would shine to the very stars. The Greeks who went abroad do worship Christ and love Him. They have built beautiful churches in London, Chicago, and other cities. But they also worship the dollar; the dollar has become their god.

Perhaps you will say, “Have you told us all this today so that we will go to Kenya?” No. As I told that woman, we have work to do here. I am not asking you to become a missionary in Kenya or Uganda. Your wings are too small to carry you that far.

But become a missionary among our own people, and pass on the fire burning in your heart. If you have a family, do it at home. If you work in an office, do it there. If you are an officer or a soldier, do it in your barracks; if a teacher, in your school; if a worker, in your factory. Everyone able to bear arms is called to serve.

In Christ Jesus of Nazareth, our Lord. Yes, we are not unarmed: we are equipped with the all-powerful weapon of God’s words.

Let us turn to God.

My dear friends, I am coming to the end. Lukewarmness is dangerous, as the Lord said. Imagine someone holding a ten-cent coin. What would you say if he went out into the street and boasted about it?

Could he say, just because he has a ten-cent coin in his pocket, “I am Onassis”? What would you tell him? Yet we hold on to so little of Christianity: we light our candle, we say our prayers. These are small things, and still we think ourselves rich.

You are naked, yet you think yourselves clothed.

“Buy eye salve,” it says, “and anoint your eyes so that you may see.” These, my dear friends, are the people of Laodicea. I am nearly finished. But first I must tell you something I want you to pay particular attention to, because it concerns our spiritual life.

Every one of us gathered here, every man, woman, and little child among us, has something within.

We have a certain strength. We have faith in Christ, and we know God’s will. Your presence here proves that something within you longs for Him, something stirs in your soul, something you can feel.

It may be only a little, but that little is there. Yet this strength, my brothers and sisters, lies dormant. We must awaken it and put it to work. Let me give you an example before I finish.

Or rather, I will give you two examples: one of my own and one from John Chrysostom. His is a striking one.

Suppose you have a bucket of water.

Does it do anything?

That bucket of water seems inert. It does nothing; it is cold as ice. Yet it can lift a steel plate weighing a ton and fling it upward. When? When you take that cold or lukewarm water, put it in a boiler, and bring it to a boil.

As children, we did not understand this. We saw the lids jump on the pots and asked our mother what was happening to the water inside. She would say, “What water, my child?” But I kept asking, “What is happening?”

“Fire and blood and a vapor of smoke, fire and blood and a vapor of smoke, fire and blood and a vapor of smoke.” Who can tell me where that is found? On the second day of Christmas, at the Synaxis of the Most Holy Theotokos. There it says that the prophet Joel saw these very wonders. So: fire and blood and a vapor of smoke. The fire is the Godhead; the blood points to the Incarnation; and the vapor of smoke is the Holy Spirit. Vapor, steam, can lift heavy loads and send them flying.

It can move a weight of thousands, but what am I saying? Take just a few buckets of water. Think of the steamships that once crossed the oceans at full speed. What powered them? Water in the boilers, down in the ships’ boiler rooms.

The water boils, and a bucket of it can set an ocean liner in motion. My God, what power You have placed in the elements of nature! There is power in the wind, in electricity, in steam, and even greater power in atomic energy.

Even a little stone holds tremendous power within it, enough to affect whole worlds. My God, my God, how can there be unbelievers? How can there be? I cannot understand it. Who put such power into water? A bucketful, a little contraption, a fire, and a wisp of steam, and look what it can do! That is how things are. And now, if these little buckets... Oh, my friends, I’m dizzy! I’m going to fall to the ground. I’m so moved! You are little buckets. So come: let us join these two thousand little buckets into one great reservoir. Let us warm it with the Holy Spirit, and we will sweep through all of Greece and establish the reign of Christ in our nation.

Yes, my friends, applause does not stir me; action does. You powers of the soul that lie asleep, you gifts of faith that lie dormant, you hidden talents: wake up! “Behold, the betrayer is at hand.” A great event was unfolding, yet the disciples slept. Christ was about to be arrested, and they were sleeping. So keep watch. Do not lie idle when there is work you ought to do.

What is John Chrysostom’s other example? It is a powerful one. Explaining the words “fervent in spirit,” John Chrysostom says: Picture a bull sitting there, eating its grass, hardly moving. You could prod it again and again, and it would not budge. At times it is so sluggish that it will not move. But if you want to make it run, he says...

...then anyone in its path had better get out of the way. The bull will run and run. A moment ago it sat there, utterly still and unconcerned, eating its grass. You prodded it here and there, but it would not get up.

But suppose you want to turn the bull into a naval destroyer, so to speak, and make it race along at full speed. How do you do it? Chrysostom is so observant, the immortal Chrysostom. Farmers know this: behind a bull’s neck there is a little hollow, a dip at the back of the animal’s neck.

So, Chrysostom says, approach the bull from a distance, a safe distance, and place something there on the back of its neck:

A burning coal!

Then it runs fearlessly, runs and runs, and will not stop. That sluggish animal has felt fire on its neck. And you, Christian, receive the Holy Spirit, the fire, upon your own neck. Then you too will be fearless before the powers of darkness.

Let people say you have gone mad or lost your balance. Let them say it. Once the bull feels fire on its neck, it fears no one. Even if a lion stood before it, it would tear the lion apart. So too the Christian may be utterly inactive, like that bull. But when the Holy Spirit comes upon him, fire and blood and a cloud of smoke, he begins to move and to bring something into being among...

Where is that fiery Christian soul? It was here a hundred years ago. Yes, a hundred years ago. There was a man here who was fire through and through. He was misunderstood in many other matters, but he was on fire, a bull, raging in the Holy Spirit. Who was he? Makrakis. He shook Greece.

With a pure spirit, far from other philosophical and social theories, he took the Gospel in its fullness and brought about a spiritual movement. All the religious movements that exist today have sprung from it as branches.

Yes, fire and a vapor of smoke. We too must have that fire. But how, Lord, you may ask? I am cold, ice cold, lukewarm. What can I do? What can I do? You can change. Even if you are cold, you can become fervent, as Longinus did.

And a lukewarm person can become fervent too. What kindles that fire? The word of God, the word of God. Wherever the word of God is heard... In Russia they permit liturgies. They permit memorial services, funerals, and baptisms.

But they do not permit the preaching of God’s word. The greatest preacher of our time, a Protestant named Graham, went to Moscow to preach the Gospel. They told him, “This is not America. We will not allow it.” So all he could do was read the Lord’s Prayer.

So the enemy knows that what breaks down the devil’s strongholds is the living Word of God, fire and blood and a cloud of smoke. The Word of God! And weren’t the two disciples on the road to Emmaus cold, so cold? After Christ’s death, they were frozen through.

Who warmed them? As they listened to the words of Christ, the words of the Nazarene, their hearts burned within them. Once cold, they became warm, aflame, and full of life. The word of God warms us; and beyond it, Holy Communion warms us, gives us life, and kindles divine love, love that reaches beyond this earth.

As Chrysostom says, those who receive the immaculate Mysteries worthily become lions breathing fire, breathing fire! Oh, my soul, I am not worthy. I say that in humility, yet may God grant me true humility.

You suffering souls, you blessed children of this city who gather in this hall, blessed children, women young and old, all of you, as Saint Kosmas says, I am not worthy to wash your feet. So then, fire and blood and a cloud of smoke. Let us get moving..

Today it is a shame for us that the children of darkness are on the move. It is a shame, and we must get moving too. That is all. Come on, forward march! Forward, march! Let us go forward, into the schools, into the barracks, into every gathering, and even into parliament. There, at last, the Freemasons and Rotarians must be reined in, and the Gospel, our faith, must be heard unto ages of ages!

Thank you.

Παναγία Δέσποινα, Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιε Πρόδρομε, Αποστόλων η Δωδεκάς, Διδάσκαλοι και Πατέρες Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες, οι καλώς αθλήσαντες και στεφανωθέντες, ποιήσατε πρεσβεία προς τον Κύριον, του ελεηθήναι τας ψυχάς ημών.

Και πάλιν, αγαπητοί μου άνδρες και γυναίκες, ευσεβές ακροατήριον. Και πάλιν είμεθα εδώ στο βήμα, εδώ στο βήμα του συλλόγου της Αδελφότητος «Ο Άγιος Ιωάννης ο Ελεήμων». Το βήμα αυτό μας συγκινεί, η αίθουσα αυτή μας συγκινεί βαθύτατα.

Γιατί αυτή την αίθουσα δεν την έκτισε το επίσημο κράτος, ούτε μία δραχμή δεν πήραμε από τον κορβανά του κράτους, ούτε το κράτος ούτε η επίσημος Εκκλησία. Το χτίσατε εσείς τα πτωχαδάκια και όχι οι πλούσιοι και μεγάλοι και μεγιστάνες εδώ της πόλεως.

Αλλά τα πτωχαδάκια εκ του υστερήματός των έκτισαν την αίθουσα αυτή. Και δι' αυτό μας συγκινεί η αίθουσα αυτή, η οποία είναι μια απόδειξη ότι ο λαός μας πιστεύει. Ότι ο λαός μας διψά να ακούσει λόγον Θεού.

Λόγων Θεού. Είστε πάλι εδώ συγκεντρωμένοι. Δόξα σοι ο Θεός. Εδώ είμεθα συγκεντρωμένοι. Και ο σκοπός για τον οποίο συγκεντρώθημεν εδώ είναι πάντοτε ο ίδιος: διά να ακούσουμε τον Λόγο του Θεού. Σκοπός ιερός. Είπε ο Κύριος: «Όπου εισί δύο ή τρεις συνηγμένοι, εκεί και εγώ είμαι εν μέσω αυτών». Και εδώ δεν είναι τρεις, αλλά είναι πολλοί περισσότεροι. Άνω των χιλίων, άνω των δύο χιλιάδων ανθρώπων συνωστίζονται μέσα στην αίθουσα αυτή και περιμένουν τον Λόγο του Θεού. Ιερός ο σκοπός, και δι' αυτό η ατμόσφαιρα πρέπει να είναι ιερά εδώ στην αίθουσα. Αλλά για να είναι ιερά η ατμόσφαιρα εν μέσω της οποίας θα κηρυχθεί ο Λόγος του Θεού, πρέπει τόσο αυτός που μιλεί όσο και εσείς που ακούετε να προσέχουμε, όχι απλώς να προσέχουμε.

Αλλά να έχουμε το αίσθημα της Ιεράς Κατανύξεως. Το αίσθημα της Ιεράς Κατανύξεως δημιουργεί η συναίσθηση της ατελείας και αμαρτωλότητάς μας.

Ποιος είναι αυτός που θα ομιλήσει; Είναι άγγελος, είναι αρχάγγελος, είναι ασκητής, είναι μάρτυς, είναι ομολογητής, είναι ένας από τους πατέρας της Εκκλησίας; Πλην όμως δεν είμεθα σε αυτά τα ύψη, τα ψηλά επίπεδα που πρέπει να βρίσκεται ο επίσκοπος, ένας εργάτης του Ευαγγελίου.

Θα ηδυνάμεθα και εμείς να πούμε ως εκείνος ο Ησαΐας ο Προφήτης, ταλαίπωρος εγώ άνθρωπος, ακάθαρτα χείλη έχω και εν μέσω λαού ακάθαρτα χείλη έχοντος. Θα ηδυνάμεθα και εμείς να πούμε με τον ψαλμωδό, τω δε αμαρτωλώ είπε ο Θεός.

Τω δε αμαρτωλώ είπεν ο Θεός: «Ίνα τι συ εκδιηγεί τα δικαιώματά μου και αναλαμβάνεις την διαθήκην μου διά του στόματός σου;» Αλλά είναι ανάγκη να κηρύξουμε, είναι ανάγκη να ομιλήσουμε, παρόλη την ατέλειά μας, παρόλη την αμαρτωλότητά μας, είναι ανάγκη να κηρύξουμε. Ο σπόρος, όπως έλεγα το πρωί στον Άγιο Ευθύμιο, ερμηνεύων την θαυμασία παραβολή του σπορέως, δεν εξαρτάται από το πρόσωπο που σπέρνει τον σπόρο, αλλά εξαρτάται από δύο παράγοντας: από την ποιότητα του σπόρου και από την ποιότητα, την ψυχική ποιότητα των ακροατών. Ο σπόρος μπορεί να τον κρατεί στα χέρια του ένας λεπρός. Ένας αράπης μπορεί να κρατεί τον σπόρο του, αλλά ο σπόρος δεν χάνει τίποτα. Και αν ακόμα λεπρός κρατεί στα χέρια του τον σπόρο, ο σπόρος θα φυτρώσει στη γη, αρκεί το έδαφος να είναι κατάλληλον. Λοιπόν, και εμείς, ακόμα και αν ο κηρύττων, ο αυτός που μιλεί?.

Κι αν ακόμη είναι λεπρός στον ψυχικό του κόσμο, εφόσον κηρύττει τον Λόγον του Θεού, κρατεί στα χέρια τον σπόρον του Ευαγγελίου, το αποτέλεσμα θα είναι καρποφόρον, εφόσον συναντάει γη κατάλληλον. Κρατούμε και εμείς στα χέρια μας χρυσάφια και ασήμια, κρατούμε στα χέρια μας διαμάντια, κρατούμε στα χέρια μας τον σπόρο των ουρανίων.

Και δι' αυτό, εσείς αποβλέποντες εσείς τον σπόρο και όχι εις τον Κύρικα του Ευαγγελίου ή οσδήποτε και ναυτός πρέπει και εσείς να έχετε το αίσθημα της ταπεινώσεως. Δεν ήλθατε εδώ μέσα εσείς, όλα τα εκλεκτά παιδιά του Θεού.

Δεν ήλθατε εδώ μέσα εσείς να ακούσετε κανένα φιλόσοφο, δεν ήλθατε εδώ μέσα εσείς να ακούσετε ένα ρήτορα εξαίρετον, δεν ήλθατε, ούτε φιλόσοφοι είμεθα ούτε ρήτορες εξαίρετοι είμεθα, ήλθατε να ακούσετε έναν κληρικόν, έναν ιερέα, έναν επίσκοπο του Κυρίου που με τη βοήθεια του Θεού πιστεύει σε αυτά τα οποία κηρύττει και ομολογεί.

Αίσθημα ταπεινώσεως πρέπει να κατέχει τον κήρυκα του Ευαγγελίου. Και ένα αίσθημα ταπεινώσεως πρέπει να κρατεί και εμάς τους αγαπητούς ακροατάς. Είναι ώρα ιερά, είναι μυσταγωγία του πνεύματος η ακρόασις του θείου λόγου.

Και πρέπει την ώρα αυτή να προσεύχεστε εσωτερικώς, να μας ελεήσει ο Θεός. Εάν ο Απόστολος Παύλος παρακαλούσε τους ακροατάς του, τους αναγνώστας, να προσεύχονται ίνα μη αδόκιμος γένηται, πολύ περισσότερο εμείς πρέπει να σας παρακαλέσουμε να προσεύχεστε ίνα μη αδόκιμοι γενώμεθα εν τη μέρα εκείνη.

Και μας είπε ο Κύριος, ουκ οίδα υμάς. Αλλά κι εσείς πρέπει, κι εμείς πρέπει να προσευχώμεθα διά σας, να σας προσευχώμεθα για να είναι το κήρυγμα καρποφόρον. για να απογίνετε το κήρυγμα καρποφόρων. Ο Λόγος του Θεού πρέπει να προσέχετε να έχετε εδώ, όχι απλώς να προσέχετε, να έχετε κατάνυξη, όχι απλώς να έχετε κατάνυξη, να έχετε αυτί.

Αυτή, τι αυτή. Μα δόξα στον Θεό, δεν είμαι θα κάνεις εδώ μέσα,

Εδώ μέσα δεν είναι βρήκος ή δεν είναι κωφός, ναι. Ποιο όμως; Ο Κύριος το είπε: «Ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω». Αυτιά είχαν οι γραμματείς και οι φαρισαίοι, φυσικά αυτιά, αλλά πνευματικά αυτοί δεν είχαν. Όταν είχαν αυτιά, είχαν και αυτιά δεν είχαν και δεν είχαν τίποτε, δεν εννοούσαν τίποτε από εκείνα τα οποία... Χρειάζεται λοιπόν αυτοί και όπως σε μια συναυλία θαυμασία, ας παίζουν τα καλύτερα όργανα, αν ένας είναι κωφός, και Μπετόβεν να παίζει και ουσδήποτε.

ο οιοσδήποτε άλλος μεγάλος μουσουργός να παίζει και συγκινεί ολόκληρον το ακροατήριόν του. Ο κουφός δεν αισθάνεται τίποτε, απολύτως τίποτε δεν αισθάνεται, κι αν ακόμα παίζουν κιθάρα Αγγέλων και Αρχαγγέλων, τίποτε απολύτως, είναι κουφός.

Όπως λοιπόν ο κουφός δεν έχει θέση να ακούσει θεσπεσίας μελωδίας που ψάλλουν Άγγελοι και Αρχάγγελοι, έτσι κι ένας που είναι αναίσθητος είναι αδιάφορος, είναι ανίκανος να ακούσει τους ήχους του Παναγίου Πνεύματος, να ακούσει τον Λόγο του Θεού, η οποία είναι η μελωδία των Αγγέλων.

Ναι, χρειάζεται λοιπόν: «Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω». Σ' αυτόν τον κόσμο, σ' αυτόν τον κόσμο, φτάσαμε σε μίαν κορυφή του τεχνικού πολιτισμού. Και ο άνθρωπος, ο οποίος έχει μια ακοή σχετική, δεν ακούει τόσο όσο ακούουν μερικά ζώα.

Λόγου χάρη, υπάρχουν ζώα τα οποία έχουν ακοήν, φοβεράν ακοήν, τρομεράν ακοήν έχουν μερικά ζώα, όπως το σκυλί, το πρώτον, το πρώτο από όλα τα ζώα καταλαβαίνει τον σεισμό, έχει τα αυτιά του κοντά στη γη και όταν ακούς τα σκυλιά να γαβγίζουν, αμέσως όλα τα σκυλιά τη νύχτα, από εκεί που κοιμώνται τα σκυλιά, και ξαφνικά ακούς τα σκυλιά να γαβγίζουν, αμέσως με το λίγο είναι σεισμός, διότι αυτά είναι κοντά, τα αυτιά τους ραντάρ κοντά στη γη και συλλαμβάνουν τον ήχο τον οποίον εκπέμπεται από τα βάθη της γης.

Κοιτάξτε τον κόσμο: φτάσαμε σε μια εποχή που εμείς νικήσαμε την αίσθηση του κυνός, την αίσθηση των ζώων και φτάσαμε σε κορυφή, λόγου χάρη απάνω στο Βίτσι, στην κορυφή εκείνου του βουνού, πάνω στην κορυφή υπάρχει ραντάρ, Ραντάρ, ένα αυτί, τεχνικό αυτί. Από το Βελιγράδι να κινήσει αεροπλάνο, από τη Σόφια να κινήσει, και προτού να φτάσει στα ελληνικά σύνορα, αμέσως σήμα: περνάει τα σύνορα αεροπλάνο εχθρικό.

Ω, λοιπόν, τον κόσμο που έχει ραντάρ για να ακούει τους ήχους των αεροπλάνων και των άλλων, τους άλλους ήχους του κόσμου τούτου, και δεν έχει ραντάρ, μυστικό ραντάρ, για να ακούει. Αυτιά, δώσ' μας, Χριστέ, αυτιά.

Δώσ' μας αυτιά-ραντάρ πνευματικά και άγια, να ακούμε όχι τους ήχους της γης, αλλά να ακούμε τους ήχους, τους υπεργείους ήχους που έρχονται από το υπέρ πέραν. Μάλιστα, και ο Κύριος λαλεί. Λαλεί ο Κύριος, εξακολουθεί να λαλεί.

Λαλεί ο Κύριος, ομιλεί ο Κύριος, εξαποστέλλει τα μηνύματά Του. Ομιλεί διά των προφητών. Ομιλεί διά των Αποστόλων. Ομιλεί διά των μεγάλων δασκάλων και Πατέρων. Ομιλεί διά των Πατέρων των Οικουμενικών Συνόδων· σήμερα, λόγου χάρη, εορτάζομε τους Πατέρες της Εβδόμης Οικουμενικής Συνόδου. Ομιλεί διά των Μαρτύρων και των Αγίων. Ομιλεί διά της Γραφής προπαντός, ομιλεί διά της Γραφής.

Η Αγία Γραφή. Ας ανοίξουμε λοιπόν αυτό το ραντάρ. Όποιος έχει αυτιά θα ακούσει, όποιος έχει αυτιά θα ακούσει. Κάπου εδώ μέσα λέει το εξής: Σε ένα, σε μια, στο δεύτερο, τρίτο κεφάλαιο, εφτά φορές, όχι μια φορά.

Σήμερα το Ευαγγέλιο τελείωσε: «Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω», όποιος έχει αυτιά ακούει. Και εδώ μέσα εφτά φορές λέει: «Ὁ ἔχων οὖς ἀκουσάτω τί τὸ Πνεῦμα λέγει ταῖς ἐκκλησίαις». Όποιος έχει, λέει, αυτιά, ας ακούσει τα μηνύματα που έρχονται εις τον κόσμο αυτό.

Ουαί τω κόσμω, τα μηνύματα των πολιτικών αρχηγών τα ακούετε. Είναι μηνύματα μικρά και ασήμαντα, θερμονούσα αυστηρότερο, αλλά τα μηνύματα εκεί, ουαί τω κόσμω που κολλάει τα αυτιά του κάθε βράδυ στα ραδιόφωνα ή στις τηλεοράσεις, να ακούσει τα ψέματα τα οποία συνεχώς ακούονται από όλους τους ραδιοφωνικούς σταθμούς του κόσμου, ουαί τω κόσμω, ότι ώρες ολόκληρες κουράει τα αυτιά του και έχει αυτιά, να ακούσει όλους τους ήχους του διαβόλου, και δεν έχει αυτιά να ακούσει τον ήχο του Θεού, του Πνεύματος του Αγίου.

Ραντάρ λοιπόν η Αγία Γραφή, όλη η Αγία Γραφή. Ιδίως λαλεί σήμερα ο Κύριος, δι' όλων των βιβλίων λαλεί ο Κύριος, αλλά αν υπάρχει ένα βιβλίο το οποίον περισσότερο λαλεί σήμερα ο Κύριος, είναι το τελευταίο βιβλίο της Καινής Διαθήκης, είναι η Ιερά Αποκάλυψη, μάλιστα.

Είναι λυπηρόν ότι τας Κυριακάς και Μεγάλας Εορτάς δεν διαβάζεται η Ιερά Αποκάλυψη. Καλώς έπραξαν οι πατέρες που στα παλαιότερα χρόνια απέκλεισαν την Αποκάλυψη από τα αναγνώσματα που αναγνώσκονται εις τους ακολουθίας.

Εγώ φρονώ ότι μια οικουμενική σύνοδος, εκ των πρώτων τα οποία έχει να πράξει, να διατάξει εις όλους τους ναούς να διαβάζονται εις τη θέση του Αποστόλου, όχι όλων των Αποστόλων, αλλά πολλών Αποστόλων, να διαβάζεται το ισχυρό βιβλίο της Αγίας Γραφής, η Αποκάλυψη του Κυρίου μας, η Αποκάλυψη του Ιωάννου του Ευαγγελιστού.

Του. Μάλιστα, παλαιότερα ακατάληπτα ήτανε, παλαιότερα ήταν ακατάληπτα, γριφώδη, αλλά όσο προχωρούν οι αιώνες, τότε τα πράγματα διασαφηνίζονται. Ως παράδειγμα να σας πω, προφήτης, σχετικός προφήτης, προφήτης, τελευταίος προφήτης του γένους μας, που ύστερα από δύο χρόνια θα εορτάσουμε τα 200 του χρόνια από την μέρα εκείνη, το το πρωινό εκείνο που εκεί στα Αλβανικά επάνω ή στο Ναό ποταμών απειχονίστη ο Κοσμάς ο Ετωλός προφήτης του Γιάννος ήταν προφήτευσε πολλά ένα προφήτης τι είπε θα δείτε στον δρόμο στους δρόμους μέσα στον κάμπο αμάξια να τρέχουν χωρίς άλογο Καταλάβαινε, καταλάβαινε κανείς τίποτα; Δεν τον καταλάβαινε κανείς, δεν τον καταλάβαινε. Τι θα πει, μπορεί ποτέ στην εποχή εκείνη αμάξια χωρίς άλογα;

Και όμως αυτό που ήταν παράξενο για τον κόσμο ήταν πολύ κατανοητό για την προφητική διάνοια του Αγίου Κοσμά. Και αμάξια χωρίς άλογα είναι τα αυτοκίνητα. Λοιπόν, όπως τώρα εμείς στην εποχή μας ερμηνεύσαμε την προφητεία του Κοσμά του Αιτωλού, έτσι και η εποχή μας θα ερμηνεύσει πολλά από τα γεγονότα τα συνταρακτικά.

Και λέγει, ίσως κανείς θα παραξενευτεί που είπα αυτό, ότι πρέπει να εισαχθεί ως ανάγνωσμα στις εκκλησίες μας η Ιερά Αποκάλυψη. Αλλά λέγει η Αποκάλυψη: «Μακάριος ο αναγινώσκων και μακάριοι οι ακούοντες τους λόγους της προφητείας ταύτης και τηρούντες τα εν αυτή γεγραμμένα· ο γαρ καιρός εγγύς». Ω Θεέ μου, εκείνο το «εγγύς»! Είμεθα πολύ κοντά. Σε τι; Σε συνταρακτικά γεγονότα τα οποία περιγράφει η Αποκάλυψη.

Ή μάλλον έχουμε πλησιάσει, αγαπητοί μου, στο κύκλωμα, το μεγάλο κύκλωμα των μεγάλων γεγονότων τα οποία θα συνταράξουν την οικουμένη ολόκληρον, εγγύς είμεθα. Ανοίγοντας λοιπόν το ραντάρ, το πνευματικό ραντάρ, την Αποκάλυψη, ακούμε μακρόθεν τους ήχους, τα μηνύματα του Αγίου Πνεύματος.

Θα ήθελα μέσα στο δεύτερο, τρίτο κεφάλαιο της Αποκάλυψης, εκεί βλέπουμε ότι από τον ουρανό στέλνει επτά μηνύματα. Ο Θεός, επτά μηνύματα ή μάλλον καλύτερα επτά επιστολές, και ο ταχυδρόμος των επιστολών αυτών που εκλήθη να διανείμει τις επιστολές αυτές είναι ο Ιωάννης ο Ευαγγελιστής.

Γράψον, γράψον τω αγγέλω, τω αγγέλω λέει. Ποιος είναι ο άγγελος; Ο άγγελος, όπως όλοι οι ερμηνευτές σημειώνουν, ο άγγελος, κλάψτε αδελφοί μου και παρακαλέστε τον Θεό, ο άγγελος δεν εννοεί τους αγγέλους του Ουρανού. Ο άγγελος εννοεί ποιον; Τον επίσκοπο της επισκοπής.

Άγγελοι, όπως ο άγγελος υπηρετεί τον άνθρωπο και ίπταται στον ουρανό, έτσι κι ένας επίσκοπος πρέπει να είναι άγγελος, ως άγγελος. Ήταν εποχή που ο κόσμος έβλεπε όχι απλώς τον επίσκοπο, τον ιερέα, άγγελος Κυρίου Παντοκράτορος. Ήσαν σε τέτοιο πνευματικό ύψος ιερείς και επίσκοποι, ώστε ο κόσμος τους έβλεπε ως αγγέλους εδώ εις τον κόσμο.

Και είπε ο Κοσμάς ο Αιτωλός κάπου εκεί στις προφητείες του: Θα έρθει η μέρα. Ήταν η μέρα που οι επίσκοποι ήταν ως άγγελοι και οι άνθρωποι ζούσαν ως άνθρωποι. Θα έρθει η εποχή που οι αρχιερείς θα ζουν σαν άνθρωποι και τότε οι άνθρωποι θα γίνουν σαν κτήνη και τότε ήρθε το τέλος του κόσμου.

Το Άγγελο λοιπόν γράψουν, γράψουν το Άγγελο σε 7, πού απευθύνεται σε 7 εκκλησίες, τα ονόματά τους μας συγκινεί. Είμαι βέβαιος ότι εδώ μέσα 50, 60, 100, 200 και περισσότεροι είστε παιδιά των εκκλησιών εκείνων.

Των αλησμόνητων εκείνων εκκλησιών που έγιναν μάρτυρες και ομολογητές. Διότι η κοιτίδα του χριστιανισμού ήταν η Μικρά Ασία. Γράψον λοιπόν στις 7 εκκλησίες. Σε ποιες είναι εκκλησίες; Η πρώτη είναι η Έφεσος.

Η δεύτερη είναι η Σμύρνη. Η τρίτη είναι η Πέργαμος. Η τετάρτη είναι τα Θυάτειρα. Η πέμπτη είναι η Σάρδης, η έκτη είναι η Φιλαδέλφεια και η εβδόμη είναι η Λαοδίκεια, ονόματα μεγάλα. Οι λυχνίες τους, τα φανάρια τους, έλαμπαν. Και είναι προφητευμένο μέσα στην Αποκάλυψη ότι «θα κινήσω τη λυχνία σου». Και το 1922, τον Σεπτέμβριο μήνα, τότε έσβησαν οι λυχνίες όλες, τα καντήλια του Χριστού, τα φώτα τα ιερά, ο ιερός πολυέλαιος που εφώτιζε τη Μικρά Ασία με 30 μητροπόλεις, με 4.000 εκκλησίες, με εκατοντάδες μοναστηριών και ιερών ναών, έσβησαν. Δεν υπάρχει πλέον πουθενά, πουθενά.

Και οι ιερές αυτές εκκλησίες, η Σμύρνη επίσης, αυτές οι εκκλησίες που λειτουργούσαν μέσα οι ιερείς και άγγελοι του Θεού και επίσκοποι, οι εκκλησίες, τα εξωκλήσια, το μοναστήρι του Σουμελά, α, το μοναστήρι του Ζαβερόνου, στα Μυστήρια, όλα αυτά τα σπουδαία που φάρει ολόκληρο ήτανε, σήμερα είναι, κλάψατε, κλάψατε, κλάψατε, κοπρώνες, αποθήκες, κέντρα διασκεδάσεως, καμπαρέ, τα πάντα.

Το μεγαλύτερο δυστύχημα του ελληνισμού είναι η καταστροφή της Μικρασίας. Δεν είναι η καταστροφή της Κωνσταντινουπόλεως, είναι η καταστροφή της Μικρασίας. Αλλά εμείς δεν μετανοήσαμε, ο δε παράνομος Ιούδας δεν ήθελε να μετανοήσει, να αισθανθεί.

Μάλιστα δεν ήθελε να αισθανθούμε το χτύπα και βοβούμε τον τρόπο. Ας μην το πούμε, ας μην το πούμε.

Εδώ έφθασαν στην Ελλάδα, είναι σήμερα οι λυχνίες, μετακινήθησαν οι λυχνίες εδώ στα ιερά εδάφη της πατρίδας μου. Εγώ όταν πηγαίνω στα σύνορα, επάνω στα χωριά, και κατεβαίνω, όλα είναι παιδιά μου πνευματικά.

Αλλά αν πάω σε χωριό και τους βλέπω εκεί πέρα, δακρύζει η ψυχή μου. Πόντιοι, Μικρασιάτες, Καυκάσιοι, Φιλαδέλφεια, Άγκυρα, μικρά παντού, Ίχνη, προχθές, σε ένα μικρό χωριό, εκεί δεν ψεναγέροντα 90 ετών, δεν πάω σε κηδείες πλουσίων και μεγάλων, όχι, το χαδάκι ήταν, ήρθε πέρα από τη Μικρά Ασία, από τα χωριά της Αγκύρας, κοντά από τον Πόντο, ενήντα χρονών, εξήντα, εβδομήντα έτη έψαλε σαν αηδόνι, σαν αηδόνι μες στην εκκλησία, μισθώ!

Και όταν έψαλε, σε έκανε να κλάψεις, λείψανα ιερά της πατρίδος που προέρχονται από τις εκκλησίες της Μικράς Ασίας, από την επτάφωτον λυχνία της Αποκαλύψεως. Γράψον, λέει. Να διαβάσουμε τα γράμματα, έχουν ενδιαφέρον τα γράμματα αυτά.

Να διαβάσουμε το γράμμα προς την εκκλησία της Εφέσου, προς την εκκλησία της Σμύρνης, προς την εκκλησία της Περγάμου, προς την εκκλησία της Φιλαδελφείας, των Θυατείρων, αλλά θα διαβάσω το τελευταίο. Το τελευταίο γράμμα προς τη Λαοδίκεια, διότι και εμείς, αγαπητοί μου, είμεθα εκκλησία Λαοδικαίων, είμεθα άνθρωποι από τη Λαοδίκεια.

Τι γράφει εκεί; Όταν πάτε στα σπίτια, ανοίξατε τη σχετική περικοπή και διαβάστε το γράμμα. Το οποίο αποστέλλει ο Κύριος διαμέσου του Ευαγγελιστού Ιωάννου στην Εκκλησία Λαοδικείας. Γεμάτο παράπονα είναι.

Τι λέγει, ότι επειδή δεν είσαι ούτε ζεστός, ούτε ψυχρός, αλλά είσαι χλιάρος, διὰ τοῦτο μέλλω σε ἐμέσαι ἐκ τοῦ στόματός μου. Θα σε ξεράσω, λέει, δεν σε ανέχομαι. Ούτε ζεστός ούτε θερμός, αλλά είσαι χλιαρός. Ας τελήσουμε αγαπητοί μου στο υπόλοιπο της ομιλίας, στη σύντομη ομιλία που θα κάνουμε σήμερα.

Ας ρίξουμε μια ματιά να δούμε τρεις κατηγορίες. Νούμερο ένα, νούμερο δύο, νούμερο τρία. Σε ποιο νούμερο είμαστε, θα το δούμε. Πρώτον, το νούμερο ένα: ζεστοί χριστιανοί. Ζεστοί, θερμοί χριστιανοί. Ποιοι είναι αυτοί οι ζεστοί χριστιανοί; Είναι εκείνοι για τους οποίους ο Απόστολος Παύλος είπε ότι είναι «τῷ πνεύματι ζέοντες». Βράζει, κοχλάζει, σαν το καζάνι που έχει μέσα νερό και βράζει, κοχλάζει. Η πίστη τους είναι ζωηρή, η ελπίδα τους ζωηρή, η αγάπη τους είναι καίουσα μέσα στην καρδιά. Ζεστός χριστιανός είναι εκείνος για τον οποίο λέγει ο Κύριος ότι όποιος έχει πίστη σαν κόκκο σινάπεως...

ή μπορεί να πει στο όρονθούτος μετάβηται εκεί δεν και μεταβεί Ζεστοί χριστιανοί, ζεστοί, ήσαν οι Απόστολοι του Χριστού μας. Ήσαν οι προφήτες και οι δάσκαλοι της Εκκλησίας μας. Ζεστή, θεραμή, μέσα ζωγόνη Είναι εκείνη πριν τον οποίο λέγει ο ψαρμοδός ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέν με. Αλλά προπαντός ζεστός, θερμός, λάβα ηφαίστειο που πετούσε φλόγες ήταν μέσα ο Απόστολος Παύλος και είπε και αισθανόταν, και παραπάνω από όλους υπόδειγμα ζήλου, θερμότητος ήταν ο Κύριος Ιησούς Χριστός, εις τον οποίον εφαρμόζεται ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέν με, που ήταν τόσο θερμός που δεν υπέφερε να βλέπει την ασέβεια και την αμαρτία να κυριαρχεί,

αλλά έπλεξε φραγγέλιον και είπε εκείνο το περίφημον. μη πείτε τον οίκον του πατρός μου, οίκον εμπορείου και σπήλαιο ληστών όπως έχωνα εκεί. Λοιπόν, θερμοί, ζεστοί χριστιανοί, αυτοί είναι ζεστοί. Αλλά εκτός αυτών των θερμών χριστιανών υπάρχουν οι άλλοι, οι οποίοι είναι οι ψυχροί χριστιανοί.

Ποιοι είναι οι ψυχροί χριστιανοί; Μπούζι, παγόβουνα του Βορείου και του Νοτίου Πόλου. Το θερμόμετρο έχει πέσει πολύ, μόλις έχει πέσει, νεκρό το πνεύμα, τύφλο. Και όταν πέσει το θερμόμετρο, ο άνθρωπος κρυσταλλιάζει.

Πρέπει να έχει ανάγκη μιας θερμοκρασίας, όταν υπάρχει αυτή η θερμοκρασία πλέον. Είναι οι χριστιανοί περί των οποίων μίλησε ο Κύριος, όταν έλεγε: εν τοις εσχάτοις χρόνοις η αγάπη ψυγήσεται· ψυχρή γίνεται η αγάπη.

Και όπως να βάλεις άνθρωπο στο ψυγείο, αποθνήσκει, όπως πολλές φορές μικρά παιδιά κατά λάθος κλείνονται, παίζουν κρυφτούλι και κλείνονται μέσα στο ψυγείο και τα ανοίγει το ψυγείο και θέαμα το παιδάκι πλέον κατεψυγμένο.

Ψυγμένο, έτσι ακριβώς. Τα ψυγεία του έφτιασε, ψυγεία ο διάολος, και μας έβαλε μέσα και είμαστε κατεψυγμένοι πλέον χριστιανοί, χωρίς να έχουμε μέσα ούτε ένα μόριον ζωής, ούτε ένα ζώπυρο πνευματικής ζωής, ακμής και προόδου. Ψυχροί χριστιανοί.

Φωτική, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός...

Βλέπω κάποιον να χασμουριέται. Ω! Τι κάνεις; Χασμουριέσαι μπροστά στην ερωμένη σου; Έτσι μιλούσε ο Χρυσόστομος. Α! Κάθεσαι, στα μάτια την κοιτάζεις. Ναι, χασμουριέσαι μπροστά στην ερωμένη σου; Εσύ έτσι την κοιτάζεις. Και τι είναι η ερωμένη σου; Μια σκιά! Μια σκιά! Ένα μηδέν! Πώς χασμουριέσαι; Εδώ το Ευαγγέλιο, εδώ το αίμα του ανθρώπου, εδώ χασμουριέσαι. Εδώ λόγια Κυρίου, χασμουριέσαι!

Υπάρχει και μια λαϊκή, αυτό το είδες στο Χρυσόστομο. Και εμένα μου έκανε εντύπωση ότι δεν επιτρέπεται να χασμουριόμαστε. Αν κοιτάξουμε στην εκκλησία, όλοι χασμουριούνται, είναι αδιάφοροι, αλλά εκεί στη ραδιό, εκεί στη ραδιό, εκεί είναι σημεία των καιρών. Και λέει κάποιος Άγιος, ένας ασκητής, όταν χασμουριέται, λέει, ο άνθρωπος, όχι από κόπωση, από κούραση, γιατί υπάρχει ο χασμουρητό από κόπωση.

Αλλά όταν δεν έχει κανείς ενδιαφέροντα, χασμουριέται. Όταν υπάρχει ζωερόν ενδιαφέρον, δεν χασμουριέται ο άνθρωπος. Όπως το πράγμα που ανέφερε ο Χρυσόστομος, όταν είσαι μπροστά στην ερωμένη, εσύ στον ερωμένο σου δεν χασμουριέσαι.

γιατί σε ζωερών ενδιαφέρουν, σε εκεί το πρόσωπο το οποίο αγαπάς Και λέει, υπάρχει μια αυτή, όταν χασμουριέται ο άνθρωπος. υπάρχει μηλαϊκή τενάξωση να κανανεί από κάποιον ασκητή Ότι εκείνη την ώρα που είναι ανοιχτό το στόμα εισέρχεται το δαιμόνιο.

Ίσως προλήψεις, ίσως προλήψεις, θα πει κανείς. Αχ, ό,τι μας λέει απόψε ο κύριος ο Καντιώτης. Πήγαμε και μας είπε, όταν χασμουριέμαι θα μπαίνει το δαιμόνιο. Δεν είπα τέτοιο πράγμα. Υπάρχουν και χασμουρητά που είναι από τον κόπο, σαν να κουραστείς, σαν να είσαι άυπνος και λοιπά, ασφαλώς φυσικόν είναι. Αλλά υπάρχουν άλλα, δεν πρόκειται περί των χασμουρητών που προέρχονται από φυσικήν αδυναμία του ανθρώπου, που είναι αδιάβλητον πάθος, αλλά πρόκειται περί χασμουρητού, να περνούν τα Άγια και να χασμουριέσαι.

Ως τον βασιλέα των όλων υποδεξόμενοι, ως τον βασιλέα των όλων υποδεξόμενοι. Είναι μύθος αυτό ή είναι πραγματικότητα; Συγκλονιζόμαστε την ώρα εκείνη που άγγελοι και αρχάγγελοι, τάγματα αγγέλων και αρχαγγέλων δορυφορούν τον βασιλέα της δόξης, τον βασιλέα Χριστόν; Λοιπόν, ψυχροί, αδιάφοροι, μπούζοι, τους μιλάς, για όλα τα πράγματα προσέχουν.

Αλλά μόλις αρχίσει η συζήτηση επάνω στα φλέγοντα ζητήματα της Εκκλησίας, τα φλέγοντα ζητήματα της πίστεως και σωτηρίας, είναι αδιάφοροι, ψυχροί, αδιάφοροι αυτοί οι άνθρωποι. Υπάρχει ελπίς σωτηρίας; Υπάρχει, υπάρχει για πολλούς από αυτούς. Εύκολο είναι ένας ψυχρός να γίνει ζεστός.

Θέτε παράδειγμα, να σου πω ένα ψυχρό, Μπούζη ήταν, ποιος, ο Άγιος Λονκίνος ο Εκατόνταργος, Ποιος την οποίον την αναμνήμηνε ορτάζει σήμερα η Εκκλησία μας, ψυχρός ήταν, αδιάφρος ήταν, πήρε τη διαταγή από κάτω τον πιλάτο του λέει εκατόνταρχε διατάξτε, θα πάρεις αυτόν τον κατάδικο, θα τον δέσεις και θα τον πας επάνω εκεί στο λόφο και θα τον εκτελέσεις Και ο Λογγίνος, βαρύς, αδιάφορος, ψυχρός, πήρε τον κατάδικον όπως πήρε τόσους άλλους καταδίκους.

Να τους ανεβάσει επάνω εις τον Γολγοθά. Αδιάφορος έμενε, περνούσε η ώρα, περνούσε η ώρα, αλλά, αλλά, αλλά... ο αδιάφορος έγινε υπέρθερμος. Πώς; Όταν σείστηκε η γη, όταν είδε τα φοβερά εκείνα φαινόμενα, όταν άκουσε προπαντός τα αθάνατα λόγια του Σταυρωμένου, όταν είδε τη γλυκεία του μορφή, τότε άλλαξε, έπαυσε να είναι πλέον ψυχρός και αδιάφορος. Τον συνεκλόνιζε το δράμα του Εσταυρωμένου.

Υπάρχει ένα μικρό οδηγηματάκι που πρέπει να, ένα έξοχο πράγμα που πρέπει να το διαβάσετε, «Ακολουθήσωμεν Αυτόν». Εκεί περιγράφεται αυτή η δραματική στιγμή του Λογγίνου, του Εκατοντάρχου, που πέφτει μπροστά στον Εσταυρωμένο και λέγει: Δηλαδή αληθώς Θεό είναι, αληθώς λέει, αληθώς είναι, αληθώς είναι Θεός, είναι ο Υιός του Θεού Ο ψυχρός έγινε θερμός, φωτιά έβραζε, φωτιά από κάτω.

Η φωτιά του Εσταυρωμένου άναψε, εθέρμανε την ψυχρότητα εκείνου. Και έγινε πλέον μάρτυς και εορτάζεται σήμερο Λογγίνου του Εκατοντάρχου ιερά μνήμη. Μάλιστα, αλλά εκτός των ψυχρών, είπαμε δύο λόγια ποιοι είναι οι θερμοί.

Είπαμε δύο λόγια ποιοι είναι οι ψυχροί, τώρα ερχόμαστε στην κατηγορία των χλιαρών.

Εύκολο ένας ψυχρός να γίνει θερμός, αλλά δύσκολο ένας χλιαρός να γίνει ζεστός, γιατί χλιαρός ποιος είναι; Αυτός είναι, πώς τον περιγράψουμε, αυτός εκτιμά τον Χριστό, τον εκτιμά βέβαια, αλλά κοντά στον Χριστό εκτιμά και άλλα πράγματα.

Εκτιμά το παραδάκι, εκτιμά τη μόδα, εκτιμά διάφορα ρεύματα και καταστάσεις του συγχρόνου κόσμου. Και προσπαθεί να κάνει κάποιο συμβιβασμό πραγμάτων αμίκτων μέσα εις τον κόσμο. Εάν το λάδι μπορεί να σμίξει με το νερό, άλλο τόσο μπορεί να σμίξει και ο Χριστός με διάφορα συστήματα, ρεύματα, καταστάσεις.

Και ο Χριστιανός πρέπει να είναι το λάδι, το οποίο να μπει πλέον επάνω στην άβυσσο των ανθρωπίνων κακιών και ελαττωμάτων. Αυτοί θέλουν να συμβιβάσουν σκοτάδι και φως, να συμβιβάσουν διάβολον και άγγελον, να συμβιβάσουν Χριστό και δαίμονα.

Είναι χριστιανοί αυτοί, οι χλιαροί χριστιανοί που έχουν λίγο τι μέσα. Και το λίγο που έχουν, σου λέει πάω στην εκκλησία, στις γιορτές, είναι χριστιανοί που κάποιος τους ονόμασε χριστιανούς λαμπαδούρας.

Λοιπόν, ναι, αυτοί λοιπόν είναι οι χριστιανοί της λαμπαδούρας, πάνε στην εκκλησία, ανεβαίνουν μέσα, ανάβουν το κεράκι τους, προσκυνάνε, βγαίνουν έξω και μόλις βγουν έξω, ααα, όμως βγουν έξω, την βλέπεις εκείνη, λοιπόν, όπως την βλέπεις, ε, από την εκκλησία θα φύγει και θα πάει στη μάγισσα, που κάνουν θραύση εδώ στην Αθήνα, την βλέπεις εκείνη, έκανε το κεράκι της στην Παναγία, άρα θα πάει και στο μέντιουμ, στο μέντιουμ, και όπως πήγε εκεί θα πάει και στο μέντιουμ να ζητήσει συμβουλάς από τον δαίμονα, από τον διάβολο να ζητήσει.

Τον βλέπεις τον άλλο εκεί πέρα την άλλη, μένει στην εκκλησία αλλά μόλις βγει έξω ή κλπ. Θα πάει στο χαρτοπαίγνιο μέχρι το βράδυ τη νύχτα να παίξει στην πράσινη τσόχα. Τον βλέπεις τον άλλο, τα σκοτεία από εκεί πέρα και θα πάει τη νύχτα ή τη μέρα στη Στοά.

Και πιστεύει στον Χριστό αλλά πιστεύει και στο Μάτς, στον θεό των μασόνων, τον αρχιτέκτονα του σύμπαντος, του τέσσερου διάβολο, χριστιανοί, χλιαροί χριστιανοί, χλιαρά πράγματα, όχι ζεστά, όχι θερμά, μικρά και ασήμαντα πράγματα, έχουν μέσα τους μια μικρά θερμότητα που είναι αδύνατος να δημιουργήσει καταστάσεις ευεργετικά στον άνθρωπο.

Ναι, χλιαρός χριστιανός, του λες να νηστεύσει, αμ εγώ δεν μπορώ. Και είναι ένας μαντράχαλος ολόκληρος, με συγχωρείτε τη λέξη, που μπορεί να σπάει χαλίκι στο δημόσιο δρόμο. Και όμως φοβάται. Ω, έρχεται νηστεία.

Όλοι μας, αγαπητοί μου, τρώμε περισσότερο του δέοντος. Κάθε στιγμή κάτω στην Μικρά Ασία, κάτω στην Ασία, στην Αφρική πεθαίνουν κάθε μέρα 50, 60, 70 χιλιάδες άνθρωποι. Ο δε Κοσμάς ο Αιτωλός είπε ότι σε φτάνει εκατό δράμια ψωμί.

Είναι αυτά, αν φας δέκα παραπάνω, είναι κατάρα. Διότι παραπάνω τα δέκα δράμια δεν είναι δικά σου. Αλλά είναι του πτωχού, του δυστυχισμένου ανθρώπου. Λοιπόν, νήστευσε. Δεν μπορώ να νηστεύσω. Γιατί μου είπε ο γιατρός.

Ναι, ο γιατρός του είπε. Λοιπόν, του λέει η Εκκλησία, δεν ακούει την Εκκλησία. Ο γιατρός, ο γιατρός είναι ο Θεός. Αυτό που είπε ο γιατρός, θα το κάνει αυτός. Και μπορεί να φτάσει μέχρι το σημείο να διαλύσει την οικογένεια.

Και να επιμένει εκεί πέρα. Να εφαρμόσει δίαιτα την οποία του λέει ο γιατρός. Εκλεκτά φαγητά. Πόσο τα υποφέρουν. Δεν έχουμε ιατρούς χριστιανούς. Οι οποίοι να κηρύξουν ότι η νηστεία είναι θεσμός άγιος. Σωτήριος, φάρμακο.

Τίποτα. Λοιπόν, ο γιατρός το λέει, χλιαρός. Ακούει τον γιατρό, δεν ακούει την Εκκλησία. Λοιπόν, αλλά όταν πέσει η πείνα, θα δούμε τότε γιατροί πού θα προμηθεύονται αυτά τα εκλεκτά φαγητά. Τα οποία συνιστούν στους ανθρώπους της γενεάς μας.

Λοιπόν, δεύτερο, ο άλλος ο χλιαρός, άλλος τύπος χλιαρός. Του λες να κάνεις ελεημοσύνη. Μα εγώ ελεημοσύνη δεν έχω. Και τι δεν έχει; Έχει χρήματα να ζεις χιλιά χρόνια Αλλά δεν μλύνει τίποτα Τρέμουν τα χέρια του.

Τρέμουν τα χέρια του, όπως είπα κι άλλοτε, όταν του πεις να δώσει. Ναι.

Του λες του άλλου, α, είναι νιόπαντρος, νιόπαντρος και είσαι υποχρεωμένος από θείον και ανθρώπινον νόμον να κάνεις παιδιά. Α, τι λες παιδιά; Εγώ δεν κάνω, δεν κάνω, στοιχίζουν τα παιδιά μου κλπ. Και σε κάθε θεία εντολή τον βλέπεις να κλωτσάει, να μην θέλει να προχωρήσει στα άκρα, τα θεωρεί άκρα αυτά, αλλά άκρα.

Τώρα, αν προσέξετε τι λέγει ένας δεινός ερμηνευτής της Αποκαλύψεως, θα δείτε ότι ο Χριστός δεν είναι μεσότης. Ο Αριστοτέλης ο φιλόσοφος έθεσε την αρετή στο μέσο μεταξύ υπερβολής και ελλείψεως.

Λοιπόν, και εδώ στο μέσον ποιο είναι; Το μέσον από το ένα μέρος είναι ο θερμός, από το άλλο ο ψυχρός, άρα κατά τον Αριστοτέλη η μεσότης είναι αγιότης; Δεν είναι αυτό. Αυτό, το άκρο, τα άκρα, θερμός, φωτιά, να ανεβαίνεις συνεχώς στο θερμόμετρο, να πυρακτώνεσαι, να θερμαίνεσαι, να φτάνεις στα άκρα των εντολών. Την ακρότητα, λένε, των πολιτικών αρετών· σε πολλούς Αγίους και αυτούς. Τίποτα· τη μεσότητα θέλει αυτός, τη χλιαρότητα ζητεί. Λοιπόν, χλιαροί, πώς μοιάζουν; Πώς να τους πούμε; Βρήκα μια ωραία εικόνα στην Αποκάλυψη, ξέρεις πώς λέγονται αυτοί; Πώς λέγονται αυτοί; Πώς τους ονομάζει;

Βάτραχοι, και επλήσθη η γη βατράχων, λέει μέσα η Αποκάλυψη. Γιατί τους λέει βατράχους; Διότι ο βάτραχος μία στο νερό, μία στη ξηρά, μπλουμ, μπλαμ, είναι αμφίβιο, μπλουμ, μία εκεί, μία εδώ, δεν τον λες πουθενά. Τον πλησιάζεις, είδα κάποτε ένα βάτραχο εκεί στο ποτάμι και ήταν απάνω και μόλις μας αντιλήφθηκε, μπλουμ, μέσα στο νερό και σε λίγο περιμένουν, μπλαμ, μπήκε πάλι πάνω στο βράχο. Λοιπόν, μία στο βράχο, μία στο νερό, ε;

Μια στο Θεό, μια στο Θεό δέκαστο για άλλο Και στο Θεό κάνουν εκεί και εδώ. Βάτραχοι, επλήσθη η γη βατράχων. Ανθρώπους δηλαδή οι οποίοι ζούμε είναι αμφίβιον Μιαν αμαφρόδιτον χριστένης ζωή Ή το ένα ή το άλλο.

Επλήσθη η γη βατράχων. Και επλήσθη η γη χλιαρών ανθρώπων. Πώς θα τους ονομάσουμε; Ας ονομάσουμε αυτούς τους χλιαρούς ανθρώπους, τους χλιαρούς αυτούς ανθρώπους, παλίμψηστα. Τι θα πει παλίμψηστο;

Όπως ξέρετε στην παλιά εποχή δεν υπήρχαν χαρτιά. Αλλά υπήρχαν, ξούσαν δέρματα προβάτων. Προβάτων δέρματα. Όπως μια μέρα ένας καλόγερος στο Άγιο Όρος μου λέει. Πάτερ, μου λέει, αν ζωντανέψουν... Έχουν τα αρχαία, έχουν τα χειρόγραφα.

Έχουν χειρόγραφα γραμμένα πάνω σε προβιές. Λέει, αν ζωντανέψουν εδώ πέρα όλες αυτές οι προβιές.

Λοιπόν, προβιές απάνω, ξυσμένες, και πάνω στις προβιές εγράφανε ωραία γράμματα, και τα Ευαγγέλια και τους Αποστόλους και τα συγγράμματα άλλα γράφανε πάνω στις προβιές, στις περγαμηνές όπως λέγανε. Λοιπόν, αλλά που ήταν ακριβές οι περγαμηνές, τι κάνανε; Ξούσανε με ένα μαχαιράκι, τα ξούσανε και από πάνω γράφανε άλλα, άλλα γράφανε.

Μέχρι τώρα ήταν αδιάβαστα τα από κάτω, τώρα βρήκε η επιστήμη τρόπο και διαβάζει τα από κάτω, φέρνουν τις από κάτω, τα κοιτάζουν. Παλίμψηστα είναι, δεν ξύσανε καλά τα γράμματα, παλίμψηστα. Είχαμε το γράμμα του διαόλου, μας είχε γράψει ο διάολος επάνω τα δικά του γράμματα.

Από τα γράμματα πήραμε το μαχαιράκι και τα ξύσαμε, αλλά τα ξύσαμε πολύ. Και από κάτω υπάρχουν κάτω τα γράμματα του διαβόλου, από πάνω είναι τα γράμματα του Θεού, αλλά κάτω μέσα είναι τα παλίμψηστα αυτά. Παλίμψηστα, λοιπόν, οι χριστιανοί που δεν έχουν καθαρό το χάρτη. Ταμπούλα ράζα δεν έχουν καθαρό το χάρτη επάνω στον οποίο να γράψουν τα γράμματα του Θεού. Και κάτω από τα γράμματα του Θεού είναι γραμμένα τα γράμματα του διαβόλου. Μίγμα Θεού και δαίμονος είναι οι χλιαροί χριστιανοί.

Μάλιστα. Ποιος σύλλεξε τους χρειαρούς Χριστιανούς, ποιος τους σύλλεξε, ποιος τους σύλλεξε, σπουδέα τους, τρομερά τους σύλλεξε Μη κουτσαίνετε, λέει, κουτσαίνετε πότε δεξιά, πότε αριστερά, πότε προς το άλλο, προς το άλλο. Σταθείτε όρθιοι, βαδίστε μπρος, μαρς, βαδίζετε κατά μέτωπον.

Ποιος το είπε; Ο Ηλίας ο Θεσβήτης: «Έως πότε, λέει, θα κλονίζεστε επ’ αμφοτέραις ταις ιγνύαις;» Ή το ένα ή το άλλο, ή Θεός ή Βάαλ, ή ένα από τα δυο, ή αυτό είναι αληθινό ή είναι ψέμα, ή τούτο είναι αληθινό ή δεν είναι.

Λοιπόν, αν αυτό είναι αληθινό ή αν είναι αυτό ψέμα, ψέμα, μπρος να το κάψουμε, να πάμε με τους αθέους, με τους κομμουνιστάς, με τους αθέους, με όλους, να το κάψουμε, να μην ζει ο κόσμος με το ψέμα. Εάν όμως είναι αληθινό, μπορεί να είναι και τα άλλα ψέματα και ο ίδιος ψέμα και όλα να είναι ψέματα, αυτό δεν είναι ψέμα.

Εάν λοιπόν είναι αλήθεια, να πάμε μαζί με τον Χριστό, δεῦτε προσκυνήσωμεν καὶ προσπέσωμεν Χριστῷ τῷ ἀθανάτῳ Βασιλεῖ ἡμῶν. Όχι τέτοια πράγματα, μπλουμ και μπλουμ, τραμπαλίζομαι. Βάτραχοι όχι, παλίμψηστα όχι, Χριστιανοί κατά μέτωπον, ψηλά, να ανεβήσουν μπροστά στον κόσμο στις αμαρτίες της Χριστίας.

Η χλιαρότηση είναι αμαρτία, είναι η έκπροσης, η διαφορετική έκπροση της χλιαρότησης είναι η έκπροσης πάσου οποίων τα έργα του Κυρίου αμελώς, επικατάρατος πάσου οποίων τα έργα του Κυρίου αμελώς. Χρειάζεται επιμέλεια, ζήλος, ενδιαφέρον, όχι πλήξη, όχι λήθαργος, όχι αδράνεια που εγγίζει τον θάνατον.

Ζεστοί λοιπόν, να επανέλθουμε, ζεστοί, αλλά μπορεί και το χλιαρό να γίνει ζεστό. Φωτιά από κάτω, για το χλιαρό να γίνει ζεστό. Με το χλιαρό ποιος κάνει φαγητό; Πάρε χλιαρό νερό. Το χλιαρό στην παλιά, στην εποχή μου, στην εποχή τη δική μου.

Χλιαρό, που δεν είχαν τα μέσα, οι γιαγιάδες αν βλέπαν το παιδί και είχε βαρύ το στομάχι του. Του βάζανε χλιαρό, μία, δύο, τρεις κουταλιές χλιαρό και έκανε εμετό. Χλιαρό ποιος τρώει από εσάς φαγητό; Ή ζεστό ή κρύο.

Υπάρχουν άντρες που, αν το φαγητό τους είναι ζεστό ή κρύο, το πετούν, το εκσφενδονίζουν μπροστά τους· γαστρίμαργοι και αυτοί οι άνθρωποι. Και με νερό: βάλε νερό απάνω, νερό χλιαρό βάλε μέσα· θα μαγειρέψεις; Μαγειρεύεται με χλιαρό;

Ανάβεις φωτιά. Ταχύρυθμος, κάτι τώρα χύτρες καινούργιες, μου λέει, εγώ σε 5 λεπτά, 10 λεπτά μαγείρεψα. Πώς; του λέω. Α, λέω, τώρα βγαίνουν κάτι καινούργιες, λέει, χύτρες, λέει, ταχύρυθμες, που ανάβουν φωτιά, λέει, φουουουου, λέει.

Α, λέω, εσύ, λέω, είσαι ταχύρυθμη χύτρα, χύτρα του λέω. Καλά, εσύ στο σπίτι σου έχεις ταχύρυθμη χύτρα. Εσύ δεν μπορείς να γίνεις, λέω, ο ίδιος ταχύρυθμος έτσι, να βράζεις με αυτό; Είδα και πάντα να τον βάλουμε στο νόημα, τι θέλω να του πω.

Ζέοντες το πνεύμα, ναι, έτσι, όχι χλιαρά, ζεστοί. Για πείτε μου ένα ζεστό. Σας είπα τον Λογγίνο, που ήταν ψυχρός, έγινε ζεστός. Θερμοί, θερμοί, ποιος είναι; Θερμοί, ζωογόνοι. Ήταν ο Ηλίας ο Θεσβήτης, ο ζηλωτής του Θεού. Θερμοί ήσαν οι Απόστολοι και παραπάνω απ' όλους θερμός ήταν ο Απόστολος Παύλος.

Ο Απόστολος Παύλος ήτανε... Διαβάστε την προς Ρωμαίους επιστολή. Όλο το νερό, λέει, όλα τα ποτάμια, να μην το πω πως είναι μέσα, όλα τα ποτάμια, όλο το νερό δεν μπορεί να σβήσει τη φωτιά που καίει μέσα στα στήθη μου. Η φωτιά του Εσταυρωμένου δεν μπορεί κανείς να σβήσει, καμιά δύναμη, ούτε άγγελοι ούτε αρχάγγελοι ούτε δαίμονες ούτε ενεστώτα ούτε μέλλοντα, που τίποτα, έλεγε, στον κόσμο. Η φωτιά που άναψε μέσα δεν μπορεί να τη σβήσει κανένας σατανάς στον κόσμο τούτο. Αυτός ήταν ο Παύλος. Τις με χωρίσει από της αγάπης του Χριστού;

Φωτιά, θερμός ήταν ο Ιγνάτιος ο Θεοφόρος, που έλεγε, έγραφε: Προτιμώ να είμαι με τον Χριστό παρά να βασιλεύω των περάτων της γης. Από το να είμαι ένας ψεύτικος αυτοκράτορας, προτιμώ να είμαι χριστιανός. Προτιμώ να είμαι πτωχός με τον Χριστό παρά πλούσιος και εκατομμυριούχος.

Και ο Ωνάσης με τον Διάβολο. Μάλιστα, θερμοί χριστιανοί, θερμός. Ποιος ήταν, αύριο ορτάζει, Ανδρέας ο Κρήτης σε ορτάζει αύριο, τι ήταν αυτός, το γαδάκι ήταν, το γαδάκι Και όταν στην Πόλη, μια περίεργα πράγματα, το φτωχαδάκι ήταν, και όταν στην Πόλη επάνω παρουσιάστηκε ένας, ο Κωνσταντίνος ο Κοπρώνυμος.

Ο βασιλεύς εκείνος ο οποίος κατήργησε, έκαψε τις εικόνες και ήταν εικονοκλάστης φοβερός, όλοι στεκότανε σούζα μπροστά στον Κοπρώνυμο. Κανείς δεν τον έλεγχε, τον τρέμανε τον Κοπρώνυμο. Ποιος τον έλεγξε; Ο Ανδρέας Κρήτης. Έφυγε από την Κρήτη, φτωχαδάκι αυτός, και πήγε, ταξίδευσε και ύστερα από δύο-τρεις μήνες έφτασε στην Κωνσταντινούπολη και εκεί βρήκε τρόπο και τον επλησίασε και τον τράβηξε από τη χλαίνη του, από το αυτί του. Του λέει: Στάσου, είσαι Χριστιανός ή ειδωλολάτρης ή άθεος;

Μετά τον πιάσανε και τον υπέβαλαν σε μαρτύριο και μαρτύρησε διότι αναχώρησε από το χωριό του της Κρήτης. Και έφτασε μέχρι Κωνσταντινούπολη και άρπαξε τον βασιλιά και τον ήλεγξε. Και όταν του είπανε, μα κάνεις εσύ, ένας μικρός και ασήμαντος άνθρωπος;

Εδώ είναι παπάδες, εδώ είναι δεσποτάδες, εδώ είναι τόσοι και τόσοι και τόσοι. Και κανείς δεν ελέγχει, δεν ελέγχει το πράγμα. Και εσύ λοιπόν πώς τολμάς και ελέγχεις αυτόν, τον αυτόν; Το λέγω αυτό διότι τις ημέρες αυτές, ναι, λοιπόν το παράδειγμα αυτό, διότι εδώ στην αίθουσά μας είναι ο ιερεύς, ο οποίος ήλεγξε τον Υπουργό για την αθεΐα και την απιστία του.

Μα κάνει ένας παπάς, να κάνει, επιτρέπεται; Μα κύριε, δίνει ανάμιξη στην πολιτική. Ποιος το είπε; Δεν ελέγχουμε τον Α ή τον Β, όχι, να μην παραξενευτούμε, δεν ελέγχουμε τον Α ή τον Β διότι ανήκει στο Α ή στο Β ακόμα, όχι, όχι, όχι.

Θα ελέγξουμε πάλι σε οποιοδήποτε κόμμα και ευρίσκεται, από την άκρα δεξιά μέχρι την άκρα αριστερά, όπου ευρίσκεται ο άθεος και ο άπιστος θα τον ελέγξουμε, θα τον ελέγξουμε διότι έχουμε λόγο να τον ελέγξουμε.

Λοιπόν, το είπαμε αυτό γιατί μερικοί, αν δεν κάνει ο παπάς, ο δεσπότης, ο ένας, ο άλλος. Είμαι εδώ γιατί τότε να κάψουμε τα μηνολόγια και τα μαρτυρολόγια, βάλω φωτιά να τα κάψουμε. Γιατί τα γραφήκανε αυτά ως παράδειγματα Και όταν τον πιάσανε, τον βάλανε στη φυλακή.

Λέει να ζητεί συγγνώμη, λέει, από τον βασιλιά που το έκανε σε αυτό το πράγμα. Και τότε είπε το αθάνατον, το αθάνατον, το αθάνατον, λέει. Το αθάνατον: αμαρτάνει εκείνος που ελέγχει βασιλέα παρανομούντα;

Υπό την έννοια βασιλεύς είναι πας ο οποίος κατέχει μίαν εξουσία. Λοιπόν, ζεστός εκείνος ο Ανδρέας ο Κρήτης που ήλεγξε τον Κοπρώνυμο. Ζεστός, ζεστή, ζεστή. Σήμερα υπάρχουν θερμοί, όχι μόνο στο ελέγχειν θερμοί, αλλά και σε οτιδήποτε άλλο τομέα της χριστιανικής ζωής και δραστηριότητας.

Αυτές τις ημέρες ήρθε και με βρήκε μια ζεστή χριστιανή, θερμή χριστιανή. Ναι, ταχύρυθμος, πώς λέγονται ταχύρυθμο, λέγονται αυτοί; Ναι, αρχήτρα. Λοιπόν, ήρθε μια, λέει, τέλος εδώ, πολύ καλά. Ποια είσαι; Ήταν 65 ετών.

Για ακούστε, επιστήμων, γιατρός, δικηγόρος, διπλώματα. Φωτιά, φωτιά του ουρανού, ποια φωτιά! Σαλονίκη ζούσε. Και εκεί που έκανε την προσευχή της, σαν να άκουσε φωνή, όχι φωνή από αυτές που ακούει κανείς, οι ασθενείς, οι ψυχοπαθείς, αλλά μια εσωτερική παρόρμηση ότι τι κάνεις, πού βρίσκεσαι, ότι κάτω στην Αφρική εκεί πέρα υπάρχουν ψυχές που ζουν μακριά από τον Χριστό.

Ναι, και αφήνει αυτή λοιπόν η γυναίκα από τη Σαλονίκη, έτσι, με ολίγες γνώσεις, σηκώνεται, μια αναπνοή, και παίρνει τη μεγάλη απόφαση και φεύγει από τη Σαλονίκη και πετάει, πετάει, πετάει. και που πάει στην Γένεια, στην Γένεια παρακαλώ που είναι κάτω στην Αφρική, που εκεί πέρα ένα κράτος με 8 to 9 εκατομμύρια σαν το δικό μας, που για μετρήσεις δουλολάτρας, για μετρήσεις δουλολάτρας Πόσοι είναι; Τρία εκατομμύρια ειδωλολάτρες που τι λατρεύουνε; Τα φίδια. Θεέ μου, Θεέ μου, ποιοι είμαστε υπεύθυνοι; Εμείς δεν είμαστε όλοι; Πού είμαστε ζεστοί χριστιανοί; Ο Χριστιανισμός στάθανε μέχρι τον παράθυρο της γης. Τα φίδια λατρεύουνε εκεί πέρα, ζουν πρωτόγονων βίων, ποπανάκτων βίων υπό την πνευματική έννοια, εκεί ζουν και πήγε εκεί και έφερε κοντά στον Χριστό πόσους; Χίλιους, μάλιστα.

Και έχτισε εκκλησίες, έχτισε εκκλησίες και ζει εκεί και εκεί θα πεθάνει. Να μια ζεστή, τι έκανε μια ζεστή χριστιανή, έρε πατρίδα, έρε πατρίδα, έρε πατρίδα. Τρία εκατομμύρια Έλληνες φύγαν από την Ελλάδα και είναι σκορπισμένοι μέχρι τα ανθρακωρυχεία του Βελγίου, μέχρι τα στέπα της Αυστραλίας, μέχρι πέρα στον Καναδά και πέρα απ' αυτό. Γιατί; Για τον Χριστό; Όχι.

Οι χλιαροί Χριστιανοί που να φεύγανε και να πήγανε στα πέρατα του κόσμου και να έχουν ως κύριον έργο, ως κύριον έργο τη διάδοση του Ευαγγελίου, θα ήταν σήμερα κόσμος. Και εάν αυτό που έκανε αυτή η γυναίκα, η πτωχιά γυναίκα, η ατίμητος γυναίκα αυτή της Θεσσαλονίκης που ταξίδεψε τόσο μακριά και πήγε εκεί πέρα κάτω στην άβυσσον της Κένυας, μες στα φίδια μέσα, στα θηρία, μέσα στους λέοντες, στους κροκοδείλους να κηρύξει, εκατομμύρια Έλληνες, σήμερα η Ορθοδοξία θα έλαμπε προς τ' αστέρια του ουρανού. Αλλά πήγανε οι χλιαροί Χριστιανοί, όχι, λατρεύουν τον Χριστό, τον αγαπούν τον Χριστό, έχουν χτισμένες όμορφες εκκλησίες στο Λονδίνο, στο Σικάγο και σε άλλες πόλεις, αλλά λατρεύουν τον Δολάριον, θεό τους τον Δολάριον.

Αν θα πείτε, αυτά μας είπες σήμερα να μας πεις να τραβούμε κάτω για την Κένυα; Όχι! Εδώ πέρα, όπως είπα και στην ίδια, εδώ έχουμε ένα έργο. Εδώ δεν θέλω να γίνεις ιεραπόστολος μέχρι την Κένυα και Ουγκάντα, γιατί τα φτερά σου είναι μικρά και δεν αντέχουν.

Αλλά να γίνεις ιεραπόστολος μέσα στο έθνος μας και η φωτιά που καίει στα στήθη σου να τη μεταδώσεις. Αν είσαι οικογενειάρχης στην οικογένειά σου, αν είσαι υπάλληλος στο γραφείο σου, αν είσαι αξιωματικός, στρατιώτης στο στρατώνα σου, αν είσαι δάσκαλος στο σχολείο σου, αν είσαι εργάτης στο εργοστάσιό σου, πας τις δυνάμενος που φέρει όπλα επιστρατεύεται.

Εν Χριστώ Ιησού τω Ναζωραίω ημών. Μάλιστα, όχι άοπλη, οπλισμένη με το παντοδύναμο όπλο των λόγων του Θεού.

Πάμε στον Θεό.

Είναι, αγαπητοί μου, η χλιαρότης, τελείωσα. Η χλιαρότης είναι επικίνδυνος, όπως το είπε, όχι χριστιανή με το λίγο. Για φανταστείτε ένας να έχει μια δεκάρα, να κρατάει μια δεκάρα. Τι θα λέγατε για κάποιον να κρατάει μια δεκάρα και μετά να βγει στον δρόμο και να λέει αυτή τη δεκάρα;

Είναι δυνατόν, επειδή έχει μια δεκάρα στην τσέπη του μέσα, να λέει «εγώ είμαι ο Ωνάσης»; Τι θα του πείτε; Μα είναι δυνατόν; Και ενώ εμείς κρατούμε δεκάρες, τόσο λίγο κρατούμε τον χριστιανισμό, το κεράκι μας πολύ καλά, την προσευχή, αυτά όλα μικρά και ασήμαντα, μικρά πράγματα, εντούτοις όμως θεωρούμε τον εαυτό μας πλούσιον.

Ενώ είμαστε πτωχοί πνευματικώς, θεωρούμε τον εαυτό μας πλούσιον και κατενοημένο. Αουέλε αγίμωνος ασένα, λέει στην Προφητική Επιστολή. Είστε πτωχοί πνευματικώς και θεωρείτε τον εαυτό σας πλούσιον. Είστε γλυτή και θελεί τον αυτό σας διμένο Είστε τυφλοί και θεωρείτε τον εαυτό σας βλέποντες.

Αγοράστε κολλύριο, λέει, και τρίψτε τους οφθαλμούς σας για να δείτε εκεί πέρα. Αυτοί είναι οι άνθρωποι της Λαοδικείας, αγαπητοί μου. Τελείωσα. Προτού να τελειώσω, πρέπει να σας πω τα εξής, τα οποία θέλω να προσέξετε ιδιαιτέρως ως πνευματικό θέμα.

Κάθε ένας από εμάς, όλοι μας που είμαστε εδώ πέρα συναθροισμένοι, όλοι μας εδώ στην ΕΜΕΣΑ, όλοι μας, όλοι μας εκεί πέρα, δεν υπάρχει είτε άντρας είτε γυναίκα, είτε μικρό παιδί, που δεν έχουμε μέσα μας κάτι.

Έχουμε κάποια δύναμη, έχουμε την πίστη στον Χριστό, την πίστη Του έχουμε. Έχουμε τη γνώση του θελήματος του Θεού, όλοι μας. Η παρουσία σας εδώ είναι απόδειξη ότι κάτι μέσα λαχταρά, κάτι παίζει μέσα στην ψυχή σας, κάτι αισθάνεστε.

Λίγο είναι αυτό, μέσα είναι το λίγο αυτό, υπάρχει μέσα. Αλλά αυτή η δύναμις, αδελφοί μου, είναι ανενέργητος. Πρέπει να την ενεργοποιήσουμε, πρέπει να την δραστηριοποιήσουμε. Θα σας φέρω ένα παράδειγμα και τελειώνω.

Ή μάλλον δύο παραδείγματα θα σας πω. Ένα δικό μου και ένα του ιερού Χρυσοστόμου. Του Χρυσοστόμου είναι πολύ τρομερό.

Λοιπόν, υποθέσατε ότι έχετε έναν κουβά νερό.

Κάνει τίποτα;

Αυτός ο κουβάς με το νερό που φαίνεται αδρανής, δεν κάνει τίποτε, είναι κρύος, μπουζι, δεν κάνει τίποτε. Αυτός ο κουβάς μπορεί να τινάξει πλάκα, χαλύβδινη πλάκα, χιλίων, χιλίων, έναν τόνο. Τακ! Τον πέταξε πάνω. Πότε; Όταν πάρεις τον κουβά αυτό, το κρύο νερό ή το χλιαρό νερό, και το βάλεις στο καζάνι και το βράσεις.

Μικρά παιδιά κι εμείς δεν ξέραμε αυτά και βλέπαμε στα τεντζερέδια να πηδούν επάνω. Και ρωτούσαμε τη μάνα μας, μα πάνω πώς το νερό είναι μέσα, τι νερό λέει παιδάκι μου, αλλά λέω, τι γίνεται.

Πυρ και αίμα και ατμίδα καπνού, πυρ και αίμα και ατμίδα καπνού, πυρ και αίμα και ατμίδα καπνού. Ποιος θα μου πει πού είναι αυτό; Είναι τη δευτέρα ημέρα των Χριστουγέννων, τη Σύναξη της Υπεραγίας Θεοτόκου. Εκεί πέρα λέγει ότι τα αυτά λέγει, τα τέρατα είδε, λέει, ο Ιωήλ προφήτης. Λοιπόν, πυρ και αίμα και ατμίδα καπνού. Πυρ η Θεότης, αίμα της σαρκώσεως, ατμίδα καπνού το Πνεύμα το Άγιον. Ατμίδα, ατμός, σηκώνει τα βάρη, να τα τινάξει, όπως πετάει ο ατμός.

Το βάρος χιλίων, τι λέγω, να πάρεις μερικούς κουβάδες. Βλέπεις εκεί το πλοίο παλαιότερα που ταξίδευε μέσα στους ωκεανούς και έτρεχε ολοταχώς κλπ. Ποια η δύναμη, ποια η δύναμη; Νερό μες στα καζάνια, στους λέβητες, στα λεβητοστάσια των ατμοπλοίων.

Βράζει και ένας κουβάς νερό μπορεί να κινήσει ένα υπερωκεάνιο, να κινήσει. Θεέ μου, Θεέ μου, τι δύναμη έκλεισες μέσα στα στοιχεία της φύσεως! Δύναμη ο αέρας, δύναμη ο ηλεκτρισμός, δύναμη ο ατμός και δύναμη η ατομική ενέργεια πλέον, ακόμα περισσότερο κλπ.

Μέσα σε ένα πετραδάκι είναι κλεισμένη η δύναμη, σπουδαία, των κόσμων ολόκληρων. Θεέ μου, Θεέ μου, πώς υπάρχουν άπιστοι; Πώς υπάρχουν; Εγώ απορώ πώς υπάρχουν άπιστοι. Ποιος έκλεισε μέσα στο νερό, με ένα κουβά και ένα σκαράβι, όταν του βάλεις ατμό, πυρ και αίμα και ατμίδα καπνού; Λοιπόν έτσι είναι τα πράγματα. Και αν τώρα τα κουβαδάκια... Πω πω πω, ζαλίζομαι, ρε παιδιά, ζαλίζομαι, πω πω, θα πέσω χάμω, πω πω πω, συγκινούμαι, πω. Κουβαδάκια είστε. Ελάτε, λοιπόν, τα κουβαδάκια αυτά, δύο χιλιάδες, να τα ενώσουμε, να κάνουμε δεξαμενή, να τη θερμάνουμε με το Πνεύμα το Άγιο και θα σαρώσουμε την Ελλάδα ολόκληρη και θα στήσουμε τη Χριστοκρατία μέσα εις το έθνος μας.

Μάλιστα, κύριε, δεν με ενθουσιάζουν τα χειροκροτήματα, με ενθουσιάζει η πράξη και η εφαρμογή. Ο δύναμης, ο δύναμος που κοιμάσαι, ο στοιχεία αφοβαρά, ο στοιχεία της πίστεως που κοιμάστε, ο τάλαντα και κρυμμένα, ο ψυχέ Θεοπόρευ, ξυπνήστε Είδηκε ο Παραδιδούς με εγγύς, μεγάλο γεγονότον είμαι και εμείς, γρηγορείτε και όπως ο Χριστός, πρόκειται να συλληφθεί και αυτοί εκοιμώνται, κοιμώστε λοιπόν εσείς και αδρανείτε και μην ποιείτε το κατά τα πρέποντας.

Το άλλο παράδειγμα του Χρυσοστόμου ποιο είναι; Είναι ένα φοβερό παράδειγμα. Τι παράδειγμα είναι; Ότι ερμηνεύοντας το «τῷ πνεύματι ζέοντες», ο Ιωάννης Χρυσόστομος λέει: Βλέπεις, λέει ο Χρυσόστομος, έναν ταύρο. Κάθεται ο ταύρος, τρώει το χορτάρι του και είναι ακίνητος, και δέκα βουκέντρια, βουκέντρες να τον κεντήσεις, δεν κουνάει. Είναι στιγμές που είναι τεμπέλικος, δεν κουνάει. Θες να τον κουνήσεις, να τρέχει, λέει,

και όποιος πήγε μπροστά του σώθηκε. Να τρέχει, λέει, συνεχώς, συνεχώς να τρέχει ο ταύρος. Από εκεί που κάθεται αδρανέστατος και αδιάφορος, και δεν κάνει τίποτα, τρώει το χορτάρι του, και ξαφνικά, λοιπόν, τον κεντάς από εδώ, τον κεντάς από εκεί, τον κεντάς από εκεί, δεν σηκώνεται.

Αλλά θες να τον κάνεις, λέει, αντιτορπιλικό θαλάσσης, όχι, το λέω, εξηγώ αυτό, να κινείται, να τρέχει ολοταχώς. Τι πρέπει να κάνεις; Απίσω από τον ταύρο, είναι παρατηρητικός ο Χρυσόστομος, αθάνατος Χρυσόστομος, απίσω από τον τράχηλο, όπως είναι οι γεωργοί το ξέρουν αυτό, έχουν πίσω από τον τράχηλο, τον τράχηλο, τι είναι; Μια λακκούβα είναι, έχει κάποια λακκούβα πίσω ο τράχηλός του, του ταύρου, του ζώου.

Λοιπόν, αν πας στον ταύρο, μακριά, λέει ο Χρυσόστομος, μακριά, λέει ο Χρυσόστομος, μακριά και απάνω εκεί στον τράχηλό του να βάλεις

Κάρμπουν ανταμένο!

Ατρόμητος, λέει, τρέχει, τρέχει, τρέχει και δεν σταματάει πλέον. Διότι επάνω στον τράχηλό του το αδρανές ζώο εδέχθη το πυρ. Και εσύ, στον τράχηλό σου, ω Χριστιανέ, το Πνεύμα το Άγιον, το πυρ, και τότε ατρόμητος, ατρόμητος, ο ταύρος είναι γεγονός των σκοτεινών δυνάμεων.

Και ας πουν ότι τρελάθηκε και έγινε σαν ανισόρροπος, ας το πούνε. Έτσι λέει, όπως ο ταύρος δεχθεί στον τράχηλό του τη φωτιά, είναι πλέον ατρόμητος και δεν υπολογίζει κανένα, και λιοντάρι ακόμα μπροστά του, το ξεσκίζει, το τεμαχίζει. Έτσι και ο Χριστιανός είναι αδρανής, αδρανέστατος, και ουδέν άλλο ποιεί η μύτα του ταύρου, αλλά όταν όμως δεχθεί επάνω στη ράχη του το Πνεύμα το Άγιο, πυρ και αίμα και ατμίδα καπνού, και τότε βαδίζει πλέον και δημιουργεί μέσα στον...

Πού είναι αυτή η πύρινη χριστιανική ψυχή; Υπήρξε προ εκατό χρόνια, υπήρξε προ εκατό χρόνια. Υπήρξε πριν 100 χρόνια ένας πύρινος άνθρωπος εδώ μέσα, ο οποίος παρεξηγήθη σε πολλά άλλα πράγματα, αλλά ήταν πύρινος, φωτιά, ταύρος, μαινόμενος εν Πνεύματι Αγίῳ. Ποιος ήταν; Ο Μακράκης. Έσεισε την Ελλάδα.

Αμιγές, καθαρό πνεύμα, μακράν από άλλες θεωρίες φιλοσοφικές, κοινωνικές και λοιπά. Με ατόφιο το Ευαγγέλιο κατόρθωσε να δημιουργήσει πνευματική κίνηση, από την οποία έχουν εξέλθει ως παραφυάδες όλες οι σημερινές υπάρχουσες θρησκευτικές κινήσεις.

Ναι, πῦρ καὶ ἀτμίδα καπνοῦ. Αυτή λοιπόν πρέπει να έχουμε κι εμείς. Μα πώς, Κύριε, θα πεις, εγώ είμαι ψυχρός, εγώ είμαι μπούζι, εγώ είμαι χλιαρός. Τι να κάνεις, τι να κάνεις; Μπορείς. Ο ψυχρός, όπως είπαμε, όπως ο Λογγίνος, να γίνεις θερμός.

Και ο χλιαρός μπορεί να γίνει θερμός. Ποιο είναι εκείνο που ανάβει φωτιά; Ο λόγος του Θεού, ο λόγος του Θεού. Όπου ακούεται ο λόγος του Θεού. Στη Ρωσία επιτρέπουν λειτουργίες. Επιτρέπουν μνημόσυνα, επιτρέπουν κηδείες, επιτρέπουν βαπτίσια.

Λόγον Θεού δεν επιτρέπεται. Ο μεγαλύτερος ιεροκήρυκας της εποχής μας, ένας Γκράχαμ, Προτεστάντης, πήγε στη Μόσχα να κηρύξει το Ευαγγέλιο. Του λέει: «Εδώ δεν είναι Αμερική, δεν σε επιτρέπουμε». Και αναγκάστηκε μόνο και διάβασε το Πάτερ ημών.

Ξέρει λοιπόν ο εχθρός ότι εκείνο που συντρίβει τα κάστρα του διαβόλου είναι ο Λόγος του Θεού, ο ζωντανός, που είναι πυρ και αίμα και ατμίδα καπνού. Ο Λόγος του Θεού. Και όπως οι ψυχροί, ψυχροί δεν ήταν οι δύο μαθητές που επορεύοντο εις Εμμαούς; Μπουζοί ήταν, μετά του θανάτου του Χριστού έφτασαν μπουζοί.

Ποιος τους εθέρμανε; Όταν άκουαν τα λόγια του Χριστού, τα λόγια του Ναζωραίου, καιγόταν η ψυχή τους· από ψυχροί έγιναν θερμοί, φωτιά, ζωογόνοι. Ο Λόγος, και παραπάνω από τον Λόγο του Θεού, εκείνο που θερμαίνει και ζωογονεί και δημιουργεί θείους έρωτες, υπεργείους έρωτες, είναι η Θεία Κοινωνία.

Και όπως λέγει ο Χρυσόστομος, αυτοί που κοινωνούν αξίως των αχράντων μυστηρίων είναι λέοντες πυρπνέοντες, πυρπνέοντες. Πυρπνέοντες λοιπόν. Ω, ψυχή, που δεν είμαι άξιος, εν ταπεινολογία το λέγω, αλλά είθε ο Θεός να μου δώσει ταπείνωση.

Βασανισμένες ψυχές, τα παιδάκια της πόλεως εδώ ευλογημένα, που συναθροίζεστε σε αυτή την αίθουσα, τα παιδάκια ευλογημένα, γυναίκες μικρές, μεγάλοι, μικρές, λοιπόν, που όπως λέει ο Κοσμάς, δεν είμαι άξιος να πλύνω τα πόδια σας. Αυτό, πυρ και αίμα και ατμίδα καπνού, ας κινηθούμε.

Σήμερα είναι ντροπή μας να κινούνται τα παιδιά του σκότους, ντροπή μας είναι, και εμείς θα κινούμαστε. Αυτά. Μπρος λοιπόν, μαρς, μπροστά, εμπρός, μαρς, να προχωρήσουμε, να προχωρήσουμε και στα σχολεία και εις τους στρατώνας και εις όλες τις εκδηλώσεις και ακόμα και μέχρι τις βουλές, όπου πρέπει επιτέλους να μαζευτούν οι μασόνοι και οι Ροταριανοί, να μιλήσει το Ευαγγέλιο, το θρησκό μας, εις τους αιώνας των αιώνων!

Ευχαριστώ.