Κύριε, πάρε το άγχος μου

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Το αγγλικό κείμενο είναι η τελική προετοιμασμένη μετάφραση. Παραλείπονται μουσικά και επιλεγμένα δυσδιάκριτα τμήματα. Διατίθεται αγγλική ψηφιακή αφήγηση με συνθετική φωνή.

Λήψη τελικού αγγλικού κειμένου (TXT)

My dear brothers and sisters, it is good to be with you again. I feel a little anxious seeing so many of you, but I know your love surrounds us all. When you know there are people who love you, that anxiety begins to fade. I am deeply grateful to your Metropolitan, Chrysostom, for his blessing and permission to give this talk. I thank the fathers of the Christian Union and its president. I think it was his persistence that brought me here. When someone invites me to speak, I usually decline at first. I wait until they have called two or three times, so I can tell they truly mean it. Inviting a familiar speaker has become a bit of a fashion.

But when you see that the person inviting you, and those behind the invitation, truly thirst for God and seek Him, you go gladly. You go to offer the little you have, and also to receive something yourself.

I receive something from being with you: from your struggles, your prayers, even your anxiety. As a priest, I must turn that anxiety into divine peace within myself and give it back to you. Yet I too am often anxious. Once I asked the children at school whether anxiety can be overcome. One child told me, “Anxiety does not go away. All we can do is manage it a little, fit it into our lives, and keep it somewhat under control. But getting rid of it is hard.” I do not know whether anyone here today, or anyone you know, has no anxiety at all. Such a person is hard to find. The Lord found no one in His own time who was free of anxiety. That is why He never said, “Be like this person or that one.” He said, “Look at the birds of the air. Look at the flowers.” And Saint Chrysostom says, “Think of it: He could not find a single person so calm, so free from anxiety, worry, and turmoil. He could point only to the birds of the air.” They were His example of what it means to live without anxiety. We live in a very difficult time. This crisis is breaking upon us, and they say its

tragic effects have not yet fully appeared. It fills us all with anxiety. People have begun to take their own lives, overwhelmed by fear about what will happen to them, their children, their money, their loans and expenses, the jobs they are losing, and their failing health. Psychological problems are appearing.

In confession, I ask many people, “Are you sleeping well?” “No, I cannot sleep.” Yesterday a woman told me, “I did not sleep all night.” I noticed dark circles under her eyes and asked her about it. She was not sleeping. “I think,” she said. “I think and think.” What is anxiety? It is worry and fear about something that is not yet a problem before us, but that we feel is coming.

It is fear and worry even when nothing is happening. Anxiety brings the feared thing before you and makes you feel as though it were already here. Say I am sitting peacefully in my living room, reading a book. The heat is on. I have eaten, so I am not hungry. I have a bed to sleep in. I am fine; nothing is troubling me. Then a thought comes into my mind: “Father, what will you do in a few years if your parents grow very old and you do not know how to care for them?” There I am, sitting quietly with my book,

with no lion bursting into my room to tear me apart and no danger before me. Yet as soon as I begin thinking about what the future may bring for my family, my stomach tightens, my chest tightens, and I cannot breathe properly. Anxiety.

My heart races. Right now my parents are doing very well. With God’s help, they are healthy and not yet very old. But that is precisely what anxiety does: you imagine problems and make them larger before they even arrive. Before the trouble happens to you, you suffer it in your soul. You fear the hardship before it comes. That is anxiety: fear of something that has no reality yet. That is why many Saints call it a deception. Anxiety has a great deal to do with logismoi, intrusive thoughts. Suppose I go to the dentist. Once I am in the chair, I can hardly bear the sound of the drills and equipment; it sends me into a panic. But that lasts half an hour.

Anxiety about the dentist can last for days beforehand. You keep thinking: What will it be like? How will I get there? What if the first anesthetic does not work, or the second? What if I need a root canal and feel it? You think, imagine, and frighten yourself. That is anxiety. If we recognize its deception, its lie, our souls can become much calmer. It matters greatly that we do not go through life alone. When you are alone, you are anxious. When loving people are beside you, your anxiety eases a little. If I thought I were about to speak to people who did not value, respect, or love me, I would be terribly anxious. But I know you love me, and you know I love you. That is why my anxiety

subsides. Someone once asked me, “Pantelis, do you not feel embarrassed speaking to so many people? Does it not get to you?” “Of course it does,” I said. There are relatives of mine I can hardly speak to, even if only two of them are there, because I know they may come down on me for something I say. But when I am speaking to people who love me, the anxiety goes away. A child raised with love at home has a better chance of happy adult years with as little anxiety as possible, because that child has known warmth and love. Love. Do you know when we carry a great deal of anxiety? When our childhood was not very happy, when we did not receive enough love from our parents. Perhaps we were given food and money. Perhaps

we were given houses and land, but not warmth. Perhaps we were never told, “Well done, my child. You matter. I love you. You are a precious soul. You are a person of worth, and God loves you.” Instead, there were only corrections, threats, and fear. When all that sinks into you, you go out into life anxious about everything. You go to work and feel anxious. You board a plane and feel anxious again. You want to marry and worry that you never will. You marry and worry that you will not have a child. You have a child and worry about how to raise it. Anxiety never stops; it finds many ways to show itself. We become anxious over the smallest things. Each of us has our own fears. Some people fear heights and cannot go up

into tall buildings. Others cannot bear enclosed spaces. I know people in Athens who cannot get on a bus. They say, “As soon as I step inside, anxiety takes hold of me. Something comes over me in an enclosed space, and I cannot feel at ease.” Others are anxious about their work or about speaking before a crowd. Anything can bring out that insecurity within us, that fear ruling our souls. But when you understand that you have strength within you, that you have worth, and that God and other people love you, you can handle your anxiety much better. You can say, “All right, it is not the end of the world.” The people who see me

and the people I approach about a job are human beings too. Then you see life differently. Your logismoi, those intrusive thoughts, become brighter, more hopeful and more optimistic. That matters greatly. Faith in God’s love and protection helps us enormously to ease and manage our anxiety. Do we truly believe in that? In recent years I have noticed that many of us in the Church do not feel a living trust in God deep in our souls. We say we believe in God. Yesterday, several people came to confession. I asked most of them the same question: “How is your life going? How do you feel?” About eighty percent answered:

“Father, it is awful.” Why, my child, does life feel so awful? Why does everything seem to tell you that your life is no good? Why does everything look bleak? This has taken hold even among us in the Church. God calls us to metanoia, repentance, and to some concern about our sins while we work to overcome our faults. Then we should make room for joy, hope, happiness, and our relationship with Him. Yet some people spend their whole lives in the Church, right into old age and even to their last breath, weighed down by anxiety, guilt, insecurity, and fear. They say they believe in God, yet the slightest thing makes them tremble.

You ask, “Do you not believe in God?” They answer, “Yes, I believe in God, but I cannot bear what is happening to my child. I believe in God, but I do not know what the future will bring.” Then what have you learned through all those years in the Church? A woman told me that her daughter had asked her, “Mum, after all these years of going to Church, what has changed? You were nervous before, and you are still nervous. You used to panic, and you still do. What are you doing in the Church?” Where is the sense that God does more than simply exist: that He loves and protects me, takes up my troubles, and resolves them in the way He knows best? Do we believe that here, in our hearts, and not merely here, in our heads? Has our soul been renewed? Going to a public gathering

to declare our faith is one step. But saying “I believe in God” does not mean we truly believe in Him. That faith must enter your heart. It must show in how you treat your children and your family. Others should see you face difficulties calmly, with composure and a clear head. That is what it means to be free of anxiety because you believe in God. And what does believing in God mean? It means trusting Him. God knows what will happen in my life, and He will bring about what is best. Of course, “best” does not mean that I will never feel pain, be hurt, or go through trials. I will go through trials. What is good is not always pleasant. I will suffer. We sometimes make the mistake of entering the Church thinking that all our problems will be solved.

Sometimes we hear, “Come to the Church and your life will change.” People think, “I will go to the Church and everything will be fine. Once I become a Christian, everything will go smoothly, and my anxiety will disappear.” But when you enter the Church, your struggles can increase. You see your true self and begin to wrestle with life. You are no longer living in the clouds; you see what is happening within you and around you. That is part of entering the Church. Because we expect everything to go well and are unprepared for trials, we are startled when they come. We ask, “Why does God let all this happen to me? Why does life make me so anxious?” God treats you as His child. That is why He allows you to pass through trials, hardships, and sorrows, as all the Saints of the Church did. You will pass through them too. Someone once spoke to me about his spiritual father: “I am so grateful to him.”

“He taught me something important: not to be surprised or anxious when problems come. Whenever I went to him worried about some difficulty, he brought me back down to earth. He would say, ‘Why are you surprised? What did you expect? This is life, my child. Life includes pain; accept that. Did you expect to come to confession and have all your pain disappear? Life is like this, full of ups and downs.’” Once you understand that and learn to enjoy life through both its good times and its difficulties, you become a grounded, happy human being. Then God builds His blessing and holiness within your soul. That is what it means to be a Christian, rather than living in the clouds. So when you are prepared by this kind of faith in God,

why be overcome by the problems you meet? We should be ready for anything life may bring. “I am close to God,” you might say. Good, but what does that mean? “My child went to look for a job and was turned away. Yet just the other day I made prosphora, the offering bread, went to the Church, went to confession, and attended our study groups.” What did you expect those things to mean? Do you attend the groups so that your problems will disappear? What about the millions of people in the world who suffer? You and I face trials just as they do. If we understand that, much of the anxiety behind the question “Why is God treating me this way?” will fall away. Because you are a human being, that is why. You too are His child. You will be tested by hardships. And they will surely work for your good. One day you will see that even what makes you anxious can work for your good. An elderly woman once told me:

“When I look back on my youth, the moments that did most to bring me closer to God were the hard ones. Now I give thanks to God. At the time, of course, I was in pain. I cried out, wept, and protested. But when I ask myself when I grew stronger, I remember the times when things were hard and I placed myself in God’s hands. Something was happening within me then. God was at work, shaping my character, though I could not see it at the time.” Some people understand this only in old age. They say, “So this is what life is about.” By the time you have learned your lesson, the hour gradually comes to leave this world. Then you understand why you lived. It is the same for all of us. Everything can work for our good: sorrow, poverty, illness, loneliness, having many children, and having none.

Holy Matrimony and the single life: all of these can turn out for our good. There is no reason to panic. It also matters greatly that we feel united with one another. When you feel that unity, you are less anxious. I see you prospering, and I know that your progress is a blessing to me too. Your happiness is my happiness, and I know you feel the same about me.

My progress brings you joy, so we need not be anxious about one another. Suppose an acquaintance’s child gets married. If you share in their joy, you will not be so anxious about your own children who have yet to marry. But if you think of them as strangers and ask, ‘Why them and not us?’ you set yourself apart, and anxiety takes hold. That is why Christ stressed this unity so strongly,

this love. Feel united with one another, so that each person supports the next through life’s troubles. Another person’s joy becomes your joy, and their pain becomes your pain. This takes panic and anguish out of our souls. Some people are terribly anxious about death.

‘Death makes me anxious.’ And how could it not? As the hymn says, ‘The mystery of death is most fearful.’ It truly is a fearful thing. A few days ago, on my birthday, someone asked me, ‘Were you born on this day?’ ‘Yes,’ I said. ‘How old are you now?’ When I stopped to think about it, someone else looked at me and said, ‘Your hair has gone a little gray since I last saw you.’

I said, ‘All right, everyone, did you arrange this together? “You’ve gone gray, you’ve grown older, you’ve...”’ When I was little, I kept wondering when I would grow up; I was anxious to grow up. Now I’m anxious because I am growing older. I think, ‘My God, soon I’ll be saying, “The years keep passing, the years keep passing.”’ And when you grow very old and know you do not have many decades ahead of you, you feel anxious. Once, when I went to the Holy Mountain, I asked an elder, ‘Father, what about death?’ ‘Look,’ he told me, ‘it’s simply...’

He told me, ‘I accept that I belong to the human family. Everyone dies, and I too will take my place in that line calmly, without struggling against this mystery I cannot solve. My child, only faith can help us face it. We will die. My grandmother died; my grandfather died. They too passed through this difficult

moment of our lives and went on to the next life. So we too will entrust ourselves to God and say, “Lord, like everyone else, I too will go when my time comes.”’ We can meet that hour with trust in God, provided we are ready as God wants us to be. There is no need to panic. Live your life rightly, and you will leave it rightly. Whoever lives today as God wants will also leave this life as God wants.

The anarchists once put the question well in graffiti on a wall. We sometimes ask, ‘Is there life after death?’ Their question helps us answer it: ‘Is there life before death?’ We are alive, all of us here right now. But are we really living? Can we call the way we sometimes live a life? Do not spend your days worrying about what comes after. Live today as God wants.

‘Give us this day our daily bread’—bread for today, here and now. We will see about tomorrow when it comes. If each day you live your life happily and with God’s blessing, as He wants you to live it, then the hour of death will come peacefully too. So, little by little, we face this anxiety as calmly as we can. As calmly as we can, because it is not easy. Thank you. It is also very important to understand that our logismoi, our troubling thoughts, need correcting if we are to be free of the deep insecurity they bring. Our thoughts can make us ill. Thoughts, worries, fears: if someone asks, ‘What are you afraid of? Show me,’ they are all in here. Thoughts, logismoi. Change them into what Saint Nicodemus calls thoughts filled with light.

That is also one way to understand the candle we light. As we light it, we can say within ourselves, ‘My Christ, as this candle gives light, fill my mind with thoughts filled with light. Help me to see what lies ahead in the light, not in darkness.’ Let us change our thoughts. Let us ask Christ to change our logismoi, our troubling thoughts. We so easily imagine the worst and become anxious.

A young person emailed me a chart, a colored circle showing what mothers think when their child does not answer the phone. By far the largest section was, ‘Something has happened to my child.’ Only a tiny sliver said, ‘The child did not hear the phone.’ Perhaps they simply did not hear it. Or perhaps they were busy.

Thank you. The chart showed how quickly we think, ‘Something has happened to my child.’ The child is late, so something must have happened. The hour has passed—call the police at once! And then the child comes home perfectly calm. Our minds turn so easily to danger, threats, disaster, and fear. And if both husband and wife think that way, heaven help them: each feeds the other’s worries. It is a difficult situation. Someone in the home needs to shake off those logismoi, those troubling thoughts, and bring hope, optimism, and a living faith, which we so often lack. We all imagine that Greece is heading for disaster.

But we can also imagine Greece held in God’s care and grace. Once I went to a home to celebrate Holy Unction. I rarely do that, partly because I have little time, and for other reasons as well. When you invite a priest, you need faith. Sometimes your anxiety about an illness is greater than your hope in God. What do you expect then? A man said to me, ‘Father, please celebrate Holy Unction. Perhaps something might happen.’ I said, ‘Nothing will happen.’ ‘How do you know? You haven’t even done it yet.’ ‘I haven’t,’ I told him, ‘but in your mind you have already decided it will fail. What did you just say? “Perhaps something might happen.” Do you believe a miracle can happen? Can you imagine, deep in your soul, that the person you love could get better?’

A young woman was about to sit her English proficiency exam for the third time. ‘Father, pray for me,’ she said. ‘I just can’t see myself passing. I can’t see it.’ ‘All right, then,’ I said, ‘I’ll pray that you don’t pass.’ ‘But Father, I want to pass! I just can’t see it happening.’ I told her, ‘Listen to the words you used: “I can’t see it.” That is the key. Learn to see what you hope for as something that can happen. See it already taking shape; otherwise, it will not happen.’ If you put more faith in the failure you fear, Christ’s words may confront you: ‘Let it be done according to your faith.’ Since you believe you will fail, then let yourself fail. We need to believe in the Lord’s power. Without that faith in our lives, anxiety overwhelms us.

I especially love the account of the lepers.

You remember how the Lord sent them to the priests to show themselves, though they were still covered with leprosy. He had not yet healed them. He told them, ‘Go and show yourselves to the priests.’ They carried the fear of illness and of being cast out. They lived outside the town because people would not accept them into the community. If I had been one of them, I would have said, ‘Lord, heal me first, and then I’ll show the priests that I am well. What can I show them while I still have leprosy?’ But He said, ‘Go.’ And what does the Gospel say next? ‘As they went...’ Come on, you good people of the Church, finish the verse! I used to love doing that too when I listened to a speaker. ‘They were cleansed.’ As they went on their way in faith, imagine what was happening

in their minds and souls. Could they not already sense the possibility of healing? They said, ‘We still have leprosy, but the Lord told us we would get well.’ Instead of looking only at their leprosy, they looked toward healing: ‘I do not see the leprosy; I see health, I see health.’ And as they trusted the Lord’s words, His grace worked together with their faith: ‘As they went, they were cleansed.’ That is what it means to believe and to let your logismoi, your troubling thoughts, become filled with light. It makes such a difference. This is how anxiety begins to leave you. See your life in the light of Christ. Do not wake up and answer every ‘How are you?’ with ‘Terrible. Another day like all the others. Let’s see how we get through it.’ You begin your day already in depression, first thing in the morning.

You drink your coffee with despair. How can the day go well? Here is the difference. A young woman in Cyprus had been married for years and had no child. I told her, ‘You will have a child. I believe God will give you one.’ She and her husband were dear people, very loving. One day she wrote to me: ‘Father, I believe I will have a child. I am anxious that I may not, but I have come to believe it. Sometimes I even feel as though I am already pregnant, as though my child is on the way.’ I thought, ‘My God, may it be so. Her faith is so strong. I believed a little, but she is living that hope.’ One year passed, then two.

She kept writing, and I grew embarrassed to answer because I had run out of words of comfort. At first I said, ‘Have patient endurance; God may be testing you.’ But after one year, then two, I no longer knew what to say, and I changed the subject. Then, a few months ago, she wrote: ‘Father, I can hardly believe it. I’m beside myself. I’m pregnant! I’m going to have another test at the doctor’s to be sure, but I’m pregnant.’ I was overjoyed.

The hope she lived with touched her whole soul, her body, and her state of mind. God saw that a miracle could happen in this person, in her body and soul. A miracle needs ground ready to receive it, and panic and anxiety do not prepare that ground. This is what it means to believe in God.

How could that young woman be anxious now, when she feels that God is real, that He enters her life, changes things, and makes everything new? That is the difference. Another young woman told me, “Father, I believe, and I’ve started knitting baby clothes. I’m not pregnant, but I’m making them anyway. And I’m making them blue. It will be a boy!” Wonderful! I don’t know what will happen, but hearing how she believed, I told her, “That is what it means to have faith.” Don’t be divided within yourself, wavering and unsettled, saying one thing and then taking it back. God knows we cannot fool Him. Do you believe it? If you do, with God’s help it will happen. Most of the time, we believe it won’t happen, and that is why it doesn’t. And let me tell you something else that may comfort you: of all the things I worried would happen to me in life

all the troubles I feared were coming, I would say 95 percent never came. They existed only in my thoughts. I feared one thing; it didn’t happen. I feared another; everything went well. They were only thoughts. When I was preparing for university, I worried all year. It was a madhouse of studying, anxiety, and pressure. I got into university, and my spiritual father said, “Now, my child, learn to trust God. He has shown you that He loves you. Remember this when you take the next step.” “Yes, Father, of course. Now I’ll always have faith.” Time passed. I started university, and then I worried about graduating. After that, I worried about finding a job, and then about what would come next. One fear after another, and none of them came true. Think about what frightens you right now.

We’ll go hungry. We’ll fall ill. We’ll be thrown out onto the streets. These things will not happen in the terrible way we imagine them. Our imaginations take them to extremes. People who really are hungry can be more hopeful than we are. They find the strength to struggle on. We often have everything we need, yet our thoughts drive us out of our minds. That is why I said we need Christ to enter our minds and change our thoughts. In 2000, a young woman was anxious that she would never marry, and she passed that anxiety on to me. Some people who come to their spiritual father have a gift for this: they cannot settle down unless they see him panic too. It isn’t enough to say, “My child, be calm.” “But Father, how can you tell me to be calm?” It’s as though you haven’t understood that they have a problem. Eventually they make you feel that what they are going through is truly dreadful. She became ill from the worry, and I nearly did too. By 2010

“I won’t get married; I won’t have…” In 2004, her life settled down. “See how worried you were?” I told her. “In the end, things worked out.” “Yes, Father, but now I don’t know whether I’ll have a child.” “Please, leave me alone. Do whatever you want. You’ve learned your lesson. The Lord has shown you that He exists and intervenes in your life. But you,” I told her, “seem to have made this into something within yourself… You cannot live without it.” You know, there is a little demon in us that makes it feel strange when we have been anxious and then are no longer anxious. We cannot live without a problem; we want something to worry about. It is like having neighbors we always quarrel with. They suddenly move away, and we look across the street for someone else to quarrel with. What, are we to have no trouble at all in life? Sometimes we have this urge to wrestle with something, to worry about something. That is torment.

What a shame. For some people, this tendency is inherited. It has to do with their parents or grandparents. Some people become anxious over the smallest thing. They might panic just because you are coming over for a simple cup of coffee. Others stay calm even if the world is burning around them. That is their temperament. Still, we can do something to get a little hold on our own condition. Let us not be frightened before anything bad has happened. It may never happen. And if it does, God will surely help us face it. You do have strength. Here is another problem: many Christians, because they are so kind, sensitive, and gentle, constantly feel incapable. They have confused humility

with helplessness. They say, “I am unworthy. I am incapable. I can’t do anything with my life.” That is a mistake. The Apostle Paul said, “I can do all things through Christ who strengthens me.” I can do all things. Is that an arrogant thing to say? No. It is true. I can do all things, though on my own I can do nothing. On my own, I am incapable and unworthy, a small and poor creature, mere dust. But with God’s help I can do many things. Many souls have grown up constantly believing, “I can’t manage in life. I can’t bear it. I can’t stand strong.” Why can’t you?

You think you can’t? We can. We have God’s grace. We have Holy Baptism. God has given us gifts and talents that will come to life when the hard hour comes. We need to tell ourselves that.

We forget it. Notice how, whenever the Lord spoke of His Passion, He spoke of something that truly brought anguish: the prospect of death. As a man, even the Lord felt troubled before death. Death did not belong to Him. He said, “My soul is deeply sorrowful.” He suffered; death was frightening. Yet He never spoke only of the anguish of death. He always spoke of the Resurrection that was to come. We should think that way too. God will bring some answer after my suffering. My life will hold more than problems. I will also have gifts, strength, and the ability to get through them. Hold these two truths together: I am weak and afraid

and with God’s help I can overcome. When we become anxious, we may feel unwell. Our breathing grows quick, we tremble, and our stomach turns. Think of young children going to school in the morning when they have not studied a lesson. They do not even want breakfast. Some feel so sick that they want nothing at all; they shake and can hardly catch their breath. The Philokalia says something beautiful about this. When fear and anxiety make your breathing uneven, take the opposite course: learn to pray with the name of Christ, and let your breathing grow calmer. When you are calm, you breathe calmly. When you are distressed

you breathe in gasps, pant, and tremble. So when you feel yourself becoming upset over a problem, sit down and take deep breaths while calling on the name of Christ. Breathe in and breathe out. Let the name of Christ become the very air your soul breathes. Try it, and see how it calms you. When you hear bad news, pray, and calm your breathing at the same time. As you breathe in, say the Jesus Prayer: “Lord Jesus Christ, have mercy on me.” Draw your attention away from the problem. The temptation will still say, “You owe money tomorrow. They’ll come after you and seize your home. Your rent is due.” No, no. Breathe slowly and deeply, and say the name of Christ. Do this at home.

You can also do it while driving, or when you lie down to sleep. Breathe deeply in and out with the name of Christ as you fall asleep. It does a great deal to ease anxiety. Try this peaceful breathing and see how much it helps. You may find it much easier to sleep with the name of Christ. Now, what have you understood? Did you expect this talk to take all our anxiety away today? No. After all, I’ll be giving it elsewhere too! These talks serve to remind us of something we need to remember deep within. The Philokalia says that ever since the human soul lost God in Paradise, one of its great problems has been forgetfulness. There is a Greek word for it: lethe.

Exactly. Forgetfulness. We forget. We have known and discussed all these things since childhood. We hear them again and again in our catechism classes, our groups, and our parishes. But what happens when temptation and trial come? We forget everything. I am saying these things to you now, but on my way back to Athens, if something happens on the road and frightens me, I may forget them all and panic. Why? Because I forget. So let us ask God to help us remember these truths. What truths? That Christ loves us very, very much. If we truly felt that we stand at the center of God’s love, it would change us. When we finish shortly, I would like to greet every one of you, though I may not be able to. It will not matter if each person understands that

whether the speaker greets me or not, the God of the universe loves me personally. That knowledge will bring great strength, joy, and peace to the soul. God loves me. Say it within yourself. When you wake in the morning, feel God’s love surrounding your soul. I am a beloved creature of God. Perhaps you quarreled with your husband the night before and are still not speaking to each other. God loves you all the same. God does not quarrel with you or take offense. He loves you every moment. Say within yourself, “God loves me. My Christ, thank You for loving me. I have worth. I am a person for whom You were crucified.” Strengthen your souls. Every one of us needs that strength.

We need a little lift, so that the wilted flower inside us can come alive again. Problems have worn us all down, and we all long for someone to say a kind word and ease our anxiety. Which spiritual fathers do we usually love most? The ones who can ease that anxiety. All spiritual fathers help us with our sins, but we say, “When I speak with that dear father, my soul grows peaceful. When I speak with him, I feel comforted.” We all want that. Let us seek it first from God, and also from the people of God. When a problem makes us anxious, let us look a little further ahead and say, “Be calm. Things are hard today, but this too will pass.” It will pass. Five years from now, what worries us today may be a funny memory.

Or perhaps it will be a bad dream that is over. Yes, you have no job today. But if I see you in five years, will you still have no job? You may well have one. Right now, though, the problem has grown so large in your mind and worn you down so badly that you say, “My whole life has fallen apart.” It has not. You will live. Look ahead for the help God will bring. God’s help is coming. Remember Christ’s promises: that He will be with us through all our troubles, that no trouble will be greater than we can bear, that He will fill our lives with wonders and give us strength to do the works He did, and even greater ones. And as far as we can, let us live in the present, in this day we have been given.

We need to set a limit on how far ahead our minds run, so that worry does not make us ill. How does the saying go? “Sufficient for the day is its own trouble.” Today has enough worries. What will I do the day after tomorrow? What if they cut my pension again next month? All right, I can weep about it next month. Why weep now as well? Why add thirty days of tears? If you can solve the problem, solve it. But if you cannot, leave it until it comes. At least you will suffer once, instead of suffering continually. Live now, like little children, who live in the present whatever happens. They do not think far ahead, and so they are not filled with anxiety. If a father comes home and tells his children, “I’ve lost my job,” they do not grasp all it may mean. They think, “We’ve eaten, we’ve had a drink, we’re fine. Come and play!”

A child does not brood anxiously over the distant future. We are all right today. We will take care of tomorrow too, but without letting worry overwhelm us. Why let it go so far that we end up needing medicine from the doctor? Why do we keep giving psychiatrists so much work? They do valuable work, of course. But if we are in the Church, why do we not have the peace Christ brings? That is the question. Thank you.

We should not be anxious about the mistakes we might make in life, either. Some people are so afraid of making a mistake or failing that they do nothing at all. Fear stops them in their tracks: “What if I make a mistake? What if I go there and fail? What if I take that job and cannot do it well?” It is better to try something and struggle through than to do nothing. What does the Ladder say? Some who struggle fall in the midst of their struggle, yet their fall can be worth more than the victory of others who are proud and self-satisfied and simply sit there doing nothing. You are human. You will make your effort, and you will make some mistakes too. Do not be anxious; there is healing. I am not saying we should be

Careless in life and unconcerned about sin. Of course we must be careful, but without all this panic. “I did something wrong. I’m not the person I should be. I’m not a model Christian.” That is all right. You are trying. Be a little humbler; you do not have to be the perfect example. Some people strained so hard to become the perfect example that they achieved the opposite. Others were simpler and more aware of their limits. They said, “This is what I can do,” and they did it. They were of more help to their children and families. So the anxiety of perfectionism does us no good. I mean perfectionism, not perfection. We should strive for perfection, but perfectionism makes us ill. You are human; you will make mistakes. You cannot go through life without a crease. Someone once told me he had done the very thing he had condemned all his life.

I said, “Don’t you see why you did it? God allowed you to see that you, too, are human.” “I never imagined I would do such a thing.” “That is exactly why it happened,” I told him. We also need to get past our anxiety about what other people think. Do not worry so much about what they say about you. That, too, can be torment. What will they say? Especially in summer, when we are out among people more often, we pass a restaurant or café and see a crowd gathered. Then we think, “What will the younger people say about me? How do they see me? What impression have I made? Do they recognize me? Do they respect me? What will this family say, or that one?” Let it go. Worrying about other people’s opinions can make you ill. What does the Apostle Paul say about this?

If I were always trying to please people, I would not be a servant of Christ. I do not live for the approval of others. Why should I worry about what they say? They do not truly know me. They see only the outside; they cannot see what is within. So do not be anxious about what people will say about you. If they say something bad, make allowances for them. They spoke according to what they knew and understood. And if they say something good, that is not the whole truth either, because they do not know exactly who you are. Let us move beyond other people’s opinions and live for God. I hope you can see where all this leads: we need to be renewed within and become spiritual people. Anxiety does not disappear in a single moment if we have not changed inside. It fades as we take up the whole struggle of the spiritual life. Do a little of everything; it all helps.

Prayer helps you. Fasting helps you. Love, humility, and giving to those in need all help your soul grow calm, draw near to God, and find peace. Can we be close to God and still be anxious? Every moment we spend in anxiety shows that, at that moment, we are not resting in Him. You cannot feel Christ beside you and remain anxious. Here is some practical advice: read the Psalter. The Prophet David often felt insecure and afraid. He turned his anxiety into prayer and kept telling God about his pain: ‘Please, Lord, troubles surround me. I face temptations and dangers.’

‘Where are You? My enemies have set traps all around me. Do not forget me. Are You asleep? I cannot bear it. I cannot sleep. My bones are as dry as kindling; I am wasting away inside. Please help me.’ This is deeply comforting, because the Prophet David does not try to make himself look good. He shows what he truly feels, and we could say much the same in today’s words. Young people might say, ‘I am losing my mind. I cannot take any more. Everything ahead looks dark.’ That is how David speaks. So let us recognize how anxiety deceives us. In time, many of the things worrying us will no longer be there. One day we ourselves will no longer live on this earth. We are anxious about things that pass away.

If we draw near to our God, who dwells in peace and undisturbed stillness, then we too can be freed from anxiety. In its place we can receive the peace, trust, and calm that Christ brings. I hope you remember what we have said when the time comes. You may forget it now, but when you go home and something happens, ask your guardian angel to remind you. It does not work by saying, ‘Now, what was it we talked about?’ It has to rise from within you. May the Holy Spirit, who has dwelt in us since Baptism, bring these things to mind. When something happens to your child at school, when your child fails a class, when your daughter is still unmarried, or when a neighbor tries to provoke you just to see whether you will lose your temper, then say, ‘My God, give me light now. How should I respond? What should I say?’

‘Keep my heart from pounding out of control.’ That is what I mean. I pray that the Lord takes away your anxiety and mine, and helps us bear this life. Life is hard, but it is also blessed, because through it all He leads us closer to the Lord. Thank you so much for your love. I want to mention just one thing. I have the blessing of the fathers and the chairman to tell you about it. On the way from Patras to Athens, if you look across toward Galaxidi, you can see a little white spot at the top of a peninsula. I saw it on my way here. It is the second time I have seen it, and it still catches my eye. It is a church we are building, with rooms around it, dedicated to the Most Holy Theotokos (All-Holy), Our Lady of Galaxidi, Mistress of the Sea. There is also a chapel below dedicated to Saint Luke the Evangelist. To help build this church, we have published...

...seven broadcasts from Divine Passages in a book, with a CD included. The broadcasts are all written out, because some people asked to have them to read. We brought the book solely to help finish this church. I hear about the money, but I do not see any of it myself: the money is not mine. It is only for the church, for a marble fitting, a window, and so on. If anyone would like a copy, please take one. If you cannot, that is all right; please pray for us. The financial crisis has held back many things we hoped to do, as it has for everyone. But we are not anxious. God will provide. May we all be well. I wish you a blessed beginning to Great Lent, which is coming soon. May you have the joy of Christ in your soul, and may the prayers of the fathers and all the saints shelter you. It has been a joy to be with you.

Το ελληνικό κείμενο ακολουθεί την ομιλία της πρωτότυπης ηχογράφησης. Τυχόν μουσική, ψαλμωδία ή δυσδιάκριτα σημεία διακρίνονται από την ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται.

Λήψη ελληνικής μεταγραφής (TXT)

Πολύ αγαπητοί μου, αδελφοί μου, και πάλι κοντά σας. Έχω λίγο άγχος που σας βλέπω τόσους πολλούς, αλλά ξέρω ότι η αγάπη σας μας περιβάλλει όλους και όταν νιώθεις ότι υπάρχουν άνθρωποι που σε αγαπούν, το άγχος αυτό κάπως φεύγει. Ευχαριστώ πάρα πολύ τη σεβασμιότητα του Μητροπολίτη σας, τον κύριο Χρυσόστομο, που μου έδωσε την ευλογία και άδεια να κάνω αυτή την ομιλία. Ευχαριστώ τους πατέρες της Χριστιανικής Ενώσεως, τον κύριο Πρόεδρο, χάρη στην επιμονή του οποίου μάλλον ήρθα, διότι βάζω ένα σημάδι όταν με καλούν να πάω σε κάποια ομιλία. Συνήθως αρνούμαι τις πρώτες φορές μέχρι να πάρει πάρει δύο-τρεις φορές τηλέφωνο κάποιος για να καταλάβω ότι πραγματικά το εννοεί. Γιατί έχει γίνει και λίγο μόδα να καλούμε ομιλητές, να έρθει ο τάδε που τον ξέρουμε, αυτόν που τον ακούμε.

Όταν δεις ότι αυτός που σε καλεί και όσοι κρύβονται πίσω από αυτόν που κάνει την πρόσκληση είναι άνθρωποι με αληθινή δίψα και αληθινή αναζήτηση του Θεού, τότε πραγματικά πηγαίνεις όχι μόνο για να δώσεις το λίγο που έχεις αλλά και για να πάρεις.

Εγώ παίρνω κοντά σας, παίρνω από τον αγώνα σας, παίρνω από την προσευχή σας, παίρνω από το άγχος σας, το οποίο πρέπει να το μετατρέψω μέσα μου σε ειρήνη θεϊκή και να σας το επιστρέψω ως ιερέας. Αλλά και εγώ πολλές φορές έχω άγχος. Ρώτησα τα παιδιά στο σχολείο μια φορά αν το άγχος ξεπερνιέται και μου είπε ένα παιδί: «Δεν ξεπερνιέται το άγχος. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι λίγο να το διαχειριστούμε, να το βάλουμε σε κάποιο πρόγραμμα στη ζωή μας, να το ελέγξουμε λίγο, αλλά δύσκολο να απαλλαγείς από το άγχος». Δεν ξέρω αν υπάρχει άνθρωπος εδώ σήμερα ή αν ξέρετε κάποιον συγγενή σας ο οποίος δεν έχει καθόλου άγχος. Καθόλου είναι δύσκολο να βρεις. Ο Κύριος δεν βρήκε άνθρωπο στην εποχή του που να μην έχει άγχος. Γι' αυτό και δεν είπε καμία στιγμή να γίνετε όλοι σαν τον τάδε, αλλά είπε να γίνετε όλοι σαν τα πουλάκια. Κοιτάξτε, λέει, τα πουλάκια του ουρανού, κοιτάξτε τα λουλουδάκια. Και λέει ο Άγιος Χρυσόστομος: «Για σκέψου, δεν βρήκε έναν άνθρωπο που να είναι τόσο ήρεμος, χωρίς άγχος, χωρίς αγωνία, χωρίς αναστάτωση, παρά μόνο τα πουλιά του ουρανού». Αυτά μόνο βρήκε να υποδείξει ως υπόδειγμα τι θα πει να μην έχεις άγχος και πώς να ζεις. Ζούμε σε πολύ δύσκολη εποχή. Η κρίση αυτή που ξεσπάει, και λένε ότι ακόμα δεν φάνηκαν τα...

τραγικά αποτελέσματά της, μας γεμίζει άγχος. Όλοι έχετε άγχος και όλοι έχουμε. Άνθρωποι αρχίζουν και αυτοκτονούν, πανικόβλητοι από την αγωνία τι θα συμβεί στη ζωή τους, στα παιδιά τους, στα χρήματά τους, στα δάνειά τους, στα έξοδά τους, στη δουλειά που χάνουν, στην υγεία που κλονίζεται. Ψυχολογικά προβλήματα εμφανίζονται.

Στην εξομολόγηση πολλούς ανθρώπους: «Κοιμάσαι καλά;» «Όχι, δεν κοιμάμαι». Μου λέει χτες μια κυρία: «Δεν κοιμήθηκα όλη νύχτα». Τα μάτια της ήταν έτσι κάπως μαύρα από κάτω και είπα να τη ρωτήσω αν κοιμάται, και δεν κοιμότανε. «Σκέφτομαι», λέει, «σκέφτομαι, σκέφτομαι». Τι είναι το άγχος; Το άγχος είναι μια αγωνία και ένας φόβος για κάτι που ακόμα δεν το έχουμε μπροστά μας ως πρόβλημα, αλλά αισθανόμαστε ότι έρχεται.

Είναι ένας φόβος, μια αγωνία, και χωρίς να έχεις κάτι μπροστά σου, το άγχος στο φέρνει και σε κάνει να νιώθεις σαν να το έχεις. Δηλαδή, κάθομαι στο σαλόνι στο σπίτι μου και διαβάζω ένα βιβλίο, είμαι ήσυχος, δεν έχω τίποτα. Το καλοριφέρ δουλεύει, έχω φάει και δεν πεινάω, έχω να κοιμηθώ, το κρεβάτι, είμαι καλά. Δεν έχω τίποτα που να με εμποδίζει. Μία σκέψη που μου έρχεται στο μυαλό είναι: «Τι θα κάνεις, πάτερ, μετά από λίγα χρόνια, αν οι γονείς σου γεράσουν πολύ και δεν έχεις τι να τους κάνεις;» Εκεί που κάθομαι με το βιβλίο και είμαι ήσυχος,

εκεί που κανένα λιοντάρι δεν έχει μπει στο δωμάτιό μου να με κατασπαράξει ή να κινδυνεύω και λοιπά, μόνο που αρχίζω και σκέφτομαι τι θα γίνει με το μέλλον στο σπίτι μου, με πιάνει ένα πράγμα στο στομάχι μου, με πιάνει ένα πράγμα στην καρδιά μου, με πιάνει η αναπνοή μου, δεν μπορώ να ανασάνω καλά. Αγωνία.

Ταχυκαρδία. Οι γονείς μου τώρα είναι μια χαρά, υγιέστατοι, δεν έχουν τίποτα, με τη βοήθεια του Θεού, δεν έχουν γεράσει πάρα πολύ. Αλλά το άγχος είναι ακριβώς αυτό: να φαντάζεσαι, να μεγαλοποιείς προβλήματα πριν ακόμα έρθουν να τα αντιμετωπίσεις. Και πριν το πάθεις, πριν το πάθεις το πρόβλημα, το παθαίνεις στην ψυχή σου. Φοβάσαι πριν συμβεί η δυσκολία και η ταλαιπωρία. Αυτό είναι το άγχος. Είναι ένας φόβος δηλαδή στην πραγματικότητα ανυπόστατος. Γι' αυτό και πολλοί Άγιοι λένε ότι είναι μία απάτη. Το άγχος κυρίως έχει να κάνει με λογισμούς. Θα πάω στον οδοντίατρο και την ώρα που θα κάτσω στην καρέκλα δεν μπορώ να αντέξω, γιατί μόνο που ακούω τα σβουράκια και τα μηχανήματα με πιάνει πανικός. Αυτό κρατάει μισή ώρα.

Άγχος όμως για τον οδοντίατρο μπορεί να κρατήσει μέρες, να το σκέφτεσαι από πριν: και πώς θα είναι, και πώς θα πάω, και αν δεν πιάσει η πρώτη νάρκωση και δεν πιάσει και η δεύτερη, και αν χρειαστεί να κάνω απονεύρωση και να νιώθω αυτό. Σκέφτεσαι, φαντάζεσαι, τρομάζεις και φοβάσαι. Αυτό είναι το άγχος. Αν καταλάβουμε την απάτη του, αν καταλάβουμε το ψέμα του, θα μπορέσουμε σε μεγάλο βαθμό να ηρεμήσουμε στην ψυχή μας. Έχει μεγάλη σημασία να μην είσαι στη ζωή σου μόνος. Όταν είσαι μόνος έχεις άγχος. Όταν έχεις ανθρώπους δίπλα σου που σε αγαπάνε, το άγχος σου μετριάζεται λίγο. Αν ήξερα τώρα ότι θα πάω να κάνω μια ομιλία σε ανθρώπους οι οποίοι δεν με εκτιμούν, δεν με σέβονται, δεν με αγαπούν, θα είχα πολύ μεγάλο άγχος. Αλλά επειδή ξέρω ότι με αγαπάτε και εσείς ξέρετε ότι σας αγαπώ, γι' αυτό το άγχος μου

πέφτει. Με ρώτησε μια φορά ένας, μου λέει: «Καλά ρε Παντελή, δεν ντρέπεσαι εκεί που μιλάς σε τόσο κόσμο; Δεν σε πιάνει κάτι;» Του λέω: «Εννοείται με πιάνει». Σε μερικούς συγγενείς μου ούτε μπορώ να μιλήσω, και δύο να είναι. Δεν μπορώ να μιλήσω γιατί ξέρω ότι μπορεί να πω κάτι και να πέσουν επάνω μου με αυτά που θα μου πούνε. Αλλά όταν έχω απέναντί μου ανθρώπους που με αγαπούν, το άγχος φεύγει. Το παιδί το οποίο στο σπίτι έχει γονείς που το μεγαλώνουν με αγάπη εξασφαλίζει ευτυχισμένα χρόνια όταν μεγαλώσει, με όσο γίνεται πιο λίγο άγχος, γιατί στο σπίτι του χόρτασε από ζεστασιά και αγάπη. Αγάπη. Άγχος ξέρετε πότε έχουμε πολύ; Όταν δεν περάσαμε πολύ ευτυχισμένα παιδικά χρόνια. Όταν δεν χορτάσαμε πολύ αγάπη από τους γονείς μας. Μπορεί να πήραμε φαγητό, μπορεί να πήραμε λεφτά, μπορεί

να πήραμε σπίτια και οικόπεδα, αλλά δεν πήραμε ζεστασιά. Δεν μας είπαν μερικές φορές: «Μπράβο παιδί μου, αξίζεις, σ' αγαπάω, είσαι σπουδαία ψυχή, έχεις προσωπικότητα σημαντική, σ' αγαπάει ο Θεός». Παρά μόνο παρατηρήσεις, απειλές, φοβίες, τρομοκρατίες. Αυτό όταν περάσει μέσα σου, βγαίνεις στη ζωή γενικώς αγχωμένος. Παντού. Πας για δουλειά, έχεις άγχος. Πας να μπεις στο αεροπλάνο, άλλο άγχος. Πας να παντρευτείς, άγχος μη δεν παντρευτείς. Παντρεύεσαι, άγχος μη και δεν κάνεις παιδί. Κάνεις παιδί, άγχος πώς θα το μεγαλώσω. Και το άγχος δεν σταματά, βρίσκει πολλούς τρόπους να εκδηλωθεί. Αγχωνόμαστε και για το παραμικρό. Ο καθένας έχει τα δικά του άγχη στη ζωή. Άλλοι αγχώνονται στο ύψος, δεν μπορούν να πάνε ψηλά.

Ψηλά σε κτίρια. Άλλος δεν μπορεί τους κλειστούς χώρους. Ξέρω άτομα στην Αθήνα που δεν μπορούν να μπουν σε λεωφορεία. «Δεν μπορώ, μόλις μπω μέσα αγχώνομαι, μόλις μπω σε κλειστό χώρο με πιάνει ένα πράγμα. Δεν μπορώ να αισθανθώ καλά». Άλλος αγχώνεται με τη δουλειά του, με την παρουσίαση μιας εισήγησης στον κόσμο. Όλα μπορούν να γίνουν αφορμή να βγει αυτή η εσωτερική μας ανασφάλεια, αυτός ο φόβος που βασιλεύει στην ψυχή μας. Όταν όμως έχεις καταλάβει ότι έχεις δυνατότητες στην ψυχή σου, ότι έχεις αξία, ότι ο Θεός σε αγαπάει και οι άνθρωποι σε αγαπούν, μπορείς να χειριστείς πολύ καλύτερα το άγχος σου και να πεις: «Εντάξει, δεν χάθηκε και ο κόσμος». Αυτοί που με βλέπουν

για μένα. Αυτοί που θα πάω για δουλειά να βρω δεν είναι απάνθρωποι, άνθρωποι είναι κι αυτοί, και βλέπεις τη ζωή διαφορετικά. Οι λογισμοί σου είναι πιο φωτεινοί, είναι πιο αισιόδοξοι, είναι πιο ελπιδοφόροι και έχει μεγάλη σημασία αυτό. Βοηθάει πάρα πολύ να μην έχουμε άγχος και να το ελέγχουμε κάπως η πίστη μας στην αγάπη και προστασία του Θεού. Το πιστεύουμε αυτό; Εγώ διαπιστώνω στο χώρο της Εκκλησίας τα τελευταία χρόνια ότι δεν αισθανόμαστε πολύ ζωντανά στην ψυχή μας εμπιστοσύνη στο Θεό. Λέμε ότι πιστεύουμε στο Θεό. Χτες ήρθανε κάποια άτομα να εξομολογηθούν. 80% από αυτά που ρώτησα, τους έκανα την ίδια ερώτηση: «Πώς πάει η ζωή σου; Πώς αισθάνεσαι;» Το 80% μου είπαν:

«Πάτερ, χάλια, πάτερ». Γιατί βρε παιδί μου τόσο χάλια; Γιατί νιώθεις τόσο χάλια στη ζωή σου; Γιατί όλα σου περνάνε αυτό το μήνυμα ότι η ζωή μου δεν είναι καλή, όλα τα βλέπω στραβά, όλα τα βλέπω μαύρα; Μας έχει περάσει αυτό στην Εκκλησία, ενώ ο Θεός μας λέει να μετανοούμε και να αγχωνόμαστε για τις αμαρτίες μας σε ένα μικρό βαθμό, μέχρι να το ξεπεράσουμε το ελάττωμά μας, και μετά να δώσουμε τη θέση στη χαρά, στην αισιοδοξία, στην ελπίδα, στην ευτυχία, στη σχέση μας με τον Θεό. Υπάρχουν άνθρωποι που από τότε που μπήκαν στην Εκκλησία μέχρι τα βαθιά τους γεράματα, για να μην πω μέχρι την ώρα που ξεψυχάνε, που μεγαλώνουν πνιγμένοι στο άγχος, ενοχές, ανασφάλειες, φοβίες και λένε ότι πιστεύουν στο Θεό. Τρέμουνε και το παραμικρό.

Λες: «Δεν πιστεύεις στον Θεό;» «Ναι, εντάξει, πιστεύω στον Θεό, αλλά δεν αντέχω το πρόβλημα του παιδιού μου. Πιστεύω στον Θεό, αλλά δεν ξέρω τι θα γίνει στο μέλλον». Ε, τότε τι κάνεις; Τι έμαθες μέσα στην Εκκλησία τόσα χρόνια; Αυτό μου είπε μια κυρία, ότι της το είπε η κόρη της. Της λέει: «Μαμά, και στην Εκκλησία που πας τόσα χρόνια, τι άλλαξε; Νευρική ήσουνα, νευρική είσαι. Πανικό εσύ είχες παλιά, πανικό έχεις και τώρα. Τι κάνεις μες στην Εκκλησία;» Πού είναι αυτή η αίσθηση ότι ο Θεός όχι απλώς υπάρχει, αλλά με αγαπάει και με προστατεύει και τα προβλήματά μου τα αναλαμβάνει και τα λύνει με τον τρόπο που αυτός ξέρει; Το πιστεύουμε αυτό; Όχι εδώ, αλλά εδώ. Αναγέννηση ψυχής έχουμε δηλαδή. Το να πάμε σε ένα συλλαλητήριο

να διακηρύξουμε την πίστη μας είναι ένα βήμα. Αλλά δεν σημαίνει ότι ένας που με το στόμα του λέει ότι πιστεύω στο Θεό, πράγματι πιστεύει στο Θεό. Το θέμα είναι μέσα σου να μπει και αυτή η πίστη, μέσα σου. Να το βγάλεις στα παιδιά σου, να το βγάλεις στην οικογένειά σου, να σε βλέπουν οι άλλοι ότι τα θέματα τα αντιμετωπίζεις με ηρεμία, με ψυχραιμία, με νηφαλιότητα. Αυτό θα πει δεν έχω άγχος, επειδή πιστεύω στο Θεό. Τι θα πει πιστεύω στο Θεό; Εμπιστεύομαι. Ξέρει ο Θεός τι θα γίνει στη ζωή μου και θα γίνει το καλύτερο. Το καλύτερο δεν θα πει φυσικά ότι δεν θα πονέσω, δεν θα πει ότι δεν θα πληγωθώ, δεν θα πει ότι δεν θα περάσω περιπέτειες. Θα περάσω περιπέτειες. Το καλό δεν σημαίνει πάντα και ευχάριστο. Θα πονέσω. Είναι και αυτό ένα λάθος που έχουμε κάνει μερικές φορές. Μπαίνουμε στην Εκκλησία νομίζοντας ότι τα προβλήματά μας θα λυθούν.

Κάποια φορά: «Έλα στην Εκκλησία να αλλάξει η ζωή σου». Και λένε μερικοί: «Ας πάω στην Εκκλησία, όλα καλά θα πάνε στην Εκκλησία. Μόλις γίνω χριστιανός, όλα θα πάνε ωραία, θα μου φύγει και το άγχος». Μα άμα μπεις στην Εκκλησία, τα προβλήματα αυξάνουν. Γιατί βλέπεις τον πραγματικό σου εαυτό και παλεύεις με τη ζωή. Δεν πετάς στα σύννεφα, βλέπεις τι σου γίνεται και μέσα σου και γύρω σου. Αυτό θα πει μπαίνω στην Εκκλησία. Και επειδή δεν είμαστε προετοιμασμένοι για περιπέτειες, αλλά νομίζουμε ότι όλα θα μας πάνε καλά, μετά ξαφνιαζόμαστε και λέμε: «Γιατί μου τα φέρνει έτσι όλα ο Θεός εμένα και με αγχώνει η ζωή;» Ο Θεός σε αντιμετωπίζει σαν παιδί Του. Γι' αυτό αφήνει και να περάσεις δοκιμασίες και περιπέτειες και στεναχώριες, όπως όλοι οι Άγιοι που πέρασαν στην Εκκλησία. Και εσύ το ίδιο θα περάσεις. Μου έλεγε ένας για τον πνευματικό του: «Πόσο τον ευχαριστώ».

Γιατί, λέει, με δίδαξε ένα πράγμα. Με δίδαξε στη ζωή μου να μην ξαφνιάζομαι και να μην αγχώνομαι με τα προβλήματα που συναντάω. Και όποτε πήγαινα και του έλεγα ότι έχω άγχος για ένα πρόβλημα, μου έλεγε, με προσγείωνε και μου έλεγε: «Και γιατί ξαφνιάστηκες; Τι περίμενες; Αυτή είναι η ζωή, παιδάκι μου. Η ζωή έχει και πόνο, πάρ' το απόφαση. Δηλαδή, εσύ τι περιμένεις; Να έρθεις να εξομολογηθείς και να σου φύγουν οι πόνοι; Η ζωή έτσι είναι, σκαμπανεβάσματα συνέχεια». Όταν το καταλάβεις αυτό και μάθεις να χαίρεσαι τη ζωή με τα καλά της και τα δύσκολά της, τότε θα γίνεις ένας κανονικός, φυσιολογικός, ευτυχισμένος άνθρωπος. Και τότε ο Θεός θα χτίσει μέσα στην ψυχή σου την ευλογία του και την αγιότητά του. Αυτό θα πει να είσαι χριστιανός, όχι να πετάς στα σύννεφα. Όταν λοιπόν είσαι προετοιμασμένος με μια τέτοια πίστη στο Θεό,

αγχώνεσαι για τα προβλήματα που συναντάς; Να είμαστε έτοιμοι, όλα μπορούν να συμβούν στη ζωή μας, ψυχολογικά να το περιμένουμε. Είμαι κοντά στο Θεό, ωραία, και τι πάει να πει αυτό; Πήγε το παιδί μου να βρει δουλειά και το διώξανε, και εγώ προχτές είχα κάνει και πρόσφορο, είχα πάει και στην Εκκλησία, εξομολογούμαι, πάω και στους κύκλους, και τι πάει να πει αυτό; Γι' αυτό πας στους κύκλους, για να λύνονται τα προβλήματά σου; Έτσι και τα εκατομμύρια του πλανήτη που βασανίζονται, τι είναι αυτοί οι άνθρωποι; Έτσι κι εσύ, όπως οι άλλοι, έτσι κι εμείς. Αν το καταλάβουμε θα φύγει το πολύ άγχος που μας περνάει: «Γιατί εμένα με αντιμετωπίζει έτσι ο Θεός;» Γιατί είσαι κανονικός άνθρωπος, γι' αυτό. Παιδί του είσαι κι εσύ. Θα δοκιμαστείς με περιπέτειες. Και σίγουρα είναι για το καλό σου. Ό,τι περνάς στη ζωή που σε αγχώνει, θα δεις ότι είναι για το καλό σου. Μου έλεγε μια γιαγιά μία φορά:

«Όταν γυρίζω στο παρελθόν και βλέπω τα νιάτα μου, οι πιο δυνατές στιγμές που με βοήθησαν να πλησιάσω τον Θεό ήταν δύσκολες στιγμές. Τώρα», λέει, «ευχαριστώ το Θεό. Τότε βέβαια», λέει, «πόναγα. Φώναζα, έκλαιγα, αγανακτούσα. Τώρα, όταν ρωτήσω τον εαυτό μου πότε στη ζωή σου δυνάμωσες, όταν είχα δυσκολευτεί και είχα αφεθεί. Τότε ήταν στιγμές που γινόταν μια δουλειά μέσα μου. Κάτι έκανε ο Θεός. Έπλαθε το χαρακτήρα μου, μόνο που δεν το καταλαβαίνεις τότε». Στα βαθιά γεράματα μερικοί το καταλαβαίνουν και λένε: «Τελικά αυτό είναι η ζωή. Αυτό είναι η ζωή». Μόλις μάθεις το μάθημά σου, έρχεται μια ώρα σιγά σιγά και φεύγεις από τον κόσμο αυτό. Τότε καταλαβαίνεις γιατί έζησες. Έτσι είμαστε όλοι. Σε καλό θα μας βγουν όλα. Και οι στεναχώριες, και οι φτώχειες, και οι αρρώστιες, και η μοναξιά, και η πολυτεκνία, και η ατεκνία,

ο γάμος και η αγαμία, όλα μπορούν να βγουν σε καλό. Δεν υπάρχει λόγος να μας πιάνει αυτός ο πανικός. Έχει μεγάλη σημασία επίσης να νιώθουμε την ενότητα μεταξύ μας. Όταν νιώθεις ενότητα δεν αγχώνεσαι. Όταν σε βλέπω και ξέρω ότι η προκοπή σου αντανακλά και σε μένα. Η ευτυχία σου είναι και ευτυχία μου. Και ξέρω ότι και εσύ νιώθεις το ίδιο για μένα.

Η δική μου πρόοδος σου δίνει χαρά, δεν θα έχουμε άγχος ο ένας για τον άλλον. Παντρεύεται το παιδί ενός γνωστού σου. Αν το βλέπεις σαν δική σου χαρά, δεν αγχώνεσαι για τα δικά σου παιδιά που ακόμα δεν παντρεύτηκαν. Άμα όμως νιώθεις ότι αυτοί είναι κάποιοι ξένοι, «γιατί αυτοί και όχι εμείς», δηλαδή ξεχωρίζεις τον εαυτό σου, σε πιάνει άγχος. Γι' αυτό ο Χριστός μας τόνισε πάρα πολύ το στοιχείο αυτό της ενότητας,

της αγάπης. Νιώθετε όλοι ενωμένοι, ώστε ο ένας να στηρίζει τον άλλον και να μην αγχώνεται από τα βάσανα της ζωής. Η χαρά του άλλου θα είναι και δική σου, ο πόνος του και δικός σου πόνος. Αυτά παίρνουν από την ψυχή μας τον πανικό και την αγωνία. Μερικοί αγχώνονται πάρα πολύ για το θάνατο.

«Εγώ αγχώνομαι με το θάνατο». Και είναι να μην αγχώνεσαι, αφού είναι, λέει, «φοβερότατον το του θανάτου μυστήριον». Όντως, λέει, όντως φοβερότατο, είναι φοβερό πράγμα. Όταν με ρώτησαν πριν λίγες μέρες που ήταν η ημερομηνία που γεννήθηκα, μου λέει ένας: «Σαν σήμερα γεννήθηκες;» Λέω: «Ναι». «Πόσο χρονών πήγες», λέει, «τώρα;» Και μόλις το συνειδητοποίησα και άρχισα να σκέφτομαι, και ένας άλλος με είδε και μου λέει: «Άσπρισες», λέει, «από τότε που σε έχω δει λίγο άσπρισες».

Λέω, εντάξει ρε παιδιά, όλοι είστε συνεννοημένοι, εντάξει, άσπρισες, μεγάλωσες, έκανες, γιατί μικρός έλεγα πότε να μεγαλώσω, είχα άγχος να μεγαλώσω, τώρα έχω άγχος γιατί μεγαλώνω. Και λέω, Θεέ μου, θα φτάσω σε λίγο και θα λέω, περνάνε τα χρόνια, περνάνε τα χρόνια. Και όταν φτάσεις να μεγαλώσεις πολύ και ξέρεις ότι δεν έχεις και πάρα πολλές δεκαετίες ακόμα μπροστά σου, αγχώνεσαι. Και όταν είχα πάει μια φορά στο Άγιο Όρος, ρώτησα έναν γέροντα, του λέω, πάτερ, τι γίνεται με το θάνατο; Κοίταξε να δεις, μου λέει, είναι απλά

Εγώ παραδίνομαι στο σώμα της ανθρωπότητας, στο σώμα του κόσμου. Όπως όλοι οι άνθρωποι πεθαίνουν, μπαίνω κι εγώ στη σειρά μου με ηρεμία και δεν παλεύω αυτό το άλυτο μυστήριο. Αυτό, μου λέει, παιδί μου, μόνο με την πίστη αντιμετωπίζεται. Θα πεθάνουμε, λέει. Η γιαγιά μου πέθανε, ο παππούς μου πέθανε. Όπως μπόρεσαν αυτοί και ξεπέρασαν αυτό το δύσκολο

σημείο της ζωής μας για να πάμε στην άλλη ζωή, έτσι θα παραδοθούμε στον Θεό και θα πούμε: «Κύριε, όπως όλοι, και εγώ και εμείς». Όταν ήρθε η ώρα μας, με εμπιστοσύνη στον Θεό, αρκεί να είμαστε έτοιμοι όπως μας θέλει ο Θεός. Δεν χρειάζεται πανικός. Ζήσε τη ζωή σου σωστά και θα φύγεις και σωστά. Είναι σίγουρο. Όποιος ζήσει το σήμερα όπως το θέλει ο Θεός, θα φύγει και όπως το θέλει ο Θεός.

Το ερώτημα το έθεσαν ωραία μια φορά οι Αναρχικοί όμως σε έναν τοίχο και έγραψαν: λέμε μερικές φορές εμείς «Υπάρχει ζωή μετά το θάνατο;». Το ερώτημα αυτό θα λυθεί αν απαντήσουμε στο δικό τους ερώτημα που έγραψαν οι Αναρχικοί και έλεγαν: «Υπάρχει ζωή πριν το θάνατο;». Ζούμε, δεν πεθάναμε, είμαστε ζωντανοί όλοι τώρα εδώ, αλλά ζούμε; Είναι ζωή αυτή που κάνουμε μερικές φορές; Μην αγωνιάζετε μετά. Ζήσε το σήμερα όπως το θέλει ο Θεός.

Άρτον ημών τον επιούσιον εδώ σήμερα, και για αύριο θα δούμε. Και αν ζεις ευτυχισμένα και ευλογημένα τη ζωή σου όπως τη θέλει ο Θεός κάθε μέρα στο τώρα, τότε θα έρθει ήσυχα και αυτή η ώρα του θανάτου. Οπότε το άγχος αυτό σιγά σιγά το αντιμετωπίζουμε όσο γίνεται πιο ήρεμα. Όσο γίνεται. Γιατί δεν είναι εύκολο κι αυτό. Ευχαριστώ. Έχει μεγάλη σημασία να καταλάβουμε ότι οι λογισμοί μας θέλουν διόρθωση για να απαλλαγούμε από τη μεγάλη ανασφάλεια που μας φέρνουν. Οι σκέψεις μας μπορούν να μας αρρωστήσουν. Οι σκέψεις. Σκέψεις και αγωνίες και φοβίες που, αν σου πει κανείς «Τι είναι; Για δείξε μου αυτά που φοβάσαι», είναι εδώ. Σκέψεις, λογισμοί. Αν αλλάξεις τους λογισμούς σου και τους κάνεις, όπως λέει ο Άγιος Νικόδημος, φωτεινούς λογισμούς.

Έτσι εξηγεί και το κεράκι που ανάβεις. Μία από τις εξηγήσεις που είναι για το κερί που ανάβουμε είναι να λέμε μέσα μας: «Χριστέ μου, όπως το κεράκι αυτό φωτίζει, έτσι βάλε στο μυαλό μου φωτεινές σκέψεις. Να σκέφτομαι με φως μπροστά μου και όχι με σκοτάδι». Να αλλάξουμε τις σκέψεις μας. Να παρακαλάμε τον Χριστό μας να μας αλλάξει τους λογισμούς. Όλοι σκεφτόμαστε εύκολα το κακό και αγχωνόμαστε.

Μου στείλανε ένα email ένα παιδί με μια στατιστική και είχε έναν κύκλο που έδειχνε με χρώματα τι νιώθουν οι μάνες όταν το παιδί τους δεν σηκώνει το κινητό. Και είχε σε μεγάλο, μεγάλο χρώμα ότι «το παιδί μου κάτι έπαθε». Και μόνο μια μικρή γραμμούλα έλεγε εκεί στη στατιστική ότι το παιδί δεν άκουσε το κινητό. Δεν το άκουσε. Ή κάποιος άλλος να σκεφτεί ότι είναι απασχολημένο.

Ευχαριστώ. Ήταν ζωγραφισμένο ότι «το παιδί μου έπαθε κάτι». Γιατί λείπει το παιδί, κάτι έχει γίνει με το παιδί. Η ώρα πέρασε, πάρε γρήγορα την αστυνομία, το παιδί κάτι έπαθε, και το παιδί γυρίζει ήρεμα. Το μυαλό μας γυρίζει εύκολα στον κίνδυνο, στην απειλή, στην καταστροφή, στο φόβο. Και άμα είστε παντρεμένοι και είναι έτσι και ο άντρας, είναι έτσι και η γυναίκα, κλάψ' τα, Χαράλαμπε. Και κλαίγεται ο ένας και κλαίγεται και ο άλλος. Δύσκολη κατάσταση. Πρέπει να βρεθεί στο σπίτι ένας ο οποίος να τινάζει λίγο τους λογισμούς, να τους διώχνει αυτούς από το κεφάλι του και να μεταδίδει ελπίδα, αισιοδοξία και ζωντανή πίστη την οποία δεν έχουμε. Γιατί όλοι φανταζόμαστε ότι η Ελλάδα θα έρθει σε μια καταστροφική στιγμή.

Μπορούμε να φανταστούμε την Ελλάδα να είναι μέσα στη βοήθεια του Θεού και στη χάρη Του. Πήγα σε ένα σπίτι μια φορά να κάνω ένα ευχέλαιο. Δεν το συνηθίζω, γιατί δεν έχω πολύ χρόνο. Αλλά και για άλλους λόγους τώρα δεν το συνηθίζω. Γιατί πρέπει να έχεις πίστη όταν καλείς κάποιον. Εσύ έχεις τόσο άγχος με την αρρώστια σου, που πιο πολύ είναι το άγχος για την αρρώστια παρά η ελπίδα στο Θεό. Τι περιμένεις να κάνεις; Μου λέει λοιπόν ένας: «Πάτερ, κάντε και εσείς το ευχέλαιο, μπας και γίνει και τίποτα». Του λέω: «Δεν θα γίνει τίποτα». Λέει: «Πού το ξέρετε; Ακόμα δεν το κάνατε». «Εγώ δεν το έκανα», του λέω, «αλλά εσύ το έκανες μέσα σου, το έφερες αυτό στο μυαλό σου ότι η αποτυχία είναι σίγουρη. Τι είπες», του λέω, «πριν λίγο; Μπας και γίνει τίποτα. Δεν πιστεύεις. Πιστεύεις ότι θα γίνει θαύμα; Πιστεύεις, μπορείς να το φανταστείς στην ψυχή σου ότι θα αλλάξει ο άνθρωπός σου;»

Να δώσει η κοπέλα Αγγλικά, δεν είναι τρίτη φορά στο προφίσιανσι, το πτυχίο. «Πάτερ, κάντε προσευχή», μου λέει, «που δεν το βλέπω, δεν περνάω, δεν το βλέπω, δεν περνάω». «Πολύ ευχαρίστως», λέω, «να μην περάσεις». «Μα», μου λέει, «αφού, όχι, να περάσω. Που δεν το βλέπω». Της λέω: «Κοίταξε να δεις, είδες τι ρήμα χρησιμοποίησες; Λες “που δεν το βλέπω”. Αυτό είναι το μυστικό. Μάθε να το βλέπεις. Αυτό που περιμένεις να το βλέπεις σαν να γίνεται από τώρα για να γίνει, αλλιώς δεν γίνεται». Αν πιστεύεις πιο πολύ στην αποτυχία του άγχους σου, θα σου πει ο Χριστός μας αυτό που είπε: «Γενηθήτω κατά την πίστη σου». Αφού πιστεύεις ότι θα αποτύχεις, ας αποτύχεις. Είναι ανάγκη να πιστεύουμε στη δύναμη του Κυρίου. Δεν έχουμε αυτή την πίστη στη ζωή μας, γι' αυτό μας πνίγει το άγχος.

Μου αρέσει πάρα πολύ το περιστατικό αυτό με τους λεπρούς.

Το έχετε ακούσει που τους έστειλε ο Κύριος να πάνε στους γιατρούς, στους ιερείς, να δείξουν ότι είναι καλά, ενώ ήταν γεμάτοι λέπρα. Δεν τους έκανε καλά. Τους έστειλε ενώ ήταν λεπροί και τους λέει: «Πηγαίνετε στους ιερείς να δείξετε ότι είστε καλά». Αυτοί είχαν το άγχος της ασθένειας, της αρρώστιας, του εξοστρακισμού. Ήταν έξω από την πόλη, γιατί ο κόσμος δεν τους δεχόταν μέσα στην κοινωνία τους. Και αν ήμουν στη θέση τους θα έλεγα στον Κύριο: «Κύριε, κάνε με πρώτα καλά και να πάω να δείξω στους ιερείς ότι είμαι καλά. Τι να πάω να δείξω αφού έχω λέπρα;» «Πηγαίνετε». Και τι λέει μετά στο Ευαγγέλιο; Πήγαν και εν τω υπάγειν αυτούς... Έλατε που είστε καλοί οι άνθρωποι της Εκκλησίας. Και εγώ τα ήξερα αυτά και εμένα μου άρεσε όταν μίλαγε ο ομιλητής και συμπλήρωνα τη λέξη. Εκαθαρίσθησαν. Ενώ πήγαιναν, λέει, στην πορεία με πίστη αυτοί οι άνθρωποι, για φανταστείτε την ώρα που πήγαιναν

μυαλό τους, στην ψυχή τους, τι ένιωθαν; Δεν ένιωθαν την υγεία; Λοιπόν, και λέγανε: «Είμαστε λεπροί, αλλά ο Κύριος μας είπε θα γίνουμε καλά». Λοιπόν, ας τη λέπρα που κοιτάμε, δεν βλέπω τη λέπρα, εγώ βλέπω την υγεία, βλέπω την υγεία. Και ενώ πίστευαν στα λόγια του Κυρίου, ενεργοποιήθηκε η χάρη του Κυρίου σε συνδυασμό με την πίστη τους και εν τω υπάγειν αυτούς εκαθαρίσθησαν. Αυτό θα πει να πιστεύω και οι λογισμοί μου να γίνονται φωτεινοί. Μεγάλη υπόθεση αυτό. Έτσι φεύγει το άγχος σου. Να βλέπεις τη ζωή σου μέσα στο φως του Χριστού και όχι να ξυπνάς από το πρωί και να σου λένε: «Τι νέα; Πώς πας; Τι κάνεις;» «Τι να κάνεις; Χάλια. Τι να κάνεις, μια μέρα κι αυτή σαν τις άλλες, να δούμε πώς θα περάσουμε και σήμερα». Μα εσύ ξεκινάς τη ζωή σου προκαταβολικά μες στην κατάθλιψη, από το πρωί.

Με τον καφέ πίνεις την κατάθλιψη. Πώς θα πάει καλά η μέρα σου; Αυτή είναι η διαφορά. Μια κοπέλα από την Κύπρο δεν έκανε παιδί. Ήταν παντρεμένη για πολλά χρόνια. Και της λέω: «Θα κάνεις παιδί», της λέω. «Το πιστεύω», της λέω. «Θα σου δώσει ο Θεός παιδί». Ήταν πολύ καλή ψυχή με τον άντρα της. Πολύ αγαπημένα παιδιά. Και μου λέει μια μέρα, μου γράφει ένα γράμμα: «Πάτερ, το πιστεύω ότι θα κάνω παιδί. Έχω άγχος», λέει, «μήπως δεν κάνω, αλλά το πίστεψα», λέει, «ότι θα κάνω. Και μερικές φορές αισθάνομαι», λέει, «σαν να είμαι ήδη έγκυος, δηλαδή σαν να έρχεται το παιδί μου». Εγώ έλεγα: «Θεέ μου, μακάρι τώρα, τέτοια πίστη έχει αυτή, εγώ λίγο πίστευα αλλά αυτή το ζει». Πέρασε ένας χρόνος, πέρασαν δύο χρόνια.

Έγραφε αυτή, ντρεπόμουν εγώ να απαντάω, γιατί τελειώσανε και οι παρηγοριές μου. Εντάξει, έλεγα στην αρχή, έλεγα «υπομονή, ο Θεός θα δοκιμάσει», εντάξει, με δοκίμασε, ένα χρόνο, δύο χρόνια. Μετά δεν ήξερα τι να απαντήσω, άλλαζα θέμα. Και μετά από λίγο, τώρα πέρασαν λίγοι μήνες, και μου γράφει: «Πάτερ, δεν μπορώ να το πιστέψω, θα τρελαθώ», μου λέει. «Είμαι έγκυος. Θα κάνω», μου λέει, «μια εξέταση εδώ για σιγουριά, το τεστ αυτό στον γιατρό, αλλά είμαι έγκυος». Τρελάθηκα από τη χαρά μου.

Γιατί έτσι όπως το ζούσε μέσα της επηρέασε όλη την ψυχή της και όλο το κορμί της και όλη την ψυχική της κατάσταση που ο Θεός είδε ότι μπορεί σε αυτό το σώμα, σε αυτή την ψυχή να γίνει το θαύμα. Για να γίνει το θαύμα χρειάζεται κατάλληλο έδαφος και το έδαφος δεν είναι ο πανικός, δεν είναι το άγχος. Αυτό θα πει πιστεύω στον Θεό.

Τώρα αυτή η κοπέλα να έχει άγχος, αφού αισθάνεται και ότι ο Θεός υπάρχει και μπαίνει στη ζωή μου και μου αλλάζει τα πράγματα και μου τα κάνει όλα καινούργια. Αυτή είναι η διαφορά. Μία άλλη κοπέλα μου λέει: «Εγώ πιστεύω», λέει, «Πάτερ, και αρχίζω και πλέκω. Και πλέκω», μου λέει, «μωρουδιακά. Δεν είμαι έγκυος και τα κάνω», λέει, «και μπλε. Θα είναι αγόρι». Ωραία! Δεν ξέρω τι θα κάνει, αλλά έτσι όπως το άκουσε και έτσι όπως το πίστεψε, της είπα ότι αυτό θα πει να πιστεύεις. Όχι διχασμένος άνθρωπος, δίβουλη ψυχή, ακατάστατη. Να λέω και να ξελέω. Ο Θεός ξέρει ότι δεν μπορούμε να τον κοροϊδέψουμε. Το πιστεύεις; Αν το πιστεύεις, με τη βοήθεια του Θεού θα γίνει. Εμείς κυρίως πιστεύουμε ότι δεν θα γίνει και γι' αυτό όμως δεν γίνεται. Και κάτι άλλο να σας πω παρήγορο, όσα πράγματα στη ζωή μου αγχώθηκα

ότι θα τα πάθω, δηλαδή προβλήματα, ότι θα έρθουν κάποια προβλήματα, το 95% πέστε το δεν ήρθαν. Ήταν μόνο στις σκέψεις μου. Φοβόμουνα το ένα, δεν έγινε. Φοβόμουνα το άλλο, όλα καλά πήγαιναν. Μόνο σκέψεις είχα. Έλεγα, σιγά, μήπως στο πανεπιστήμιο, αγωνία, μια χρονιά, τρελοκομείο, διάβασμα, αγωνία, άγχος, η καρδιά μας, πάλι η κατάσταση, πολλή πίεση. Πέρασα στο πανεπιστήμιο, μου λέει ο πνευματικός μου: «Τώρα, παιδί μου, να αισθανθείς εμπιστοσύνη στο Θεό. Σου απέδειξε ότι σε αγαπάει. Αυτό να σου γίνει μάθημα στο παρακάτω βήμα». «Ναι, πάτερ, ναι, τώρα βέβαια, τώρα θα πιστεύω πάντα». Πέρασε ο καιρός, μπήκα στο πανεπιστήμιο, μετά τώρα έχω άγχος να βγω, μετά έχω άγχος να βρω δουλειά, μετά έχω άγχος να δω τι θα γίνει. Και συνέχεια, συνέχεια φοβίες που καμία από αυτές δεν έγινε. Για σκεφτείτε τι σας φοβίζει αυτή τη στιγμή.

Θα πεινάσουμε, θα αρρωστήσουμε, θα μας βγάλουν στους δρόμους. Αυτά δεν θα τα πάθουμε έτσι όπως τα φανταζόμαστε. Σε υπερβολικό βαθμό τα φανταζόμαστε. Και αυτοί που όντως πεινούν είναι πιο αισιόδοξοι από εμάς και πιο δυναμικοί και παλεύουν τη ζωή. Εμείς τα έχουμε όλα πολλές φορές και μας τρελαίνουν οι σκέψεις. Γι' αυτό σας είπα, ο Χριστός μας να μπει στο μυαλό να μας αλλάξει τις σκέψεις. Μια κοπέλα το 2000 είχε άγχος ότι δεν θα παντρευτεί και μου το μετέδωσε και εμένα, γιατί όταν πάνε στον πνευματικό μερικοί άνθρωποι έχουν το χάρισμα, τον πανικό τους, αν δεν δουν τον πνευματικό να πανικοβάλλεται κι αυτός, δεν ησυχάζουν. Ας πούμε, δεν σου αρκεί να σου πει ότι «παιδί μου, ηρέμησε», «μα πάτερ, πώς το λέτε να ηρεμήσω;» Ας πούμε, δεν αναγνωρίζετε ότι έχω πρόβλημα, ώσπου σε κάνει να νιώθεις κι εσύ ότι είναι φοβερό αυτό που περνάς, αξιοφοβερό. Αρρώστησε και αυτή, κόντεψα να αρρωστήσω κι εγώ. Το 2010

Δεν θα παντρευτώ, δεν θα κάνω. Το 2004 τακτοποιήθηκε η ζωή της. Είδες, της λέω, που είχες αγχωθεί; Να, τελικά τακτοποιήθηκες. Ναι, αλλά τώρα, πάτερ, δεν ξέρω αν θα κάνω παιδί. Λοιπόν, σε παρακαλώ, άφησέ με ήσυχο, κάνε ό,τι θέλεις. Το μάθημά σου το πήρες. Ο Κύριος σου έδειξε ότι υπάρχει και επεμβαίνει στη ζωή σου. Εσύ, της λέω, το έχεις κάνει μάλλον μέσα σου σαν κάτι... Δεν μπορείς χωρίς αυτό. Ξέρετε ότι υπάρχει ένα σατανίδιο μέσα μας που όταν αγχώνεσαι και μετά δεν αγχώνεσαι, σου φαίνεται λίγο παράξενο. Δεν μπορείς χωρίς πρόβλημα, θέλεις κάτι να έχεις. Σαν κάτι γείτονες που έχουμε και τσακωνόμαστε, ξαφνικά μετακομίζουν αυτοί και κοιτάμε απέναντι να βρεθεί κανένας άλλος μετά να τσακωθούμε. Τώρα, τίποτα δεν θα έχουμε στη ζωή; Έχουμε μέσα μας μερικές φορές αυτή την επιθυμία να τρωγόμαστε με κάτι. Να αγχωνόμαστε με κάτι. Αυτό το πράγμα είναι μαρτύριο.

Κρίμα. Είναι και κληρονομικό βέβαια σε μερικούς, έχει να κάνει με γονείς τους, έχει να κάνει με παππούδες τους και γιαγιάδες τους. Είναι αγχωτικοί μερικοί τύποι, με το παραμικρό. Όχι, σε τραπέζι να σου κάνουνε, για καφέ να πας δηλαδή, για έναν απλό καφέ να σου κάνουνε μπορεί να τους πιάσει πανικός. Κι άλλοι είναι που είναι ήρεμοι, ο κόσμος να καίγεται, δεν τους πειράζει τίποτα, ήρεμοι. Είναι ο χαρακτήρας τους αυτός. Μπορούμε όμως να κάνουμε κάτι, λίγο να ελέγξουμε την κατάστασή μας. Λοιπόν, να μην φοβόμαστε πριν συμβεί κάτι τόσο κακό. Δεν θα συμβεί. Κι αν συμβεί όμως, σίγουρα ο Θεός θα μας βοηθήσει να το αντιμετωπίσουμε. Δεν υπάρχει περίπτωση. Έχεις δύναμη. Να και ένα άλλο πρόβλημα. Πολλοί χριστιανοί, από την πολλή τους καλοσύνη και ευαισθησία και λεπτότητα του χαρακτήρα τους, αισθάνονται συνέχεια ανίκανοι. Έχουν μπερδέψει την ταπείνωση

με την ανικανότητα, ότι εγώ είμαι ανάξιος, ανίκανος, δεν μπορώ να κάνω τίποτα στη ζωή μου. Είναι λάθος αυτό. Ο Απόστολος Παύλος έλεγε ότι «πάντα ισχύω εν τω ενδυναμούντί με Χριστώ». Μπορώ τα πάντα να κάνω. Είναι εγωιστική αυτή η φράση του; Όχι, δεν είναι εγωιστική, είναι αληθινή. Μπορώ τα πάντα, μόνος μου δεν μπορώ τίποτα. Εγώ είμαι ανίκανος, ανάξιος, ένα πλάσμα ασήμαντο και φτωχό, είμαι χώμα, αλλά με τη βοήθεια του Θεού μπορώ πολλά πράγματα να κάνω. Υπάρχουν πολλές ψυχές που έχουν μεγαλώσει πιστεύοντας συνέχεια αυτό: «Δεν μπορώ εγώ στη ζωή μου να τα καταφέρω, δεν μπορώ να αντέξω, δεν μπορώ να σταθώ δυνατός και δυνατή». Γιατί δεν μπορείς;

Δεν μπορείς; Μπορούμε. Έχουμε τη χάρη του Θεού. Έχουμε το Άγιο Βάπτισμα, έχουμε δώρα, έχουμε ταλέντα που μας τα έχει δώσει ο Θεός και θα ενεργοποιηθούν την ώρα τη δύσκολη. Αυτό το πράγμα να το λέμε στον εαυτό μας.

Το ξεχνάμε. Βλέπετε, ο Κύριος κάθε φορά που μίλαγε για το πάθος του, που ήταν μια κατάσταση όντως γεμάτη άγχος, η έννοια του θανάτου, ως άνθρωπος και ο Κύριος μπροστά στο θάνατο αισθανόταν αμήχανα. Ο θάνατος δεν του ταίριαζε, αλλά έλεγε, ας πούμε, «Περίλυπός εστιν η ψυχή μου», πονώ, με φοβίζει ο θάνατος, αλλά ποτέ δεν μίλαγε μόνο για το άγχος του θανάτου. Πάντοτε μίλαγε και για την επερχόμενη Ανάσταση. Έτσι να σκεφτόμαστε. Ο πόνος μου θα ακολουθηθεί από κάποια λύση που θα δώσει ο Θεός. Δεν θα έχω μόνο προβλήματα στη ζωή, θα έχω και χαρίσματα, θα έχω και δυνάμεις, θα έχω και ικανότητες να τα βγάλω πέρα. Αυτά τα δύο να συμπορεύονται. Και είμαι αδύναμος και φοβάμαι,

και μπορώ να νικήσω με τη βοήθεια του Θεού. Και επειδή την ώρα που αγχωνόμαστε μας πιάνει μια δυσφορία και η αναπνοή μας γίνεται πολύ βιαστική και ένα τρέμουλο και αναστατώνεται το στομάχι μας, και τα παιδιά τα μικρά το πρωί όταν πάνε στο σχολείο, αν δεν έχουν διαβάσει κανένα μάθημα, ούτε πρωινό θέλουν να φάνε. Μερικά ανακατεύονται πολύ και δεν θέλουν τίποτα και τρέμουνε από την αναπνοή τους. Λέει στη Φιλοκαλία κάτι πολύ ωραίο. Επειδή η αναπνοή σου την ώρα της ταραχής και του άγχους γίνεται ακατάστατη, εσύ, λέει, κάνε την ανάποδη κίνηση. Μάθε να προσεύχεσαι με το όνομα του Χριστού και γαλήνεψε λίγο την αναπνοή σου. Όταν είσαι ήρεμος, αναπνέεις ήρεμα. Όταν είσαι ταραγμένος,

σπασμωδικά, λαχανιάζεις, τρέμεις. Λοιπόν, κάτσε, λέει, και εκεί που πάει να σε πιάσει η ταραχή για ένα πρόβλημα, πάρε βαθιές ανάσες με το όνομα του Χριστού και, λέει, να καταπίνεις και να βγάζεις, εισπνοή και εκπνοή, να γίνει το οξυγόνο της ψυχής σου το όνομα του Χριστού και δοκίμασέ το να δεις πώς θα ηρεμήσεις. Την ώρα που ακούς μια δυσάρεστη είδηση, κάνε προσευχή, ηρεμώντας όμως ταυτόχρονα και την αναπνοή σου. Δηλαδή εισπνέεις και λες: «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησέ με». Δεν σκέφτεσαι το πρόβλημα, το μυαλό σου το παίρνεις από το πρόβλημα. Ο πειρασμός θα σου λέει βέβαια: «Αύριο χρωστάς λεφτά. Θα έρθουν να σε πάρουν, θα σου κάνουν το σπίτι κατάσχεση. Χρωστάς το ενοίκιο». Όχι, όχι, τίποτα. Εσύ να αναπνέεις ήρεμα, βαθιά και να λες το όνομα του Χριστού. Αυτό στο σπίτι.

Όταν οδηγάει κανείς, επίσης μπορεί να το κάνει. Και όταν ξαπλώνει να κοιμηθεί κανείς, επίσης μπορεί να το κάνει. Να κοιμάται αναπνέοντας και εκπνέοντας βαθιά με το όνομα του Χριστού. Είναι πολύ αγχολυτικό αυτό. Δηλαδή, απαλλάσσεσαι πολύ από το άγχος. Με αυτή τη γαλήνια αναπνοή, δοκιμάστε το και θα δείτε πόσο πολύ πιάνει. Κοιμάσαι πολύ εύκολα με το όνομα του Χριστού. Λοιπόν, εσείς τι καταλάβατε; Περιμένατε σήμερα ότι με αυτή την ομιλία θα μας περάσει το άγχος; Όχι. Αφού θα την ξανακάνω κι αλλού. Άρα τι σημαίνει αυτό; Ότι οι ομιλίες γίνονται για να κάνουμε μέσα μας μία υπενθύμιση. Δηλαδή, λέει πάλι στη Φιλοκαλία, ένα μεγάλο πρόβλημα της ανθρώπινης ψυχής από τότε που έχασε το Θεό στον Παράδεισο είναι η λήθη. Λήθη, μια λέξη στα ελληνικά.

Μπράβο. Λησμοσύνη, λησμονιά. Ξεχνιόμαστε. Όλα αυτά που λέμε από μικρά παιδιά τα ξέρουμε και τα συζητάμε. Στο κατηχητικό μας, στην ομάδα μας, στην ενορία μας, στους κύκλους μας, τα λέμε συνέχεια. Τι γίνεται όμως την ώρα του πειρασμού και της δοκιμασίας; Τα ξεχάσαμε όλα. Εγώ που τώρα τα λέω, όταν πάω να γυρίσω στην Αθήνα και στον δρόμο κάτι συμβεί, κάτι τρομάξω, θα τα ξεχάσω όλα αυτά και θα με πιάσει πανικός. Γιατί; Γιατί ξεχνάω. Γι' αυτό να παρακαλάμε τον Θεό να μην ξεχνάμε αυτές τις αλήθειες. Ποιες; Ότι ο Χριστός μας αγαπάει πάρα πάρα πολύ. Αν αυτό το αισθανόμασταν, ότι είμαστε στο επίκεντρο της θεϊκής αγάπης, τώρα που θα τελειώσουμε σε λίγο θα ήθελα να σας χαιρετήσω όλους, αλλά δεν μπορώ ίσως να σας χαιρετήσω όλους. Δεν έχει καμία σημασία αν ο καθένας καταλάβει ότι

είτε με χαιρετήσει είτε δεν με χαιρετήσει ο μιλητής, μ' αγαπάει ο Θεός του σύμπαντος πολύ προσωπικά εμένα, θα πάρει μεγάλη δύναμη και μεγάλη χαρά στην ψυχή του και γαλήνη. Μ' αγαπάει ο Θεός. Να το λες αυτό μέσα σου. Όταν ξυπνάς το πρωί, να αισθάνεσαι τη θεία αγάπη να κυκλώνει την ψυχή σου. Είμαι ένα αγαπημένο πλάσμα του Θεού. Μπορεί την παραμονή να τσακώθηκες με τον άντρα σου και μπορεί να κρατάτε μούτρα και να μην μιλήσατε. Δεν έχει σημασία, ο Θεός σ' αγαπάει. Ο Θεός δεν τσακώνεται, δεν παρεξηγείται. Σ' αγαπάει κάθε στιγμή. Αυτό να το λες μέσα σου, με αγαπάει ο Θεός. Χριστέ μου, σε ευχαριστώ που με αγαπάς. Αξίζω, έχω προσωπικότητα για χάρη της οποίας εσύ σταυρώθηκες. Τονώστε την ψυχή σας. Το έχουμε ανάγκη να τονώσουμε την ψυχή μας, όλοι μας.

Δηλαδή, λίγη ώθηση να ζωντανέψει αυτό το πεσμένο λουλουδάκι, το μαραζωμένο λουλούδι που είναι μέσα μας. Είμαστε όλοι μαραζωμένοι από τα προβλήματα και όλοι θέλουμε κάποιον να μας πει μια καλή κουβέντα, ένα καλό λόγο, να μας πάρει λίγο το άγχος. Ποιους πνευματικούς αγαπάμε συνήθως; Αυτούς που μπορούν να μας πάρουν το άγχος. Εκτός από τις αμαρτίες που τις παίρνουν όλοι οι πνευματικοί, αλλά εμείς λέμε: όταν του μιλάω αυτού του παππούλη, γαληνεύει η ψυχή μου. Όταν του μιλάω, παρηγοριέμαι. Αυτό θέλουμε όλοι. Να το νιώθουμε αυτό πρωτίστως από τον Θεό και από τους ανθρώπους του Θεού. Να κοιτάμε λίγο μακριά στα προβλήματά μας που μας αγχώνουν και να λέμε: «Ηρέμησε, σήμερα είναι δύσκολα τα πράγματα». Δες λίγο μακριά, θα περάσει κι αυτό. Θα περάσει. Μετά από πέντε χρόνια, αυτό που σήμερα μας αγχώνει θα είναι αστεία ανάμνηση.

Έστω ένας κακός εφιάλτης που πέρασε όμως, πέρασε. Εντάξει, σήμερα δεν έχεις δουλειά. Άμα σε δω μετά από πέντε χρόνια, δεν θα έχεις δουλειά πάλι; Θα έχεις. Τώρα όμως εσύ τόσο πολύ το έχεις αυτό μέσα σου μεγαλοποιήσει, τόσο πολύ σε έχει κουράσει, σε έχει τσακίσει, που λες η ζωή μου όλη διαλύθηκε. Ε, δεν διαλύθηκε, θα ζήσεις, θα ζήσεις, δεν θα πεθάνεις. Να κοιτάμε στο μέλλον τη βοήθεια του Θεού που έρχεται. Έρχεται η βοήθεια του Θεού. Να θυμόμαστε τις υποσχέσεις του Χριστού, που μας έδωσε υπόσχεση ότι θα είναι μαζί μας σε όλα μας τα προβλήματα. Που μας είπε ότι ποτέ ένα πρόβλημα δεν θα είναι μεγαλύτερο από τις αντοχές μας. Που μας είπε ότι θα μας γεμίσει θαύματα και θα μας δώσει δύναμη να κάνουμε αυτά που έκανε Αυτός και ακόμα πιο πολλά. Και να ζούμε όσο μπορούμε το παρόν της στιγμής της σημερινής.

Να βάζουμε μια φραγή στο μυαλό μας για τα πολύ πολύ μακρινά πράγματα, για να μην αρρωσταίνουμε. Πώς το λέει; Αρκείται η μέρα η κακία αυτής. Αρκετά για σήμερα οι στεναχώριες. Τώρα τι θα κάνω μεθαύριο, αν θα μου κόψουν τη σύνταξη κι άλλο μετά από κανένα μήνα; Εντάξει, θα κλάψω μετά από ένα μήνα. Γιατί να κλαίω από τώρα; Γιατί να κλαίω και 30 μέρες επιπλέον; Εκτός αν μπορείς να το λύσεις, λύσ' το. Αλλά για κάτι που δεν λύνεται, άσ' το όταν έρθει. Να πονέσεις μία φορά τουλάχιστον. Να στεναχωρηθείς μία φορά. Όχι συνέχεια. Ζήσε το τώρα. Όπως τα μικρά παιδιά, που ό,τι και να γίνει ζουν το παρόν. Τα μικρά παιδιά δεν σκέφτονται πολύ μακριά. Γι' αυτό δεν έχουν και άγχος. Αν πάει ο πατέρας στο σπίτι και πει στα παιδιά «ξέρετε, με απολύσανε» και λοιπά, δεν καταλαβαίνουν, σου λέει τώρα φάγαμε, ήπιαμε, καλά ήμασταν, έλα να παίξουμε.

Δεν καταλαβαίνει το παιδί να σκεφτεί τόσο αγχωτικά για το μέλλον. Σήμερα είμαστε καλά. Θα φροντίσουμε και για το αύριο, αλλά όχι σε βαθμό διαλύσεως. Όχι να πάμε να πάρουμε και χάπια στο τέλος από τον γιατρό. Γιατί να δίνουμε συνέχεια δουλειά σε ψυχιάτρους; Γιατί; Οι άνθρωποι προσφέρουν μεγάλο έργο, αλλά γιατί είμαστε στην εκκλησία και να μην έχουμε τη γαλήνη που φέρνει ο Χριστός; Αυτό είναι το ερώτημα. Σας ευχαριστώ.

Να μην αγχωνόμαστε επίσης για τα λάθη που μπορεί να κάνουμε στη ζωή. Μερικοί αγχώνονται πολύ, μην κάνουν κάποιο λάθος, μην αποτύχουν σε κάτι και δεν κάνουν τίποτα μετά από αυτό. Ακινητοποιούνται, τους πιάνει τέτοια φοβία: μήπως κάνω λάθος; Θα πάω, λέει, εκεί πέρα και αν αποτύχω; Θα πάω σε αυτή τη δουλειά και αν δεν τα καταφέρω και αν δεν είμαι καλός; Καλύτερα να δοκιμάσεις όμως κάτι και να το παλέψεις παρά να μην κάνεις τίποτα. Πώς το λέει και στην Κλίμακα; Υπάρχουν, λέει, αγωνιστές που μερικές φορές παλεύουν και πέφτουν πάνω στον αγώνα τους. Και είναι σημαντικότερη η πτώση τους παρά από τη νίκη κάποιων άλλων που είναι εγωιστές και έχουν μια αυτάρκεια και δεν κάνουν τίποτα και κάθονται. Άνθρωπος είσαι, θα κάνεις κι εσύ τον αγώνα σου, έκανες και κάποια λάθη, εντάξει, μην σε πιάνει άγχος, υπάρχει θεραπεία. Εγώ δεν είπα να είμαστε ασ...

Ασύστολοι στη ζωή και να μην μας νοιάζει τίποτα για την αμαρτία, εννοείται θα προσέχουμε, αλλά όχι αυτούς τους πανικούς. Άτερα έκανα, δεν είμαι σωστός, δεν είμαι σωστή, δεν είμαι το υπόδειγμα. Δεν πειράζει, το υπόδειγμα προσπαθείς. Πιο ταπεινά, ας μην είσαι το υπόδειγμα. Μερικοί στόχευσαν πάρα πολύ να γίνουν το υπόδειγμα, με πολύ σφίξιμο μέσα τους, και πέτυχαν το ακριβώς αντίθετο. Και μερικοί ήταν πιο απλοί, πιο προσγειωμένοι στις αντοχές τους, και είπαν «τόσο μπορώ, τόσο κάνω» και ήταν πιο ωφέλιμοι και στα παιδιά τους και στην οικογένειά τους. Δεν μας κάνει λοιπόν το άγχος της τελειομανίας, όχι τελειότητας, τελειομανίας. Τελειότητα θα την επιδιώκουμε, τελειομανία σε αρρωσταίνει. Άνθρωπος είσαι, θα κάνεις και λάθος, δεν μπορεί να είσαι ατσαλάκωτος. Κάποιος μου έλεγε, κάτι έκανε που ακριβώς αυτό που έκανε όλη του τη ζωή το κατηγορούσε.

Δεν κατάλαβες γιατί το έκανες; Επέτρεψε ο Θεός να δεις ότι και εσύ άνθρωπος είσαι. Ποτέ δεν θα φανταζόμουν ότι εγώ θα το κάνω αυτό. Γι' αυτό και το έκανες, σου λέω. Λοιπόν, και να ξεπεράσουμε το άγχος της γνώμης των άλλων. Μη σας νοιάζει και πάρα πολύ τι λένε οι άλλοι για εσάς. Είναι μαρτύριο και αυτό. Μεγάλο άγχος. Τι θα πουν για σένα; Πω πω, που το καλοκαίρι, ειδικά που κυκλοφορούμε πιο έτσι στην κοινωνία και περνάμε από κάποια εστιατόρια, από κάποια καφετέρια και περνάμε στο δρόμο και είναι πολλοί μαζεμένοι. Πω πω, οι νεότεροι τι θα πουν για μένα, πώς με βλέπουν, τι εικόνα έχω δώσει, αν με αναγνωρίζουν, αν με εκτιμούν, τι θα πει η μία οικογένεια και η άλλη. Μη σε απασχολεί. Μπορεί να αρρωστήσεις από τη σκέψη του άγχους που σου δημιουργούν οι άλλοι. Τι λέει ο Απόστολος Παύλος γι' αυτό;

Αν άρεσα στον κόσμο όλη την ώρα, δεν θα ήμουν άνθρωπος του Θεού, δούλος του Χριστού. Εγώ δεν ζω για τον κόσμο, δεν με ενδιαφέρει τι θα πείτε. Δεν με ξέρει κάποιος για να με κρίνει, δεν με ξέρει. Βλέπει κατ' όψιν μου, βλέπει εξωτερικά. Μέσα δεν ξέρει να κρίνει, γι' αυτό μην έχεις άγχος τι θα πουν για σένα. Κι αν πουν κάτι κακό, δικαιολόγησέ τους. Έτσι ήξεραν οι άνθρωποι, αυτό κατάλαβαν, αυτό είπαν, δεν πειράζει. Και αν πούνε κάτι καλό, ούτε και αυτό δεν είναι τελείως σωστό, γιατί ούτε αυτοί ξέρουν τι είσαι ακριβώς. Να ξεπεράσουμε την γνώμη του κόσμου, να ζούμε για τον Θεό. Και όλο αυτό το θέμα, πιστεύω να καταλάβατε, μας οδηγεί στην ανάγκη να γίνουμε αναγεννημένοι και πνευματικοί άνθρωποι. Αν δεν αλλάξουμε μέσα μας, το άγχος δεν φεύγει με μία κίνηση. Φεύγει με έναν συνολικό, σφαιρικό πνευματικό αγώνα. Από όλα θα κάνω. Όλα σε βοηθούν.

Η προσευχή σε βοηθάει και η νηστεία σε βοηθάει και η αγάπη και η ταπείνωση και η ελεημοσύνη, όλα βοηθούν να ηρεμήσει η ψυχή σου, να πλησιάσεις το Θεό σου και να γαληνέψεις. Είναι δυνατόν να αγγίζουμε το Θεό και να έχουμε άγχος; Άρα κάθε δευτερόλεπτο που περνάει και έχουμε άγχος θα πει ότι εκείνη τη στιγμή δεν ακουμπάμε το Θεό. Είναι αδύνατο να αγγίζεις τον Θεό, να Τον αισθάνεσαι, να Τον νιώθεις, τον Χριστό δίπλα σου και να έχεις άγχος. Και μια πρακτική συμβουλή, να διαβάσετε το Ψαλτήρι, γιατί και ο Προφήτης Δαβίδ είχε πολλές φορές στη ζωή του ανασφάλεια και αγωνία και φοβίες και άγχος και έκανε προσευχή το άγχος του, τον πόνο του τον έλεγε στο Θεό συνέχεια: σε παρακαλώ, Κύριε, με κύκλωσαν προβλήματα, πειρασμοί, κινδυνεύω.

Τι κάνεις; Με κύκλωσαν οι παγίδες των εχθρών, μη με ξεχνάς, κοιμάσαι; Εγώ δεν αντέχω, δεν μπορώ να πάρω ύπνο, τα οστά μου, λέει, σαν φρύγανα, έλιωσα, λέει, μέσα μου, σε παρακαλώ. Είναι πολύ παρηγορητικό διότι ο Προφήτης Δαβίδ δεν παρουσιάζει μια όμορφη εικόνα του εαυτού του, δείχνει αληθινές πτυχές που θα μπορούσαμε και εμείς να τις πούμε με σημερινά λόγια. Αυτό που λένε οι νέοι άνθρωποι, τρελαίνομαι, δεν αντέχω, όλα μπροστά μου φαίνονται μαύρα, έτσι εκφράζεται. Άρα λοιπόν να καταλάβουμε την απάτη του άγχους, ότι όλα αυτά που μας αγχώνουν μετά από λίγο καιρό δεν θα υπάρχουν να μας αγχώνουν, ούτε εμείς θα ζούμε σε αυτή τη γη για να αγχωνόμαστε, αγχωνόμαστε για πράγματα περαστικά.

Έρθουμε σε επαφή με το Θεό μας, ο οποίος είναι στο χώρο της ειρήνης, της αδιατάρακτης γαλήνης, τότε και εμείς... Θα μπορέσουμε να απαλλαγούμε από το άγχος και στη θέση του να βάλουμε τη γαλήνη και την εμπιστοσύνη και την ηρεμία που μας φέρνει ο Χριστός. Εύχομαι να το θυμηθείτε αυτό που είπαμε, όχι τώρα, ξεχάστε το, όταν έρθει η ώρα, όταν έρθει η ώρα και πάτε σπίτι και κάτι γίνει, να παρακαλέσετε τον φύλακα άγγελό σας να σας τα θυμίζει αυτά. Δεν μπορείς να πεις, τώρα για να θυμηθώ τι είπαμε, δεν πάει έτσι. Είναι να σου βγει από μέσα, όχι απ' έξω, να βγει από μέσα προς τα έξω. Το Άγιο Πνεύμα που είναι μέσα μας από το βάπτισμα, να μας θυμίσει αυτά που είπαμε. Την ώρα που το παιδί σου κάτι παθαίνει στο σχολείο, την ώρα που κόβεται σε ένα μάθημα, την ώρα που η κόρη σου ακόμα να παντρευτεί, την ώρα που ο γείτονας θέλει λίγο να σε πειράξει για να δει αν θα εκνευριστείς, τότε να πεις: Θεέ μου, φώτισέ με τώρα, πώς να αισθανθώ, πώς να μιλήσω.

Η καρδιά μου να μην αρχίσει και χτυπάει σαν τρελή. Αυτό το πράγμα. Εύχομαι να σας πάρει ο Κύριος το άγχος και να πάρει και από μένα το άγχος και να μας βοηθήσει να αντέξουμε τη ζωή η οποία είναι σκληρή αλλά και ευλογημένη γιατί μέσα από όλα αυτά μας οδηγεί κοντά στον Κύριο. Ευχαριστώ πάρα πολύ για την αγάπη σας. Θέλω να σας πω μόνο το εξής. Ευχή, έχω πάρει την άδεια των πατέρων και του κυρίου Προέδρου, ερχόμενος εδώ, πηγαίνοντας τώρα στην Αθήνα από την Πάτρα, μετά που λίγο αν κοιτάξετε απέναντι, εκεί που είναι το Γαλαξίδι, στην κορφή μιας χερσονήσου φαίνεται ένα μικρό ασπράκι. Εγώ το είδα τώρα που ερχόμουν. Δεύτερη φορά το δω και μου κάνει εντύπωση. Είναι μια εκκλησία την οποία χτίζουμε με βοηθητικούς χώρους γύρω γύρω της Παναγίας. Είναι η Παναγία η Γάλαξα, η Θαλασσοκρατούσα. Και από κάτω έχει τον Άγιο Λουκά τον Ευαγγελιστή. Για χάρη αυτής της εκκλησίας έχουμε βγάλει...

Εφτά εκπομπές από τα Θεία Περάσματα σε βιβλίο, μαζί με το CD, στο βιβλίο μέσα και γραμμένες όλες οι εκπομπές. Γιατί μου το ζήτησαν κάποιοι άνθρωποι να το έχουν και να το διαβάζουν. Έχουμε φέρει αυτό το βιβλίο μόνο και μόνο για την αποπεράτωση αυτής της εκκλησίας. Εγώ λεφτά ακούω και λεφτά δεν βλέπω. Δηλαδή δεν είναι δικά μου τα χρήματα αυτά. Αυτά που είναι μόνο για την εκκλησία. Να γίνει ένα μάρμαρο, να γίνει ένα παράθυρο κλπ. Αν κανείς θέλει να προμηθευτεί το βιβλίο, ας το πάρει. Αν δεν μπορεί, δεν πειράζει. Ας κάνει προσευχή. Γιατί και εμάς πραγματικά η κρίση, όπως όλους, μας φρενάρει από πάρα πολλά έργα που θα θέλαμε να κάνουμε. Αλλά δεν αγχωνόμαστε. Έχει ο Θεός. Καλά να είμαστε. Εύχομαι καλή αρχή της Αγίας Σαρακοστής που έρχεται σε λίγο. Να έχετε τη χαρά του Χριστού στην ψυχή σας και ευχές των Πατέρων και όλων των Αγίων να σας σκεπάζουν. Χάρηκα πολύ.