Όταν σε πληγώνουν οι χριστιανοί

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Το αγγλικό κείμενο είναι η τελική προετοιμασμένη μετάφραση. Παραλείπονται μουσικά και επιλεγμένα δυσδιάκριτα τμήματα. Διατίθεται αγγλική ψηφιακή αφήγηση με συνθετική φωνή.

Λήψη τελικού αγγλικού κειμένου (TXT)

What is the point of talking about all this if nothing changes in our hearts? What are we doing in the spiritual life, then?

My friends, my dear brothers and sisters, wherever you are in the world, wherever you may be listening right now—whether in Greece or abroad, on an island or a mountain, high up or down in a basement, at school, in bed, in a hospital, in a care home, or in a monastery, in your cell—

whether in your car or your kitchen, wherever you are listening, may you feel God's blessing and love in your heart. I wish the same for Vasilis Katinikolaou. We wish him every good thing in life and thank him very much. He is a composer and chanter, and today again he is helping us with the music and the interludes in our program.

I began by asking: what good is it to speak about spiritual things? What good are grand, deep, spiritual words if the heart does not soften? If a heart of stone does not become a heart of flesh? If you do not grow in humanity and compassion, and realize that the other person is just like you? He too has needs. He too wants you to speak to him, care for him, forgive him, embrace him. Every person beside you is human, waiting for a piece of bread from you: a piece from your heart, a little of your time and care. It need not be food. You can give someone other

things: time, care, a visit, a phone call, a message, an email, a prayer, a thought—even an angel. So many angels are flying over your head. Catch one and say, 'My angel, go there and bring some good to that home, to that person, to that suffering soul tormented by illness, poverty, or whatever burden they bear.' If we do not feel this in our spiritual life, then I think we are missing one of the main measures of how well we are doing. What matters is what you do, how deeply your heart feels for others, whether you have that great thing called compassion: mercy, a heart full of mercy.

In the Divine Liturgy we say, 'Through the mercies of Your only-begotten Son, with whom You are blessed.' We ask for these things from God, calling upon the mercy of His only-begotten Son—that is, the kindness of Christ, His Son. Christ was kind. He encountered another person's pain and felt it and understood. He sensed the suffering person's need and spoke to their soul. He did not remain coldly indifferent. He did not say, 'Why should I care what happens to you?' He suffered with them.

I do not know how many years you have been in the Church. I know I have been there since childhood, and I know some of you have been in the Church for many years. Some of you have grown old in the Church. There are people of eighty, ninety, even ninety-five who have been involved since childhood: catechism classes, serving in the sanctuary, camps, talks, catechetical instruction. All the good things: books, the Holy Mountain, Jerusalem, pilgrimages, all of it. If you squeezed all this and drew out its essence, what would that essence be—the distillation, the concentration of it all? If someone asked what you have learned in the Church over all these years, what you are meant to learn, where this whole journey is leading, what would you say?

Perhaps this is simply what is on my mind today: in the Church, I should learn to understand others, to be gentle with them, to care about them. You read Holy Scripture, where Saint James, the Brother of the Lord, speaks of true religion. I want to ask him, 'Tell me, holy Apostle, what is true religion? Is it giving a spiritual talk, making a wake-up call, speaking about deep and difficult theology and doctrine? Tell me.' His answer brings us right down to earth. Listen, my dear friends, to what true religion is: visiting widows and orphans, helping them in their suffering, and keeping yourself unstained by the world.

That, he says, is religion. If I say I believe in God and am religious, words are not enough. Go and visit someone. Enter into another person's pain and sorrow; visit the widow and the orphan. An orphan may be a child without parents, and a widow a woman without her husband. But there are also people whose souls feel widowed, and people orphaned of a father—of tenderness, an example, someone they can look up to and learn from. There are many such people. This is what he calls religion.

Do we live this way? Do you see it among your friends in the Church? Does your spiritual life show itself in practical ways, or do we spend too much time talking about it? I see this in myself, and I give myself a very poor mark: a great deal of talk and very little action. I am like the rich man in the parable of the rich man and Lazarus. He had plenty, while Lazarus was very poor. He had money and wore purple and fine linen, everything costly and fine. But his soul had no understanding for the man lying outside his gate, suffering and destitute, to whom he gave only crumbs.

Here was a man in need, with so many needs, and the rich man understood none of it or what to give him. It makes you think that even God's gifts can sometimes do us great harm. You can have so much while your soul grows poor. Then you see someone with little who invites you to dinner. 'Come and eat with us.' You say, 'But you barely have enough to eat yourselves, and you are inviting me?' 'We are having lentils,' they say. 'We will set six places instead of five and share what we have. There will be a portion for you.' The person with lentils invites you in, while the one who has everything cannot give of himself or open his heart. The abundance God gives us in life—and in earlier times all of us had plenty—does not necessarily mean that your soul will soften. Having so much can make you harder, intoxicate you, and leave you dizzy.

can make us forget great truths. When you forget them, your life becomes very poor. You forget that all these things were given to you. They are not yours by right; you received them. Perhaps you left your village poor, with a little cardboard suitcase, and went abroad—to America, Germany, Australia, or somewhere else. You earned money, built a lovely family, and made a comfortable life, starting from nothing. Yet little by little, all that can leave you indifferent to another person's pain: hard, bitter, insecure. 'I am afraid of losing what I have. I have plenty, but I am afraid of losing it. I want more and more.' Gratitude no longer overflows from your heart.

Nor does the sense that the other person is my brother or sister. Look up: the same sky stretches over all of us. It is God's sky, embracing the whole world. These things are not yours alone. The air I breathe is not mine alone. You are breathing the air of this earth right now too. I am, you are, and so is everyone else.

There are so many things like this. The Philokalia says that one of the greatest troubles of the human nous, the spiritual mind, is forgetfulness. You forget to say thank you. You forget that your car and your money are not who you are. I may have money, but I am not my money. Perhaps I have savings in the bank. Well, who am I kidding? You might say, 'Who has savings in the bank these days?' We once did. Now we have little, and some have nothing at all. It has gone on debts, expenses, and the financial hardship we are living through. In any case, you are not your savings, your car, or your house. Having a house is one thing; being your house is another. Do you see? When you forget who you really are, remember the person who came from your mother's womb and received God's grace through Baptism and the Holy Mysteries. What came into the world? A human being with none of this world's possessions—no money, property, land, or any of

these material things—yet rich in God's grace, in the worth Christ gives us, in the immortal soul, in the beauty of being alive, and in the beauty of the person God made us to be. That is our wealth. Yet we identify ourselves with our possessions and cling to them. One day we may lose them, and some people do lose them and fall apart.

I saw people on television during a hurricane in America. One said, “My parents and grandparents lived here. This house stood for 120 years, and we lost everything.” Another said, “I worked for twenty-seven years to build what I had, and I lost it all. Everything I built over twenty-seven years was gone in a single day.” Twenty-seven years. The labor of a lifetime.

But are those things who you are? There is beauty in you. There is a hidden depth to your soul, a beauty in your heart that has nothing to do with the things around you. Our wealth lies elsewhere.

You need to understand this, and so do I. I want to understand it. My wealth is not my car. It is my soul, what cannot be seen: my worth as a person. In the end, no one is poor if we understand how many gifts God has placed within our souls. A smile costs no money. It does not depend on property. You are rich if you can smile, if you can say thank you. That is the wealth of gratitude.

A tear may fall from your eye, or your eyes may simply fill with gratitude when you see a flower, breathe in its scent, and say, 'What wonderful things there are on this earth!' Or you watch a documentary showing astonishing beauty beneath the sea and in the sky—stars, galaxies, colors, birds. You feel it and say, 'What a world I live in! How rich I am to live in this vast home that belongs to us all!' It is immense wealth. Richer still is what rises within you: the sensitivity to receive all that beauty and respond to it. That is wealth in life. You, too, can have it. To love another person, for example—that is wealth.

You can love someone and have a beautiful relationship. That is wealth. You are rich.

Do you need a lot of money to be happy? You come home, and your little child smiles at you, tells you a joke, sings a little song, or, if it is a baby, makes some wordless sound. And you think, wow, that takes all the stress away. It makes you feel like a king. I’m a king!

Someone you love embraces you, and you feel warmth coming from their arms and hands: love, kindness, care, the sense that they are thinking of you. That is wealth. We can be very rich, and we feel it more deeply as we draw closer to God and love Him. Then we begin to understand what spiritual life, holiness, and the knowledge of God really are. Saint Isaac the Syrian calls it “a heart burning for all creation.” Your heart burns for the whole world. You are moved by everyone and everything. You feel the life of others within you, share their pain, pray for them all, and know them as your brothers and sisters.

The other person matters just as much as you do. You matter, yes, but not for the reasons you may think. You matter greatly, and so does the other person. When you feel this without comparing or competing, without thinking, “I matter more,” you begin to understand the greatness God gives you. We tend to feel important in an egotistical way: “I matter more than you.” That is why we say, “My ego is getting in the way.” But the beauty within you is within the other person too. That is the truth. I am not talking about clothes, cars, or houses; I mean what is inside you. The wonderful gift you carry is in the other person as well. Knowing that does not make you arrogant. It fills you with joy.

You become someone who praises God. You thank Him, treasure His gifts, recognize them, and see them reflected everywhere. You are a remarkable woman, truly remarkable, but you do not matter more than your husband. He matters greatly too. He is an extraordinary person, a rare soul, unique in all the world. Search the whole earth and you will never find another soul like his. He is unique, you are unique, and your neighbor is unique. This is the sense of wealth God gives us, a wealth we all share. I say it again: none of us has more of this worth than another. Comparison brings arrogance, anxiety, jealousy, and envy. When we stop measuring ourselves against one another, we see that we all matter.

That is why I love you and give to you, and you give to me. Someone might reasonably ask, “Are these just words? Do we ever see them lived out?” Well, for the moment they are words. On a radio program, what else can they be? And in daily life, our actions often tell a very different story. It is easy to say these things, but hard to live them and even hard to feel them. Personally, I often have to give myself a very low mark.

I do not see it coming through in my own life: truly wanting to understand the other person, to feel that they are your brother or sister, to share what you have and feel their pain. And then you think, “Oh dear, now I’m in trouble.”

“Do I have to get involved and listen to their troubles? Why should I deal with this person or help that one? I barely have enough money myself.” But helping is not simply a matter of handing over money without feeling anything. First you must feel what I have been talking about. Once you understand, the response will follow, whether it is money, prayer, or a conversation. First you have to feel within yourself how much it matters to understand another person. I remember that cats used to come onto the balcony of the house where I live. Sometimes I would put a chair or something else out there, and the cats would rub against it. Their fur bothered me. So an acquaintance came with some workmen to put up a screen and close off the balcony.

When the men finished, my acquaintance said, “Father, this has all been paid for. They already owe me money, so instead of paying me, they are doing this work for you. It is all settled.” All right, I thought. It is settled.

As the two workmen were leaving, they told me a little about their poverty and their family and money troubles. We spoke for a moment at the door, and I said goodbye and wished them well. Then I shut the door, looked over at a small table in the living room, and saw two twenty euro notes lying there. Twenty euros and another twenty euros. Two twenties. It was as though

I suddenly woke up. “You did not give those men anything,” I said to myself. “You listened to them, but they came here with no money and left with no money.” You might say someone else was paying them, and that is true. But they had come to a priest’s home. Would they not have felt better if they could say, “He gave us something too”? It was not only about what their work was worth. It was the gesture of saying, “I appreciate your hard work. Even though the person responsible has paid you, please take this from me as well.” But I gave them nothing, and afterward I kept thinking about it.

Then I made excuses: “Well, they have gone now, and their employer has paid them.” But what was I saying earlier? Words come so easily, while action is so hard. To give, you first have to feel. Your soul has to feel close to the other person and try to stand in their place. If you can. You cannot force these things. You cannot make them happen on command: “Everyone, please put yourselves in someone else’s place.” “Yes, we are doing it now.”

No. It has to arise within you. What you can do is make some room in your soul to think this way and begin to feel what the other person feels. Think about your wife. How might she be feeling? “Oh, I know how she feels. Everything is her fault.” All right. Put yourself in the place of someone who is blamed for everything, and try to understand what that is like. And you, put yourself in your husband’s place. “He does not need anything.” All right. Step into the place of this man who supposedly needs nothing. Think about how he feels and what his day at work is like. Try to understand him. You may discover that he too is a sensitive person carrying pain, with his own story, troubles, wounds, and private sorrows. Then you may find yourself saying,

“You know, he is a good person too. Here, take this. I love you.” And you can give something to me as well. We give to one another, and we find something we share that brings us together. To me, this is a great achievement in the spiritual life: for our hearts to soften a little. The rich man’s heart did not soften.

I mean the rich man in the account of the rich man and Lazarus. Everyone speaks of Lazarus, and everyone speaks of the rich man. But the rich man has no name. A hardened heart seems to strip a person of his name. You do not even want to hear it. You stop caring about him; in your heart, he disappears. Yet Lazarus, in his poverty, his dirt, and his suffering, has a name. He is Lazarus. You say, “Poor Lazarus, dear poor Lazarus.”

And you love him. As for the rich man, you say, “I do not even want to know his name. He does not move me. He was a hard-hearted man.” Then his time came, and he found himself alone beyond this life. There you understand everything. While you are alive, you may understand nothing; after you leave this life, you see the mistakes you made. But then it is too late. The rich man says, “I have no water. I am thirsty. I am burning.” What does all this speak of? Loneliness and suffering, with no communion with others and no love. Lazarus, meanwhile, was in Abraham’s embrace. He was like a prince, a king, at peace, while the rich man was in misery. And even in this life, there are times when you go into your room, find yourself alone, and ask, “The image I show the world looks fine. But here, by myself, how am I really? How do I feel?”

You come home, take off your fine clothes, put on your pajamas, and sit alone in your room. You look into your own soul and say, “I put on a good performance out there today. I appeared respectable, kind, Christian, upright, devout. But my heart knows what I carry inside.”

My heart knows the snakes and worms moving through my soul: judging others, envy, taking pleasure in someone else’s failure, speaking poisonous words about them, refusing to make any allowance for them, slandering and gossiping. You feel awful. You go to sleep to forget it. In the morning you wake up, put on your costume again, go back out into society, and give another performance. You smile and present a certain version of yourself.

But a time comes when true self-knowledge takes hold of you. You say, “Look at what I really am.” The pretense falls away, along with the image you present to others. Now you face who you are: you and God, you and the truth. Can you stand before the God of love? Can you stand before the truth? Can you stand before Lazarus and look him in the eye? There everyone stands on equal ground. Rich or poor, everyone is the same in that respect. Status counts for nothing. The person with a large bank account and a villa, and the person whose house lets in the winter cold and who cannot afford to heat it, are each a distinct person, a soul of unique worth. What will we do then? How will we stand there?

Once a young woman said to me, “Father, I want to go to a monastery and become a nun. Can you suggest somewhere?” Another time a young man asked the same thing. I said, “Go to the Holy Mountain.” He asked, “Can you tell me where on the Holy Mountain?” Someone else says, “I want to get married. Do you know a woman who might be right for me? Can you give me an idea?” A young woman asks the same thing about a man. If I were to suggest someone or somewhere, what would I look for? Which monastery should I suggest? Which man for this woman, or which woman for this man? What do you think my criteria would be? Which monastery is wealthiest, or which person has the most money? Once I saw a man on television looking for a wife. They asked him all sorts of questions, and in the end they said, “Do you have money?”

But was that what I should look for? I wasn't looking for that. I was looking for a place where someone could feel a wealth of soul, a place of kindness and humanity. There should be no show of fine clothes, as though the rich man were to be honored; there should be true quality, even amid modesty, poverty, and simplicity. There should be quality of soul: kindness, courtesy, dignity, respect, freedom. The soul should not feel stifled or ready to burst; it should not grow sick. And do you know which monastery I recommend? None, because I don't know. Because I don't know. Do you know which man or woman I recommend?

No one. You might say, 'Don't you know anyone?' I do, but I've grown a little afraid. People come to me and say, 'I never expected to see that there. I never expected that from her, or from him.' And I ask, 'Why are you being so strict?' They say, 'I'm not being strict. Maybe you're the one with your head in the clouds, speaking so beautifully about places where everything is perfect, holy, heavenly, almost beyond this world. But once you go in and see for yourself, you begin to see something else. You see behavior like the rich man's: hardheartedness, lack of compassion, indifference to another person's pain. And you think, “But the programs told me something different.”'

The welcome I received there, and those first conversations, were wonderful. What happened after a while? Why did everything change?' He had seen another side of them. Someone once told me, 'At work, people have stabbed me many times with their behavior. They've hurt me. But I've also been stabbed by people I never expected it from: the very people you call people of the Church, good people, Christians.' I said, 'Well, aren't we all human?' He said, 'Of course we are, but let me make a distinction. If a coworker who never goes to Church treats me badly, I can understand that. But to be stabbed in the back and treated harshly by people'

I see receiving Holy Communion, praying, going to confession, and saying they are struggling in the spiritual life—what is happening there? Something is wrong.' How did I begin this program? How many years have we spent in the Church, and what have we achieved if people end up saying, 'Christian or worldly person, churchgoer or someone with no connection to the Church—they're all the same. I can't see a difference'? I was ready to get angry and tell him, 'Now listen, don't put us all in the same category. Some of us are different. We have ties to the Holy Mountain, we've been to Jerusalem, and we know holy people, pilgrimage sites, and bishops.' And he said, 'What good is that to me?'

'The more things like that you tell me,' he said, 'the more examples I can give you. All these things you speak of—when you get close enough to see them for yourself, you end up disappointed.' Someone told me that, and I didn't know what to say. He was speaking from his own experience. Then he said, 'I wasn't expecting much. I wasn't expecting holy behavior.'

'I didn't expect to meet saints. But before you become a saint, be a human being. Treat people humanely. I wasn't asking you to do those great things Christ speaks of, those astonishing things that seem beyond our reach. The summit is what he says about forgiving your enemies. Forgive your enemy? How can I possibly do that? Love those who hate you.'

'Pray for those who curse you. How can anyone do that? Those things seem beyond reach.'

'They're so lofty they make your head spin. But I wasn't asking for any of that. Don't worry, I'm not judging your circle too harshly. I wasn't asking them to do those difficult things. I mean simple things: you see me in the street and pretend you haven't.' I said, 'What do you mean? I greet you.' 'I'm not talking about you,' he said. 'Don't get defensive. I mean in general. It can show that life in the Church has not transformed you. You can't even say hello to the neighbor whose apartment is across the hall from yours. You don't speak to him. You feel no closeness to others and keep your distance. You go to the manager and speak against someone, or you let out your poison in small, quiet doses,'

'slyly and cunningly, all while wearing a Christian mantle and presenting a Christian image. It drives the other person mad. He thinks, “What is going on here? I wasn't asking for some extraordinary Christian achievement. I was asking for simple humanity. Before you become a saint, be a human being.” What did our Christ say? Sinners enter Paradise ahead of us.'

Sometimes they do things others won't do. They open up, give of themselves, and trust people. Sometimes they are less suspicious and less calculating. Of course, none of this is absolute; you can find every kind of behavior anywhere. But in a place where Christ's blood flows through people's veins again and again—especially among us priests, who receive Holy Communion so often—

someone asked me, 'What does that blood actually do to you? Does it change you at all? Show me, and don't give me words and quotations.' I said, 'Shall I tell you what Saint Cabasilas says? He says remarkable things about the Divine Liturgy.' 'Please, Father, spare me the books and quotations. I want to see whether you have changed.' I felt ashamed. I told him, 'I don't know whether I've changed. That's for you to see.' But inside I was thinking, 'Surely I've changed? I think I have.' Yet people see that I haven't. That's the truth: you disappoint the person looking at your life while you think you're doing well. You enter the Church with awe, restraint, and fear of God. Before long, you carry yourself with an air of certainty, as if you've mastered everything and know it all. 'Come here, let me tell you,' you say, with the manner of someone who is close to everyone important and knows everything.

And what we're saying now is only a small part of it. A time will come when we stand in the dazzling light of God. The absolute light, truth, and holiness will be revealed in our lives. Then every thought of the heart will come to light: everything hidden, every motive, every lie, all of it. Let us all ask God for mercy. Those who do these things should reflect on them, and those who are walking well should love the ones on the wrong path.

We can deceive ourselves into thinking we're doing well. Another mistake is to seem to be walking well, then look at others and say, 'They aren't good Christians. They don't understand. They've lost their way. They're hypocrites and Pharisees.' That is just as serious a mistake. As I said, I believe a gentle heart has room for everyone. Even hypocrites deserve compassion.

That hypocrite, too, that person putting on an act, has a reason for it. That person is confused about something. If you look into their life, you may find something that explains it. So they deserve compassion too. My God, have mercy on them. And help us to listen to Your words, to see ourselves reflected in Your commandments, to look at the lives of the saints, and not focus on things that have nothing to say to us today.

We need to ask what a saint has to say to us now. Suppose you read that a saint went three days without food, and you keep saying, 'Imagine, three days without food!' All right, but what does that mean for you? Perhaps you've gone three days without speaking to your wife. Take what you read about that saint and apply it to yourself. Look in the mirror. If a lock of hair is sticking up and making you look silly, you don't just say, 'My hair is sticking up.' You smooth it down. Do the same here. You might say, 'That saint went three days without eating. I can't do that; if I go to work hungry for three days, I'll collapse over my desk. But I've gone three days without speaking to my wife.' Your ascetic discipline might be to say, 'Why aren't we speaking? Let's sit down, talk, and make peace. Let's discuss what's troubling us.' These things aren't so difficult.

Actually, they are very difficult. I think these are the things we're here to learn, and the things we'll carry into eternity. I don't imagine we'll be discussing our degrees there. You won't need diplomas in Paradise; there aren't even walls to hang them on. They would all be piled up somewhere, and no one would be looking for graduates. They would see hearts, some renewed and some not; souls, some illumined and some not. So ask God to illumine your soul. Keep enough humility to ask, 'Am I doing well in my spiritual life? No, perhaps I'm not. Let me slowly put things right.' There's no need to panic over our mistakes. If you've steered the car the wrong way, straighten it out and keep going.

If you've drifted off the road toward a field, turn the wheel and keep going. Sitting there lamenting and analyzing why you are the way you are, and why you never improve, gets you nowhere. Go on. Keep making the effort. You're doing all right.

I was thinking about the rich man and Lazarus. One died and was buried; the other was carried away by the angels. Then the rich man said, 'Send someone to my brothers, or they'll end up here too. They need to know what awaits them.' Abraham answered, 'They have Moses. Let them read his books.' You see what Abraham is saying? Let them read Moses and the words of God so they can change their lives. Let them look into those words as into a mirror and put themselves right. They aren't there just to give us information, or to become clubs we use to strike other people. I shouldn't read the Gospel so I can find a verse to crush you with and pin you to the wall. Let them read so they can change

and not end up here. What did the rich man say? 'No. If someone rises from the dead, that will astonish them and move their hearts.' 'No,' Abraham replied. 'If they won't listen to Moses, they won't be convinced even if someone rises from the dead.' A sensitive person with a willing heart can be edified by the smallest thing, by something as simple as a clipping from a magazine.

Or read one line from a Christian book, and it may touch your heart. You don't need a tremendous miracle to make you say, as young people do, 'Wow, I saw something astonishing, and it shook me.' It shook you for five days. Life does not change through such an overwhelming miracle. What Abraham said prophetically still holds: 'Even if someone rises from the dead, if a person does not want to change, they will not change.' Christ rose from the dead, and what happened? Did anyone change by force?

Can you be changed by force? Can I? Could even a Resurrection—even the Resurrection of God Himself, the Resurrection of Jesus Christ—force you to change? But a sensitive person can be transformed by a look from Christ, a word from Christ, an encouragement, a piece of advice, or a command. It depends on how receptive the heart is. I pray that you have that sensitivity. Vasilis, thank you so much for the sensitivity in your music and your taste. Many listeners say how much they enjoy your music and your CDs, Blues of My Soul and Blues in Plagal Mode. I’m not advertising for you—I’m just giving you a little publicity.

In the best sense, of course. And let me say this: thank you for the messages you send from time to time, for what you share, and for the gifts you give. Two books have come out of our recorded broadcasts, Unseen Passages. Some people like to read them at their own pace. Each also has an MP3 CD you can listen to while traveling or at home. The first book is called Strengthen Your Soul, and the other is Love Forever. Someone asked me whether there will be another. Perhaps there will be someday; I don’t know. This broadcast is repeated, and in a few days it will be online too. You can listen whenever you like. Search for Unseen Passages, and you’ll find it. I pray that you are well and blessed.

Enjoy your life. Please, don’t go looking for problems to create. You’re doing all right. Look ahead and see what you can do. Don’t keep dwelling on things until you sink into melancholy and sorrow. Look with hope even at your tragedy, your problem, even your sin, and say, ‘I’ll get through this. Step by step, I’ll come out of it. In five months, things may look completely different. What seems so hard, so tragic, so hopeless today will change.’ Please, have brighter logismoi—more hopeful, more light-filled thoughts, like the little candle you light in church. That is one of the things the candle symbolizes: the light-filled thoughts we carry. May there be light in your thoughts. That is my prayer too: ‘The light of Christ shines upon all.’ May it shine.

May it shine in everyone’s heart, and in your heart as you listen to this broadcast. May Christ’s light shine on you and show you what to do at each moment. Sometimes you ask, ‘Should I speak to the person who treated me that way? Should I go there? Should I buy this?’ I don’t want to decide for you. I simply want to remind you: ‘The light of Christ shines upon all.’ You are included in that ‘all.’ Christ will not abandon you. Ask Him for help. Little by little, learn to speak to Him and to recognize His voice and His guidance. If you sincerely want to know what to do and truly do not know, God will guide you. Though I believe that, deep down, you often do know. The answer always involves love and discernment, with God’s illumination according to the situation. Don’t expect every...

...priest or anyone helping you to act like a pharmacist consulting a handbook, with a ready-made prescription and price for every case. These matters are deeply personal. What will God say to you? Ask me only to pray that God will show you what you should do. You are the one who will do it. The choice is yours. The illumination comes from God, and the responsibility is yours. Take responsibility for your life so that you can rejoice when things go well. And if you fail, you will still know it came from your own free choice. You will struggle and make the effort, and God will guide you in everything. Enjoy your home and your family. The email address is atheata.perazmata@yahoo.gr. Grace...

...now that we have spoken of it, may God enlighten us all, soften our hearts, and make us worthy children of His, with real love in our hearts, forgiveness for everyone, true spiritual life, real inner growth, and the true light of Christ in our hearts. May God give you strength. Have a good week. God be with us. Goodbye.

Το ελληνικό κείμενο ακολουθεί την ομιλία της πρωτότυπης ηχογράφησης. Τυχόν μουσική, ψαλμωδία ή δυσδιάκριτα σημεία διακρίνονται από την ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται.

Λήψη ελληνικής μεταγραφής (TXT)

Τι να τα λέμε και τι να τα συζητάμε, αν δεν γίνει μια αλλαγή μέσα στην καρδιά μας; Τι κάνουμε τότε στην πνευματική ζωή;

Φίλοι μου, αγαπητοί μου αδελφοί, σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου, παντού, όπου και αν βρίσκεστε και όπου και αν είσαι τώρα και αν μας ακούς, είτε στην Ελλάδα, είτε στο εξωτερικό, είτε σε κάποιο νησί, είτε σε κάποιο βουνό, είτε ψηλά, είτε χαμηλά, σε υπόγεια, είτε στη σχολή σου, είτε στο κρεβάτι σου, είτε στο νοσοκομείο σου, είτε στο γηροκομείο, είτε στο μοναστήρι και στο κελί σου.

Στο αυτοκίνητό σου και στην κουζίνα σου, βέβαια, όπου και αν είσαι και να μας ακούς, να έχεις την ευλογία και την αγάπη του Θεού αισθητά μέσα στην καρδιά σου. Αυτό ισχύει και για τον Βασίλη Κατηνικολάου, στον οποίο ευχόμαστε κάθε καλό στη ζωή του και τον ευχαριστούμε πάρα πολύ, τον μουσικοσυνθέτη και ιεροψάλτη που και σήμερα μας βοηθά με το μουσικό του χαλί και με τα διαλείμματα που βάζει στην εκπομπή μας.

Ξεκίνησα λοιπόν λέγοντας ότι τι να το κάνεις να μιλάς πνευματικά; Τι να τα κάνεις τα λόγια, τα μεγάλα, τα πνευματικά, τα βαθιά, αν η καρδιά δεν μαλακώσει, αν η καρδιά δεν γίνει από πέτρινη σάρκινη, αν δεν αποκτήσεις αισθήματα ανθρωπιάς, συμπόνιας, αν δεν καταλάβεις ότι ο άλλος είναι και αυτός σαν και εσένα, και αυτός έχει ανάγκη, και αυτός θέλει να του μιλήσεις, να τον συμπαθήσεις, να τον συγχωρήσεις, να τον αγκαλιάσεις; Άνθρωπος είναι ο κάθε διπλανός και περιμένει από σένα να φάει ένα κομμάτι ψωμί. Ένα κομμάτι ψωμί από την καρδιά σου, ένα κομμάτι από το χρόνο σου, από τη φροντίδα σου. Όχι οπωσδήποτε φαγητό, αλλά μπορεί να δώσεις στον άλλον άλλα

πράγματα, χρόνο, φροντίδα, επίσκεψη, ένα τηλεφώνημα, ένα μήνυμα στο κινητό του, ένα email, μια προσευχή, μια σκέψη, έναν άγγελο. Τόσοι άγγελοι πετούν πάνω από το κεφάλι σου, πάρε έναν, πιάσε έναν και πες του, άγγελέ μου, πήγαινε εκεί και φέρε καλό σε αυτό το σπίτι, σε αυτόν τον άνθρωπο, σε αυτή την ταλαιπωρημένη ψυχή που βασανίζεται από την αρρώστια, από τη φτώχεια, από οτιδήποτε έχει. Αν αυτό δεν το νιώσουμε στην πνευματική μας ζωή, νομίζω ότι είναι το κριτήριο, ένα από τα βασικά κριτήρια, πόσο καλά πάμε. Το θέμα δεν είναι τι λες, είναι τι κάνεις, πόσο η καρδιά σου συμπονά και αν έχεις αυτή τη μεγάλη λέξη που λέγεται συμπόνια, οικτιρμοί, σπλάχνα οικτιρμών.

Λέμε στη Θεία Λειτουργία, διά των οικτιρμών του μονογενούς σου Υιού, μεθ’ ου ευλογητός ει. Ζητάμε, λέει, Θεέ μου, όλα αυτά τα πράγματα, επικαλούμενοι τους οικτιρμούς του μονογενούς σου Υιού, δηλαδή την καλοσύνη του Χριστού, του Υιού σου. Είχε καλοσύνη ο Χριστός, παίρναγε από τον πόνο δίπλα και ένιωθε και καταλάβαινε. Έπιανε τα μηνύματα του πονεμένου ανθρώπου και μιλούσε στην ψυχή του, δεν τον άφηνε παγερά αδιάφορο. Δεν με ενδιαφέρει τι έχεις εσύ; Συμπονάω μαζί σου.

Πως μες στους ουρανούς οι άγγελοι πετάνε, μα εγώ τους βλέπω ζωντανούς στη γη να περπατάνε. Μα εγώ τους βλέπω ζωντανούς στη γη να περπατάνε.

Πόσα χρόνια είσαι εσύ στην Εκκλησία, δεν ξέρω πάντως. Ξέρω για τον εαυτό μου ότι είμαι από τα παιδικά μου χρόνια. Ξέρω και για μερικούς, ξέρω και για σένα, ότι είσαι αρκετά χρόνια στην Εκκλησία. Καλά, εσύ έχεις γεράσει στην Εκκλησία. Είναι κάποιοι που είναι, ας πούμε, 90 χρονών, 95, 80, και είναι από παιδιά μέσα στα κατηχητικά, στο ιερό, σε κατασκηνώσεις, σε ομιλίες, σε κατηχήσεις. Όλα τα καλά, βιβλία, Άγιο Όρος, Ιεροσόλυμα, προσκυνήματα, όλα αυτά. Αν τα στύψεις και βγει ένα απόσταγμα, το απόσταγμα αυτών όλων, η συμπύκνωση όλων αυτών, ποια είναι τελικά; Αν σε ρωτήσει κανείς τι έμαθες μέσα στην Εκκλησία όλα αυτά τα χρόνια, τι πρέπει να μάθεις, πού αποσκοπεί όλη αυτή η πορεία, αυτή η ιστορία, τι γίνεται;

Μπορεί να πει κανείς, σήμερα απλώς με έχει αγγίξει αυτό στο μυαλό μου. Μέσα στην Εκκλησία να μάθω την κατανόηση των άλλων, την επιείκεια στους άλλους, τη συμπάθεια. Και διαβάζεις την Αγία Γραφή που λέει ο Άγιος Ιάκωβος, ο Αδελφόθεος, ότι αληθινή θρησκεία, λέει, είναι Εγώ περίμενα να πω, για πες μου, Άγιέ μου Απόστολε, τι είναι αληθινή θρησκεία; Να κάνω, ας πούμε, ομιλία πνευματική, να κάνω wake up, να λέω θεολογικά βαθιά, δογματικά, δύσκολα; Τι είναι αληθινή θρησκεία; Πες μου. Και μας προσγειώνει τόσο πολύ πεζά, τόσο πολύ πρακτικά. Και η αληθινή θρησκεία, ακούστε αγαπητοί μου τι είναι: να επισκέπτεσαι χήρες, ορφανά, να τους βοηθάς στον πόνο τους και να κρατάς τον εαυτό σου καθαρό από τον μολυσμό του κόσμου, άσπιλον εαυτόν τηρείν από του κόσμου.

Αυτό είναι η θρησκεία, λέει. Το να πιστεύω στον Θεό και να λέμε ότι εγώ θρησκεύω, μη μου λες λόγια. Επίσκεψη. Επίσκεψη στον πόνο του άλλου, στη στεναχώρια του άλλου, στη χήρα και στον ορφανό. Και ο ορφανός είναι και ο ορφανός που δεν έχει γονείς, ας πούμε, και η χήρα που δεν έχει τον άντρα της, αλλά και ο κάθε πονεμένος που έχει χήρα ψυχή. Και ο κάθε ορφανός από πατέρα, δηλαδή από στοργή, από πρότυπο, από αυθεντία, από κάποιον στον οποίο θα καθρεφτιστεί και θα δει, ας πούμε, πώς να ζήσει. Και υπάρχουν πολλοί τέτοιοι άνθρωποι και αυτό το ονομάζει θρησκεία.

Ζούμε αυτό μέσα στη ζωή μας; Το ζεις αυτό στην εκκλησιαστική σου παρέα, εκεί που είσαι; Αισθάνεσαι ότι η πνευματικότητά σου εκδηλώνεται με πρακτικούς τρόπους ή είμαστε πολύ της θεωρίας; Εγώ αυτό το πράγμα το βλέπω στον εαυτό μου και το βαθμολογώ πολύ αρνητικά, ότι πολλή θεωρία και πολύ λίγη πράξη, σαν αυτόν τον πλούσιο στην παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου, που αυτός είχε πολλά, ο άλλος ήταν πολύ φτωχός. Είχε χρήμα, λεφτά, ντυμένος στην πορφύρα και στο βύσσο, όλα τα καλά και τα ακριβά, αλλά η ψυχή του δεν είχε κατανόηση και έδινε στον άλλον ό,τι ήταν ψίχουλα. Καθόταν έξω από την πόρτα του ο άλλος ταλαιπωρημένος, φτωχός, δυστυχισμένος άνθρωπος.

Άνθρωπος ενδεής με τόσες ανάγκες, και ο άλλος δεν καταλάβαινε τίποτα να του δώσει. Να πει ότι τελικά και τα δώρα του Θεού πολλές φορές μπορεί να γίνουν μεγάλη ζημιά, βλέπεις, να έχεις και τελικά η ψυχή φτωχαίνει. Και βλέπεις τον άλλον φτωχό και σε καλεί για τραπέζι και σου λέει «Να φάμε», μα λες «Εσύ δεν έχετε να φάτε εσείς, καλείτε και εμένα;» Ε, θα φάμε φακές. Τα πιάτα βγαίνουν, αντί για πέντε βγαίνουν έξι. Τα μοιράζουμε και βγαίνει και το έκτο, το δικό σου. Έλα, αυτός με τις φακές σε καλεί. Ο άλλος που έχει τα πάντα δεν μπορεί να σου δοθεί. Δεν μπορεί να ανοίξει την καρδιά του. Τελικά δηλαδή και η αφθονία που μας δίνει ο Θεός μερικές φορές σε δώρα στη ζωή μας, και που μας έδινε σε παλιότερες εποχές πολλά, που είχαμε όλοι πολλά, δεν συνεπάγεται ότι θα μαλακώσει και η ψυχή σου. Μπορεί τα πολλά να σε κάνουν πιο σκληρό, να σε μεθύσουν, να σε ζαλίσουν. Ευχαριστούμε.

να σε κάνουν να ξεχάσεις μεγάλα πράγματα, αλήθειες που... Εεε... ισχύουν. Αλλά άμα τις ξεχάσεις η ζωή σου γίνεται πολύ φτωχιά, δηλαδή ξέχασες ότι όλα αυτά είναι δοτά, δηλαδή πράγματα που σου δόθηκαν, δεν είναι δικά σου, τα πήρες από κάπου. Δηλαδή ξεκίνησες από το χωριό σου φτωχός με μια βαλιτσούλα σαν χαρτοκούτι και πήγες, ας πούμε, εδώ και στα ξένα και στις Αμερικές και στη Γερμανία και στα άλλα μέρη του κόσμου και στην Αυστραλία και οπουδήποτε έκανες λεφτά, μάζεψες. Και εκεί που ξεκίνησες από το μηδέν και έκανες μια ωραία οικογένεια και μια πλούσια ζωή, μετά βλέπεις σιγά σιγά ότι μπορεί αυτό να μην σε κάνει ευαίσθητο στον πόνο του άλλου, αλλά αδιάφορο, σκληρό, μοχθηρό, ανασφαλή. Φοβάμαι να τα χάσω, έχω πολλά αλλά φοβάμαι να τα χάσω. Θέλω κι άλλα, θέλω κι άλλα. Και δεν ξεχειλίζει μια ευγνωμοσύνη.

Δεν ξεχειλίζει μια αίσθηση ότι και ο άλλος είναι αδερφός μου και ότι από πάνω μας, αν κοιτάξουμε, ο ουρανός σκεπάζει όλους μας, αυτός ο ουράνιος θόλος. Και μας λέει, αυτός ο ουρανός είναι ο ουρανός του Θεού που αγκαλιάζει όλο τον κόσμο και δεν είναι δικά σου. Ο αέρας που αναπνέω δεν είναι μόνο δικός μου. Αναπνέεις κι εσύ αυτή την ώρα τον αέρα αυτής της γης. Κι εγώ κι εσύ κι όλοι μας.

Πάρα πολλά πράγματα. Το λέει στη Φιλοκαλία ότι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του ανθρώπινου νου, του ανθρώπινου μυαλού, είναι η λήθη. Λήθη, δηλαδή αυτό ότι ξεχνάς, λησμοσύνη. Ξέχασες να πεις ευχαριστώ, ξέχασες ότι αυτό δεν είσαι εσύ, ότι το αυτοκίνητό σου που απέκτησες ή τα λεφτά που έχεις, δεν είσαι εσύ. Έχω λεφτά αλλά δεν είμαι τα λεφτά. Έχω κάποια κατάθεση στην τράπεζα. Ναι, με γελάς, δεν έχεις. Θα μου πεις τώρα τι λες τώρα, ποιος έχει κατάθεση στην τράπεζα; Κάποτε είχαμε, τώρα δεν έχουμε ή έχουμε λίγα ή κάποιοι δεν έχουν και καθόλου. Τα δώσαν όλα για τα χρέη, για τα έξοδα, την οικονομική ταλαιπωρία που περνάμε. Εν πάση περιπτώσει, αυτό που θέλω να πω είναι ότι δεν είσαι οι καταθέσεις σου. Δεν είσαι το αυτοκίνητό σου, δεν είσαι το σπίτι σου. Άλλο έχω σπίτι και άλλο είμαι το σπίτι. Δεν είμαι το σπίτι μου. Κατάλαβες; Όταν αυτό το ξεχάσεις, ότι αυτό που είσαι είναι κάτι άλλο, είναι αυτό που βγήκε από την κοιλιά της μάνας σου, μαζί με τη χάρη του Θεού με τη βάπτιση και με τα Άγια Μυστήρια. Τι είναι αυτό που βγαίνει; Ένα πλάσμα γυμνό από πράγματα αυτού του κόσμου, από λεφτά, από περιουσίες, από κτήματα, από όλα

αυτά τα του κόσμου, την ύλη, και πολύ πλούσιο στη χάρη του Θεού, στην αξία που μας δίνει ο Χριστός, στην ψυχή, την αθάνατη, στην ωραιότητα της ύπαρξης, στην ομορφιά του προσώπου που μας έδωσε ο Θεός. Αυτός είναι ο πλούτος μας και εμείς ταυτιζόμαστε με τα πράγματά μας και γαντζωνόμαστε πάνω σε αυτά που έχουμε και τα οποία κάποια στιγμή μπορούμε να τα χάσουμε και κάποιοι τα χάνουν και τρελαίνονται.

Είχα δει τότε στην τηλεόραση με τον τυφώνα στην Αμερική που κάποιοι έλεγαν ότι εδώ ζούσαν οι γονείς μου, παππούδες, 120 χρόνια ήταν αυτό το σπίτι και χάσαμε, λέει, τα πάντα. Και άλλος έλεγε ότι δούλευα 27 χρόνια και έκανα ό,τι έκανα και όλα τα έχασα. Ό,τι έκανα 27 χρόνια, μέσα σε μια μέρα χάθηκαν όλα. 27 χρόνια. Κόποι μιας ζωής.

Είσαι όμως αυτά; Έχεις μια ομορφιά. Έχεις ένα μυστικό βάθος στην ψυχή σου, μια ωραιότητα στην καρδιά σου που δεν έχει να κάνει με αυτά που έχεις γύρω γύρω. Είναι κάτι άλλο ο πλούτος μας.

Να το καταλάβεις αυτό, και εγώ πρέπει να το καταλάβω, και θέλω να το καταλάβω. Ο πλούτος μου δεν είναι το αυτοκίνητό μου. Είναι η ψυχή μου. Είναι αυτό που δεν φαίνεται. Η αξία του προσώπου μου. Δεν υπάρχει φτωχός άνθρωπος τελικά. Είμαστε όλοι πολύ πλούσιοι, άμα καταλάβουμε πόσα δώρα μας έχει δώσει ο Θεός μέσα στην ψυχή μας. Το χαμόγελο, ας πούμε, δεν είναι θέμα χρημάτων. Δεν είναι θέμα περιουσίας. Είσαι πλούσιος αν μπορείς να χαμογελάς, αν μπορείς να λες ευχαριστώ. Πλούτος ευγνωμοσύνης.

Μπορεί να στάζει από τα μάτια σου ένα δάκρυ ή έστω να υγραίνονται τα μάτια σου από ευγνωμοσύνη, από συγκίνηση, όταν δεις ένα λουλούδι, να μυρίσεις και να πεις τι ωραία πράγματα υπάρχουν σε αυτόν τον πλανήτη. Όταν δεις ένα ντοκιμαντέρ στην τηλεόραση και δείχνει απίστευτα μεγαλεία στο βυθό της θάλασσας, στον ουρανό, αστέρια, γαλαξίες, χρώματα, πουλιά, ωραιότητες, οι οποίες αισθάνεσαι, λες, πού ζω, τι πλούσιος που είμαι, πού ζω σε αυτόν τον κόσμο, σε αυτό το τεράστιο σπίτι που είναι δικό μου όλο, τεράστιος πλούτος. Και πιο πλούσιο δεν είναι αυτό που βλέπεις, είναι αυτό που βγαίνει από μέσα σου. Αυτή η ευαισθησία που το πιάνεις αυτό το μήνυμα, το πιάνεις το ερέθισμα. Αυτός είναι ο πλούτος στη ζωή και εκεί μπορεί να είσαι κι εσύ πλούσιος, να αγαπάς ας πούμε έναν άνθρωπο, που είναι πλούτος.

Μπορείς να αγαπάς, να μπορείς να έχεις μια ωραία σχέση. Είναι πλούτος, είσαι πλούσιος.

Χρειάζονται πολλά λεφτά για να είσαι ευτυχισμένος; Όταν μπεις στο σπίτι σου και σου χαμογελάσει το παιδάκι σου και σου πει ένα αστειάκι, ένα τραγουδάκι ή βγάλει μια άναρθρη κραυγή, ένα μωράκι, και κάνει κάτι, ένα θόρυβο, λες πω πω, τι αυτό είναι το απίστευτο αγχολυτικό σου, παίρνει όλο το άγχος, σου δίνει την αίσθηση πω πω τι βασιλιάς που είμαι, είμαι βασιλιάς.

Σε πάρει αγκαλιά ένας άνθρωπος που αγαπάς και νιώσεις από τα χέρια του, από τους βραχίονές του, από τις παλάμες του να βγαίνει ζεστασιά, αγάπη, καλοσύνη, φροντίδα, σκέψη, ότι σε νοιάζομαι, ότι σε σκέφτομαι. Αυτό είναι πλούτος. Τελικά μπορούμε να είμαστε πάρα πολύ πλούσιοι και μπορούμε να το αισθανόμαστε αυτό όσο περισσότερο πλησιάζουμε και αγαπάμε τον Θεό και καταλαβαίνουμε αυτό: ότι πνευματικότητα τελικά και αγιότητα και γνώση του Θεού τι είναι; Αυτό που λέει ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος, «καύσις καρδίας υπέρ πάσης κτίσεως», να καίγεται η καρδιά σου, λέει, για όλο τον κόσμο, να συγκινείσαι για όλους και για όλα, να μιλάνε όλα μέσα σου, να τους νιώθεις όλους και να πονάς για όλους και να προσεύχεσαι για όλους και να νιώθεις ότι όλοι είναι αδέρφια σου.

Όσο σπουδαίος εσύ, τόσο σπουδαίος και ο άλλος. Είσαι σπουδαίος. Είσαι σπουδαίος, ναι, αλλά όχι για τους λόγους που νομίζεις. Και είσαι πολύ σπουδαίος, αλλά όσο σπουδαίος είναι και ο άλλος. Αν αυτό το αισθανθείς όχι συγκριτικά, όχι ανταγωνιστικά, δηλαδή ότι εγώ είμαι πιο σπουδαίος από τον άλλον, τότε πραγματικά αρχίζεις να καταλαβαίνεις το μεγαλείο που σου χαρίζει ο Θεός. Εμείς νιώθουμε σπουδαίοι εγωιστικά, ότι εγώ είμαι σπουδαίος πιο πολύ από σένα. Και γι' αυτό λέμε «έχω εγωισμό και το παίρνω εγωιστικά». Αν όμως καταλάβεις ότι η ωραιότητα που εσύ έχεις την έχει και ο άλλος, και αυτή είναι η αλήθεια, γιατί δεν μιλάμε για τα ρούχα πάλι και τα αυτοκίνητα και τα σπίτια, επαναλαμβάνω, μιλάμε για κάτι μέσα σου. Αυτό το θαυμαστό το δικό σου το έχει και ο άλλος. Αυτό λοιπόν δεν σε κάνει εγωιστή και αλαζόνα. Σε κάνει χαρούμενο.

Δοξολογικό πλάσμα που δοξάζει τον Θεό, τον ευχαριστείς, εκτιμάς τα δώρα του, τα αναγνωρίζεις και τα βλέπεις και παντού να αποτυπώνονται και να καθρεφτίζονται. Είσαι σπουδαία γυναίκα, πάρα πολύ σπουδαία, πάρα πολύ σπουδαία, αλλά όχι πιο σπουδαία από τον άντρα σου. Και αυτός είναι πάρα πολύ σπουδαίος, φοβερό πρόσωπο, φοβερή προσωπικότητα, σπάνια ψυχή, μοναδική στον κόσμο, δεν θα βρεις τέτοια ψυχή όπου και αν ψάξεις τη γη. Είναι μοναδικός και εσύ είσαι μοναδική και η γειτόνισσά σου είναι μοναδική. Αυτή λοιπόν η αίσθηση του πλούτου που μας χαρίζει ο Θεός, του κοινού πλούτου, του κοινού, όχι πιο πολύ εγώ από σένα, το ξαναλέω. Η σύγκριση προκαλεί αυτή την αλαζονία και αυτή την αγωνία και τη ζήλια και το φθόνο, ενώ όταν καταλάβουμε ότι δεν είναι θέμα σύγκρισης, όλοι είμαστε σπουδαίοι.

Γι' αυτό αγαπώ και σένα και σου δίνω και σένα και εσύ θα δώσεις σε μένα. Αυτά φυσικά θα μου πει κανείς, έχει και δίκιο, λέει, είναι τώρα λόγια αυτά που λες ή και πουθενά μπορούμε να τα δούμε; Κοίταξε, προς το παρόν είναι λόγια. Στην εκπομπή είναι λόγια, τι θες να 'ναι τώρα; Και στην πράξη είναι πράξεις κατά κανόνα με αρνητικό πρόσημο. Δηλαδή στα λόγια λέγονται, στην πράξη δύσκολα να τα πετύχει κανείς αυτά, δύσκολα να τα νιώσει. Εγώ προσωπικά βαθμολογούμαι αντικειμενικά με μικρούς βαθμούς, πολλές φορές.

Δεν το βλέπω αυτό στην πράξη, στη ζωή να βγαίνει. Έτσι να θες να καταλάβεις τον άλλον πολύ, να τον αισθανθείς αδερφό σου, να του δώσεις από τα πράγματά σου, να συμπονάς στον πόνο του. Ε, λες τώρα, καήκαμε.

Να μπλέκω, να ακούω ιστορίες, τι να ασχοληθώ με αυτόν, τι να βοηθήσω τον άλλον, εδώ δεν έχω δικά μου λεφτά, τι να βοηθάω και εκεί; Δεν είναι να βοηθάς με λεφτά έτσι ψυχρά, είναι πρώτα να το νιώσεις όλη αυτή την ιστορία που λέω πριν, γιατί αν το καταλάβεις, μετά θα γίνει μόνο του, τα λεφτά, είτε είναι προσευχή είτε είναι συζήτηση, αλλά πρώτα να το νιώσεις μέσα σου ότι είναι κάτι σημαντικό αυτό, να σε αισθανθώ. Θυμάμαι είχαν έρθει στο σπίτι που μένω, στο μπαλκόνι μπαίνανε κάτι γάτες, μπαίνανε, και επειδή καμιά φορά έβγαζα κάτι να ακουμπήσω, μια καρέκλα, ένα αντικείμενο, και οι γάτες ακουμπάγανε και μετά εγώ ένιωθα περίεργα με τις τρίχες από τις γάτες κλπ., ήρθε κάποιος γνωστός μου με κάτι μαστόρους να μου βάλουνε μια σίτα και να το κλείσουνε.

Τελείωσαν τη δουλειά τους οι άνθρωποι, μου λέει ο γνωστός μου, «Είναι πληρωμένα αυτά, πάτερ», λέει, «γιατί ήδη μου χρωστάνε εμένα, έχουμε κάποιες δικές μας διαφορές οικονομικές, οπότε αντί να μου πληρώσουν εμένα κάνουνε αυτή τη δουλειά για σένα και είναι τακτοποιημένο το θέμα», μου είπε. Εντάξει, είναι τακτοποιημένο το θέμα.

Όταν τελείωσαν οι άνθρωποι αυτοί οι δύο μάστορες και μου μίλησαν φεύγοντας και μου είπαν τη φτώχεια τους, τα προβλήματά τους τα οικονομικά, τα οικογενειακά, στην πόρτα δυο λόγια, τους χαιρέτησα και τους είπα «Να πάτε στο καλό, γεια σας». Και όταν έκλεισαν την πόρτα και βγήκαν έξω, λέω, έπεσε το μάτι μου σε ένα τραπεζάκι που είχα εκεί στο σαλόνι και είδα επάνω δύο εικοσάρικα, 20 ευρώ και 20 ευρώ, δύο 20 ευρώ. Σαν

Ξύπνησα και λέω, ρε παιδί μου, δεν τους έδωσες κάτι στους ανθρώπους. Τους άκουγες, αλλά αυτοί έφυγαν από εδώ πέρα, ήρθαν χωρίς λεφτά, έφυγαν χωρίς λεφτά. Θα μου πεις, τους πληρώνει ο άλλος. Τους πληρώνει ο άλλος, αλλά σε ιερέα ήρθανε στο σπίτι. Δεν θα νιώθαν καλύτερα αν λέγανε «Μας έδωσε και κάτι»; Δεν είναι τα λεφτά μόνο, πόσο κάνει η δουλειά μας, είναι και η κίνηση ότι, παιδιά, ο κόπος σας, ό,τι και να είστε πληρωμένοι από τον υπεύθυνο, πάρτε και από μένα αυτά. Και δεν έδωσα τίποτα. Και μετά το σκεφτόμουν.

Μετά λέγανε κιόλας, εντάξει τώρα τι να κάνουμε, φύγανε, αφού τους έχει πληρώσει το αφεντικό τους. Αλλά τι είπα πριν; Πόσο εύκολα τα λόγια και πόσο δύσκολα η πράξη, να δώσεις, να δώσεις αφού νιώσεις, να νιώσεις πρώτα, να νιώσει η ψυχή σου την εγγύτητα του άλλου, να μπει στη θέση του άλλου. Αν μπορείς, αν δεν μπορείς, αυτά δεν γίνονται με το ζόρι. Αυτά δεν γίνονται κατά παραγγελία. Παρακαλώ μπείτε όλοι στη θέση του άλλου. Ναι, τώρα μπαίνουμε.

Όχι, άμα σου βγει. Εσύ φτιάξε λίγο το περιβάλλον της ψυχής σου κατάλληλο να το σκεφτείς κάπως έτσι, να νιώσεις λίγο τον άλλον, να νιώσεις τη γυναίκα σου πώς να νιώθει αυτή, πώς να νιώθει. «Α, ξέρω πώς νιώθει, αυτή φταίει για όλα». Ωραία, για μπες λίγο στη θέση ενός ανθρώπου που φταίει για όλα και προσπάθησε να το καταλάβεις πώς να είναι κι αυτός ο άνθρωπος, ο φταίχτης για όλα. Και εσύ μπες στη θέση του άντρα σου. «Αυτός δεν έχει ανάγκη». Ωραία, μπες λίγο στη θέση ενός ανθρώπου που δεν έχει ανάγκη να δεις πώς νιώθει αυτός, πώς είναι στη δουλειά του, να τον καταλάβεις. Και άμα καταλάβεις ότι κι ο άλλος είναι ένας άνθρωπος ευαίσθητος, πονεμένος, με τη δική του ιστορία, με τους δικούς του καημούς, με τις δικές του πληγές, με τα δικά του κρυφά και μυστικά που έχει περάσει στη ζωή του, στεναχώριες, θα καταλάβεις ότι, ρε παιδιά,

καλός είναι κι αυτός. Έλα πάρε, σ' αγαπάω. Κι εσύ δώσ' μου κι εμένα. Ο ένας δίνει στον άλλον και υπάρχει τελικά κάτι κοινό μεταξύ μας που μας ενώνει. Αυτό το θεωρώ μεγάλη επιτυχία της πνευματικής ζωής. Το να γίνει η καρδιά μας λίγο πιο μαλακωμένη. Όπως δεν έγινε αυτό του πλούσιου ανθρώπου.

Πλουσίου, λέει, και του Λαζάρου. Όλοι λένε και τον Λάζαρο και όλοι λένε και τον πλούσιο, ότι ήταν ένας ανώνυμος πλούσιος, γιατί ο άνθρωπος έτσι δεν έχει όνομα, η σκληροκαρδία δεν έχει όνομα, δεν θες ούτε να ακούσεις το όνομά του, δεν σε νοιάζει, δηλαδή δεν υπάρχει αυτός ο άνθρωπος για σένα, σβήνει μέσα σου. Και ο Λάζαρος μες στη φτώχεια του, μες στη βρωμιά του, μες στην ταλαιπωρία του έχει όνομα και λέγεται Λάζαρος. Λες, ένας φτωχούλης Λάζαρος, ο φτωχούλης Λάζαρος.

Και τον αγαπάς. Τον πλούσιο, λες, δεν θέλω να ξέρω και το όνομά του. Δεν με συγκινεί αυτός. Σκληρός άνθρωπος. Και όταν ήρθε η ώρα, λέει, και έμεινε μόνος του στην αιώνια ζωή, εκεί πλέον καταλαβαίνεις πολύ καλά, εκεί τα καταλαβαίνεις όλα, όσο ζεις δεν καταλαβαίνεις τίποτα. Όταν φύγεις, το μυαλό τα καταλαβαίνει όλα τα λάθη που έχει κάνει. Είναι όμως αργά. Τώρα, λέει, εδώ πέρα δεν έχω νερό, διψάω, καίγομαι. Όλα αυτά τι είναι; Μοναξιά, ταλαιπωρία, χωρίς επικοινωνία με τους άλλους, χωρίς αγάπη. Και ο Λάζαρος ήταν μέσα στους, στην αγκαλιά του Αβραάμ, ήταν λέει άρχοντας, βασιλιάς ο Λάζαρος, τέλεια πέρναγε, πάρα πολύ ωραία, και ο πλούσιος ταλαιπωρία σκέτη. Θα έρθει μια στιγμή και σε αυτή τη ζωή πολλές φορές μπαίνεις στο δωμάτιό σου και μένεις μόνος και λες: καλή η βιτρίνα προς τα έξω, τώρα που είμαι μέσα πώς είμαι, πώς νιώθω;

Μπεις στο σπίτι και βγάλεις τα ρούχα τα πολλά και βάλεις τις πιτζάμες και κάτσεις στο δωμάτιό σου, εσύ και ο εαυτός σου, και καθρεφτιστείς την ψυχή σου και λες «Καλό το θέατρο που έπαιζα και σήμερα έξω». Παρουσιάστηκα αξιοπρεπής, καλός, χριστιανός, ηθικός, ευσεβής, αλλά η καρδιά μου ξέρει τι κουβαλάω μέσα.

Η καρδιά μου ξέρει τι φίδια και τι σκουλήκια κυκλοφορούν μέσα στην ψυχή μου από κατάκριση, από φθόνο, από χαιρεκακία, να χαρώ με την αποτυχία του άλλου, να πω λόγια δηλητηριώδη για τον άλλον, να μην δικαιολογήσω τίποτα στον άλλον, να συκοφαντώ, να σχολιάζω... Και νιώθεις άσχημα. Και κοιμάσαι για να ξεχαστείς και το πρωί ξυπνάς και ξαναβάζεις πάλι τα ρούχα του θεάτρου και βγαίνεις στην κοινωνία και πάλι παίζεις ένα θέατρο. Γελάς, παρουσιάζεις κάπως ότι είσαι.

Έρχεται μια στιγμή όμως που αυτή η αυτογνωσία η αληθινή γίνεται κυρίαρχη μέσα σου. Λες, κοίτα τι είσαι τελικά, πάει το δήθεν, έφυγε το φαίνεσθαι, η βιτρίνα σου, τι δείχνεις. Όχι, τώρα θα δούμε τι είσαι, εσύ και ο Θεός, εσύ και η πραγματικότητα. Μπορείς να σταθείς μπροστά στον Θεό της αγάπης; Μπορείς να σταθείς μπροστά στην αλήθεια; Μπορείς να σταθείς μπροστά στον Λάζαρο και να δεις τα μάτια του; Εκεί πλέον όλοι είναι οι ίδιοι, ούτε φτωχοί ούτε πλούσιοι, όλοι είναι οι ίδιοι. Εκεί δεν ξεχωρίζουν μεγαλεία. Και αυτός με τις πολλές καταθέσεις και με το σπίτι, τη βίλα, και αυτός που έχει το σπίτι που μπάζει το χειμώνα και δεν έχουν να ζεσταθούν, εκεί πλέον είναι προσωπικότητες και ψυχές ξεχωριστές, με μοναδική αξία ο καθένας. Εκεί τι κάνουμε, εκεί πώς θα σταθούμε;

Κοπέλα μια φορά, «Πάτερ, θέλω να πάω σε ένα μοναστήρι», λέει, «να γίνω μοναχή. Έχετε να μου προτείνετε κάπου να πάω;» Άλλη φορά μου το έχει πει αγόρι, μου λέει, «Πάτερ, εγώ θέλω να πάω σε ένα μοναστήρι, ξέρετε κάπου να πάω;» Λέω, «Πήγαινε στο Άγιο Όρος». Λέει, «Ξέρετε κάπου στο Άγιο Όρος να μου πείτε;» Άλλος μου λέει, «Θέλω να παντρευτώ. Έχεις κάτι στο νου σου, μια κοπέλα που να κρίνεις ότι ταιριάζει, κάτι να μου πεις, μια ιδέα;» Άλλη κοπέλα το ίδιο: «Ξέρεις να μου πεις κάποιον άντρα να παντρευτώ;» Και όταν ψάχνω να βρω κριτήρια, πού να στείλω αν θα το κάνω αυτό, πού να προτείνω, ποιον να πω για αυτήν, ποια κοπέλα να πω για αυτόν, ποιο μοναστήρι να βρω για αυτούς, τι κριτήρια πιστεύεις ότι ψάχνω μέσα μου, τι ψάχνω; Ποιο μοναστήρι είναι πιο πλούσιο ή ποιος έχει πιο πολλά λεφτά; Ένας στην τηλεόραση έψαχνε μια φορά να παντρευτεί και τον ρωτάγανε, έλεγε διάφορα και στο τέλος του λένε «Λεφτά έχεις;»

Μα, αυτό να ψάξω; Δεν έψαχνα αυτό, έψαχνα να υπάρχει ένα περιβάλλον που να νιώθει ο άλλος έναν πλούτο ψυχής, να υπάρχει ένα περιβάλλον καλοσύνης, ανθρωπιάς, να μην υπάρχει το θέατρο με τα ωραία ρούχα, έτσι όπως θα είναι τιμημένος ο πλούσιος, αλλά να υπάρχει ποιότητα. Και ας υπάρχει λιτότητα και φτώχεια και απλότητα. Να υπάρχει ποιότητα ψυχής. Καλοσύνη, ευγένεια, αξιοπρέπεια, σεβασμός, ελευθερία. Να μην πνίγεται η ψυχή, να μην σκάει η ψυχή, να μην αρρωστήσει η ψυχή. Και ξέρεις ποιο μοναστήρι συστήνω; Κανένα, γιατί δεν ξέρω. Γιατί δεν ξέρω. Ξέρεις ποιον συστήνω και ποιαν συστήνω;

Κανέναν. Θα μου πεις, δεν ξέρεις κανέναν; Ξέρω, αλλά έχω λίγο φοβηθεί. Έχω φοβηθεί από ανθρώπους που έρχονται και μου λένε «Καλά, δεν το περίμενα αυτό να το δω εκεί, ας πούμε. Δεν το περίμενα αυτό να το δω από αυτήν ή από αυτόν». Και λέω «Γιατί είσαι τόσο αυστηρός;» Λέει «Δεν είμαι αυστηρός. Εσύ», μου λέει, «μήπως πετάς στα σύννεφα και τα λες πολύ πολύ ωραία; Ωραία ότι κάτι είναι πάρα πολύ τέλειο, κάπου είναι άγια πράγματα και ουράνια και υπερφυσικά. Πού τα λέει αυτά; Όταν μπεις μέσα και τα δεις, αρχίζεις και βλέπεις άλλα πράγματα. Αρχίζεις και βλέπεις τέτοια συμπεριφορά σαν αυτού του πλούσιου ανθρώπου. Σκληροκαρδία, ασπλαχνία, αδιαφορία στον πόνο του άλλου. Και λες, κάτσε, οι εκπομπές έλεγαν άλλα».

Ο πρόλογος όταν έμπαινα εκεί πέρα και οι πρώτες κουβέντες ήταν πολύ καλές, μετά από λίγο καιρό τι έγινε και άλλαξαν όλα; Είδε ένα άλλο πρόσωπο. Μου είπε μια φορά ένας, λέει, «Στη δουλειά μου με έχουν μαχαιρώσει πολλές φορές άνθρωποι με τη συμπεριφορά τους, δηλαδή μου έχουν κάνει κακό, αλλά έχω δεχτεί και μερικές μαχαιριές», μου λέει, «από ανθρώπους που δεν περίμενα. Και ήταν οι άνθρωποι», μου λέει, «που εσύ τους ονομάζεις ότι είναι οι άνθρωποι της Εκκλησίας, οι καλοί άνθρωποι, οι χριστιανοί». Του λέω «Καλά, εντάξει, άνθρωποι δεν είμαστε όλοι;» Λέει «Άνθρωποι είμαστε όλοι, έλα να ξεχωρίσουμε κάτι. Ο άλλος που δουλεύει», λέει, «στη δουλειά μαζί μου και δεν πάει ποτέ στην Εκκλησία, το καταλαβαίνω να μου φερθεί κάπως. Αλλά να δέχομαι μαχαιριές στην πλάτη και συμπεριφορές σκληρές από ανθρώπους

που τους βλέπω ότι κοινωνάνε, ότι προσεύχονται, ότι πάνε και εξομολογούνται, ότι λένε ότι κάνουν αγώνα. Τι γίνεται εκεί πέρα; Κάτι δεν πάει καλά». Δηλαδή πώς ξεκίνησα την εκπομπή; Πόσα χρόνια είμαστε στην Εκκλησία και τι καταφέραμε στο τέλος; Να λένε οι άλλοι ότι «Α, τι χριστιανός, τι κοσμικός, τι άνθρωπος της Εκκλησίας, τι άνθρωπος έτσι άσχετος; Όλοι οι ίδιοι είμαστε τελικά. Όλοι οι ίδιοι είναι, δεν βλέπεις διαφορά». Και εγώ ήμουν έτοιμος να θυμώσω και να του πω «Άκου να σου πω τώρα, μην μας βάζεις όλους και στην ίδια μοίρα, γιατί εδώ πέρα εμείς είμαστε και κάπως διαφορετικοί. Εντάξει, είμαστε και άνθρωποι που έχουμε σχέση και με Άγιο Όρος, έχουμε πάει και σε Ιεροσόλυμα, ξέρουμε και αγίους ανθρώπους και προσκυνήματα και επισκόπους». Και μου λέει «Μα τι να το κάνω αυτό;

Όσο», λέει, «λες και άλλα τέτοια έχω να σου πω και άλλα επιχειρήματα. Όλα αυτά που πιάνεις και αγγίζεις, όλα αν τα πλησιάσεις, απογοητεύεσαι», μου είπε κάποιος. Δεν ήξερα τι να πω. Γιατί ήταν κάτι προσωπικό που το είχε ζήσει αυτός. Και μου λέει, «Δεν περίμενα», λέει, «πολλά. Α, μου είπε αυτό: Δεν περίμενα», λέει, «άγια συμπεριφορά».

«Δεν περίμενα να δω αγίους, αλλά πριν γίνεις», λέει, «άγιος, γίνε άνθρωπος, φέρσου ανθρώπινα. Δεν ζήτησα», λέει, «να κάνεις μεγάλα πράγματα που λέει ο Χριστός, άπιαστα, μεγαλειώδη, καταπληκτικά. Η κορυφή είναι αυτή, η κορυφή και το ύψος που λέει να συγχωράς τους εχθρούς. Να συγχωρέσεις τον εχθρό σου; Αν είναι δυνατόν, να συγχωρέσω τον εχθρό μου; Να αγαπήσεις», λέει, «αυτούς που σε μισούν.

Να ευχηθείς για αυτούς που σε καταριούνται. Αν είναι δυνατόν, αυτά είναι άπιαστα».

Ιλιγγιώδη, ζαλίζεσαι που τα σκέφτεσαι. Και μου λέει: «Δεν ζήτησα αυτά, μην ανησυχείς, δεν κρίνω αυστηρά την παρέα σου. Εγώ δεν ζήτησα να κάνουν αυτά τα δύσκολα. Απλά πράγματα: με βλέπεις στον δρόμο και κάνεις ότι δεν με βλέπεις». Εγώ του λέω: «Πού είσαι; Εγώ σε χαιρετάω». «Δεν λέω για σένα», μου λέει, «τώρα μη δικαιολογείσαι, πιάνεσαι. Εγώ λέω γενικώς, που μπορεί να δείξεις ότι η ζωή σου μέσα στην Εκκλησία τελικά δεν σε μεταμορφώνει. Όταν δεν μπορείς να πεις ένα γεια στον γείτονά σου που είναι στην απέναντι πόρτα, στο διαμέρισμα το απέναντι από το δικό σου, μέσα στην πολυκατοικία, και δεν του μιλάς, δεν μπορείς. Όταν δεν νιώθεις εγγύτητα με όλους, όταν κρατάς αποστάσεις, όταν πας στον διευθυντή και διαβάλλεις κάποιον ή διοχετεύεις το δηλητήριο με δόσεις διακριτικές, απαλές,

ύπουλες, πονηρές, και έχεις έναν χριστιανικό έτσι μανδύα και ένα προφίλ χριστιανικό, ο άλλος τρελαίνεται τελείως. Λέει: “Τι γίνεται εδώ πέρα; Δεν ζήτησα χριστιανικά πράγματα εγώ, ζήτησα ανθρωπιά. Πριν γίνεις άγιος, γίνε άνθρωπος”. Τι είπε ο Χριστός μας; Αμαρτωλοί άνθρωποι πάνε πρώτοι στον παράδεισο, πριν από μας.

Πράγματα που άλλοι δεν τα κάνουν. Ανοίγονται πολλές φορές, δίνονται, εμπιστεύονται, δεν είναι καχύποπτοι, δεν είναι τόσο πονηροί μερικές φορές. Όλα αυτά που λέμε φυσικά δεν είναι απόλυτα, παντού μπορεί να τα βρεις. Αλλά σε έναν χώρο, βρε παιδί μου, που κυλάει το αίμα του Χριστού στις φλέβες συνέχεια των ανθρώπων, συνέχεια, συνέχεια, συνέχεια, ειδικά οι ιερείς, εμείς κοινωνάμε συνέχεια.

Το αίμα, μου λέει ένας, τι σου κάνει τελικά εσένα; Σε αλλάζει καθόλου; Απόδειξέ το μου όχι με λόγια, λέει, και μου φέρεις παραπομπές. Να σου πω, λέει, του είπα, να σου πω ότι λέει ο Άγιος Καβάσιλας; Κάτι φοβερά λέω για τη Θεία Λειτουργία. Άσε με, πάτερ μου, μου λέει, με βιβλία. Άσε με με τις παραπομπές σου. Να δω εσένα, μου λέει, έχεις αλλάξει; Και εγώ ντρεπόμουνε γιατί, εντάξει, του λέω, δεν ξέρω να σου πω αν έχω αλλάξει, αυτό εσύ θα το δεις, δεν ξέρω. Αλλά μέσα μου έλεγα, καλά, δεν έχω αλλάξει; Νομίζω ότι έχω αλλάξει, αλλά ο κόσμος βλέπει ότι δεν έχω αλλάξει. Αυτή είναι η αλήθεια, ότι ο άλλος που σε βαθμολογεί τον απογοητεύεις και εσύ νομίζεις ότι πας καλά. Α, μπαίνεις στην εκκλησία με δέος, με συστολή, με φόβο Θεού και μετά από λίγο έχεις έναν αέρα και μια σιγουριά ότι εγώ όλα τα κατέκτησα τώρα, εγώ ξέρω. Έλα εδώ να σας πω, έχω ύφος ας πούμε, έχω ύφος πολύ ότι είμαι στα μέσα και στα έξω και τα ξέρω όλα.

Αυτά δεν είναι τίποτα τώρα που λέμε, γιατί έρχεται μια ώρα που μέσα στο εκτυφλωτικό φως του Θεού, θα έρθει μια ώρα που αυτό θα αποκαλυφθεί στη ζωή μας, το απόλυτο φως, η απόλυτη αλήθεια, η απόλυτη αγιότητα. Τότε θα φανούν, λέει, από της καρδιάς όλοι οι διαλογισμοί, όλα τα κρυφά μας, όλα τα κίνητρά μας, όλες οι ψευτιές μας, όλα τα κίνητρα, όλα, όλα. Ένα έλεος να ζητήσουμε από τον Θεό όλοι και όσοι κάνουν αυτά ας τα σκεφτούν, όσοι δεν τα κάνουν και βαδίζουν καλά ας αγαπούν αυτούς που είναι σε λάθος δρόμο. Ευχαριστώ που παρακολουθήσατε.

Ψευδαισθήσεις ότι πας καλά δήθεν. Οι άλλοι είναι να βαδίζεις καλά φαινομενικά και να κοιτάς τους άλλους και να λες: «Κοίτα, αυτοί δεν είναι καλοί χριστιανοί. Δεν ξέρουνε. Χάσανε τον δρόμο τους. Δεν πατάνε καλά. Είναι υποκριτές. Είναι φαρισαίοι». Και αυτό εξίσου μεγάλο λάθος είναι. Γιατί τι είπα; Νομίζω η επιείκεια της καρδιάς είναι για όλους. Η συμπάθεια αρμόζει και στους υποκριτές.

Κι αυτός ο υποκριτής, κι αυτός που παίζει θέατρο, κάποιο λόγο έχει κι αυτός, κάπου μπερδεμένος είναι κι αυτός ο άνθρωπος. Κάτι, αν το ψάξεις κι αυτούνού τη ζωή, κάτι γίνεται και εξηγείται το φαινόμενο. Άρα και σε αυτόν συμπάθεια. Άρα και αυτόν, Θεέ μου, ελέησέ τον. Και βοήθησέ μας να ακούμε τα λόγια Σου, να καθρεφτιζόμαστε στις εντολές Σου, να βλέπουμε τους βίους των Αγίων και να μην παίρνουμε πράγματα που δεν μας

δεν έχουν να πουν κάτι στο σήμερα, να παίρνουμε σήμερα τι έχει να πει αυτός ο Άγιος για μένα. Δηλαδή το να μου πεις ότι διάβασε τον βίο ενός Αγίου και είχε τρεις μέρες να φάει και λες: «Άκου, είχε τρεις μέρες να φάει, είχε τρεις μέρες να φάει». Ωραία, τι μου το λες; Εσύ είσαι όμως τρεις μέρες να μη μιλείς στη γυναίκα σου. Αυτό πάρ' το από τον Άγιο και φέρε το σε σένα, αυτό εννοώ. Φέρε το σε εσένα, καθρεφτήσου. Και όταν πας στον καθρέφτη και βλέπεις ότι ένα τσουλούφι απ' τα μαλλιά σου πετάει και είσαι αστείος, όχι λες «πετάνε τα μαλλιά μου», τα ισιώνεις. Ε, κάνε το ίδιο. Να πεις, αυτός τρεις μέρες δεν έτρωγε. Εγώ δεν μπορώ να κάνω αυτό το πράγμα γιατί αν πάω τρεις μέρες νηστικό στη δουλειά θα πέσω στο γραφείο πάνω και δεν θα μπορώ να δουλέψω. Αλλά τρεις μέρες να μην μιλάω στη γυναίκα μου; Είναι και αυτό πολύ ασκητικό κατόρθωμα να πω: «Γιατί δεν μιλάς; Κάτσε να μιλήσετε. Έλα να τα πείτε, έλα να τα βρείτε, έλα να τα συζητήσουμε, τι μας απασχολεί, τι μας φταίει». Δεν είναι πολύ δύσκολα αυτά τα πράγματα.

Είναι πολύ δύσκολα, αυτά θα μάθουμε σε αυτή τη ζωή τελικά και αυτά θα πάρουμε και μαζί μας πιστεύω και στην αιωνιότητα, γιατί εκεί δεν νομίζω να συζητάμε τα πτυχία μας. Εκεί τα πτυχία δεν χρειάζονται γιατί δεν υπάρχουν και τοίχοι να τα κρεμάσεις στον Παράδεισο, είναι όλα ανοιχτά. Οπότε θα τα βάλουμε όλα κάπου κάτω, θα είναι στοιβαγμένα το ένα πάνω στο άλλο, σαν μια στοίβα θα είναι, δεν θα βλέπει κανείς πτυχιούχος εκεί, θα βλέπει καρδιές, αναγεννημένες και όχι, ψυχές, φωτισμένες και όχι. Αυτό, να είναι η ψυχή σου φωτισμένη, να παρακαλάς τον Θεό και να έχεις και λίγο έτσι μια αμφιβολία και να λες: «Πάω καλά εγώ στην πνευματική μου ζωή; Α, δεν πάω καλά. Να πάω. Σιγά σιγά να διορθωθώ». Ούτε πανικός, ούτε υστερία με τα λάθη μας. Εντάξει, έστριψες το αυτοκίνητο στραβά, ίσιωσέ το και συνεχίζεις την πορεία σου.

Στράβωσες λίγο στον δρόμο, πήγες να πέσεις πάνω στα χωράφια, στρίβεις και συνεχίζεις. Δεν βγαίνει τίποτα με το να κλαίγεσαι και να κάθεσαι να κάνεις ολόκληρη ανάλυση γιατί και πώς είμαι έτσι και γιατί να είμαι έτσι και εγώ δεν διορθώνομαι. Προχώρα, προχώρα, κάνε τον αγώνα σου και καλά πας, καλά πας.

Τα σκέφτηκα με τον πλούσιο και με τον Λάζαρο, που λέει ότι πέθανε ο ένας, τον θάψανε, ο άλλος έφυγε και τον πήραν οι άγγελοι και μετά είπε ο πλούσιος: «Ας πάει στα αδέρφια μου κάποιος, ρε παιδιά, γιατί θα έρθουν και αυτοί εδώ πέρα», λέει, «χαθήκαμε», δηλαδή τι τους περιμένει. «Έχουν», λέει, «τον Μωυσή, άμα είναι ας διαβάσουν τα βιβλία». Είδες τι λέει ο Αβραάμ; Να διαβάσουν τα βιβλία του Μωυσή και γενικά τα λόγια του Θεού για να αλλάξουν ζωή. Να τα διαβάσουν, να καθρεφτιστούν για να διορθωθούν, όχι για εγκυκλοπαιδική γνώση, όχι να τα κάνω ρόπαλα τα λόγια του Θεού που τα παίρνω και να χτυπάω κεφάλια άλλων. Διαβάζω για να έχω μετά να σε χτυπήσω, να σου πω κάτι από το Ευαγγέλιο, να σε συντρίψω, να σε κολλήσω στον τοίχο κλπ. Να τα διαβάσουν για να διορθωθούν, να

μην βρεθούν εδώ. Και τι είπε ο πλούσιος; Λέει: «Όχι, άμα αναστηθεί κάποιος θα είναι πολύ φοβερό, θα συγκινηθούν από αυτό». «Μπα», λέει, «όχι, άμα δεν ακούνε τον Μωυσή, και νεκρός να αναστηθεί δεν πρόκειται να πειστούν». Ο ευαίσθητος, ο φιλότιμος, ο καλοπροαίρετος ωφελείται από το τίποτα, ωφελείται από απλά πραγματάκια, ωφελείται από ένα απόκομμα, μπορεί να είναι απόκομμα. Ευχαριστώ.

περιοδικού, ένα χριστιανικό βιβλίο να διαβάσεις μια γραμμή και να τον συγκινήσεις. Δεν θέλει φοβερά θαύματα για να πει «ουάου», που λένε τα παιδιά, «ουάου, είδα», λέει, «κάτι φοβερό και συγκλονίστηκα». Συγκλονίστηκες για πέντε μέρες. Η ζωή δεν αλλάζει με ένα τέτοιο συγκλονιστικό θαύμα. Και αυτό που είπε ο Αβραάμ προφητικά ισχύει: «Νεκρός να αναστηθεί», λέει, «αν ο άλλος δεν θέλει, δεν αλλάζει». Αναστήθηκε ο Χριστός και τι, τι συνέβη; Άλλαξε ο άλλος με το ζόρι;

Εσύ με το ζόρι, εγώ αλλάζω με το ζόρι; Είναι δυνατόν δηλαδή μια Ανάσταση, ακόμα και του ίδιου του Θεού, του Ιησού Χριστού η Ανάσταση, να σε αλλάξει με το ζόρι; Αλλά ο ευαίσθητος άνθρωπος μεταμορφώνεται με ένα βλέμμα του Χριστού, με μια λέξη του Χριστού, με μια παρότρυνση, με μια συμβουλή, με μια εντολή. Έχει να κάνει με την ευαισθησία της καρδιάς. Εύχομαι αυτή την ευαισθησία να την έχεις. Βασίλη, σε ευχαριστώ πάρα πολύ για την ευαισθησία της μουσικής σου και την ευαισθησία του γούστου σου. Το λένε πολλοί ακροατές, τους αρέσει πολύ η μουσική σου και τα CD σου, τα μπλουζ της ψυχής μου και τα μπλουζ ήχο πλάγιο και δεν σου κάνω διαφήμιση, απλώς σε διαφημίζω.

Αλλά με την καλή έννοια. Και λέω... Ευχαριστώ πολύ και για τα μηνύματα που στέλνετε κατά καιρούς και όσα λέτε και το δώρο που κάνετε. Τα βιβλία που βγήκανε από τις δικές μας εκπομπές, «Αθέατα Περάσματα», τα δύο βιβλία με εκπομπές μαγνητοφωνημένες, κάποιοι τις διαβάζουν με την άνεσή τους και με το CD που υπάρχει μέσα σε μορφή MP3 για να ακούγεται στον δρόμο σου όταν ταξιδεύεις ή όταν είσαι στο σπίτι σου, και λέγονται «Δυνάμωσε την ψυχή σου», το πρώτο βιβλίο, και το άλλο «Αγάπη για πάντα». Και με ρώτησε κάποιος αν θα βγει κι άλλο, ίσως βγει, δεν ξέρω, ναι, θα βγει ίσως κι άλλο κάποια στιγμή. Η εκπομπή αυτή αναμεταδίδεται και υπάρχει και στο διαδίκτυο σε λίγες μέρες, μπορείς να την ακούσεις κάποια στιγμή που εσύ θα θελήσεις μόνος σου, ψάχνοντας στις μηχανές αναζήτησης στο διαδίκτυο θα τις βρεις με τον τίτλο «Αθέατα Περάσματα». Εύχομαι να είσαι καλά, να είσαι ευλογημένος και ευλογημένη.

Να χαίρεσαι τη ζωή σου, μην ψάχνεις προβλήματα σε παρακαλώ να δημιουργείς, καλά πας, κοίτα μπροστά τι μπορείς να κάνεις, μην σχολιάζεις συνέχεια και βουλιάζεις μέσα στη μελαγχολία σου και στη στεναχώρια σου, δες με αισιοδοξία ακόμα και την τραγωδία σου, ακόμα και το πρόβλημά σου, ακόμα και την αμαρτία σου, να λες: «Θα τα καταφέρω». Εντάξει, σιγά σιγά θα βγω από εδώ. Μετά από πέντε μήνες θα είναι όλο αλλιώς. Αυτό που σήμερα μου φαίνεται πολύ δύσκολο, τραγικό, απελπιστικό, θα αλλάξουν τα πράγματα. Λογισμούς, παρακαλώ, πιο φωτεινούς. Λογισμοί πιο αισιόδοξοι, πιο ελπιδοφόροι, πιο φωτεινοί, σαν το κεράκι που ανάβει στην εκκλησία. Αυτό συμβολίζει το κερί. Ένα από αυτά που συμβολίζει είναι οι φωτεινοί λογισμοί που έχουμε. Φως στη σκέψη σου. Και εγώ αυτό εύχομαι. Φως Χριστού φαίνει πάσι, να φέγγει.

Καρδιά όλων και στη δική σου την καρδιά που ακούς τώρα αυτή την εκπομπή. Να φέγγει το φως του Χριστού και να σε φωτίζει τι να κάνεις την κάθε στιγμή. Ρωτάς μερικές φορές: «Τι να κάνω; Να μιλήσω σε αυτόν που μου φέρθηκε έτσι; Να πάω εκεί; Να το αγοράσω αυτό;» Δεν θέλω να σου απαντήσω. Θέλω απλώς αυτό να σου θυμίσω: το φως Χριστού φαίνει πάσι. Μέσα στο πάσι είσαι κι εσύ. Δηλαδή, ο Χριστός δεν θα σε αφήσει. Να τον παρακαλάς, να μάθεις σιγά σιγά να του μιλάς και να αισθάνεσαι τη φωνή του και τη φώτισή του. Και αν έχεις ειλικρίνεια στην επιθυμία σου και αν πράγματι δεν ξέρεις τι θα κάνεις, θα σε φωτίσει ο Θεός, γιατί πιστεύω ότι ξέρεις τι να κάνεις. Πάντα η λύση είναι η αγάπη, πάντα η λύση είναι η διάκριση, είναι η φώτιση, είναι ανάλογα την περίσταση. Μην θες να κάνεις τον...

κάθε ιερέα, τον κάθε βοηθό σου, σαν τους φαρμακοποιούς που έχουν το βιβλιαράκι για κάθε δουλειά σου λένε ή κάθε φάρμακο σου δίνει μια συνταγή, μια τιμή, κάτι τυποποιημένο έτοιμο. Εδώ πέρα είναι τελείως προσωπικά. Τι θα πει ο Θεός σε εσένα. Από μένα να ζητάς μόνο προσευχή, να σε φωτίσει ο Θεός τι να κάνεις εσύ. Όχι εγώ, εσύ θα το κάνεις αυτό. Η επιλογή σου είναι δική σου. Η φώτιση είναι του Θεού και η ευθύνη είναι δική σου. Την ευθύνη της ζωής σου θα την πάρεις εσύ για να χαρείς την επιτυχία. Και αν αποτύχεις, πάλι θα ξέρεις ότι ήταν καρπός της ελεύθερης επιλογής σου. Εσύ θα παλέψεις, εσύ θα προσπαθήσεις και θα σε φωτίζει ο Θεός για όλα. Να χαίρεσαι το σπίτι σου, να χαίρεσαι την οικογένειά σου. Το email είναι atheata.perazmata με λατινικούς όρους, έτσι, atheata.perazmata papakigiahou.gr. Χάρη

που το είπαμε, ο Θεός να μας φωτίζει όλους, να μαλακώνει την καρδιά μας και να μας καθιστά άξια παιδιά Του με πραγματική αγάπη στην καρδιά μας και συγχώρεση προς όλους και αληθινή πνευματικότητα, αληθινή εσωτερική καλλιέργεια και αληθινό φως Χριστού στην καρδιά μας. Καλή δύναμη, καλή εβδομάδα, ο Θεός μαζί μας. Χαίρετε.

Τοξεύματα σκέπινου και εκτιμέ, ουδέ που προσφύγω.

Πανταχόθεν πολεμούμενος και παραμυθίαν ουκ έχω πλην σου

του κόσμου, ελπίς και προστασία των πιστών, μη μου παρίδης την δέηση των συμφέρων πίσω.