Τα μελαγχολικά σου μάτια

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Το αγγλικό κείμενο είναι η τελική προετοιμασμένη μετάφραση. Παραλείπονται μουσικά και επιλεγμένα δυσδιάκριτα τμήματα. Διατίθεται αγγλική ψηφιακή αφήγηση με συνθετική φωνή.

Λήψη τελικού αγγλικού κειμένου (TXT)

My dear friend, may God take away the depression that has been drawing near to your soul these days, leaving you feeling strange and deeply low. Those are your words; you told me yourself. I understand because I read your message and saw your heart as you described it and opened it to me. And now, here in these holy places, I thought I must not pass you by.

I pray... I pray that joy will come. Do what you can, too. Pray: wish something good for yourself. That is what your prayer means. Prayer is a movement out of the mire. It lets us see our soul in the light of Christ and refuse to settle for the darkness that sometimes overwhelms us. It is the soul stirring and saying, “No. I see myself as a child of God, a child of the Father, the great Father who cares for everything, the God of abundance who holds the keys to joy and happiness. I will not settle for melancholy and depression.” If you look for the cause of that depression, and it is not physical or hereditary, and not plainly a neurological condition that may need medication, then it may come from a wound, a betrayal, or something unfulfilled in your soul. There is something you want and cannot have,

something you long for and feel would make you well if you had it. “I am depressed,” someone says, “because the person I love left me, abandoned me, insulted me, betrayed me, and went away. That is why I have fallen into such deep depression.” You feel something is missing, and that if you had it, you would not feel this way. But there is a step you can take within your own soul. Try saying, “What if I could have what I long for? I do not mean the thing itself, but the feelings it gave me.” Say someone left you, hurt you, betrayed you, abandoned you, and now you have sunk into deeper depression. Let me ask: when that person was with you, what did you feel? Did you feel fulfilled, your soul full and your heart happy,

eager for life, ready to struggle and rejoice? Everything had meaning for you. You looked around and took joy in everything. That person brought beautiful feelings and experiences to life within you. Now they have gone, and those beautiful things seem to have fallen away with them. So I wonder, and I offer this only as a thought: could you bring those feelings of fullness, beauty, goodness, tenderness, and happiness to life within yourself again, even in that person’s absence? Perhaps that person was the occasion that awakened joy in you, but the joy itself is within you. The person has gone,

and with them the occasion that stirred your happiness. Could something else awaken it? The capacity for happiness is still within you. It was not that person’s physical body, weighing seventy, eighty, or ninety kilos, that made you happy. It was not a body of molecules and cells. What was it, then? Happiness arose within you through your encounter with that person, through that circumstance. Prayer helps you feel directly, without depending on the help of human circumstances, that fullness, joy, happiness, and meaning in life,

and love. It helps you come alive and feel your soul watered from a source beyond this world. Think of the ascetics you hear about and read about in the writings of the Fathers and the elders. You say, “That man radiated happiness.” The brothers would visit him and always find joy on his face. His face was always cheerful.

A young man once told me, “Father, I was so happy when I saw New York. I went to Manhattan. It was incredible, magnificent, impressive!” His journey to New York brought out joy in him. Someone else goes to Disneyland, another to Florida, another somewhere else. These are occasions for joy. Strong feelings rise from the soul through buildings, people, good food, lights, dancing, clothes, shopping, all these things. I am not condemning them. I want to tell you something else: the ascetic can know the joy that another person found in Manhattan, in shopping, walking around, staying out late, and dancing, even without those things. And I would say the ascetic’s joy is

deeper, because it lasts. As soon as you reach the airport and board the plane home, a sadness may come over you: “Oh, it’s over.” But the ascetic has found a little something within his soul that he can turn to, and joy rises again. Happiness rises again. “Ah, there it is: joy again. I do not need to see skyscrapers or climb a tower or travel there. I am happy because I know another secret.” The secret is to find where that joy lives within you. Its source is in the heart. Christ is the source of joy. Learn to let Christ come alive in you. You are the one who stifles His life in your soul and keeps Him from showing you all the beautiful things He has to give. Until you discover this secret, you will keep suffering and waiting for a trip, an outing, or a relationship. While it lasts, you may feel...

good. But when it begins to slip away, you will be beside yourself. You may not even feel at ease while you have it, because you will wonder, “Will it last forever?” You have someone you love and take joy in them, but you are also afraid of losing them. You think, “Things are good now, but for how long? What if they leave me tomorrow, betray me, die, fall ill, or move away?” Then you cannot even enjoy the time you have. You see others enjoying themselves and feel jealous: “Look, they have what I don’t. Why?” You grow angry, compare yourself with others, feel jealous and insecure, and wonder whether your joy will still be there in a little while. Often the joy we feel depends on something else;

it clings to something and draws its life from it, like a plant taking in water. So I wonder whether you can discover a secret. You told me, “When that person looked into my eyes, I came back to life.” So there was a kind of resurrection within you. Could you experience that coming back to life without that person looking into your eyes? Look into your own eyes in the mirror and say, “My God, thank You for my worth, for the beauty of my soul, for the beauty of my existence, for my unique place in this world.” There is no one exactly like you. You are a unique creature, a unique person. So am I. So is the person beside us.

The person passing by you now, the one who lives in the apartment above you, the one you pass on the road as you drive: each of us is entirely unique. If you take even that to heart, you can say, “I do not need someone to keep telling me I am beautiful or good or important before I can feel my worth and come alive. And if I lose them, I need not fall apart.” Think of the people you love and the joy you felt when one of them was near you:

“I’m glad you’re here. I enjoy your company. I receive good things from you.” But I also tell myself, “Even without this person, or this thing, or that thing, I will not collapse. I will endure. I have found within myself how to renew my hope, remember my worth and God’s love, and pray. I feel at peace with myself.” Yes, that person no longer loves me. They have gone away or betrayed me. But God loves me, and I can be at peace with myself. I can dream, pray, and imagine a beautiful, strong, joyful future. All is not lost.

I will manage. I will still be able to do things in life without the circumstances I once thought I needed. It is hard because I had become so attached. Breaking that attachment hurts; it feels as though I am bleeding. One person may have clung to another, or I may have clung to a situation. Think of being dismissed from a job. You may depend on it financially, but also for your sense of worth. You ask, “What am I worth now that I no longer have that job?” Why would you be worth any less? Was that job what gave you worth? You have always had worth. But you identified yourself with it so completely, and held on so tightly, that you said, “You and I are one.”

“My job is everything to me. I am my job.” But you are more than your job. God gives you a chance to see that. It is as if He says, “Let Me take your job away for a while, so you can see the other gifts you have. You thought that job was what sustained you.” I am telling you that you are underestimating yourself. God says, “My child, you are worth much more.” That is why I mentioned the ascetics, who have nothing. If you take something one of them owns, he can say, “Take it.” His joy does not depend on that thing. “I have a nice little thing in my room, perhaps a pen I use for writing.

I write with it, but you may take it. If you steal it, what of it?” There was an ascetic who ran after some thieves, not to catch them, but to give them something they had forgotten. “Take this too, friends,” he said. “You forgot it.” They were astonished. “We’ve never seen anything like this. Other people call the police, and this man runs after us to give us more.” That ascetic could be happy without what they had taken.

I know this is very difficult. That is why I am not telling you to overcome your depression and melancholy today, or even tomorrow. It takes time. It may take months or even years. But during the life we have, it is worth coming to understand a few things,

with all the pain that understanding may bring. It hurts to learn the lessons Christ teaches us through life’s blows and through these painful detachments. It is like putting an adhesive bandage on your arm and then pulling it off. “Oh,” you say, “I can’t pull it off!” Your skin and the hairs beneath it hurt as it comes away. But it has to happen.

That is how you may come to say, “This is what life has taught me: there is a great source of joy within me. The grace of Christ is within me, His strength and His presence. When I receive Holy Communion, I receive Christ within me. When I pray, I reach out to Him. When I call on His name, I speak to Him. When I ask for His grace, He shelters me and sends angels.” For now, these may sound like mere words. But the time will come when I live them, if I am willing to respond to what life asks of me. I might refuse. God may keep sending me lessons, while I say, “I don’t want to learn this. I want to cry. I want to despair. I want to kill myself,” as someone may say. Yet even through the pain of God loosening something you have clung to in your heart,

you may discover the riches hidden within you. The purpose is not to destroy you or make you suffer. It does hurt, but causing pain is not the purpose. The purpose is for you to go forward. He says, “Keep going. Do not remain here. See what can come of this.”

What good does it do to keep commenting, judging, condemning, and looking back? What do we do from here? “But you know, it wasn’t my fault. What kind of person could do that? I can’t take it in. I can’t believe what they did to me.” All right, then live in the past, live among your memories, keep looking backward as your soul grows old, and leave undone the steps you need to take to move forward.

As if all the lights were on and this were a performance. When love dies, the Resurrection knows nothing of it.

Fireworks. Your eyes shine like the Bosphorus, like ships at night passing through the Bosphorus.

I say it again: pray. Picture yourself in the grace of God. See yourself—that is what I mean by having a vision. See yourself dressed, not in black, but in white, holding an armful of flowers. Picture yourself close to Christ, receiving His regard, His hand in yours. What does that mean? It means Christ touches you. He lays His hand on you and takes this trouble from you. You change. You become a different person and rise to a new level in your relationship with God, with yourself, and with others. Through your pain you become a beautiful person, yes, but you have to come through it. Do you understand? So pray, and read a book now and then.

Watch your logismoi, those intrusive thoughts. Do not let yourself sink into them all the time; that is where it all begins. Change those thoughts. That is why the Saints tell us to pray and keep saying the name of Christ: the Jesus Prayer, ‘Lord Jesus Christ, have mercy on me.’

Sometimes certain Saints would change the words and no longer say, ‘Have mercy on me.’ Once you feel that He has shown you mercy, it can seem contradictory to keep saying it. It is like asking you, ‘Give me something to eat,’ and then, after you give it to me, going on saying, ‘Give me something to eat, give me something to eat.’ You would say, ‘Haven’t I given it to you?’ Then the prayer changes, and you say, ‘Lord Jesus Christ, thank You for Your mercy. Lord Jesus Christ, You are showing me mercy.’ ‘I received mercy,’ says the Apostle Paul. ‘But I received mercy.’ I was the person I was, he says, but God showed me mercy. And now he feels...

After a while, he feels that mercy has been given to him: he has received what he asked for. Try to feel that Christ is giving you what you ask. You are always complaining, demanding, begging: ‘Come on, give it to me, give it to me.’ All right, when will you receive it? Christ does give it to you, but you have grown used to refusing it. You have grown used to misery, resistance, and this air of depression. You cannot believe that you might rejoice and say so. Think of the words, ‘My Jesus, my light.’ You are no longer asking; you are living it. You are saying, ‘Christ is my light.’ When you say, ‘My Christ, my light,’ you are acknowledging that right now you are in the light of Christ, in His love. ‘My Jesus, my very breath.’ Say it in that hopeful way. I am not asking for something; I am experiencing what I already have but have failed to recognize. I am trying to bring my soul to life.

I am bringing into the present what I think is very, very far away and absent. It is not far away. Christ is here, right before you. Your sorrow and exhaustion hold you back. Your heartache wears down your soul, and you cannot recognize Christ beside you.

‘Nobody called me yesterday,’ someone says, ‘and I sank into depression.’ Because nobody called you? Suppose everyone in the world called you. Would that give you great worth? At some point the calls would stop. At eleven at night, or one or two in the morning, they would end. What then? Would you feel worthless and empty again, like an outcast, because nobody was calling? You want to keep hearing...

The words ‘You matter’ and ‘I love you.’ Yes, but seek to hear them from God. He says them all the time. People cannot say them all the time. One night, when I had jet lag after coming back from America, as I once told you, my eyes suddenly opened at two in the morning and I lay awake all night. I turned on the radio. There was a warm, very human program where listeners called in to talk about what they felt, what they were thinking, or some difficulty they had. It was not a Church station. Around half past three, someone called and said, ‘I’ve been trying all night to get through and speak to you.’ ‘Yes,’ the host said, ‘what would you like? Tell us something.’ ‘No...’

‘I don’t want anything. I just wanted to feel that I was speaking with you, that I was connecting with someone.’ And I thought, look what a person will do. He is thirsty—thirsty to feel valued and recognized, for a little love and warmth, even over the radio.

He thought, ‘I’ll sit here and wait.’ He kept calling all night, and at half past three he finally got through and they spoke for a little while. This need is so great: a thirst, a hunger for happiness and love. That is why you feel depressed: this hunger has not been satisfied. You try to satisfy it with cheese puffs, chips, and chocolates. They fill you for a little while, but then you want more, and then more again. In the end you gain weight, feel sad and confused, and are still hungry. So you eat again, gain more weight, and regret it, because you are eating the wrong food. You are seeking the joy your soul longs for in the wrong place. That is why I believe prayer will help you greatly, provided you pray with eagerness, hope, and joy.

Prayer is not depression. Prayer means thinking about how Christ thinks of you. Then all the springs inside you change automatically—the springs of your mind. It is like opening up a television set and seeing what is inside: little screws, parts, wires, and so on. Through prayer, that whole arrangement changes—the structure of your thinking.

In prayer, you make this mistake, and so do I. You do not try to see how Christ feels about you or what He wants for you. Instead, you try to make Christ think about you the way you think about yourself, with an unhealthy view of who you are. You say, ‘Christ, look how miserable I am. Come and agree that I am miserable. Come and weep with me in my misery.’

‘You tell me I’m miserable too.’ You want the One who brings healing and light to enter your darkness and become dark and melancholy with you? It has to go the other way. That is the movement of prayer: to see yourself in the light in which Christ sees you, so that your depression and melancholy can lift. If you ask Christ, ‘Lord, how do You see me?’ He will not say, ‘I see someone disappointed, a failure, good for nothing, an outcast, without hope, whose life is over.’ No. He will say, ‘I see a wide plain of opportunities ahead. I see gifts coming into your life in the years to come—so many gifts. My child, I see light, grace, help, people, and possibilities for you. Yes, today you feel melancholy, but I, Christ, see what lies ahead.’

‘I do not see only today; I also see what is coming, what follows, and tomorrow. Do you want to enter into My eyes and My mind and do what I do—to see your soul as I do, in the vastness of what lies ahead, in the boundless?’ And you say, ‘No, I want to look at it so narrowly and...’

‘I want to see it only as it is today, and dwell a little on yesterday’s sorrows too.’ But Christ says to you, ‘Look ahead. Things are coming.’ That is prayer, and it is difficult. That is why we do not see miracles in prayer: what we are doing is not really prayer. Instead of turning toward God, we turn backward. Instead of offering a prayer, we weep. A prayer is a heartfelt wish. When you ask someone for a blessing, you feel strength rising within you as they offer it: ‘Receive this blessing. May this miracle happen; may this gift be given.’

That is what a heartfelt prayer means. But you are not praying; you are sinking. You are getting stuck in the mud, going down to your neck, and saying, ‘I’ll go deeper still.’ That is neither a heartfelt prayer nor prayer at all. You are not looking ahead toward God or reaching out to Him with strength. You would rather keep tending the mournful flowers of your life, flowers that have withered and passed away, saying, ‘That is where I want to stay.’ And He tells you, ‘New flowers are coming.’ I pray that God will illumine you so that you can see it. I can picture a smile on your face now, because you have begun to understand what we have been saying. You have begun to see the mistake you have made for so long. My first prayer to God is that He help you recognize it.

You have looked for the meaning of joy and happiness in the wrong place. You have unfairly undervalued yourself, and the way you have tried to solve this problem has made it worse. Once you understand these things, you are on a good path. You are ready to take the next step with courage and say, ‘I had the wrong idea about my life, and now I am changing. Yes, I am changing from this day forward. With Christ’s help I can do it. I can do all things through Christ who strengthens me. I can do all things. I have strength. I am strong—through Christ who strengthens me.’

It is through the help of Christ, who is within me and strengthens me, that I have this strength. The priest comes out... In the Church, as we sing the Trisagion Hymn, ‘Holy God,’ he says, ‘With strength,’ and the chanters answer, ‘Yes, with strength,’ and begin to sing the third and final ‘Holy God’ with strength. That strength can fill your soul, if your soul is open to receive it.

O Lord of hosts, be with us...

Thank you so much. You strengthen me too, and your beautiful music lifts my sorrow, like David comforting Saul when he was melancholy. Do you remember that story? No, I’m not asking Vasilis—Vasilis remembers it. I’m asking you. The Old Testament says that when Saul was melancholy, David played his harp and comforted him. Music helps, and Vasilis Chatzinikolaou helps us with his beautiful music. He lifts the depression from our hearts and brings us a sweet, wistful sadness—one that inspires us, rather than leaving us miserable and hopeless. He handles the sound for this program, and I thank him very much. Thank you, too, for the congratulations you sent him about his music and the CDs you bought, the...

“The Blues of My Soul” and “Blues Echoplagio,” along with his other CDs, are indeed beautiful and worthwhile. The program’s email address is atheata.perasmata.

Well, Vasilis, we’ve smiled again, and that dazed feeling has left our souls. I feel that many of our listeners—and you, listening right now—are already a little better and looking at your life with a little more hope, and...

I repeat: if your depression is not a purely physical, neurological, or hereditary condition—if it is, you are a hero or heroine, admirable for struggling with it with patient endurance—if it has to do with... But even then, you can draw on what we’ve been talking about today: prayer, hope, God’s love, and the words, “I can do all things through Christ who strengthens me.” And that, for those who love God, all things work together for good. Just as you have said to yourself thousands of times...

Sad things, until they became part of your experience and stuck to you because you heard them so often. Who did you hear them from? Yourself, your mother, your father, the people around you. “You’ll make a fool of yourself. You’re useless. You’ll never amount to anything. Who would even look at you? We don’t care about you. Go away, you idiot.” That’s what they said to a child at school.

Over and over. I heard it and thought: the way they treat this little child, hearing that every day at school—how often does he hear it there? And he hasn’t told anyone at home. Then, after a while, I learned that his parents spoke to him like that too. So his classmates kept calling him an idiot, for one reason or another—because of football, basketball, his schoolwork, or something else. His parents said it too. And then he began saying it to himself.

“I’m the sort of person who will never make it. I’m no good. I’m useless. Everyone insults me.” It’s hard to escape that darkness. You have to let Christ bring in the light. I was also saying that reading helps a great deal. And listen carefully, because what I’m about to say might surprise you: I don’t mean only spiritual books in the narrow sense. I mean literature too. When you read literature, you see life in all its variety and richness. Life is so rich. There is a wealth of feelings, experiences, and situations, and you realize that you are one person among many. This helps me enormously. I read all sorts of novels. You can even go to a bookshop on your own and browse. Books portray life.

You see how other people have lived through trials, problems, illness, wars, divorce, loneliness—anything at all. And you think, “Look, I’m not alone. There are others.” Then you feel a bond with the rest of humanity, and you begin to let go and say...

“I’m like everyone else. Why should I be the one person who never has to go through anything? Who am I?” And you relax, and that helps. Of course, someone else might say, “When I’m having melancholy thoughts and struggling with depression, I don’t want to read anything. It makes me feel worse.” All right. I don’t know. It depends on how you take it at that moment, what mood you’re in when you pick up the book, and how you enter its story. And of course I didn’t mean a book that would make you...

Even more melancholy because it praises melancholy and depression. I mean a book that speaks of life and gives you the will to live. There are books with beautiful stories about people who overcome hardship, who stand back up after earthquakes and disasters. Those are the books I mean.

Spiritual books, yes—but you already know those because you’re part of the Church. You can gain something from other books too. That’s my view. And find ways that work for you to talk with someone and spend time together. Get a little sleep; that helps a great deal. Let your nervous system settle. When you’re thinking too much, go out for a walk. Walking helps. Walk around your neighborhood. Go outside and take a stroll. Take the side streets and keep going. One woman said to me, “They’ll think I’m crazy.” It doesn’t matter. You don’t say you’re crazy. With all those thoughts going through your head, let them think what they like. Don’t worry so much about what people will say. Go outside. Walking can help your soul heal.

A spiritual father once gave this advice to a young man I knew. I asked him, “What does your spiritual father tell you to do about this temptation you’re going through?” He answered, “Walk.” His struggle had nothing to do with his weight. He wasn’t told to walk to burn calories. He was told to walk to clear his head of gloomy thoughts. That really struck me. He told me this back in 1990.

That was the advice a spiritual father gave a young man, and walking really struck me as good advice. Especially if your neighborhood has... I mean, if you live in Patissia or Kypseli, where can you go for a walk? You might even get robbed. But if your neighborhood has a few trees, gardens, or a park nearby, walk a little. Think of something pleasant. Get outside. And let me say something more practical: have a little sweet treat. No, sweets can be part of it too. Just a little, though, or you may feel guilty afterward and feel worse. Or have a good meal.

Of course, sometimes depression leaves you unable to eat. You don’t want anything; you lose your appetite. Others have the opposite experience: their appetite grows, and they can’t stop. Out come the potato chips, then the box of Ferrero chocolates, and they eat every one without knowing when to stop. No, I don’t mean going to extremes. I mean being able to say, “This afternoon I’ll have something nice to eat.” These are small comforts for the soul. I know they don’t sound very spiritual; forgive me for that. But sometimes even a little chocolate helps. I saw something like this on the Holy Mountain. Someone was troubled, and an elder brought out some fresh watermelon and cut him a piece.

The visitor was telling him about his troubles, and the elder said, “Wait here. I’ll bring you some watermelon. You’ll see how good it is.” The man said, “Father, I’m telling you about my troubles.” What did he want? He wanted the elder he had come to see to become melancholy with him. But the elder said, “Let’s change the scene for a moment.”

“I’ll give him something bright and lovely,” the elder thought. So he gave him a piece of deep red watermelon, bringing a little color and happiness into his world. He said, “Here, my child, have some fruit, some watermelon. Set your troubles aside for a moment. There are beautiful things in life too. Isn’t this watermelon lovely? Isn’t it from God? Eat it and enjoy its sweetness.” That sweetness can help you feel different. So the man ate his watermelon, picked out the seeds, spat them out, and for a while his mind was elsewhere. Then the elder said, “Have you eaten your watermelon? Good. That’s what I was trying to tell you. Now we can talk about your troubles too. Don’t worry.”

Nothing terrible is going to happen. You’ll live, and you’ll get through it, like everyone else. What makes you so different?

“My problem is the biggest in the world.” That’s how I always feel. When something happens to me, I think the whole universe is falling apart. Then I look around, and everyone else is happy. I wonder how they can be happy when I have such a huge problem. My dear friend, it’s simply because you are not the whole world. Life goes on without you, without me, without any one of us. Step outside yourself a little. Look at things more kindly, more calmly, and, in the end, more humbly. Wherever we go, we come back to humility: humility, love, prayer, kindness, simplicity. So have a nice meal, a little treat, some fruit. Take a walk, go out for a while, make a phone call.

Watch a good film and take your mind off things. Someone else says, “I don’t want anything. Leave me alone. I can’t bear to listen to anything.” Well, if you can’t bear to listen, you still have to do something if you want help for your soul.

At the very least, I’m telling you to sleep and rest. It helps your nervous system settle down, and you may wake up feeling a little better. Of course, starting to drink until you’re dizzy won’t help. If you turn to that as a refuge, you haven’t overcome the problem. A glass of wine, or another drink you enjoy, is fine. How are you now? A little better? I know, you may be right. A mother with many children might say, “Let me tell you what it’s like with a family like mine. With everything I have to do all day, I don’t have time to be depressed or melancholy.” I understand. You’re right, dear lady.

And you’re right too, my dear friend. With all your running around, your expenses, your children, and everything you do, you don’t have time. But there are people whose lives leave room for sadness, people carrying sorrows. We must respect them too, hold them in our thoughts, pray for them from the heart, and try to feel what they feel. They are here among us. It is also true that having something to do can help. When your life is full and you can create something, especially when you feel you are offering something to others, it helps you. I know an elderly lady who still visits institutions. She shops, buys meat from the butcher, and takes it to poor families and care homes. She’s old enough to live in a care home herself, yet she goes to visit them. An acquaintance of mine from the Holy Mountain used to joke with an elderly man, “Well, care home, where are you going?”

The old man would go out walking in the gardens there on the Holy Mountain, and the other man called him “care home” because he was so elderly. Now, that lady creates something by giving to others. God seems to have made us so that when we create, we feel joy. Even if you make an omelet—and some people can’t even do that—you can say, “How lovely! I made a wonderful omelet.” Once someone came to my house when I had nothing for us to eat. I’d made myself an omelet earlier, so I said, “I’ll make you an amazing omelet.” Just saying it made me happy, as though I’d offered him something remarkable. What I had made earlier had brought me joy. Learn to cook a little meal. Learn to go and help someone who needs you.

You might show someone how to fix their computer, give them a bit of advice on how to do it. That gives you a sense of worth. You say, “I was useful today. I helped someone. Something I said made someone happy. Good. I’m not fit for the scrap heap. I’m not completely useless. Even if I feel useless, I can show someone how to fix a computer.” That gives you...

Our time is up. Don’t expect these broadcasts to solve your problems; you will have to solve them yourself. The broadcast succeeds when you stop listening to it. Remember that. This broadcast has succeeded when you no longer need it and no longer listen to it. You can say, “I don’t need it anymore. I don’t want anything. I know Christ is here, the Church is here, and the Mysteries are here. Now am I going to listen to what someone says, as if I don’t know these things? Am I going to live by broadcasts?” Life is something you must walk through yourself; it is your own road. What did our Christ say? “I am the way, and the truth, and the life.”

Christ is the way. You will walk with Christ, through Christ, and toward Christ. He is the road, the destination, the purpose, and your companion along the way. He is everything. Strengthen your soul. That is why we published the book Strengthen Your Soul, a volume containing the written texts of eight broadcasts, and Love Forever. Those two books contain our broadcasts, along with an MP3 CD. I wanted to stress this: when you learn to love, stand on your own feet, and love Christ, you can love other people without depending on them as though you would die without them. You need them, yes, but then your back begins to grow wings...

You can fly. You can speak to God yourself, and you can feel well because you hear Christ saying, “You’re doing well, my child. Well done.” Even if I don’t say it to you, even if no one says it, that’s all right. I cannot add anything that you do not already have, however much time I spend with you. And no one can add anything to me that I do not already have. Since we were baptized, since we have God’s love and the Mysteries, since we receive Holy Communion, go to Confession, and continue our spiritual struggle, we lack nothing. What we lack is awareness of these gifts and a way to bring them to light. They are already within us. The grace of Holy Baptism is within us, but we have yet to reveal its power, its dazzling radiance, its greatness.

We have yet to experience the happiness and balance it gives us. Then someone spends a little time with us, and we say, “How wonderful you’ve made me feel!” But that feeling is yours. That person drew it out from within you. They brought out what was already there. And...

When you fall in love, you are not really falling in love with the other person; you are revealing something of yourself. The beauty hidden within you comes out, and you say, “What an amazing person!” That person has awakened something in you. Of course, stay with them. Keep loving them and nurture your relationship. Just keep your perspective and remember what we’ve said today. Well, I’ve talked your ear off and tired you out. Forgive me. Sometimes, when you’re struggling, having people talk at you and give you advice is another burden. But...

But fortunately, the broadcast has a button: you can turn it off or wait for the next broadcast, when things will change. There are earlier and later broadcasts, too. I hope you have a good week and keep smiling. Come on, smile, smile, everyone! The Lord is taking our picture; he photographs us every moment. Smile. It doesn’t matter whether your eyes are closed or open. Just don’t lose the smile in your soul. As for everything else... Always feel that your soul stands before your Creator, a God of very, very great love. May God give you strength. The God of joy and happiness, and our Most Holy Theotokos. “Rejoice, through whom joy will shine forth. Rejoice, through whom the curse will cease.” May the Theotokos give you joy. Say to her, “Rejoice, O Bride Unwedded.” May she, too, give you joy and take every sadness and depression from your soul.

May you always be well. The broadcast is repeated, and in a few days it will also be available on our website. You can look for it there; all the broadcasts are saved. So don’t worry if you’re at work when it airs and can’t listen. You can hear it another time that suits you. Vasilis, thank you very much.

And thank you for your warm smile, your love, and your support. Have a good week, my dear friends. God be with us, and we’ll speak again. Goodbye.

Η μεταγραφή της ομιλίας φτάνει έως 51:35.26. Διατηρείται η αναγνωρίσιμη αρχή του ύμνου στα ελληνικά. Τα μη αξιόπιστα λόγια της ψαλμωδίας και το μουσικό κλείσιμο δεν αποδίδονται ως ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται.

Λήψη ελληνικής μεταγραφής (TXT)

Αγαπητέ μου φίλε και αγαπητή μου φίλη, να σου πάρει ο Θεός την κατάθλιψη που αυτές τις μέρες πλησιάζει την ψυχή σου και σου δημιουργεί μια κατάσταση περίεργη και μια ψυχολογία πολύ πεσμένη. Είναι δική σου η πρόταση αυτή, εσύ μου το πες και γι' αυτό σε καταλαβαίνω, γιατί απλώς διάβασα το μήνυμά σου και είδα την καρδιά σου έτσι όπως μου την περιέγραψες και όπως την άνοιξες. Και τώρα εδώ στα θεία τα περάσματα σκέφτηκα ότι δεν πρέπει να σε προσπεράσω.

Εύχομαι... Εύχομαι να έρθει η χαρά. Κάνε ό,τι μπορείς κι εσύ. Προσευχήσου, δηλαδή ευχήσου για τον εαυτό σου κάτι καλό, αυτό θα πει η προσευχή σου. Η προσευχή είναι μια κίνηση να βγούμε από το τέλμα, είναι ένα όραμα για την ψυχή μας μέσα στο φως του Χριστού, που δεν δεχόμαστε να συμβιβαστούμε με το σκοτάδι που μας κατακλύζει μερικές φορές. Είναι ένα τίναγμα της ψυχής που λέει: «Όχι, οραματίζομαι τον εαυτό μου ως παιδί του Θεού, ως παιδί του Πατέρα, του μεγάλου αυτού Πατέρα που φροντίζει τα πάντα, του Θεού της αφθονίας που κρατά στα χέρια Του τα κλειδιά της χαράς και της ευτυχίας και δεν δέχομαι να συμβιβαστώ με τη μελαγχολία και την κατάθλιψη». Η οποία, αν ψάξεις τι είναι αυτό που την προκαλεί, αν δεν είναι οργανικό, αν δεν είναι κάτι κληρονομικό, αν δεν είναι καθαρά θέμα νευρολογικό που θέλει, ας πούμε, φάρμακα κλπ., αν δεν είναι όλα αυτά, τότε θα οφείλεται σε κάποια πληγή, σε κάποια προδοσία, σε κάτι ανικανοποίητο μέσα στην ψυχή σου. Κάτι θέλεις που δεν σου γίνεται,

ζητάς, που αν το είχες νιώθεις ότι δεν θα ήσουν έτσι. «Έχω», λέει, «κατάθλιψη επειδή με άφησε ο αγαπημένος μου άνθρωπος, επειδή με παράτησε, επειδή με πρόσβαλε, με πρόδωσε, έφυγε, και γι' αυτό έχω πέσει σε βαθύτατη κατάθλιψη». Δηλαδή νιώθεις ότι κάτι σου λείπει και αν το είχες δεν θα ήσουν έτσι. Υπάρχει όμως και μια κίνηση της ψυχής που μπορεί να την κάνεις κι εσύ μόνη σου και μόνος σου, να δοκιμάσεις να πεις: «Γιατί να μην έχω αυτό που θέλω; Όχι αυτό, αλλά τα αισθήματα που αυτό το κάτι μου δίνει». Σε άφησε κάποιος έτσι, για παράδειγμα, σε πλήγωσε, σε πρόδωσε, σε άφησε, σε παράτησε. Και εσύ τώρα έχεις πέσει σε βαθύτερη κατάθλιψη και ρωτώ: Όταν είχες αυτόν τον άνθρωπο, τι ένιωθες; Ένιωθες πληρότητα, γεμάτη την ψυχή σου, ευτυχισμένη την καρδιά σου,

όρεξη, τη διάθεσή σου για τη ζωή, να παλέψεις, να χαρείς, όλα είχαν νόημα για σένα, κοίταζες γύρω σου και χαιρόσουν τα πάντα. Δηλαδή αυτός ο άνθρωπος γεννούσε μέσα σου κάποια όμορφα βιώματα, αισθήματα, εμπειρίες, καταστάσεις ωραίες. Και τώρα αυτός ο άνθρωπος έφυγε και μαζί του γκρεμίστηκαν και οι καταστάσεις αυτές οι όμορφες. Και λέω, μήπως μπορείς, σκέψη κάνω, πρόταση κάνω, μήπως μπορείς να γεννήσεις ξανά μέσα σου αυτά τα όμορφα βιώματα της πληρότητας, της ομορφιάς, της καλοσύνης, της γλυκύτητας, της ευτυχίας που είχες, έστω εν τη απουσία αυτού του ανθρώπου; Μήπως δηλαδή αυτός ο άνθρωπος ήταν μια αφορμή, ένα ερέθισμα να νιώσεις χαρά και στην έβγαλε τη χαρά από μέσα σου, αλλά η χαρά αυτή είναι μέσα σου; Έφυγε

το ερέθισμα αυτού του ανθρώπου που σε προκαλούσε στην ευτυχία. Μήπως μπορείς να βρεις ένα άλλο ερέθισμα; Γιατί η ευτυχία υπάρχει μέσα σου πάλι. Δεν είναι ο άνθρωπος αυτός ως βιολογικό ον που ζυγίζει 70, 80, 90 κιλά που σε έκανε ευτυχισμένο, δεν είναι τα 90 κιλά ενός ανθρώπου έτσι ως υλική υπόσταση, ένα κορμί, ένα βιολογικό πλάσμα με μόρια, με κύτταρα κλπ., που σε κάνει ευτυχισμένο. Αλλά τι; Η ευτυχία είναι κάτι που από μέσα σου βγαίνει με αφορμή αυτόν τον άνθρωπο, με αφορμή μια κατάσταση. Και προσπάθησε να νιώσεις, αυτό κάνει η προσευχή, σε βοηθάει να νιώσεις απευθείας, χωρίς το ερέθισμα και τη βοήθεια που σου προσφέρουν καταστάσεις ανθρώπινες, να νιώσεις αυτά τα βιώματα της πληρότητας, της χαράς, της ευτυχίας, του νοήματος ζωής,

αγάπης και να ζωντανέψεις και να νιώσεις ότι ποτίζεται η ψυχή σου από ένα νερό που δεν έχει προέλευση σε αυτόν τον κόσμο εδώ. Γι' αυτό βλέπεις τώρα κάτι ασκητές, δεν βλέπεις, δεν έχεις δει, ακούς όμως, διαβάζεις βιβλία πατερικά, γεροντικά και λες: «Έβγαζε μια ευτυχία αυτός ο άνθρωπος». Οι αδελφοί πήγαιναν και τον έβλεπαν και είχε μια χαρά στο πρόσωπό του συνέχεια. Το πρόσωπό του ήταν πάντα χαρούμενο.

Μου λέει ένα παιδί που είχε πάει μια φορά στη Νέα Υόρκη, μου λέει: «Πάτερ, είχα τέτοια χαρά που είδα τη Νέα Υόρκη, πήγα στο Μανχάταν, απίστευτα, μεγαλείο, εντυπωσιακά πράγματα». Έβγαλε μια χαρά, δηλαδή είδε πράγματα εκεί στο ταξίδι του αυτός στη Νέα Υόρκη. Άλλος πήγε στη Disneyland, άλλος πήγε στη Φλόριδα, άλλος πήγε αλλού, αφορμές δηλαδή χαράς. Και βγήκαν από μέσα απ' την ψυχή του δυνατά βιώματα με αφορμή κτίρια, ανθρώπους, ωραία φαγητά, φώτα, χορό, ντύσιμο, ψώνια, όλα αυτά τα πράγματα. Δεν τα κατακρίνω τώρα, άλλο θέλω να σου πω: ότι αυτό που έζησε ο άλλος στο Μανχάταν και στα ψώνια και στη βόλτα και στο ξενύχτι και στο χορό και τον έκανε χαρούμενο, χωρίς να του έχει αυτό το ερέθισμα ο ασκητής έχει πάλι το ίδιο βίωμα και μπορώ να πω ποιοτικά

ανώτερο, γιατί κρατάει πολύ το δικό του. Γιατί εσύ με το που μπαίνεις στο αεροδρόμιο και πας στο αεροπλάνο και λες «γυρίζω», σε πιάνει και μια κατάθλιψη, λες «ωχ, τέλος». Ενώ αυτός βρήκε κάτι, ένα πραγματάκι που το πιέζει μέσα στην ψυχούλα του και πάλι βγάζει χαρά, πάλι ευτυχία, ωπ, ωραία, πάλι χαρά. Δεν χρειάζεται να δω ουρανοξύστες, δεν χρειάζεται να ανέβω στον πύργο, δεν χρειάζεται να πάω εκεί. Είμαι ευτυχισμένος με ένα άλλο μυστικό. Αυτό το μυστικό είναι να βρεις πού υπάρχει μέσα σου. Η πηγή της χαράς είναι μέσα στην καρδιά. Ο Χριστός είναι η πηγή της χαράς. Αν μάθεις να ζωντανεύεις τον Χριστό, τον οποίο εσύ ο ίδιος νεκρώνεις μέσα στην ψυχή σου, εσύ ο ίδιος δεν τον αφήνεις να σου δείξει όλα αυτά τα όμορφα που έχει να σου δώσει, θα βασανίζεσαι πάντα όταν δεν έχεις βρει αυτά τα μυστικά και θα περιμένεις πάντα ένα ταξίδι, μια βόλτα, μια σχέση που όσο υπάρχει θα...

ωραία, όταν όμως λίγο φύγει θα τρελαίνεσαι. Ή και όταν υπάρχει δεν θα νιώθεις ωραία, γιατί θα λες: «Τώρα θα υπάρχει για πάντα;» Θα το έχεις και θα έχεις και αγωνία μαζί. Δηλαδή έχεις έναν άνθρωπο, τον χαίρεσαι αλλά και φοβάσαι μήπως δεν τον έχεις για πάντα. Μετά λες: «Ωχ, καλά περνάμε, αλλά για πόσο θα περνάμε καλά; Και αν με αύριο με αφήσει; Και αν με προδώσει; Και αν πεθάνει; Και αν αρρωστήσει; Και αν μετακομίσει;» Οπότε δεν μπορείς ούτε να χαρείς. Και μετά βλέπεις άλλους να χαίρονται δίπλα σου και ζηλεύεις, λες: «Κοίτα, εγώ δεν έχω, αυτός έχει, γιατί;» Και γίνεσαι θυμώδης, γίνεσαι συγκριτικός, ζηλεύεις, έχεις αβεβαιότητα και ανασφάλεια για το τι θα γίνει στη δική σου τη χαρά σε λίγο καιρό, θα το έχω; Γιατί η χαρά είναι έτσι όπως την νιώθουμε πολλές φορές, ενώ είναι εξαρτημένη από κάτι,

μια εξάρτηση, δηλαδή κάπου γαντζώνεται και από εκεί τροφοδοτείται. Παίρνει από εκεί χυμούς και πίνει και ζει και υπάρχει. Αυτό λέω, μήπως μπορείς να βρεις ένα μυστικό. Μου 'λεγες: «Όταν με κοίταζε στα μάτια αυτός ο άνθρωπος, μ' ανάσταινε». Άρα υπήρχε μια ανάσταση μέσα σου. Ωραία, δεν μπορείς να ζήσεις αυτή την ανάσταση χωρίς να σε κοιτάει αυτός στα μάτια; Κοίτα εσύ τα μάτια σου στον καθρέφτη και πες: «Θεέ μου, σε ευχαριστώ για την αξία μου, για την ωραιότητα της ψυχής μου, για την ομορφιά της υπάρξεώς μου, για τη μοναδικότητα της παρουσίας μου μέσα στον πλανήτη αυτό. Δεν υπάρχει άνθρωπος ίδιος σαν και σένα». Είσαι μοναδικό πλάσμα, μοναδικός άνθρωπος. Και εγώ. Και ο διπλανός.

Αυτός που τώρα περνάει δίπλα σου και μπροστά σου και μένει από πάνω στο διαμέρισμά σου και πέρασε δίπλα από τον δρόμο που οδηγάς, είμαστε τελείως μοναδικά πλάσματα. Αυτό και μόνο, αν το σκεφτείς, θα πεις: «Εντάξει, δεν χρειάζεται οπωσδήποτε κάποιος να μου λέει ότι είσαι ωραία και καλός και ωραίος και σπουδαίος για να νιώσω αξία και να ζωντανέψει η ψυχή μου, κι αν μετά τον χάσω να τρελαθώ». Αγαπημένα πρόσωπα. Η χαρά που είχες και όταν είχες εκείνο το πρόσωπο κοντά σου:

«Χαίρομαι που σε έχω, χαίρομαι την παρέα σου, παίρνω ωραία πράγματα από σένα». Αλλά να ξέρεις, λέω στον εαυτό μου, ότι και χωρίς αυτό, αυτό και αυτό, δεν θα καταρρεύσω. Και χωρίς αυτό θα αντέξω. Και χωρίς αυτό έχω βρει το κουμπί μέσα μου να ζωντανεύω την ελπίδα, την αξία μου, την αγάπη του Θεού, τη δική μου ευχή και νιώθω καλά. Νιώθω καλά με τον εαυτό μου, ναι. Δεν μ' αγαπάει η τάδε, ο τάδε, φύγαν από κοντά μου, με πρόδωσαν. Μ' αγαπάει ο Θεός και νιώθω εγώ καλά με τον εαυτό μου. Και ονειρεύομαι και προσεύχομαι και οραματίζομαι ένα μέλλον όμορφο, δυνατό, χαρούμενο. Δεν σβήσαν όλα.

Θα τα καταφέρω, θα μπορέσω να κάνω πράγματα στη ζωή και χωρίς αυτές τις συνθήκες που νόμιζα. Είναι δύσκολο γιατί είχα πολύ κολλήσει, είναι επώδυνο γιατί τώρα στο ξεκόλλημα αυτό ματώνω, γιατί είχε γίνει βδέλα ο ένας στη ζωή του άλλου ή μια κατάσταση στη ζωή μου. Και τώρα, ας πούμε, όταν σε διώξουν από μια δουλειά, από αυτή τη δουλειά έχεις εξάρτηση, όχι μόνο οικονομική, αλλά εξάρτηση ως αξία. Λες: «Τώρα εγώ τι αξίζω στη ζωή που δεν είμαι αυτό;» Πώς δεν αξίζεις; Δηλαδή επειδή ήσουν εκεί άξιζες; Πάντα αξίζεις. Αλλά επειδή τόσο πολύ το έχεις μέσα σου ταυτίσει και έχεις προσκολληθεί και έλεγες «εγώ και εσύ είμαστε ένα»,

«Εμένα η δουλειά είναι το παν. Εγώ είμαι η δουλειά μου». Ε, δεν είσαι η δουλειά σου. Και αυτό σου δίνει ο Θεός την ευκαιρία να καταλάβεις. Σου λέει: «Για να σου πάρω λίγο και τη δουλειά σου, για να δεις και τα χαρίσματά σου, τα υπόλοιπα δηλαδή, γιατί νόμιζες ότι εκεί τρέφεσαι». Και σου εξηγώ ότι υποτιμάς τον εαυτό σου. Αυτός ο τρόπος είναι η υποτίμηση του εαυτού σου. Σου λέει: «Αξίζεις, παιδάκι μου, πιο πολύ». Γι' αυτό είπα τους ασκητές που δεν έχουν τίποτα. Και αυτό που έχει, αν το πάρεις, πάρ' το, δεν έχω εγώ σχέση με αυτό σε βαθμό που από αυτό θα πάρω τρελή χαρά. Έχω ένα ωραίο πραγματάκι στο δωμάτιό μου, ένα ωραίο στυλό ας πούμε, και γράφω.

Γράφω, πάρ' το. Άμα μου το κλέψεις, και τι έγινε; Και έβγαινε ο άλλος ασκητής και κυνήγαγε τους κλέφτες. Όχι να τους πιάσει, για να τους δώσει, λέει, και κάτι που είχαν ξεχάσει. Και λέει: «Πάρτε και αυτό, ρε παιδιά, ξεχάσατε, λέει, και αυτό». Και οι άλλοι τρελαθήκανε, λέει: «Πρώτη φορά βλέπουμε τέτοια κατάσταση. Δηλαδή οι άλλοι μας πάνε στην αστυνομία και αυτός μας κυνηγάει να μας δώσει». Γιατί αυτός ο ασκητής μπορούσε να είναι ευτυχισμένος και χωρίς αυτό.

Αυτό είναι πάρα πολύ δύσκολο, το καταλαβαίνω, γι' αυτό και δεν σου λέω να ξεπεράσεις την κατάθλιψή σου και τη μελαγχολία σου σήμερα, ούτε αύριο. Θέλει καιρό, θέλει μήνες, μπορεί να θέλει και χρόνια, αλλά αξίζει αυτή η ζωή όσο ζήσουμε να καταλάβουμε μερικά πράγματα

και ό,τι αυτό συνεπάγεται, γιατί το να καταλάβεις είναι πόνος. Το να πάρεις τα μαθήματα αυτά που σου δίνει ο Χριστός μας μέσα από τα χτυπήματα της ζωής και από αυτά τα ξεκολλήματα που νιώθεις πως βάζεις κάτι χανζαπλάστ στα χέρια σου και μετά το ξεκολλάς. «Ωχ», λες, «δεν μπορώ να το ξεκολλήσω», γιατί το δέρμα, οι τρίχες που είναι εκεί και όλα αυτά σε πονάνε, αλλά πρέπει να γίνει.

Έτσι θα γίνει και λες: «Αυτό έμαθα στη ζωή. Κατάλαβα τελικά ότι μέσα μου υπάρχει μια μεγάλη πηγή χαράς. Μέσα μου υπάρχει η χάρη του Χριστού, η δύναμή Του, η παρουσία Του. Όταν κοινωνώ, παίρνω μέσα μου τον Χριστό, όταν προσεύχομαι, αγγίζω Αυτόν, όταν επικαλούμαι το όνομά Του, απευθύνομαι σε Αυτόν, όταν ζητώ τη χάρη Του, με σκεπάζει Αυτός, στέλνει αγγέλους». Τώρα αυτά που λέω είναι λογάκια στον αέρα, αλλά θα έρθει η ώρα που αυτά τα λογάκια θα τα ζήσω, αν θέλω να ανταποκριθώ στη ζωή. Γιατί μπορεί να μην ανταποκριθώ και να μου στέλνει ο Θεός μαθήματα και εγώ να λέω: «Δεν θέλω να το μάθω αυτό το μάθημα, εγώ θέλω να κλαίω, θέλω να απελπίζομαι, θέλω να αυτοκτονήσω», λέει ο άλλος. Ναι, αλλά μπορείς μέσα από αυτό το ερέθισμα του ξεκολλήματος που σου κάνει ο Θεός, που σου ξεκολλάει κάτι από την καρδιά σου,

να καταλάβεις τον πλούτο που κρύβεις. Ο σκοπός δηλαδή δεν είναι... να σε πεθάνει, να σε πονέσει, δεν είναι ο σκοπός. Σε πονά, αλλά δεν είναι ο σκοπός του να σε πονέσει. Σκοπός είναι να πας παρακάτω. Να προχωρήσεις και σου λέει: «Προχώρα παρακάτω, μη μένεις σ' αυτό. Δες τώρα τι μπορεί να γίνει από αυτό».

Νόημα να σχολιάζεις, να κρίνεις, να κατακρίνεις, να αναπολείς όλη την ώρα; Τώρα τι κάνουμε από εδώ και πέρα; «Μα ξέρεις, εγώ δεν έφταιγα, τι άνθρωπος ήταν, δεν μπορώ να το χωνέψω, δεν μπορώ να το πιστέψω τι μου έχει κάνει». Ωραία, ζήσε με το παρελθόν, ζήσε με τις αναμνήσεις, ζήσε πίσω, να γερνάει η ψυχή σου και μην κάνεις τα βήματα που έπρεπε να κάνεις για να πας μπροστά.

Σαν όλα τα φώτα και εδώ σαν παράσταση. Σαν πεθάνει η αγάπη, δεν γνωρίζει η Ανάσταση.

Βεγγαλικά, σου μάτια φέγγουν σαν τον Βόσπορο, σαν νυχτερινά καράβια που περνούν τον Βόσπορο.

Ξαναλέω, προσευχήσου, οραματίσου τον εαυτό σου μέσα στη χάρη του Θεού, δες τον εαυτό σου, αυτό θα πει οραματίσου, το όραμα, δηλαδή τη θέα. Δες τον εαυτό σου όχι ντυμένη και ντυμένο στα μαύρα, αλλά στα λευκά. Δες τον εαυτό σου να κρατάει μια αγκαλιά λουλούδια. Οραματίσου τον εαυτό σου να είναι κοντά στον Χριστό και να δέχεται τη δική Του εκτίμηση, τη δική Του χειραψία. Τι θα πει χειραψία; Άπτομαι, σ' αγγίζω, αγγίζει το χέρι Του ο Χριστός επάνω σου και σου παίρνει το πρόβλημα αυτό και αλλάζεις, γίνεσαι άλλη προσωπικότητα, ανέρχεσαι, πας σε άλλο επίπεδο σχέσης με τον Θεό, με τον εαυτό σου, με τους ανθρώπους. Γίνεσαι ωραίος άνθρωπος μέσα από τον πόνο σου, ναι, αλλά πρέπει να βγεις από εκεί. Κατάλαβες; Γι' αυτό προσευχήσου, διάβασε κανένα βιβλίο.

Πρόσεχε τους λογισμούς σου, μην αφήνεις και όλη την ώρα βαλτώνεις, από εκεί ξεκινάνε όλα. Άλλαξε τους λογισμούς, γι' αυτό λένε οι Άγιοι να προσεύχεσαι, να λες το όνομα του Χριστού: «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησέ με», συνέχεια.

Μερικές φορές κάποιοι Άγιοι τα αλλάζαν και δεν έλεγαν «ελέησέ με», γιατί όταν νιώσεις ότι σε ελέησε, ε, δεν μπορεί να λες «ελέησέ με», γιατί είναι σαν να λες κάτι αντιφατικό. Δηλαδή, όταν σου λέω «δώσ' μου να φάω» και εσύ μου δίνεις, και εγώ σου λέω «δώσ' μου να φάω, δώσ' μου να φάω», σου λέω «δεν σου δίνω;». Εκεί αλλάζει πλέον η προσευχή και λες «Κύριε Ιησού Χριστέ, σε ευχαριστώ για το έλεός σου. Κύριε Ιησού Χριστέ, με ελεείς». «Ηλεήθην», λέει ο Απόστολος Παύλος. «Αλλ' ηλεήθην». Ήμουν, λέει, αυτός που ήμουν, αλλά με ελέησε ο Θεός. Και τώρα πλέον νιώθει...

Από ένα σημείο και μετά νιώθει ελεημένος, δηλαδή ότι το πήρε αυτό που ζητούσε. Νιώσε αυτό το πράγμα, ότι ο Χριστός σου δίνει αυτό που ζητάς. Είσαι πάντα με το παράπονο, με την απαίτηση, με τη ζητιανιά, ότι «έλα, δώσ' μου, δώσ' μου, δώσ' μου». Ωραία, πότε θα το πάρεις αυτό; Πότε θα το πάρεις αυτό; Και στο δίνει ο Χριστός, αλλά έχεις συνηθίσει να μην το δέχεσαι. Έχεις συνηθίσει τη μιζέρια και την αντιδραστικότητα και το καταθλιπτικό αυτό κλίμα, που δεν πιστεύεις ότι μπορεί να χαρείς και να το πεις. Αυτό που λέει «Ιησού μου, φως μου», για σκέψου, «Ιησού μου, φως μου». Δεν ζητάς, ζεις. Λες «ο Χριστός είναι το φως μου». Όταν λες «Χριστέ μου, φως μου», είναι σαν να παραδέχεσαι ότι αυτήν την ώρα είμαι μέσα στο φως του Χριστού, είμαι μέσα στην αγάπη Του. «Ιησού μου, η αναπνοή μου», με τέτοιο θετικό τρόπο. Δηλαδή δεν ζητώ, βιώνω αυτό που ήδη έχω και δεν το καταλαβαίνω και προσπαθώ να ζωντανέψω την ψυχή μου.

Να κάνω ως παρόν αυτό που θεωρώ ότι είναι πολύ, πολύ μακρινό και απόν. Δεν είναι μακρινό, είναι παροντικό, το έχεις, είναι εδώ μπροστά σου ο Χριστός. Δεν σε αφήνει η στεναχώρια σου και η κούρασή σου. Και το μαράζι σου, μαραζώνει η ψυχή σου και δεν μπορείς να καταλάβεις την παρουσία του Χριστού που είναι δίπλα σου.

«Δεν με πήρε», λέει, «κανείς τηλέφωνο χτες και είχα πέσει μες στην κατάθλιψη». Και επειδή δεν σε πήρε κανείς; Και αν σε έπαιρναν όλοι οι άνθρωποι του κόσμου τηλέφωνο, θα είχες τεράστια αξία, νομίζεις; Κάποια στιγμή τα τηλέφωνα θα σταματούσαν. Στις 11 το βράδυ, στη 1, στις 2 θα τελειώναν τα τηλέφωνα. Μετά τι θα γινόταν; Πάλι θα έπεφτες σε αναξιότητα και φτώχεια και θα ήσουν ένα σκουπίδι της κοινωνίας επειδή δεν σε πήρε κανείς τηλέφωνο. Θες να ακούς συνέχεια.

Τη λέξη «αξίζεις», «σ' αγαπώ». Ε, ναι, ζήτα το όμως αυτό να το ακούσουμε από τον Θεό. Το λέει συνέχεια. Οι άνθρωποι δεν μπορούν να το λένε συνέχεια. Ένα βράδυ από εκείνα τα βράδια που σου είχα πει μια φορά που είχα jet lag όταν γύρισα από την Αμερική, και τα μάτια μου ανοίγανε ξαφνικά δύο η ώρα το βράδυ και ήμουν όλη νύχτα άυπνος, έβαλα το ράδιο και είχαν κάποια εκπομπή που έπαιρνε τηλέφωνο ο κόσμος και λέγανε διάφορα που νιώθανε, τι σκέφτονταν, κάποιο θέμα τους, μια πολύ ανθρώπινη εκπομπή, ζεστή ας πούμε. Δεν ήταν εκκλησιαστικός σταθμός. Και κατά τις τρεισήμισι η ώρα πήρε κάποιος και έλεγε «περίμενα όλη νύχτα, λέει, να σας πετύχω, να σας μιλήσω». «Μάλιστα», λέει, «και τι θέλετε; Πέστε μας, πείτε μας κάτι». «Όχι...»

Δεν θέλω τίποτα, λέω, έτσι ήθελα να νιώσω ότι σας μιλώ, ότι επικοινωνώ, ότι... Και λέω, κοίταξε ο άνθρωπος τι μπορεί να κάνει. Διψάει, διψάει για αξία και αναγνώριση και λίγη αγάπη και λίγη ζεστασιά, έστω ραδιοφωνική.

Σου λέει ο άλλος «θα κάτσω εκεί να περιμένω» και έπαιρνε όλη τη νύχτα και τρεισήμισι η ώρα, λέει, τον πέτυχε και μιλήσανε λιγάκι. Αυτή η ανάγκη είναι πολύ μεγάλη: δίψα, πείνα για ευτυχία, για αγάπη. Γι' αυτό έχεις κατάθλιψη, γιατί δεν έχεις χορτάσει αυτή την πείνα και τη χορταίνεις με γαριδάκια, πατατάκια, σοκολατάκια, που εντάξει, χορταίνεις για λίγη ώρα, πάλι θες μετά, πάλι θες μετά, και στο τέλος και παχαίνεις και θλίβεσαι και μπερδεύεσαι και πάλι πεινάς και πάλι τρως και πάλι χοντραίνεις και μετανιώνεις, γιατί τρως λάθος. Οι τροφές αυτές είναι λανθασμένες. Παίρνεις από λάθος σημείο τη χαρά που ζητά η ψυχή σου. Γι' αυτό σου λέω, θα σε βοηθήσει πολύ η προσευχή, πιστεύω. Αρκεί να την κάνεις και αυτή με τρόπο ενθουσιασμού, αισιοδοξίας και χαράς.

Δεν είναι κατάθλιψη η προσευχή. Η προσευχή είναι να σκεφτείς πώς σε σκέφτεται ο Χριστός. Οπότε αυτομάτως αλλάζουν μέσα σου όλα τα ελατήρια. Τα ελατήρια του μυαλού σου. Είναι σαν κάτι τηλεοράσεις που τις ανοίγεις και βλέπεις μέσα τι γίνεται: βιδίτσες, πραγματάκια, συρματάκια κλπ. Εκεί με την προσευχή αλλάζει όλο αυτό το πράγμα, η δομή του σκεπτικού.

Στην προσευχή κάνεις το εξής λάθος, και εγώ το κάνω. Ε, δεν προσπαθείς να σκεφτείς πώς σε νιώθει ο Χριστός και πώς σε θέλει ο Χριστός, αλλά προσπαθείς να κάνεις τον Χριστό να σε σκεφτεί όπως σκέφτεσαι εσύ τον εαυτό σου, δηλαδή αρρωστημένα. Δηλαδή, «Χριστέ μου», λες, «κοίταξε τι ταλαίπωρος που είμαι. Έλα και εσύ να παραδεχτείς ότι είμαι ταλαίπωρος. Έλα και εσύ να κλάψεις με τη μιζέρια μου».

Πες και εσύ ότι είμαι μίζερος. Δηλαδή η υγεία, εγώ, το φως. Θες να μπω μέσα στο δικό σου το σκοτάδι και να γίνω κι εγώ έτσι σκοτεινός, μελαγχολικός; Το ανάποδο πρέπει να γίνει. Αυτή είναι η κίνηση της προσευχής, να δεις τον εαυτό σου μέσα στο φως που σε βλέπει ο Χριστός και να σου φύγει η κατάθλιψη και η μελαγχολία. Και αν πεις στον Χριστό «Κύριε, πώς με βλέπεις;», δεν θα σου πει «ε, βλέπω απογοητευμένο, αποτυχημένο, ανεπρόκοπο, περιθωριακό, απελπισμένο, ότι όλα τελειώσαν για σένα». Όχι. Θα σου πει «πω πω, βλέπω μπροστά μια πεδιάδα γεμάτη ευκαιρίες, βλέπω μπροστά τα επόμενα χρόνια δώρα που έρχονται στη ζωή σου, πω πω, δώρα. Βλέπω σε σένα, παιδί μου, φως, χάρη, βοήθεια, ανθρώπους, δυνατότητες. Και εσύ είσαι σήμερα μελαγχολικός και μελαγχολική, ναι, αλλά εγώ που είμαι ο Χριστός», λέει ο Θεός, ο Χριστός μας, «βλέπω μπροστά».

Όχι το σήμερα μόνο, βλέπω και αυτό που έρχεται, βλέπω και το μετά, βλέπω και το αύριο. Θες να μπεις στα μάτια μου και στο νου μου και να κάνεις αυτό που κάνω εγώ, να δεις και εσύ την ψυχή σου έτσι, στην προοπτική της άπλας, του απέραντου; Και εσύ λες: «Όχι, εγώ θέλω να την κοιτάω έτσι στενόμυαλα και...

Στενά, όπως τη βλέπω σήμερα. Και να πω και τα χτεσινά λίγο, τι στεναχώριες πέρασα». Μα σου λέει ο Χριστός «κοίτα μπροστά, έρχονται πράγματα». Αυτή είναι η προσευχή. Είναι δύσκολη. Και γι' αυτό δεν γίνονται θαύματα στην προσευχή, γιατί δεν είναι προσευχή αυτό που κάνουμε. Δεν είναι προς, είναι πίσω. Και δεν είναι ευχή, είναι κλάμα. Η ευχή είναι ευχή. Δηλαδή όταν εύχεσαι σε κάποιον, του λες «δώσε μια ευχή» και νιώθεις να βγαίνει από μέσα σου μια δύναμη και λες «πάρε ευχή, δίνω να γίνει αυτό θαύμα, δώρο, προσφορά».

Αυτό θα πει ευχή. Δεν εύχεσαι, εσύ βουλιάζεις, εσύ βαλτώνεις, εσύ πέφτεις σε μια έτσι λάσπη και βυθίζεσαι έως το λαιμό και λες «θα μπω και πιο βαθιά». Αυτό δεν είναι ευχή ούτε προσευχή. Δεν κοιτάς μπροστά προς τον Θεό, δεν απευθύνεσαι δυναμικά προς Αυτόν, αλλά σ' αρέσει να σκαλίζεις τα πένθιμα λουλούδια της ζωής σου που μαράθηκαν και πέρασαν και λες «εκεί, εγώ θέλω εκεί». Και σου λέει «έρχονται καινούργια». Εύχομαι αυτό ο Θεός να σε φωτίσει, να το δεις. Βλέπω ένα χαμόγελο τώρα στο πρόσωπό σου, γιατί κατάλαβες λίγο αυτά που είπαμε, κατάλαβες δηλαδή το λάθος που κάνεις τόσο καιρό. Εγώ αυτό θέλω να παρακαλέσω στον Θεό, να σε βοηθήσει να καταλάβεις πρώτα το λάθος που κάνεις.

Έχεις τοποθετήσει λάθος το νόημα της χαράς και ευτυχίας στη ζωή σου, ότι έχεις υποτιμήσει πολύ τον εαυτό σου αδίκως, ότι για να λύσεις το πρόβλημα αυτό χρησιμοποιείς πάλι λάθος τρόπο και το κάνεις χειρότερο. Και όταν όλα αυτά που λέμε σήμερα τα καταλάβεις, είσαι σε πολύ καλό δρόμο, γιατί είσαι έτοιμη και έτοιμος να κάνεις το επόμενο ζεστό βήμα και να πεις «πήρα τη ζωή μου λάθος και τώρα αλλάζω. Αλλάζω. Από εδώ και πέρα, ναι, αλλάζω, αλλάζω. Εγώ θα τα καταφέρω με τη βοήθεια του Χριστού. Πάντα ισχύω εν τω ενδυναμούντί με Χριστώ. Πάντα ισχύω. Τα πάντα τα μπορώ. Έχω ισχύ, έχω δύναμη, είμαι ισχυρός, είμαι ισχυρή. Εν τω ενδυναμούντί με Χριστώ».

Με τη βοήθεια του Χριστού που είναι μέσα μου και με ενδυναμώνει, μου δίνει δύναμη. Βγαίνει ο ιερέας έξω... Λέμε τον Τρισάγιο Ύμνο, «Άγιος ο Θεός», στην εκκλησία που ψέλνουμε, και λέει «Δύναμις» και λένε οι ψάλτες «Ναι, δύναμις» και αρχίζουν και ψέλνουν το τρίτο, το τελευταίο «Άγιος ο Θεός» με δύναμη. Και αυτή η δύναμη είναι κάτι που κατακλύζει την ψυχή σου, αρκεί να είναι δεκτική η ψυχή σου.

[Ψαλμωδία] Κύριε των δυνάμεων, μεθ’ ημών…

[Συνέχεια ψαλμωδίας· χωρίς αξιόπιστη μεταγραφή.]

Ευχαριστώ πάρα πολύ που με δυναμώνεις κι εσύ, μου παίρνεις τη θλίψη με την όμορφη μουσική σου, σαν τον Δαβίδ που παρηγορούσε τον Σαούλ τον μελαγχολικό. Το θυμάσαι αυτό το περιστατικό; Όχι, δεν μιλάω στον Βασίλη, ο Βασίλης το θυμάται, σε σένα το λέω, που λέει στην Παλαιά Διαθήκη ότι ο Σαούλ όταν μελαγχολούσε, ο Δαβίδ έπαιζε την άρπα του και τον παρηγορούσε. Η μουσική βοηθάει, και ο Βασίλης Χατζηνικολάου μας βοηθάει, μας παίρνει την κατάθλιψη της καρδιάς με την όμορφη μουσική, μας φέρνει μια γλυκιά νοσταλγική μελαγχολία, η οποία όμως είναι δημιουργική και όχι μίζερη και απελπιστική. Επεξεργάζεται τον ήχο της εκπομπής, τον ευχαριστώ πάρα πολύ. Σε ευχαριστώ για τα συγχαρητήρια που έστειλες και για τη δική του μουσική και για τα CD του που προμηθεύτηκες, τα...

Τα μπλουζ της ψυχής μου και τα μπλουζ Ηχοπλάγιο και άλλα CD δικά του είναι όντως όμορφα και αξίζουν. Το email της εκπομπής είναι το atheata.perasmata.

Ωραία, Βασίλη, χαμογελάσαμε και πάλι και έφυγε από την ψυχή μας αυτή η παραζάλη και ήδη πολλοί φίλοι ακροατές, και εσύ τώρα που μας ακούς, νιώθω ότι είσαι λίγο καλύτερα, λίγο πιο αισιόδοξα βλέπεις τα πράγματα της ζωής σου και...

Η κατάθλιψη, επαναλαμβάνω, αν δεν είναι θέμα καθαρά οργανικό, νευρολογικής φύσεως, κληρονομικό, που στην περίπτωση αυτή είσαι ήρωας και ηρωίδα και αξιοθαύμαστος, που το παλεύεις με υπομονή, αν έχει να κάνει... Αλλά και εσύ ακόμα μπορεί να χρησιμοποιείς όλα αυτά που λέμε σήμερα. Δηλαδή την προσευχή, της ελπίδας, την αγάπη του Θεού, το «πάντα ισχύω εν το εν δυναμούντι με Χριστό», ότι όποιος αγαπά το Θεό όλα σε καλό του πάνε. Και όπως χιλιάδες φορές μέσα σου έχεις πει...

Θλιβερά πράγματα και σου γίνανε βίωμα και κολλήσανε πάνω σου από τις φορές που τα άκουσες. Από ποιον τα άκουσες; Από τον εαυτό σου, από τη μάνα σου, από τον πατέρα σου, από τους διπλανούς σου. «Ρεζίλι θα γίνεις, άχρηστος είσαι, τίποτα δεν θα κάνεις, ποιος θα σε δει εσένα, σημασία δεν σου δίνουμε, φύγε βρε ηλίθιε», λέγανε σε ένα παιδί στο σχολείο.

Συνέχεια. Και το άκουγα και έλεγα, με αυτό το παιδάκι, έτσι που του φέρονται, και το ακούει κάθε μέρα αυτό το πράγμα στο σχολείο, πόσες φορές το ακούει εδώ, και δεν το έχει πει και κανείς στο σπίτι. Και μετά από καιρό μαθαίνω ότι και οι γονείς του του μιλάγαν έτσι. Α, λοιπόν, αυτό το παιδί το λένε ηλίθιο οι συμμαθητές του συνέχεια, για κάποιους λόγους, είτε στο ποδόσφαιρο, είτε στο μπάσκετ, είτε στα γραπτά του, είτε στη... Το λένε και οι γονείς του. Και μετά αρχίζει και το λέει και ο εαυτός του στον εαυτό του. Ο ίδιος.

Εγώ είμαι ένας τέτοιος άνθρωπος που δεν θα τα καταφέρω ποτέ. Είμαι ένας ανεπρόκοπος. Ένας άχρηστος, όλοι με βρίζουν. Είναι δύσκολο να ξεφύγεις από αυτό το σκοτάδι, πρέπει να αφήσεις τον Χριστό να βάλει φως. Και έλεγα λοιπόν και ότι το διάβασμα βοηθάει πολύ. Και πρόσεξε τώρα τι θα πω, μην σε σκανδαλίσω πολύ σε αυτό που θα πω: δεν αναφέρομαι στο διάβασμα μόνο πνευματικών βιβλίων με τη στενή έννοια, αλλά αναφέρομαι και στην έννοια της λογοτεχνίας. Όταν διαβάζει κανείς λογοτεχνία, βλέπει τη ζωή στην πληθώρα της, στην ποικιλία της, μάλλον στην πληθωρικότητά της, στον πλούτο της. Είναι πολύ πλούσια η ζωή. Υπάρχει πλούτος αισθημάτων, βιωμάτων, καταστάσεων και καταλαβαίνεις ότι είσαι κι εσύ ένας άνθρωπος μέσα σε πολλούς ανθρώπους. Εμένα με βοηθάει πάρα πολύ αυτό. Όταν διαβάζω βιβλία, λογοτεχνικά, διάφορα, και μόνος μπορεί να πας σε ένα βιβλιοπωλείο και να δεις. Είναι η απεικόνιση της ζωής.

Να δεις πως κάποιοι άνθρωποι πέρασαν δοκιμασίες, προβλήματα, αρρώστιες, πολέμους, διαζύγια, μοναξιά, οτιδήποτε. Κάπου λες, κοίταξε να δεις, δεν είσαι μόνος σου, υπάρχουν και άλλοι. Και νιώθεις και μια ενότητα μετά με το υπόλοιπο σώμα της ανθρωπότητας και κάπου παραδίνεσαι και λες...

Όπως όλοι και εγώ, δεν είμαι κάτι διαφορετικό εγώ, δηλαδή που δεν πρέπει να περάσω τίποτα. Τι είμαι εγώ; Και χαλαρώνεις και βοηθιέσαι. Άλλος λέει βέβαια ότι όταν έχω μελαγχολικές σκέψεις και τέτοιες καταθλιπτικές ιστορίες, δεν θέλω να διαβάσω τίποτα γιατί νιώθω χειρότερα. Εντάξει, δεν ξέρω, είναι πώς θα το τοποθετήσει κανείς μέσα του εκείνη την ώρα και με τι διάθεση πιάνει το βιβλίο και μπαίνει σε αυτήν την ιστορία. Και φυσικά δεν είπα να διαβάζεις ένα βιβλίο που θα σε κάνει...

Εεε... Ακόμα πιο μελαγχολικό γιατί πλέκει εγκώμια στη μελαγχολία και στην κατάθλιψη. Για ένα βιβλίο που βγάζει μήνυμα ζωής και δίνει ώθηση για να ζήσεις. Υπάρχουν βιβλία που έχουν όμορφες, ας πούμε, ιστορίες και που δείχνουν ανθρώπους που νικάνε στη ζωή, που στέκονται όρθιοι μετά από σεισμούς και καταστροφές. Αυτά τα βιβλία εννοώ.

Πνευματικά, αλλά τα πνευματικά τα ξέρεις επειδή είσαι μέσα στο χώρο της εκκλησίας. Αλλά και γενικότερα, θα πάρεις πράγματα. Γνώμη μου είναι. Και βρες τρόπους που εσύ θέλεις να μιλήσεις με κάποιον άνθρωπο, να κάνεις παρέα. Να κοιμηθείς λιγάκι, βοηθάει και αυτό πολύ. Να ηρεμήσεις λίγο το νευρικό σου σύστημα. Μην σκέφτεσαι πολύ, πας μια βόλτα. Βοηθάει, περπάτα. Περπάτα, στη γειτονιά σου μπορείς να περπατήσεις, να βγεις έξω να κάνεις ένα περίπατο. Περπάτα, πάρε τα στενά και ανέβαινε. «Ε, θα με πάρουνε για τρελή», μου λέει μία. Δεν πειράζει, εσύ δεν λες ότι είσαι τρελή. Με αυτά που σκέφτεσαι, ας σε πάρουνε για τρελή. Μη σε νοιάζει, βρε παιδί μου, τι θα πει ο κόσμος, άσε τώρα τις... Βγες, το περπάτημα είναι βοηθητικό για τη θεραπεία της ψυχής.

Έλεγε ένας πνευματικός σε ένα γνωστού μου παιδί. Λέω, τι σου λέει ο πνευματικός για αυτόν τον πειρασμό που περνάς; Και μου απαντάει: «Να περπατάω». Και ο πειρασμός του δεν ήταν το βάρος του. Δεν του είπε να περπατάει να χάνει θερμίδες και να καίει θερμίδες. Του είπε να περπατάει για να καθαρίσει το μυαλό του από σκέψεις μίζερες. Και μου κάνει πολύ εντύπωση. Αυτό μου το είπε το 1990.

Για ένα πνευματικό που είχε ένα παιδί, και μου κάνει πολύ εντύπωση σαν συμβουλή το περπάτημα. Και ειδικά αν η γειτονιά σου είναι... δηλαδή τώρα να μένεις μες στα Πατήσια και στην Κυψέλη, πού να πας να περπατήσεις; Σε κλέψουν κιόλας. Ενώ αν η γειτονιά σου έχει τίποτα δεντράκια, κήπους, κανένα πάρκο δίπλα, περπάτα λίγο, σκέψου λίγο όμορφα, βγες έξω. Και κάτι πιο πρακτικό να πούμε τώρα: πάρε και κανένα γλυκάκι να φας. Όχι, θα είναι και τα γλυκά. Λίγο όμως, γιατί μετά θα έχεις τύψεις και θα είναι χειρότερα. Δηλαδή και ένα ωραίο φαγητό.

Εντάξει, άλλες φορές η καταθλιπτική αυτή η κατάσταση δεν σε αφήνει ούτε να φας, δεν θες τίποτα, σου κόβεται η όρεξη. Άλλοι παθαίνουν το αντίθετο, τους ανοίγει η όρεξη και δεν σταματάνε και δώσ' του τα πατατάκια. Και να το κουτί με τα Φερέρο και το αδειάζει, όλα τα σοκολατάκια, με τη μία ξεκινάει και δεν ξέρει πότε να σταματήσει. Όχι, δεν είπα υπερβολές, αλλά το να ξέρεις ότι το απόγευμα θα πάρω να φάω κάτι ωραίο, ας πούμε. Γιατί αυτά είναι μικρές εκτονώσεις της ψυχής. Δεν είναι πολύ πνευματικά, το ξέρω, αλλά συγχώρεσέ με που δεν λέω πολύ πνευματικά. Αλλά καμιά φορά και το σοκολατάκι βοηθάει. Το είχα δει στο Άγιο Όρος, σε κάποιον που είχε μια στεναχώρια και του έβγαλε να του καθαρίσει λίγο καρπουζάκι φρέσκο.

Αυτός του λέει για τα βάσανά του και λέει: «Κάτσε τώρα να σου φέρω λίγο καρπουζάκι να φας, να δεις τι ωραίο που είναι». Λέει: «Πάτερ, εγώ σου λέω τα βάσανά μου». Και τι ήθελε; Ήθελε αυτός να κάνει τον γέροντα που τον είχε επισκεφτεί, να τον κάνει και τον γέροντα μελαγχολικό μαζί του. Και ο γέροντας λέει: «Κάτσε λίγο να αλλάξουμε λίγο περιβάλλον».

Θα του δώσω κάτι πιο χρωματιστό και ωραίο και του δίνει ένα κατακόκκινο καρπούζι και τον βάζει στον χώρο της έγχρωμης ευτυχίας και του λέει: «Εδώ πέρα, παιδί μου, φρούτα, καρπουζάκι, άσε τώρα τα βάσανά σου. Υπάρχει και κάτι ωραίο στη ζωή. Αυτό το καρπούζι δεν είναι ωραίο; Δεν είναι του Θεού; Φά' το να γλυκαθείς». Και αυτή η γλύκα μπορεί να σε φτιάξει κάπως αλλιώς. Και έτρωγε το καρπουζάκι αυτός, έψαχνε τα κουκούτσια, έφτυνε, έκανε, ξεχνιότανε. Και λέει ο γέροντας: «Καρπούζι έφαγες; Ε, με αυτό σου λέω. Και να πούμε και τα προβληματάκια σου, εντάξει, μην ανησυχείς».

Δε θα γίνει και τίποτα φοβερό, θα ζήσεις, θα τα καταφέρεις, όπως όλος ο κόσμος. Τι είσαι πια εσύ;

Πρόβλημά μου είναι το μεγαλύτερο του κόσμου. Έτσι νιώθω πάντα. Όταν έχω κάτι, νομίζω ότι χάνεται το σύμπαν. Και βλέπεις τον κόσμο, οι υπόλοιποι χαίρονται. Και λοιπόν, απορώ πώς χαίρονται που εγώ έχω τόσο μεγάλο πρόβλημα. Γιατί απλούστατα, αγαπητέ μου, δεν είσαι εσύ ο κόσμος όλος. Η ζωή συνεχίζεται μια χαρά και χωρίς εσένα και χωρίς εμένα και χωρίς κανένα. Βγες και εσύ από το άτομό σου έτσι τόσο πολύ και δες το λίγο πιο όμορφα, πιο χαλαρά, πιο ταπεινά τελικά. Γιατί όπου και να πάμε εκεί γυρίζουμε, στην ταπείνωση. Ταπείνωση, αγάπη, προσευχή, καλοσύνη, απλότητα, αυτό. Λοιπόν, ένα ωραίο φαγάκι, ένα γλυκάκι, ένα φρουτάκι, ένα περπάτημα, μια βολτίτσα, ένα τηλέφωνο.

Μια ωραία ταινία, να ξεχαστείς. Άλλο: «Δεν θέλω τίποτα, άφησέ με, δεν μπορώ να ακούω τίποτα». Ε, άμα δεν μπορείς να ακούς τίποτα, μην θες και θεραπεία και βοήθεια της ψυχής, πρέπει να κάνεις κάτι.

Σου λέω στο τέλος, κοιμήσου, ξεκουράσου, βοηθάει το νευρικό σύστημα να γαληνεύει και να ηρεμεί και μετά ξυπνάς λίγο πιο ευδιάθετος. Εντάξει, δεν είναι σωστό να αρχίσεις να πίνεις και να ζαλίζεσαι γιατί αυτό δεν είναι και βοήθεια. Δεν είναι βοήθεια γιατί καταντάζεις να καταλήγεις εκεί σαν καταφύγιο. Το θέμα είναι να το ξεπεράσουμε το πρόβλημα. Εντάξει, ένα ποτήρι κρασί δεν είναι κακό ή ένα ποτό που πίνεις και σε αρέσει. Πώς είσαι τώρα; Λίγο καλύτερα; Εσύ ξέρω, έχεις δίκιο γιατί λέει τώρα μια μητέρα ας πούμε που έχει πολλά παιδιά, λέει: «Αχ, καλά, να έχεις τέτοια οικογένεια να σου πω εγώ. Εγώ δεν προλαβαίνω να έχω κατάθλιψη και μελαγχολία με όλα αυτά που έχω να κάνω όλη την ημέρα». Το καταλαβαίνω. Έχετε δίκιο, αγαπητή κυρία.

Εσύ, αγαπητέ μου φίλε, έχεις δίκιο. Με τόσο τρέξιμο, τα έξοδά σου, με τα παιδιά σου, με τη δραστηριότητά σου, δεν προλαβαίνεις. Ε, ναι, αλλά υπάρχουν και ψυχές που έχουν χρόνο να μελαγχολήσουν, έχουν στεναχώριες, πρέπει να τους σεβαστούμε, πρέπει να τους επισκεφτούμε νοερά κι αυτούς, καρδιακά να προσευχηθούμε για αυτούς, να τους νιώσουμε κι αυτούς. Υπάρχουν κι αυτοί. Αυτή. Αλλά είναι αλήθεια ότι όταν έχεις κάτι να κάνεις και γεμίζει η ζωή σου και δημιουργείς ας πούμε κάτι, κυρίως αν έχεις αυτή τη δημιουργικότητα, την αίσθηση της προσφοράς ότι κάτι κάνω, βοηθιέσαι. Ξέρω μια κυρία που έχει φτάσει μεγάλη ηλικία και ακόμα πηγαίνει σε ιδρύματα, ψωνίζει, παίρνει από τον κρεοπώλη κρέατα και πηγαίνει σε φτωχούς, σε φτωχές οικογένειες, σε γεροκομεία και ήδη είναι γεροκομείο και πάει σε γεροκομεία. «Γεροκομείο», όπως έλεγε ένας αγιορείτης γνωστός μου φίλος, παππούς. «Ωραία, γεροκομείο», έλεγε σε κάποιον. «Πού πας;»

Ένας παππούς που έβγαινε και περπάταγε μετά στους κήπους εκεί στο Άγιο Όρος και του έλεγε ο άλλος: «Βρε γεροκομείο», γιατί ήτανε παππούς. Λοιπόν, αυτή η κυρία που δημιουργεί, προσφέρει, κάπως θα έχει κάνει ο Θεός τα πράγματα τελικά και όταν ο άνθρωπος είναι δημιουργικός νιώθει χαρά. Εδώ κάνεις μια ομελέτα, που μερικοί δεν ξέρουν ούτε αυτή να κάνουν, και λες: «Τι ωραία, έκανα μια ομελέτα φοβερή». Είχε έρθει μια φορά κάποιος σπίτι και δεν είχα τίποτα να φάμε. Είχα φάει εγώ πριν μια ομελέτα, του λέω: «Σου κάνω μια ομελέτα καταπληκτική». Και μόνο που το είπα, χάρηκα ότι του είπα κάτι φοβερό να σου κάνω. Γιατί λέω, αυτό που δημιούργησα πριν, εμένα μου έδωσε χαρά. Να ξέρεις να κάνεις ένα φαγάκι. Να ξέρεις να πας να βοηθήσεις κάποιον σε μια ανάγκη που έχει.

Συμβουλεύσεις κάποιον πώς να διορθώσει τον υπολογιστή του, να του δώσεις μια συμβουλή πώς γίνεται αυτό. Αυτό σου δίνει και αυτό σου δίνει αξία και λες: «Ήμουν χρήσιμος σήμερα, βοήθησα κάποιον, του είπα αυτό, κάποιος άνθρωπος με αφορμή εμένα χάρηκε. Ωραία, εντάξει, δεν είμαι για πέταμα, δεν είμαι τελείως άχρηστος, είμαι άχρηστος αλλά ξέρω να λέω σε κάποιον πώς να κάνει τον υπολογιστή του». Αυτό το πράγμα σου...

Είναι η ώρα, μην περιμένεις να λυθούν τα προβλήματά σου από τις εκπομπές, τα προβλήματα εσύ θα τα λύσεις. Η επιτυχία της εκπομπής είναι όταν σταματήσεις να την ακούς. Αυτό κράτα το. Η εκπομπή αυτή πέτυχε όταν θα πάψει να την έχεις ανάγκη, να μην την ακούς. Να λες: «Δεν χρειάζομαι πια, δεν θέλω τίποτα. Εγώ ξέρω, υπάρχει ο Χριστός, υπάρχει η Εκκλησία, υπάρχουν τα μυστήρια. Τώρα θα ακούσω τι θα πει ψυχά, που δεν τα ξέρω; Από τις εκπομπές θα ζήσω;» Η ζωή είναι κάτι που θα το περπατήσεις εσύ, είναι ένας δρόμος δικός σου. Τι είπε ο Χριστός μας; «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή».

Οδός είναι ο Χριστός. Θα περπατήσεις μαζί με τον Χριστό, θα περπατήσεις μέσα από τον Χριστό, θα περπατήσεις προς τον Χριστό. Είναι δρόμος, είναι το τέλος, είναι ο σκοπός, είναι και ο συνοδοιπόρος, είναι και όλα. Δυνάμωσε την ψυχή σου. Έτσι, γι' αυτό βγάλαμε το βιβλίο «Δυνάμωσε την ψυχή σου», τον τόμο αυτό που είχε 8 εκπομπές με κείμενο γραμμένο, και το «Αγάπη για πάντα», τα δύο αυτά βιβλία με τις εκπομπές μας και το CD σε μορφή MP3, για να τονίσω αυτό το πράγμα, ότι όταν μάθεις να αγαπάς και όταν πατήσεις τα πόδια σου και αγαπήσεις τον Χριστό και δεν στηρίζεσαι σε ανθρώπους με τρόπο εξάρτησης, τους έχεις ανάγκη αλλά όχι ότι χωρίς αυτούς θα πεθάνεις, γιατί αρχίζει η πλάτη σου και βγάζει φτερά...

Μπορείς και πετάς και μπορείς και... Μιλάς κι εσύ στο Θεό και μπορείς και νιώθεις καλά γιατί ακούς το Χριστό να σου λέει: «Ωραία, παιδί μου, είσαι καλά, μπράβο». Κι ας μη στο πω εγώ, κι ας μη στο πει κανένας. Δεν πειράζει. Δεν θα σου προσθέσω τίποτα. Πόσο κι αν σου κάνω παρέα, δεν θα σου προσθέσω κάτι που δεν έχεις. Έτσι είναι τα πράγματα και σε μένα δεν θα προσθέσει κανείς τίποτα που δεν έχω. Γιατί από τη στιγμή που βαφτιστήκαμε, που έχουμε την αγάπη του Θεού και τα μυστήρια, που κοινωνάμε και εξομολογούμαστε και αγωνιζόμαστε, δεν μας λείπει τίποτα. Το μόνο που μας λείπει είναι η επίγνωση όλων αυτών των πραγμάτων και η φανέρωσή τους. Να τα βγάλουμε στην επιφάνεια. Δεν είναι ότι δεν υπάρχουν. Υπάρχουν μέσα μας. Υπάρχει μέσα μας το Άγιο Βάπτισμα, αλλά δεν το έχουμε φανερώσει ακόμα. Την δύναμή του, την εκρηκτική του λάμψη, το μεγαλείο του.

Ευτυχία που μας δίνει, την ισορροπία, δεν τα έχουμε. Και έρχεται ένας άνθρωπος, μας κάνει λίγη παρέα και λέμε: «Α, τι ωραία που με έκανες και νιώθω». Εσύ είσαι, δεν είναι αυτός. Το μέσα σου σού 'βγαλε αυτός. Το μέσα σου σού 'βγαλε. Και...

Όταν ερωτεύεσαι, δεν ερωτεύεσαι τον άλλον, στην πραγματικότητα τον εαυτό σου φανερώνεις, την ομορφιά που κρύβεις βγάζεις και λες: «Πω πω, αυτός ο άνθρωπος είναι καταπληκτικός». Δεν είναι αυτός, μέσα σου είναι και με αφορμή αυτόν ζωντάνεψες. Βεβαίως να τον συνεχίσεις, να τον έχεις. Να συνεχίσεις την αγάπη σου, τη σχέση σου, το σύνδεσμό σου. Αλλά να εστιάζεις και σωστά και να ξέρεις όλα αυτά που είπαμε σήμερα. Λοιπόν, σε ζάλισα, σε κούρασα, συγγνώμη. Είναι και αυτό μια επιβάρυνση στην κατάστασή σου μερικές φορές, να σε ζαλίζουν άλλοι, να σου λένε διάφορα και να πρέπει να ακούς. Αλλά...

Αλλά ευτυχώς η εκπομπή έχει και το κουμπί, το κλείνεις ή περιμένεις να ακούς την επόμενη εκπομπή που αλλάζουν τα πράγματα, και προηγούμενες και επόμενες εκπομπές. Εύχομαι να περάσεις καλά τη βδομάδα αυτή, να χαμογελάς. Ωραία, χαμογελάστε, χαμογελάστε βρε παιδιά, μας βγάζει φωτογραφία ο Κύριος, μας φωτογραφίζει κάθε στιγμή. Χαμογελάστε, δεν πειράζει. Τα μάτια κλείς, τα άνοιξα, δεν πειράζει. Το χαμόγελο της ψυχής μην χάσεις. Όλα τα άλλα... Την ψυχή σου να την νιώθεις πάντα ενώπιον του Δημιουργού σου, που είναι Θεός αγάπης πολύ πολύ μεγάλης. Καλή δύναμη. Ο Θεός της χαράς και της ευτυχίας και η Παναγία μας. Χαίρε, δι’ ης η χαρά εκλάμψει. Χαίρε, δι’ ης η αρά εκλείψει. Να σου δώσει χαρά η Παναγία, να τη λες και εσύ «Χαίρε, Νύμφη Ανύμφευτε», να σου δίνει και αυτή χαρά, να σου πάρει κάθε μελαγχολία και κατάθλιψη από την ψυχή.

Να είσαι πάντα ωραίος και ωραία. Η εκπομπή αναμεταδίδεται και σε λίγες μέρες υπάρχει και στο διαδίκτυο, στην ιστοσελίδα που διατηρούμε. Θα ψάξεις να βρεις αυτά. Και είναι όλες οι εκπομπές αποθηκευμένες. Δεν χρειάζεται να έχεις αγωνία. Εκείνη την ώρα είμαι στη δουλειά, δεν μπορώ. Τι να κάνουμε, θα την ακούσεις άλλη ώρα που μπορείς εσύ. Βασίλη, πολύ σ' ευχαριστώ.

Εεε... Ευχαριστώ και το ωραίο χαμόγελο της αγάπης σου και της συμπαράστασης. Καλή εβδομάδα, αγαπητοί μου φίλοι, ο Θεός μαζί μας και θα τα ξαναπούμε. Χαίρετε.

[Μουσικό κλείσιμο· δεν μεταγράφεται.]