Συμβίωση με διαφορετικούς χαρακτήρες

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Το αγγλικό κείμενο είναι η τελική προετοιμασμένη μετάφραση. Παραλείπονται μουσικά και επιλεγμένα δυσδιάκριτα τμήματα. Διατίθεται αγγλική ψηφιακή αφήγηση με συνθετική φωνή.

Λήψη τελικού αγγλικού κειμένου (TXT)

My friends, if you had asked me just a few minutes ago to do the program I’m about to do now, I couldn’t have. I’m saying this to you too, Vasilis, and to you, my dear friend, wherever you may be in the world. I had no desire or energy for it at all. I felt very low, very tired, disappointed, heavyhearted, and slow to get going. I’m searching for words to describe something we all experience at times, and you have experienced it too. If you haven’t, I hope you never do: these changes of mood. One moment we feel one way, the next moment another. Now I’m eager; later I can’t be bothered.

Here we are together again, my dear friends, on Divine Passages. I’m glad to be with you, and glad that right now I have the energy to make this program. Please, make up your mind to learn to bear with the people beside you, to be patient with them, to understand them, and to accept them as they are.

A little while ago I was speaking with several people on the phone. I heard their stories and remembered others you’ve shared in emails, letters, calls, and messages. They all point to the same reality: each of us is so different, and living together can be so difficult. Accept the person beside you as they are. We aren’t all alike. Someone told me, for example, about a visit from a close and much loved friend. He’s such a good person, he said, but he won’t do a thing, not even pick up a glass and put it elsewhere. ‘I love him, but I can’t bear some of these habits.’ You have to learn to bear with him. Not everyone is like you, so quick and capable, so...

Lively, creative, active, always at the top of their game, full of energy and drive. We aren’t all the same. What can we do? When you see something lying on the floor, your first thought is to bend down, pick it up, throw it away, or put it where it belongs. But other people see it and think first of lifting a foot, stepping over it, and carrying on.

I’ve experienced this in various places, including cells I’ve visited on the Holy Mountain. You see a napkin lying on the floor. Someone sees it, lifts his foot over it, and sits down. Later he gets up to get some water and steps over the napkin again. Another person asks him, ‘Can’t you see it lying on the floor?’ ‘I can see it. What does that mean?’

‘It means pick it up, my dear!’ But he doesn’t. It doesn’t even occur to him that someone has to bend down and pick up that napkin. That’s how different we are. The question, though, is whether we at least have a bond of the heart. This is how problems arise in Holy Matrimony and in monasteries too. Speaking of monasteries, a nun from a monastery somewhere in the world told me a story. I won’t say whether it was in America, Cyprus, Greece, on an island, or in the mountains.

‘We were expecting the bishop,’ she told me, ‘and I was beside myself with worry, preparing, cleaning, running around, coordinating everything, organizing, and going from one end of the place to the other. Meanwhile, some of the sisters were sitting upstairs drinking coffee as we waited for him. Seeing that drove me mad.’

‘I cannot get my head around how they could drink coffee at such a tense, anxious moment. I said to them, “You’re drinking coffee? Are you serious? Get up! We’re expecting the bishop.” And some of those sisters answered, “All right, why are you getting so worked up? Everything will get done.”’ To some people, ‘Everything will get done’ means, ‘Yes, we’ll do our very best.’ To others it means, ‘The bishop is coming, but do we have to drive ourselves mad over it? We’ll do what we can.’

Take things calmly and reasonably. We don’t need extremes that make us ill at heart and cause us to quarrel with one another. Different characters, eh? Which of these responses is right? I don’t know, because in the end each person thinks their own response is right. The nun drinking coffee while they waited for the bishop may have felt she was doing something good. She may even have had a spiritual motive: ‘Glory to God, the bishop is coming. Let’s have a little coffee to revive ourselves, so we’ll have the strength to stand and chant at Vespers,’ or whatever they were going to do. The others also had good motives. They didn’t want coffee precisely because the bishop was coming: ‘How can we think about coffee now? We’re expecting the bishop.’ The same situation, the same stimulus, the same occasion can produce

different results. We all have different characters.

Each person is different. Of course, we should also try to take a step beyond where we are now. I understand what you’re saying. You’re right to a degree: a family or a relationship cannot move forward like this. You cannot have three, four, five, six people, however many, living in one home while some do nothing, find everything ready for them, and won’t even move a glass from one place to another. You cannot keep sitting at the table saying, ‘Is there no water, everyone?’ Someone answers, ‘Get up and pour some. Get up and fetch it. Can’t you?’ Yes, I’ll get up and bring you water, once, twice, whenever it’s needed. I’m willing to do that. But shouldn’t you become more attentive too? Shouldn’t you say to yourself, ‘There are things I need to think about. I need to use my head’?

‘I need to remember what I’m supposed to do instead of forgetting.’ The mother of someone I know told me, ‘I asked my son to bring me some meat from his neighborhood, because he lives elsewhere. “Please bring me some meat. The butcher’s near you is known for good meat.” “Yes, Mother, yes, Mother.” He was always forgetful as a little boy, and he still is.’ He bought the meat, went home to get ready, then collected the others so they could visit his mother that evening. She was waiting for the good, lean meat from that excellent butcher.

They arrived at his mother’s house, but the meat was nowhere to be seen. ‘My dear, did you bring the meat?’ ‘Oh, Mother, I forgot it. I’ll go back and get it.’ ‘Go back where? You’d have to make a half hour trip to fetch it!’ ‘Mother, I’ll do it for you.’ But that isn’t the point. You’ll bring it. Why do you keep forgetting?

Why not stop and think a little: ‘Where am I going, and what do I need to do there? Have I promised anyone something? Do I owe anyone anything? Do I need to take something along? Is there something still outstanding between us?’ That’s the point. What can we do? Some people are like this by nature. It’s difficult; I understand.

Another woman says of her husband, ‘He does nothing around the house, nothing. He cuts himself some bread, then wonders why it has gone dry instead of staying soft and fresh. Once he’s cut it, he could put it in a bag and close the bag. Notice that detail: close the bag. But either he doesn’t put the bread in a bag at all and leaves it on the counter, thinking it will stay fresh

exposed to the air. Or he puts it in a bag but leaves the bag open. The bag sits there gaping, open to the air, and the bread does not stay soft. Then he asks, “Why isn’t the bread soft?” But don’t you think you should... In the morning, he takes the milk from the fridge to have a drink, unscrews the bottle cap, leaves the cap on the counter—the cap—and leaves the milk out, just where he left it. There is always someone following behind, tidying up, grumbling, and muttering. And there are always some who have a good time, who are comfortable, who enjoy themselves, who live in their own world. Then people say to them, “You’ll never die, you’ll never grow old, you’ll never get a wrinkle or a gray hair, because you do whatever you please. Whatever comes to mind, come what may.”

That’s how some people live. What can we do? ‘No, I can’t accept it. Something has to change.’ I understand, but how will it change? In my own life, I’ve seen it in myself too. Sometimes I’m very lazy and do nothing. I’ve also seen it among acquaintances and people I work with in the Church and elsewhere: people don’t change deeply with ease. Little things change, there is progress, and God helps. But how can I put it? God helps us at the core of our being, yet that core has its own particular character and peculiarities. What happens then? You might say, ‘Can’t God work a miracle there too?’ Where God wills, the order of nature is overcome. Yes, the order of nature is overcome, but...

Perhaps the time has not yet come for that victory over our nature, as we are now.

I’ve seen many cases like this, especially with people who forget appointments. You say, ‘I’ll be waiting for you; you’re coming at six,’ and they arrive at twenty to seven, smiling as though nothing has happened, with no sense that they’ve done anything wrong. You may have another appointment to arrange. You could have slept for half an hour between six and twenty to seven, and even that would be too little for some people. Yet they say nothing, offer no apology, give you no warning. Instead they say, ‘All right, so I’m late. What’s the big deal? How late am I? What time is it? Am I late? Oh, it’s twenty to seven, yes.’ But tell me! In those forty whole minutes the other person could have made calls, written emails, done chores, or cooked dinner and had something ready for the evening. They wouldn’t have spent the time thinking about you and the appointment that kept them on alert. They could have relaxed too.

You put someone in a position where they have to be ready and waiting. We’re different: one person is like this, another like that. Our characters vary so much. Being dependable about appointments is a big thing if you can manage it. These little matters become reasons for arguments and serious friction. Big problems begin with small things. Then, in a home, a parish, or a monastery community, some people start to feel that they’re always the ones taken advantage of, the fools who do everything while others do nothing.

Some don't just do nothing. They even cover up their failure to help with spiritual language: “Oh, don't complain. Do it for humility.” I can do it for humility, but will you never correct yourself? Must you never change, wake up, or admit it? Start by admitting it. Admit it.

Get up a little earlier, too. These are days of economic crisis and hardship, yet some people sleep for hours on end while those beside them—their friends, relatives, and fellow students—are studying, looking for work, looking for something useful to do. They see what life requires of them and take matters into their own hands.

They say, “I won't give up. I won't just let myself drift.” But others keep sleeping. They take it easy and find time to relax. The world is in turmoil, and there they are, settled on a sofa, a bed, or an armchair, sleeping endlessly, with the television on or off. Someone else carries the burden for them. “Where is he?” “Asleep.” “Where is she?” “In her room, asleep.” How can you sleep when this household has so many needs and so many bills to pay?

Of course, I have read that sleeping too much can sometimes be connected with a form of depression. Sleep becomes a refuge, a way to escape for a while, and that calls for understanding. You may see someone asleep and be ready to scold them, when they are sleeping to forget because they cannot bear to face their life. They are hurting; they have been wounded; they are afraid of facing life as it is. They think, “Let me go back into the world of dreams. Let me get away again.” Like a little child who keeps falling asleep and gives in to sleep, they want to enter that paradise of sleep. Meanwhile, people they know and their relatives have jobs, have found their footing, are starting families, while this person seems to be doing nothing.

The whole truth.

I have dozens of cases in mind; I'm not thinking only of you. Please forgive me. You may call and say, “How could you? You turned my life into a radio program and embarrassed me!” But I'm not talking about you, or about five people I know personally. I'm talking about many cases I've heard of from friends, monks and nuns, married and unmarried people, in Greece and abroad. There are many such cases. Vasilis, don't smile; it's true. Vasilis Chatzinikolaou, always there when we've arranged to meet, always disciplined and prepared. Well, you're not a saint; you make mistakes too. But compared with me, Vasilis, I thank you very much. For all these years we've worked together on this program, you've always done the best you could. I appreciate that deeply, and the result is wonderful. But what moves me even more is your willingness to give your best.

I'll hand over to you now. Put on some of your lovely music, and we'll continue afterward. First, let me give you the program's email address: atheata.perasmata@yahoo.gr. This program is rebroadcast online after a few days; you can find it by searching. We'll be back shortly.

See what I was saying—that sometimes you have no order or routine in your life? Now you're scrambling to find something to write with so you can note down the address I mentioned earlier, the email address. You haven't planned ahead and said, “I'll keep a pen, a pencil, and a notepad beside the telephone, for example.” At the last minute it's, “Come on, everyone, bring me a pen! Where is there a pen in this house?”

He searches the whole house for a pen because he doesn't know where one is. We don't know where things are in our own home. There's chaos and disorder, which I sometimes like, because it shows that this person isn't anxious. He's relaxed. He says, “Come on, my friend, we won't die over this. Life is short. Am I going to make myself ill because, say, there's a fingerprint on a glass, or because the doily in the living room is a little crooked and not at a right angle? We won't die over it.” That's true. We won't die, and we won't go to that extreme.

At this extreme of perfectionism, the whole thing can become an illness for us, revealing psychological troubles of our own. Someone who needs everything around them to be perfect loses a natural ease of manner. Nature doesn't have that kind of perfection. When autumn leaves fall from a tree, they don't fall in an orderly fashion. They land here and there, scattering across the ground; there is no geometry to it. The stars aren't arranged across the sky like bricks in a factory. They're scattered, as if God held a great many stars in His hands. Picture the scene: He spreads His hands and scatters the stars across the sky. He didn't put them in little boxes: one, two, three, and another one, two, three underneath. Sometimes that scattering reveals the order within disorder.

There is beauty in what is spontaneous and natural, in letting things happen as they come. “All right,” some people say, “let things unfold. We don't have to organize absolutely everything.” Sometimes we put it this way: a life that's too tightly organized can leave us unsettled inside. That's one extreme. The other is to organize nothing at all.

“What time will we have the lesson?” “We'll see, whenever we wake up.” “What time should we ask the tutor to come to the house?” “We'll see. First I need to decide whether I'll even have the lesson tomorrow.” “When will you decide?” “Let me wake up and see how I feel.” A complete lack of routine helps some people and throws others into confusion. Some people want to know what their whole week will look like.

They say, “On Wednesday I'll go to the dentist. On Thursday I'll shop for shoes. On Friday I'll go to a bookshop.” They want a plan that can shift a little, but they want to know when they wake up what lies ahead until evening. That's good. Others say, “We're not clocking in for work. We'll wake up and see.” They open the window and say, “Oh, it's raining today. We won't shop for shoes in the rain. I'm certainly not going out to buy shoes today, or do that other shopping, or take that walk.” They're more flexible. Which way is right, and which is wrong?

I'm not here today—and I don't think I ever am—to tell you which people are right and which are wrong. I'm simply describing how these differences can make it hard to live together and get along. If you want my opinion, what helps me is something in the middle.

I can change a plan if it isn't working out. Well...

But I also need some sort of plan. I want to know, for example, that something is going to happen. I might tell a couple I'm friends with, “I'll come and see you next Thursday.” But if Wednesday comes and I'm feeling very unwell, or by Thursday I can see I won't be up to it, I may call and say, “Would you mind if I didn't come tomorrow? Something has changed; I'm not feeling up to a visit.” Some things can change. But we cannot keep making plans with people and then taking them back. A routine helps us in life. Above all, it helps to have love for the people we work with. I've noticed that with people I work with...

when we connect spiritually, from the heart, and emotionally—when we get along as people—I can make allowances for their mistakes. One mistake, two, three, even ten. I say, “All right, they made another mistake. They broke a glass and missed an appointment, but they're a good person.”

You know they didn't do it out of malice. That's just the kind of person they are. Love, as Scripture says, “bears all things.” Love covers all these faults, if love is really there. If our souls are in tune with one another, let them be in tune through love. We may not be in tune when it comes to washing dishes—you may start washing and break them—but at least let us be in tune through love.

I might say, “You'd better leave the dishes. Sit down and watch television; I'll wash them, because I know you'll break half of them. Every time, another plate gets broken. So leave them—but I love you.” I may wash them with a little irritation, thinking, “Come on, can't you do anything?” But then I add, “I love you.” Because I love you, I let it pass. I bear it. My love covers it, and it doesn't tear me apart or put a crack in our relationship. Do you see? I understand that you have a different character, but that doesn't have to bring us into conflict. If, though, the person you're with has those difficult habits I mentioned...

He doesn't wash himself, clean, or put his things away; there's disorder everywhere. At the same time, you don't connect spiritually, emotionally, or from the heart. Then these practical problems can become a major cause of separation, tension, and distance between you.

When someone you do not love very much breaks a plate, for example, or misses an appointment, it becomes something more. Imagine a married couple: the husband says to his wife, “I’ll pick up our child from tutoring and wait for you there so we can go to the pediatrician together. Be there at seven thirty tonight.” But she does not come, or she is late.

That delay, or whatever else has happened, becomes a much bigger problem between them. Then emotional distance sets in, even aversion. You find yourself saying, “Come on! You’re late again, and I told you to be there for our child.” But if you can read what the soul is saying behind those words, you will see something else. The words are about an appointment and being late; underneath them is, “I don’t love you very much, and I’m looking for a reason for our relationship to crack.” And a reason always turns up. One day it is your lateness; another day it is the mess you made of a task I asked you to do. Then it is the laundry I asked you to help with, and you put in that...

bright red towel. Its dye ran, and all the clothes came out pink: pink trousers, pink undershirts, pink blouses, everything. “I told you not to wash that red towel with the others. The color runs!” I have made a blunder like that myself, mixing things in the wash and getting strange colors out. I was living alone then. Even there, I had to love myself and say, “All right, you have no idea what you’re doing, but you’re still me. I have to love you and go on living with you.” If the couple loved each other, one might say, “My love, you’re right. What a foolish thing I did.” And the other might answer, “All right, it’s okay. What am I going to do with you? We’ll buy some more.” There would be a smile and some warmth.

The trouble would melt away. It might even become something to laugh about. A woman I know laughed when she told me that her basement had flooded a few days earlier during a storm. It does not matter where it happened. She told me about it on the phone, laughing, while I was worried and felt sorry for her. I said, “Really? You’re laughing?”

She said, “Father, after all we’ve been through in life, what is a flooded basement? We spent two hours bailing out water, and we laughed. I got my children and some buckets, and we bailed out water together, laughing.” When you are beside people you love, you can even make a game of it while your basement is flooded. But if you cannot stand the people beside you, you may feel like putting a bucket over your head and saying, “Oh, what have I gotten into with you? The basement is flooded, and here I am with people I can’t get along with.”

“I love you, but I don’t respect you.” Words like these may be spoken, or they may be implied by our actions, behavior, and manner. You can feel them in the air. We call it a tense atmosphere. What does that mean? You may never say, “What have I gotten into with you?” But the way you pick up the bucket to bail out the basement shows anger and irritation. It says, “Let’s just get this over with. What have I gotten into with you?” Think of mothers whose children are sometimes late coming out of school, pushing back the mothers’ appointments. The children get in the car, and the way their mother drives them home after the delay says a great deal.

It may say, “It’s all right, my child. It wasn’t your fault. They kept you late, and now the whole schedule has shifted.” Or it may say, “As if I didn’t have enough to do, now I have the children to take care of too. I’m always running around and can’t live my own life.” The child receives one of two messages: “My mother sees me as a bit of a burden,” or “My mother’s love is overflowing. Even though I was late, she still loves me.” Then the problem can make their relationship even warmer. Do you see? Such important things happen in ordinary situations, even through accidents. Imagine a plate breaking and you burst out laughing because the person who broke it is someone you love.

Now imagine some tiny thing breaking, hardly any damage at all, or a strand of hair falling on the floor, or a drop of something making a mark, and someone turns it into an enormous issue. It is as though they were looking for a reason to start a fight, for something to point to and say, “I don’t want you. I can’t stand you.” How many unspoken messages we send through pots and pans, shirts and socks, appointments and outings, plans and keys: “Where did you forget it? Where did you leave it? Why? How?” Behind all these everyday, material, practical matters lie qualities of the heart that are either present or missing. Love may be there.

Whatever happens, that love comes through and says again, “I love you.” Or what lies underneath is weariness with life and irritation: “I regret being with you.” Then everything that happens reminds you of it. “There you go, you’ve made a mess of things again. I was right not to want you.” Each incident reopens the wound, as if to say, “There she is, the woman you married. You’ll be with her for the rest of your life, and she has blundered again.” Life keeps giving you reminders of what, deep down, you want it to remind you of. As the saying goes, “For those who love God, all things work together for good.” When you love God, everything can turn toward your good, because you love Him.

Everything. A woman’s child dies, and she says, “I love God. He must have intended some good through this. My child will be saved; my child is in Paradise.” You might say to her, “But you are facing death.” “Yes, but because I love God...” Even in death, she searches for life, for something that can still stand and live. The opposite happens when you do not love someone: whatever they do, you find fault. If they do something perfectly, you say, “Enough with your perfectionism. You’re exhausting us.” If they do it less carefully, you say, “Put things in order! What a mess. That plate is covered in splashes; clean around the edge.” And the other person says, “What do you want from me? Tell me what you want, and stop tormenting me over all these things.” The real issue is not whether the food was ready early or late, or whether it has too much salt or too little.

Perhaps it is the wallpaper: “We chose the wrong color. I didn’t want this.” Or the ceiling, or the lamp: “What kind of light is that? It’s blinding me.” These are not our main problems. They are things we seize on so we can say what we are afraid to admit.

You latch onto one thing and then another, finding fault and grumbling at the person beside you. In the end, you see that life brings you the things you are looking for. It gives you materials, and you use them to build the tower you want, the hut you want, the barn or the chicken coop you want. Life gives you the materials. If your hands are capable, hardworking, honest, willing hands, hands with skill, then whatever you pick up...

you will make something good of it. You will make lovely things. Even if life puts only a little stick in your hand, you will carve something beautiful from it. But if you are the sort of person who always finds something wrong, something that bothers you, then even if life gives you gold...

you will turn even the gold into a knife to kill someone. You will use that for harm too. Now, Basil, if you remember, I began this program by saying how changeable we are: one moment we are like this, the next we are different. That is part of our character. Learn to love yourself with your faults. Little by little, you will change as much as you can. I said that we do not change, but we do change a little. And a great change is to understand and admit what is true. Understand who you are. Admit what is not going well in you. At least do that, if you can. Admit that always being late for appointments or always forgetting things is not really normal. Everyone does not do it. It makes a relationship a little harder. Admit that...

when you are careless about how you eat and leave crumbs and bits of rubbish on the floor, that is a little messy. Admit that the undershirt you tossed onto the chair has been hanging off its edge for three days, just about to fall, though somehow it never does. If you do not pick it up, nobody will. Admit that something needs to be done about that too. And little by little, read books, read literature. Through stories you see the world and other people. You read about a couple who quarrel over something and realize, “Yes, this happens to others too. Other people have problems because of broken promises, messiness...”

Messiness, or a confused, disorganized way of being. They have problems too, and you recognize yourself in them.

This is the path millions of people have walked. What you are going through now, many others have gone through. The things I face, and the things you will face in the future, have happened to others too. It is a blessing, and a sign of wisdom, if we can learn from the mistakes and experiences of so many people around us, and...

ask Christ to enter into our frailty, our misery, and our mistakes. Yes, even our mistakes. We can say to Him, “My Lord, please help me concentrate the next time I wash the dishes, so I don’t break them. They slip out of my hands and fall on the floor. And if they do fall, help the people beside me feel how much I love them, so they won’t be angry with me. I may break a plate or mix colored clothes with whites in the washing machine and turn them all sorts of colors. Help them understand that I love them. I do foolish things, but I love them. I am messy and careless. I have much to put right and much to change. But I am not a bad person. Help them see that.” And in the end you see that our relationships have a path forward. They can grow; they can improve. We grow in faith, in life, and in our relationships. That is how life is: we begin as we are, we mature, we learn, and everything helps us. Little by little, these things too will change...

Everything I have said today is so passing. A hundred years from now, neither you nor I will be alive. I say a hundred years because you listening now may be young and have many years ahead of you. The tidy people, the respectable people, the people with schedules and systems and organization: all of it will pass. These things belong to this world, but this is the world we live in now.

So it is good to try to do better. My brother, you cannot sit drinking coffee when the bishop is coming if you can see everyone beside you rushing to get everything ready and looking its best. But if you are the one rushing around, you can smile and say, “My dear fellow, you’re drinking coffee? What’s going on? Are we waiting for a special occasion before we can enjoy life in our monastery?” It is the same at home. A little humor is a wonderful thing.

Take these things with good humor. I remember a monk on Mount Athos. After I had known him for years, he let me visit his cell. I expected something quite extraordinary, but there were piles of papers, rubbish, and napkins everywhere. I said, “What happened here? Did a whirlwind come through?” I bent down to pick something up, and he said, “Leave it there. It didn’t fall. That’s where it belongs.” “Oh, I’m sorry. So it isn’t a mistake. I thought it was.” He said, “It’s no mistake. Everything has been carefully placed just where it is.” He was joking, poking fun at worldly ideas of order...

Ideas that sometimes make life harder for us instead of easier.

Of course, most of us aren’t monks or nuns, though some of you listening are. Most of us live in the world, and we can’t live like that monk. If you have a child, you need to put the little clothes away: the underwear, trousers, dresses, shirts, and tops. You can’t just throw everything into a wardrobe and rummage around for what you need. Still, I like a little of that monk’s attitude. A bit of disorder won’t kill us. But some things do need to be done. That’s what I believe. When you’re given a task, or you take one on, and you belong to a group where what one person does affects everyone else, you understand? If I’m waiting for you to bring me something so I can cook it, and you don’t bring it, we can’t always laugh it off.

The meal depends on you, and whether the others enjoy their evening depends on the meal. Otherwise, we’ll all end up complaining. It’s a chain, and its links need some coordination. Of course there will be exceptions and difficult days. Let’s love one another. When we make life difficult for someone, let’s ask the question Christ asked Peter: “Do you love me?” Yes, I’m a difficult person. I’m rather odd. But do you love me? “How can I love you? I asked you to bring that thing, and you didn’t. I asked for a small jar of mustard, and you brought the family size. I live alone! I’ll be eating mustard for five years. Why did you buy that?” All right, I made a huge mistake. But do you love me? If you do...

Then you let the mustard go. I’d even say it doesn’t matter at all. Throw it away. Let the money go too, whatever it cost, however much I strained your wallet and your budget. Love remains.

Let love remain. Don’t let it slip away. That’s what matters in every relationship: learning to love people with all sorts of personalities. People who are orderly and people who are odd. Some make their bed as neat as an airport runway, with every fold just right. Others leave their bed looking as though a bomb went off, and you have to search to find...

Where the foot of the bed is, where the head is, and where the pillow has landed. They turn over in their sleep and end up upside down. All right, we’re different people, but let’s love one another. And now, Vasilis, as you can tell, my program couldn’t be orderly, because I’m not an orderly person. This program has never been orderly, today or any other day. I don’t go through point A, then its subpoints, then point B. I say whatever comes to me. But I ask the same question: “Do you love me?” So often, the answer you’ve given me—and I thank you for the encouragement—is, “Yes, I love you, just as you are.” All this disorder, this roughness, this lack of polish, this jumble of things...

As young people say, “It’s all over the place.” You can’t tell where it starts or where it will end. Well, that’s all right. Some people may be edified even by something so jumbled. Others are edified by a perfect schedule and perfect organization. That’s fine too; it’s all a blessing. There will always be souls who benefit from one kind of person or another, even from what we call a muddle. Isn’t that so?

Take care. I hope you don’t forget your appointments today, or your responsibilities, your keys, or your money. Don’t go somewhere without your wallet, arrange to buy a ticket, and then discover you can’t pay because your wallet is at home. Above all, I hope you don’t quarrel with the people you love over these little things. They really are little, aren’t they? And I thank God for giving me the desire to make this program, because, as I told you, I might not have felt up to it. We aren’t always the same. Sometimes your spirits and your energy sink so low that it feels as though something has drained all the strength from your soul. At other times, you feel ready to speak and share a few thoughts.

A little while ago I was on the phone with someone. I said, “I have to hang up now. I’m going to make the program.” He said, “Are you hanging up because you’re avoiding me?” “No,” I told him. “Quite the opposite: I’m hanging up because I feel ready to say a few words, and that feeling might pass.” Fortunately, I managed to say them. Now I don’t know what will happen. God knows whether I’ll still feel like talking or fall into a state of mental and spiritual shutdown. But I thank God for this hour we’ve spent together. The program’s email address is atheata.perasmata@papakyriakou.gr. Vasilis Chatzinikolaou will play the closing music for this program. Thank you for your kind words. Thank you for the very many—countless, I might say—emails that come in.

Thank you for your loving words and your gifts. I don’t reply, but please know that I receive them. Thank you for your kind words, and for the books we’ve published because of this program.

Many of these programs have been put into books, with the words in print and a CD, so you can both listen and read. They make gifts, especially for people abroad and for those who don’t have time to listen to the programs but would like to stretch out on the sofa and read something. We’ll be together again next time.

Well... I hope you’ll be happy. Know that the sorrow troubling you today will pass. It will pass. At least, that is my prayer. Within a few hours, may God send something to ease what troubles you: an angel, a caress, grace, a kiss, a touch...

A touch of God upon your soul, to take that sorrow away and carry it far from you.

May you smile again and live the life you deserve. Even through the blows you’ve suffered, the hardships and the sorrow you’re going through, you deserve better and happier moments. May all this leave you stronger and more mature, and may we glorify God together and thank Him that we are alive. Thank you. Strength for the struggle ahead, and until we meet again. Take care. May God give you strength.

Το ελληνικό κείμενο ακολουθεί την ομιλία της πρωτότυπης ηχογράφησης. Τυχόν μουσική, ψαλμωδία ή δυσδιάκριτα σημεία διακρίνονται από την ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται.

Λήψη ελληνικής μεταγραφής (TXT)

Μου φίλοι, αν πριν από λίγα λεπτά μου έλεγες να κάνω την εκπομπή αυτή που τώρα πάω να κάνω, το λέω και σε εσένα, Βασίλη, το λέω και σε εσένα, αγαπητέ μου φίλε, όπου κι αν είσαι, σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης, αν μου έλεγες να κάνω αυτή την εκπομπή πριν από λίγα λεπτά, δεν θα μπορούσα. Διότι δεν είχα καθόλου όρεξη, δεν είχα καμία διάθεση. Ήμουν πάρα πολύ πεσμένος, ήμουν πάρα πολύ κουρασμένος, απογοητευμένος, βαρύθυμος, δύσκολος να πάρω μπρος, ανόρεχτος, και ψάχνω να βρω διάφορες λέξεις για να σου περιγράψω αυτό που πολλές φορές όλοι μας ζούμε, και εσύ το έχεις ζήσει, και μακάρι αν δεν το έχεις ζήσει να μην το ζήσεις ποτέ: να έχουμε μεταπτώσεις. Να είμαστε τώρα έτσι, μετά να είμαστε αλλιώς. Τώρα έχω όρεξη, μετά βαριέμαι.

Και πάλι μαζί, αγαπητοί μου φίλοι, στα Θεία Περάσματα, και χαίρομαι που είμαι μαζί σας και χαίρομαι που έχω την όρεξη αυτή τη στιγμή και κάνω την εκπομπή. Και σε παρακαλώ πολύ, βγάλε την απόφαση για τους ανθρώπους που είναι δίπλα σου ότι θα πρέπει να μάθεις να τους αντέχεις, να τους ανέχεσαι, να τους καταλαβαίνεις και να τους δέχεσαι όπως είναι.

Κουβέντα πριν λίγες στιγμές με διάφορους ανθρώπους στα τηλέφωνα και άκουγα περιστατικά και θυμήθηκα και άλλα που έχω διαβάσει από εσάς, email και γράμματα και τηλέφωνα και μηνύματα που μας πείθουν όλα αυτά για την ίδια αυτή πραγματικότητα. Ότι οι άνθρωποι είμαστε τόσο ξεχωριστοί ο καθένας από τον άλλον, τόσο δύσκολοι να συμβιώσουμε, δύσκολη η συμβίωση. Δέξου τον άνθρωπό σου όπως είναι, δεν είμαστε όλοι ίδιοι, πώς θα το κάνουμε; Μου έλεγε, ας πούμε, κάποιος: ήρθε στο σπίτι του φίλος του, πολύ καλοί φίλοι, αγαπημένοι κλπ., ο οποίος όμως, λέει, ενώ είναι τόσο καλός άνθρωπος, δεν κάνει τίποτα, να σηκώσει το ένα ποτήρι από εδώ, να το πάει από εκεί. Τον αγαπώ, λέει, αλλά δεν τον αντέχω σε μερικά τέτοια πράγματα. Θα πρέπει να μάθεις να τον αντέχεις. Δεν είναι όλοι σαν και εσένα, που να πιάνουν πουλιά στον αέρα, που να είναι...

Ζωντανοί, δημιουργικοί, δραστήριοι, συνέχεια στο πικ των επιδόσεών τους, στην κορυφή της ζωντάνιας και του δυναμισμού. Δεν είμαστε όλοι άνθρωποι ίδιοι. Πώς θα το κάνουμε; Εσύ, μόλις δεις κάτι πεταμένο κάτω, το μόνο που σκέφτεσαι είναι πώς θα σκύψεις να το πάρεις, να το σηκώσεις, να το πετάξεις ή να το βάλεις στη θέση του. Έλα όμως που υπάρχουν και άλλοι που, μόλις βλέπουν κάτι κάτω, το πρώτο που σκέφτονται είναι να σηκώσουν το ποδαράκι τους, να πηδήξουν πάνω από αυτό το κάτι και να πάνε παρακάτω.

Το έχω ζήσει αυτό σε διάφορα μέρη, στο Άγιο Όρος, σε κελιά που έχω βρεθεί, ας πούμε, σε διάφορους, να βλέπεις πεταμένη μια χαρτοπετσέτα κάτω και ο άλλος βλέπει τη χαρτοπετσέτα, σηκώνει το πόδι του, πάει, κάθεται στο κάθισμά του, μετά σηκώνεται να πάει να πάρει νερό, ξαναπερνάει πάνω από τη χαρτοπετσέτα την πεταμένη και του λέει ο άλλος: «Καλά, δεν τη βλέπεις που είναι κάτω;» «Τη βλέπω. Και τι σημαίνει αυτό;»

Σημαίνει πιάσ' την, παιδί μου, και δεν την πιάνει. Δεν σκέφτεται καν ότι αυτή τη χαρτοπετσέτα πρέπει κάποιος να σκύψει να την πάρει. Έτσι είμαστε, άνθρωποι διαφορετικοί ο ένας από τον άλλον. Το θέμα όμως είναι να έχεις τουλάχιστον την ψυχική επαφή. Έτσι έρχονται και τα προβλήματα στο γάμο, έτσι έρχονται και τα προβλήματα στα μοναστήρια. Τώρα είπα μοναστήρια. Μου λέει κάποια μοναχή από ένα μοναστήρι του κόσμου. Δεν ξέρω αν είναι Αμερική, αν είναι Κύπρο, αν είναι Ελλάδα, όπου θέλει, νησί ή βουνό.

Να περιμένουμε, μου λέει, τον Δεσπότη, εγώ να έχω τρελαθεί στην αγωνία, να ετοιμάζω, να καθαρίζω, να τρέχω, να συντονίζω, να οργανώνω και να οργώνω τον τόπο, και να βλέπεις, λέει, τις άλλες αδελφές, μερικές, να κάθονται στον πάνω όροφο και να πίνουν καφέ εν αναμονή του Δεσπότη. Κι εγώ να βλέπω όλα αυτά, μου λέει, και να τρελαίνομαι.

Δεν μπορεί να το χωρέσει ο νους μου πώς μπορούν και πίνουν καφέ μέσα σε μια τέτοια αγχώδη και αναστατωμένη στιγμή έντασης. Και τους είπα, λέει: «Καλά, πίνετε καφέ; Είστε καλά; Σηκωθείτε, περιμένουμε τον Δεσπότη». Και απαντάνε κάποιες, αυτές τις αδελφές που πίνανε τον καφέ: «Ωραία, και τι κάνεις έτσι; Όλα θα γίνουν». Και το «όλα θα γίνουν» για κάποιες σημαίνει ότι, ναι, θα κάνουμε το καλύτερο που μπορούμε, και για κάποιον άλλο σημαίνει ότι εντάξει, και επειδή θα έρθει ο Δεσπότης δηλαδή θα τρελαθούμε; Θα τρελαθούμε; Θα κάνουμε ό,τι μπορούμε, εντάξει.

Ήρεμα πράγματα, μέτρια πράγματα, δεν χρειάζονται υπερβολές, ακρότητες που θα μας αρρωστήσουν εμάς ψυχικά και θα μας κάνουν να τσακωνόμαστε μεταξύ μας. Χαρακτήρες, ε! Τι από όλα αυτά που είπα είναι σωστό; Δεν ξέρω τι είναι σωστό, γιατί ο καθένας τελικά το δικό του το θεωρεί πολύ σωστό. Η μοναχή που έπινε τον καφέ της, εν αναμονή του Δεσπότη, ένιωθε ότι κάνει κάτι ωραίο, και αυτή μπορεί μέσα στα κίνητρά της να ήταν πνευματικά, να έλεγε: «Δόξα τω Θεώ, θα έρθει ο Δεσπότης, να πιούμε ένα καφεδάκι, να τονωθεί το νευρικό μας σύστημα, να έχουμε κουράγιο, να σταθούμε όρθιες να ψάλλουμε στον Εσπερινό, ξέρω εγώ τι θα κάνανε». Οι άλλοι, επίσης καλά κίνητρα, δεν ήθελαν να πιουν καφέ ακριβώς επειδή περιμένουν τον Δεσπότη και έλεγαν: «Πού μυαλό τώρα για καφέ; Περιμένουμε τον Δεσπότη». Ίδια πράγματα, ίδια ερεθίσματα, ίδιες αφορμές δίνουν

διαφορετικά αποτελέσματα. Είμαστε διαφορετικοί χαρακτήρες.

Είναι ο καθένας. Το θέμα, βέβαια, είναι να κάνουμε και ένα βήμα πιο εκεί από εκεί που είμαστε. Το καταλαβαίνω αυτό που λες, ας πούμε ότι έχεις δίκιο σε έναν βαθμό, ότι δεν πάει έτσι μπροστά μια οικογένεια, δεν πάει έτσι μπροστά μια σχέση. Δεν μπορούμε να είμαστε σε ένα σπίτι με τέσσερα άτομα, πέντε, τρία, έξι, κι όσα θέλεις να είσαι, και να μην κάνουν κάποιοι τίποτα και να τα βρίσκουν όλα έτοιμα και να μην σηκώνουν, όπως λέμε, ένα ποτήρι από εδώ να το πάνε εκεί. Ε, δεν μπορεί συνέχεια να λες στο τραπέζι: «Νερό, ρε παιδιά, δεν έχει;» Και λέει ο άλλος: «Σήκω να βάλεις. Σήκω να βάλεις, σήκω να πάρεις, δεν μπορείς;» Εντάξει, θα σηκωθώ να σου φέρω. Και μια φορά και δυο φορές και όποτε χρειαστεί να φέρω. Έχω την ετοιμότητα στην ψυχή μου. Αλλά κι εσύ δεν πρέπει να ευαισθητοποιηθείς; Να πεις ότι κάποια πράγματα πρέπει να τα σκεφτώ; Εγώ πρέπει να βάλω το μυαλό μου να σκέφτομαι.

Θυμάμαι τι πρέπει να κάνω, να μην ξεχνάω. Μου λέγει η μάνα ενός γνωστού μου: «Είπα, λέει, να μου φέρει κρέας το παιδί μου από το δικό του το σπίτι, γιατί μένει αλλού ο γιος της. Φέρε μου, σε παρακαλώ, κρέας, γιατί στο δικό σας κρεοπωλείο στη γειτονιά φημίζεται, έχει καλό κρέας, φέρε μου». «Ναι, ναι, μάνα, ναι, ναι, μάνα». Όπως, λέει, τον είχα σπίτι που ήταν μωρό και παιδί, ξεχασιάριζε συνέχεια, έτσι και τώρα. Πήγε, αγόρασε το κρέας, πήγε σπίτι του να ετοιμαστεί, να πάρει τους υπολοίπους, να πάνε στη μάνα του το βράδυ. Η μάνα του περίμενε το κρέας, το καλό, το άπαχο, από τον καλό τον κρεοπώλη.

Πήγανε στο σπίτι της μάνας του, το κρέας πουθενά. «Παιδάκι μου, έφερες το κρέας;» «Πω, μάνα μου, το ξέχασα. Να πάω να το φέρω πίσω». «Μα πού να πας πίσω; Πού να πας πίσω, να γυρίζεις μισή ώρα διαδρομή να φέρεις το κρέας;» «Μάνα μου, εγώ για σένα θα το φέρω». Το θέμα δεν είναι αυτό. Θα το φέρεις. Αλλά γιατί να ξεχνάς συνέχεια;

Γιατί να μην βάζεις και εσύ λίγο το μυαλό σου να σκεφτεί και να πει: «Εκεί που πάω, τι έχω να κάνω; Έχω καμία υποχρέωση; Πρέπει να χρωστάω τίποτα; Πρέπει να πάω κάτι; Υπάρχει κάποια εκκρεμότητα μεταξύ μας;» Αυτό είναι το θέμα. Τι να κάνουμε; Είναι μερικοί άνθρωποι που έτσι είναι οι χαρακτήρες τους. Δύσκολα τα πράγματα, το καταλαβαίνω.

Λέει άλλη γυναίκα για τον άντρα της, λέει: «Δεν κάνει τίποτα στο σπίτι, τίποτα. Κόβει ψωμί να φάει και μετά παραξενεύεται που το ψωμί είναι ξερό και δεν είναι μαλακό και δεν είναι φρέσκο. Μα όταν το κόβει να το φάει, αντί να το βάλει μετά σε μια σακούλα και να την κλείσει τη σακούλα, πρόσεξε τη λεπτομέρεια, για να την κλείσει τη σακούλα, γιατί, λέει, ή δεν το βάζει καθόλου σε σακούλα, το ακουμπάει σε έναν πάγκο και νομίζει ότι θα μείνει φρέσκο μόνο του

εκτεθειμένο στον αέρα ή το βάζει σε σακούλα, αλλά το βάζει με ανοιχτή τη σακούλα, έτσι χάσκει η σακούλα ανοιχτή στον αέρα και δεν μένει μαλακό το ψωμί. Και μετά λέει: «Γιατί το ψωμί δεν είναι μαλακό;» Μα δεν σκέφτεσαι ότι πρέπει... Βγάζει το γάλα από το ψυγείο να πιει το πρωί, ξεκουμπώνει το μπουκάλι, το γάλα, το καπάκι, το αφήνει στο, στον πάγκο το καπάκι και το γάλα όπως το άφησε έτσι και μένει. Πάντα υπάρχει κάποιος από πίσω που μαζεύει και γκρινιάζει και μουρμουρίζει. Και πάντα υπάρχουν και κάποιοι οι οποίοι θα περνάνε καλά, θα περνάνε βολικά, θα περνάνε ευχάριστα, θα περνάνε στον κόσμο τους. Και τους λένε μετά: «Εσύ δεν θα πεθάνεις ποτέ, δεν θα γεράσεις ποτέ, ούτε ρυτίδα δεν θα βγάλεις ποτέ, ούτε θα ασπρίζεις ποτέ, γιατί κάνεις το κέφι σου, ό,τι σου έρθει, όσα πάνε και όσα έρθουν».

Είναι η ζωή μερικών ανθρώπων. Τι να κάνουμε; «Ναι, δεν το δέχομαι. Πρέπει να αλλάξει κάτι». Το καταλαβαίνω, αλλά το θέμα είναι πώς θα αλλάξει. Πώς θα αλλάξει; Εγώ έχω δει στην πράξη της ζωής και από τον εαυτό μου, που και εγώ είμαι πάρα πολύ μερικές φορές τεμπέλης, ας πούμε, και δεν κάνω τίποτα, αλλά και από γνωστούς και συνεργάτες στην εκκλησία, σε διάφορες άλλες συνεργασίες που έχουμε: δεν αλλάζει εύκολα ο άνθρωπος πάρα πολύ. Αλλάζουν μερικά πραγματάκια, γίνεται πρόοδος, βοηθάει ο Θεός, αλλά πώς να το πω, ο Θεός βοηθάει τον πυρήνα της υπάρξεώς μας, αλλά αν αυτός ο πυρήνας έχει την ιδιαιτερότητά του, το χαρακτήρα του, την παραξενιά του, τι να κάνει εκεί; Θα πεις: «Και εκεί δεν μπορεί να κάνει θαύμα;» Όπου βούλεται ο Θεός, νικάται φύσεως τάξις. Ωραία, νικάται φύσεως τάξις, αλλά...

Ίσως δεν είχε έρθει ακόμα η ώρα για αυτή τη νίκη στη φύση μέσα μας, έτσι όπως είμαστε.

Έχω δει πολλά τέτοια, και ιδίως άνθρωποι που ξεχνούν ραντεβού, ας πούμε. Τους λες «θα σε περιμένω, θα έρθεις στις 6 η ώρα» και έρχονται, ας πούμε, 7 παρά 20, χωρίς αίσθηση ότι έκανα λάθος, χαμογελώντας, λες και δεν τρέχει τίποτα. Εσύ να έχεις άλλο ραντεβού να κανονίσεις, να μπορούσες από τις 6 μέχρι τις 7 παρά 20 να κοιμηθείς μισή ώρα ύπνος, θα είναι και λίγο για μερικούς, και να μην σου λέει τίποτα, ούτε συγγνώμη, ούτε να σε ειδοποιεί, και να σου λέει «εντάξει, τι έγινε που άργησα; Σιγά, πόσο; Τι ώρα είναι; Άργησα; Α, πήγε 7 παρά 20, ναι». Αλλά πες το. Ο άλλος εκείνη την ώρα, τα 40 αυτά ολόκληρα λεπτά, θα μπορούσε να κάνει πράγματα, θα μπορούσε να πάρει τηλέφωνα, να γράψει κάποια email, να κάνει δουλειές, να μαγειρέψει το φαγητό του για το βράδυ και να έχει κάτι έτοιμο και, εν πάση περιπτώσει, δεν θα σκεφτόταν εσένα, ότι έχω ένα ραντεβού που σε κρατάει σε επιφυλακή. Θα ήταν και αυτός ο άνθρωπος χαλαρός.

Βάζεις να προετοιμάζεται. Είμαστε διαφορετικοί, ο ένας είναι έτσι, ο άλλος είναι αλλιώς, χαρακτήρες τόσο ποικίλοι. Ειδικά αυτά στα ραντεβού, στο να είναι κανείς εντάξει, είναι μεγάλη υπόθεση αν μπορείς αυτό να το πετύχεις, και γίνονται αφορμή αυτά τα θεματάκια να καυγαδίζουμε, να έρχονται προστριβές πολύ μεγάλες. Από μικρά ξεκινάνε τα μεγάλα, γιατί κάποιοι μετά νιώθουν μέσα στο σπίτι, μέσα στην ενορία, μέσα στο κοινόβιο, σε ένα μοναστήρι, κάποιοι νιώθουν ότι είναι διαρκώς, ας πούμε, τα θύματα, τα κορόιδα, οι ανόητοι της υποθέσεως, που τα κάνουν όλα και άλλοι δεν κάνουν τίποτα.

Όχι απλώς δεν κάνουν τίποτα, μερικοί έρχονται και τα καλύπτουν αυτά που κάνουν, που δεν κάνουν δηλαδή, με πνευματικές διατυπώσεις. «Α, να μην διαμαρτύρεσαι, κάνε το για ταπείνωση». Εγώ να το κάνω για ταπείνωση, αλλά εσύ δεν θα διορθωθείς ποτέ; Εσύ δεν πρέπει ποτέ να αλλάξεις; Δεν πρέπει ποτέ να ξυπνήσεις; Δεν πρέπει ποτέ να παραδεχτείς; Αρχικά παραδέξου το, παραδέξου το.

Ξύπνα και λίγο πιο νωρίς. Υπάρχουν άνθρωποι σήμερα, μέρες κρίσεως οικονομικής, μέρες δυσκολίας, δυσπραγίας, οι οποίοι κοιμούνται ατελείωτα, ατέλειωτες ώρες, τη στιγμή που άλλοι άνθρωποι δίπλα τους, φίλοι τους, συγγενικά τους πρόσωπα, συμφοιτητές τους, συμφοιτήτριές τους, διαβάζουν, ψάχνουν για δουλειά, ψάχνουν κάτι να κάνουν, ευαισθητοποιούνται στη ζωή, παίρνουν τα πράγματα στα χέρια τους

να κάνουν. Δεν παραδίνω τα όπλα, δεν αφήνομαι. Και κάποιοι άλλοι διαρκώς κοιμούνται. Χαλαρώνουν, βρίσκουν χρόνο. Ο κόσμος καίγεται, ο κόσμος χάνεται και αυτοί, εντάξει, αραγμένοι σε έναν καναπέ, αραγμένοι σε ένα κρεβάτι, σε μια πολυθρόνα, ύπνος ατελείωτος, με ανοιχτή την τηλεόραση και με κλειστή. Και σηκώνουν το βάρος της παρέας τους, της συντροφιάς τους, κάποιοι άλλοι. «Πού είναι ο τάδε;» «Κοιμάται». «Πού είναι η τάδε;» «Τώρα είναι στο δωμάτιό της, κοιμάται». Μα πώς κοιμάται, μπροστά σε τόσες ανάγκες που έχουμε σε αυτό το σπίτι, σε τόσα έξοδα που έχουμε; Μπορείς να κοιμάσαι;

Βέβαια... Βέβαια, διάβασα ότι ο πολύς ύπνος μερικές φορές οφείλεται και σε μια μορφή κατάθλιψης και γίνεται ο ύπνος ως ένα καταφύγιο να ξεφύγει κανείς λίγο, και αυτό θέλει μια κατανόηση. Μπορεί να δεις κάποιον να κοιμάται και είσαι έτοιμος να τον μαλώσεις, αυτός να το κάνει για να ξεχνιέται, επειδή δεν αντέχει να δει τη ζωή του, επειδή είναι πονεμένος, επειδή πληγώθηκε, επειδή φοβάται, επειδή τρομάζει να βλέπει τα ζωντανά πράγματα. Λέει: «Ας μπω στον κόσμο του ονείρου, ας φύγω πάλι». Όπως το μωρό παιδί κοιμάται συνέχεια, παραδίνεται στον ύπνο, ας μπω και εγώ σε αυτό τον παράδεισο του ύπνου. Και οι άλλοι γνωστοί και συγγενείς έχουν δουλειά, έχουν οργανωθεί, κάνουν οικογένεια και αυτός τίποτα ή αυτή τίποτα.

all the truth

Στο νου μου δεκάδες περιστατικά, δεν έχω εγώ στο νου μου μόνο εσένα, με συγχωρείς πολύ. Θα με πάρεις τηλέφωνο, θα πεις: «Καλά, επιτρέπεται; Έκανες τη ζωή μου εκπομπή, με έκανες ρεζίλι». Μα δεν αναφέρομαι σε εσένα. Δεν αναφέρομαι σε πέντε ανθρώπους που γνωρίζω από κοντά. Αναφέρομαι σε πολλά περιστατικά που ακούω από φίλους μου, μοναχούς, μοναχές, εγγάμους και αγάμους, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Είναι πολλά τα περιστατικά. Βασίλη, μη χαμογελάς. Είναι αλήθεια. Ο Βασίλης Χατζηνικολάου πάντα συνεπής στο ραντεβού του, πάντα πειθαρχικός και επιμελημένος. Καλά, δεν είσαι και άγιος. Κάνεις και τα λάθη σου. Αλλά τουλάχιστον σε σχέση με εμένα, Βασίλη, σε ευχαριστώ πάρα πολύ, γιατί σε αυτά τα ραντεβού που έχουμε εδώ και πόσα χρόνια με αυτή την εκπομπή, είσαι πάντοτε, κάνεις το καλύτερο που μπορείς, και αυτό εκτιμώ πάρα πολύ και το αποτέλεσμα είναι θαυμάσιο, αλλά πιο πολύ με συγκινεί η φιλοτιμία.

Και σου δίνω τη σκυτάλη να μας βάλεις την όμορφη μουσική σου και εμείς συνεχίζουμε μετά, αφού σας πω και το email της εκπομπής: είναι atheata.perasmata@yahoo.gr. Η εκπομπή αυτή αναμεταδίδεται μετά από λίγες μέρες στο διαδίκτυο, ψάχνοντας να τη βρείτε, και συνεχίζουμε σε λίγο.

Είδες που σου έλεγα ότι δεν έχεις μερικές φορές τάξη και πρόγραμμα στη ζωή; Τρέχεις να βρεις να γράψεις τώρα τόσο με τη διεύθυνση που έλεγα πριν, τη διεύθυνση του email. Δεν έχεις πρόγραμμα να πεις ότι δίπλα στο τηλέφωνο, για παράδειγμα, θα βάλω να έχω ένα στυλό, ένα μολυβάκι και ένα μπλοκάκι. Τελευταία στιγμή, βρε παιδιά, φέρτε ένα στυλό. Πού είναι ένα στυλό στο σπίτι;

Και ψάχνει όλο το σπίτι να βρει ένα στυλό που δεν ξέρει πού υπάρχει. Δεν ξέρουμε πού υπάρχουν πράγματα στο σπίτι μας. Ένα χάος και μια ακαταστασία που άλλοτε μ' αρέσει, γιατί δείχνει ότι δεν είναι αγχώδης η ψυχή του ανθρώπου αυτού. Και είναι έτσι άνετος, λέει: «Δεν θα πεθάνουμε κιόλας, βρε αδερφέ μου. Εντάξει, η ζωή είναι μικρή. Άμα είναι να αρρωστήσω τώρα επειδή, ξέρω εγώ, το ποτήρι είχε μια δαχτυλιά ή το σεμέν στο σαλόνι ήταν λίγο στραβό και δεν ήταν ορθή γωνία, δεν θα πεθάνουμε κιόλας». Σωστό αυτό. Δεν θα πεθάνουμε, δεν θα φτάσουμε.

Σε αυτό το άκρο της τελειομανίας, που θα μας γίνει αρρώστια αυτό το πράγμα, που δείχνει πάλι προβλήματα ψυχολογικά δικά μας. Ο άνθρωπος που θέλει όλα δίπλα του να είναι στην εντέλεια δεν έχει αυτή τη φυσικότητα της συμπεριφοράς. Στη φύση δεν υπάρχει αυτή η εντέλεια. Όταν πέφτουν, ας πούμε, τα φύλλα του φθινοπώρου από ένα δέντρο, δεν πέφτουν με τάξη. Πέφτουν φύλλα κάτω, από εδώ, από εκεί, σκορπάνε, δεν υπάρχουν γεωμετρίες. Τα αστέρια στον ουρανό δεν είναι γεωμετρικά τοποθετημένα σαν ντούβλα σε ένα εργοστάσιο. Είναι σκόρπια, σαν να έχει ο Θεός στα χέρια του αστέρια πολλά. Φαντάσου τη σκηνή: και σκορπάει τα χέρια του και απλώνει τα αστέρια και απλώσαν στον ουρανό αστέρια. Δεν τα έβαλε κουτάκια, ένα, δύο, τρία, από κάτω ένα, δύο, τρία. Αυτό το σκόρπιο μερικές φορές δείχνει την τάξη της αταξίας.

Την ομορφιά αυτού του αυθόρμητου, του φυσικού, του όπως βγει. Εντάξει, όπως βγουν τα πράγματα, όπως έρθουνε, μην τα οργανώσουμε και τόσο πολύ όλα, λένε. Μερικές φορές λέμε έτσι, η πολύ οργανωμένη ζωή μας κάνει ανοργάνωτους ψυχολογικά, μας αρρωσταίνει δηλαδή ψυχολογικά η πολύ οργανωμένη ζωή, το ένα άκρο. Και το άλλο άκρο είναι η τέλεια ανοργανωσία των πάντων.

Τι ώρα θα κάνουμε μάθημα; Θα δούμε, ό,τι ώρα ξυπνήσουμε. Τι ώρα θα φωνάξουμε τον καθηγητή για το ιδιαίτερο στο σπίτι; Θα δούμε μωρέ. Καταρχήν να δω αν θα κάνω αύριο. Πότε θα δεις; Κάτσε να ξυπνήσω να δω πώς θα είμαι. Αυτό το πράγμα, η τέλεια έλλειψη προγράμματος στη ζωή, κάποιους τους βοηθάει, κάποιους τους διαλύει. Υπάρχουν άνθρωποι που θέλουν να ξέρουν όλη τη βδομάδα πώς θα είμαι, τι

Στην εβδομάδα αυτή θα πάω, ας πούμε, Τετάρτη στον οδοντίατρό μου. Πέμπτη θα πάω να ψωνίσω παπούτσια, την Παρασκευή θα πάω σε ένα βιβλιοπωλείο, να έχω ένα πρόγραμμα το οποίο μπορεί να μετακινηθεί και λίγο, αλλά να ξέρω το πρωί που θα ξυπνήσω τι με περιμένει ως το βράδυ. Είναι καλό αυτό. Άλλοι λένε όχι, δεν θα χτυπήσουμε για κάρτα. Ξυπνάμε και βλέπουμε. Ξυπνάμε, ανοίγουμε το παράθυρο, βλέπουμε, α, βρέχει σήμερα. Δεν πάμε για παπούτσια σήμερα αφού έχει βροχή, σιγά μην βγω έξω εγώ να πάω να αγοράσω παπούτσια, βρέχει. Δεν πάω να ψωνίσω αυτό που έλεγα, δεν θα πάω εκεί βόλτα. Πιο ευέλικτη. Ποιο είναι σωστό και ποιο είναι λάθος;

Είμαι... Δεν είναι αυτός ο σκοπός μου σήμερα, νομίζω και ποτέ, να σου λέω σωστά και λάθη. Απλώς περιγράφω πως αυτά μπορεί να μας κάνουν δύσκολη τη συμβίωση, τη σχέση, τη συνύπαρξη. Εντάξει, αν θες τη γνώμη μου ή το σωστό για μένα, εμένα με βοηθάει πολύ κάπου κάτι στη μέση.

Μπορώ δηλαδή να αλλάξω και ένα πρόγραμμα αν δεν μου βγαίνει. Εεεε...

Αλλά να έχω και κάποιο πρόγραμμα. Να ξέρω, ας πούμε, ότι αυτό θα γίνει. Παιδιά, την άλλη Πέμπτη θα σας επισκεφτώ. Λέω σε ένα φιλικό μου ζευγάρι έτσι που θέλω να τους δω. Αν όμως δω την Τετάρτη που ξημερώνει ή νιώθω πολύ άσχημα ή την Πέμπτη δεν το βλέπω, μπορεί και να τους πάρω: παιδιά, πειράζει να μην έρθω αύριο; Κάπως νιώθω, κάτι άλλαξε μέσα μου, δεν έχω όρεξη να έρθω, κάτι μου συνέβη. Εντάξει, κάτι που αλλάζει. Κάτι που όμως δεν αλλάζει, δεν μπορούμε να παίζουμε με τους άλλους. Δεν μπορούμε να λέμε και να ξελέμε. Βοηθάει και το πρόγραμμα στη ζωή μας. Και κυρίως βοηθάει να έχουμε αγάπη με τους ανθρώπους με τους οποίους συνεργαζόμαστε. Εγώ έχω παρατηρήσει ότι με ανθρώπους που συνεργάζομαι

επικοινωνώ τουλάχιστον πνευματικά, καρδιακά, συναισθηματικά, δηλαδή τα βρίσκουμε σαν χαρακτήρες, σαν άνθρωποι, τους δικαιολογώ και ένα λάθος να κάνουνε και δύο και τρία και δέκα, γιατί λέω εντάξει μωρέ, έκανε κι αυτό το λάθος, έσπασε κι αυτό το ποτήρι, δεν ήρθε και σε αυτό το ραντεβού, αλλά είναι καλός άνθρωπος.

Να του πεις τώρα, ξέρεις ότι δεν το κάνει από κακία, είναι αυτός ο τύπος, είναι αυτός ο χαρακτήρας του. Η αγάπη, αυτό που λέει «πάντα στέγει», η αγάπη τα σκεπάζει όλα, αν υπάρχει όμως η αγάπη έτσι, αν υπάρχει αγάπη, αν υπάρχει συντονισμός ψυχών, συντονίζομαι, ίδιο τόνο, να συντονιζόμαστε στην αγάπη. Μπορεί να μην συντονιζόμαστε στο να πλύνουμε πιάτα, γιατί μπορεί να αρχίσουμε να πλύνουμε πιάτα και εσύ να τα σπάς, αλλά να συντονιζόμαστε τουλάχιστον στην αγάπη.

Μπορεί να σου λέω, άσ' τα καλύτερα τα πιάτα, άνθρωπε, κάτσε σε μια καρέκλα, δες τηλεόραση εσύ και θα τα πλύνω εγώ τα πιάτα, γιατί ξέρω ότι αν τα πλύνεις, τα μισά θα τα σπάσεις. Κάθε φορά σπάμε και ένα πιάτο, άσ' τα καλύτερα, αλλά σ' αγαπάω. Και αυτό με κάνει να πλένω τα πιάτα με μια μικρή αγανάκτηση του τύπου, αμάν πια ρε παιδί μου, τίποτα δεν μπορείς να κάνεις. Αλλά συμπληρώνω, σ' αγαπάω. Και επειδή σ' αγαπάω, το προσπερνάω. Το αντέχω. Το σκεπάζω αυτό με την αγάπη μου και το... Δεν με διαλύει. Δεν ραγίζει το γυαλί στη σχέση μας. Καταλαβαίνεις, δηλαδή καταλαβαίνω ότι είσαι διαφορετικός χαρακτήρας, αλλά δεν γίνεται αυτό αιτία να συγκρουστούμε. Ενώ, αν με τον άνθρωπο που είσαι μαζί έχει αυτό το χαρακτήρα τον περίεργο που σου είπα...

Δεν πλένεται, δεν καθαρίζει, δεν τακτοποιεί τα πράγματά του, ακαταστασία παντού, και ταυτόχρονα δεν επικοινωνείς ούτε πνευματικά, ούτε ψυχικά, ούτε καρδιακά. Τότε αυτά τα πρακτικά προβλήματα μπορεί να γίνουν μεγάλη αφορμή να έρθει μεγάλος χωρισμός, ένταση και απόσταση μεταξύ σας.

Γιατί όταν εσύ δεις τον άνθρωπο που δεν αγαπάς και πολύ να σπάει και το πιάτο, παράδειγμα, ή να μην έρχεται και στο ραντεβού που έχετε για κάποιο λόγο, ας πούμε ένα ζευγάρι έτσι παντρεμένο και λένε θα πάω να πάρω το παιδί από το φροντιστήριο και θα σε περιμένω εκεί να πάμε μαζί στον παιδίατρο, να είσαι εκεί εφτά και μισή το βράδυ, λέει ο άντρας στη γυναίκα ας πούμε. Και δεν έρχεται ή καθυστερεί.

Σαν ζευγάρι έρχεται η καθυστέρηση αυτή στο ραντεβού ή οτιδήποτε άλλο και το κάνει πολύ πιο μεγάλο το πρόβλημα και μετά έρχεται η ψυχική απόσταση και η αποστροφή του άλλου, τον αποστρέφεσαι και λες ας πούμε άντε ρε χριστιανέ μου, και αργείς στα ραντεβού σου και σου είπα να έρθεις στο παιδί. Και μέσα σε όλα αυτά, αν έχεις μάτια να διαβάσεις τι γράφει η ψυχή πίσω από αυτές τις λέξεις, πίσω από αυτές τις λέξεις γιατί λέμε ραντεβού, άργησες, αλλά πίσω από αυτές τις λέξεις γράφει τη λέξη δεν σ' αγαπώ πολύ, δεν σ' αγαπώ πολύ και ψάχνω μια αφορμή για να ραγίσει το γυαλί. Και η αφορμή βρίσκεται. Τη μία θα είναι το ραντεβού που δεν είσαι στην ώρα, την άλλη η ακαταστασία σου σε κάτι που σου είπα να κάνεις και δεν το έκανες καλά, την άλλη σου είπα να, ξέρω εγώ, να με βοηθήσεις στο μάζεμα των ρούχων ή στο πλυντήριο και έβαλες μέσα εκείνη

την κατακόκκινη πετσέτα και τα έκανες όλα, έβγαλαν χρώμα και γίνανε όλα τα ρούχα ροζ. Ροζ παντελόνια, ροζ φανελάκια, ροζ μπλούζες, ροζ όλα από εκείνη την πετσέτα. Αφού σου είπα αυτή την κόκκινη δεν τη βάζουμε μαζί με τα άλλα, βγάζει χρώμα. Αν υπήρχε αγάπη, αυτή η τεράστια γκάφα που την έχω κάνει εγώ μόνος μου στον εαυτό μου, Βάλει πράγματα μπερδεμένα και βγήκανε κάτι χρώματα περίεργα. Αλλά ήμουν μόνος. Αλλά και εκεί ακόμα πρέπει να αγαπώ τον εαυτό μου και να πω εντάξει, είσαι άσχετος, αλλά είσαι ο εαυτός μου, πρέπει να σ' αγαπάω και να συμπορευτούμε, να ζήσουμε μαζί. Έτσι αν ήταν αγαπημένο και το ζευγάρι και έλεγε αγάπη μου, έχεις δίκιο, τι βλακεία έκανα, και έλεγε και ο άλλος, οι άλλοι, εντάξει ρε παιδάκι μου, δεν πειράζει, άντε, τι να σε κάνω, θα πάμε να πάρουμε άλλα, και υπήρχε ένα χαμόγελο και μια ζεστασιά

Έλιωνε αυτό το πράγμα, θα έσβηνε, θα γινόταν αφορμή να γελάσεις. Όπως γέλαγε μια γνωστή μου κυρία που πλημμύρισε πριν λίγες μέρες στο σπίτι της, σε μια βροχή που έπιασε σε κάποιο μέρος του κόσμου, δεν έχει σημασία, πλημμύρισε το υπόγειό της και μου το έλεγε στο τηλέφωνο και γέλαγε. Και εγώ είχα αγχωθεί μαζί της και τη στεναχωριόμουν για αυτήν. Της λέω, καλά, και γελάτε;

Μου λέει, πάτερ μου, τώρα τόσα που έχουμε περάσει στη ζωή, τώρα πλημμύρισε το υπόγειο; Δεν πειράζει, βγάζαμε λέει και δυο ώρες νερά και γελάγαμε. Πήρα τα παιδιά μου με τις κουβάδες και βγάζαμε νερά και γελάγαμε. Αν δίπλα σου είναι άτομα που αγαπάς, μπορεί να παίζεις την ώρα που το υπόγειό σου έχει πλημμυρίσει και να γελάς. Αν όμως είναι δίπλα σου άτομα που δεν χωνεύεις, μπορεί να πάρεις το κουβάκι και να το φορέσεις στο κεφάλι και να πεις ας πούμε, αμάν πια με εσάς που έχω μπλέξει, πλημμύρισε το υπόγειο, έχω και εσάς εδώ πέρα που δεν συνεννοούμαι, δεν ταιριάζουμε.

Σας αγαπώ, δεν σας εκτιμώ. Λέξεις που είτε λέγονται είτε υπονοούνται πίσω από κινήσεις, από συμπεριφορές, από χαρακτήρα. Το παίρνει η ατμόσφαιρα αυτή. Τι λέμε; Ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα. Τι θα πει αυτό; Ευχαριστώ. Δεν θα πεις ίσως τη λέξη που έχω μπλέξει και με εσάς, αλλά ο τρόπος που πιάνεις τον κουβά να βγάλεις τα νερά από το υπόγειο δείχνει θυμό, δείχνει νεύρα, δείχνει την αίσθηση άντε να τελειώνουμε από εδώ με εσάς που έχω μπλέξει, αυτό το πράγμα. Είναι οι μάνες που βλέπουν τα παιδιά να αργούν να βγουν από το σχολείο καμιά φορά και πάνε τα ραντεβού της μάνας πίσω και παρ' όλα αυτά μπαίνει το παιδί στο αυτοκίνητο και ο τρόπος που η μάνα οδηγάει να πάνε σπίτι μετά την καθυστέρηση δείχνει πολλά.

Ότι παιδάκι μου, δεν πειράζει, τι φταις κι εσύ, αφού σας καθυστερήσανε, πήγε όλο το πρόγραμμα πίσω. Ή δείχνει, άντε, έχω μπλέξει και με την ευθύνη αυτή τώρα να έχω τα παιδιά, να τρέχω και δεν μπορώ να κάνω τη ζωή μου. Πέρασε το μήνυμα στο παιδί ότι η μάνα μου με έχει λίγο σαν βάρος στη ζωή της ή πέρασε το άλλο μήνυμα, η μάνα μου έχει τόση αγάπη που πλημμυρίζει, που ξεχειλίζει, που παρόλο που καθυστέρησα αυτή ακόμα με αγαπάει, ακόμα με αγαπάει και γίνεται το πρόβλημα αφορμή να γλυκάνει ακόμα πιο πολύ η σχέση μας. Το καταλαβαίνεις αυτό; Τι σπουδαία πράγματα παίζονται μέσα από απλές καταστάσεις, μέσα από ζημιές. Σκέψου να σπάει ένα πιάτο και να λύνεσαι στα γέλια, γιατί το έσπασε ένα άτομο που αγαπάς.

Σκέψου να σπάει ένα ασήμαντο πραγματάκι, να γίνεται μια ελάχιστη ζημιά, να πέφτει μια τρίχα από τα μαλλιά στο πάτωμα ή κάτι να λερώνεις, μια σταγόνα, και να κάνει ζήτημα τεράστιο γιατί είναι αυτά τα πράγματα. Σαν να ζητούσε αφορμή κάποιος να κάνει καυγά, σαν να θέλει ένα λόγο, κάπου να πατήσει για να πει ότι δεν σε θέλω, δεν σε αντέχω, δεν σε μπορώ. Και πόσα μηνύματα υποσυνείδητα λέμε πίσω από κατσαρόλες, από φανελάκια και κάλτσες και ραντεβού και βόλτες και συνεννοήσεις και κλειδιά και πού το ξέχασες και πού το άφησες και γιατί και πώς, και πίσω από όλα αυτά τα εγκόσμια, τα υλικά όπως λέμε, τα πρακτικά θέματα κρύβονται ψυχικές ποιότητες που υπάρχουν ή που απουσιάζουν. Κρύβεται μια αγάπη.

Ό,τι και αν της κάνεις θα βγαίνει ως αγάπη και θα λέει πάλι σ' αγαπώ, ή κρύβεται μια κούραση στη ζωή ή κάποια νεύρα, το μετάνιωσα που είμαι μαζί σου, και συνέχεια ό,τι γίνεται στη ζωή μου το θυμίζει αυτό. Να, πάλι τα θαλάσσωσες, πάλι δίκαιο έχω που δεν σε θέλω. Πάλι μου ξύνει την πληγή αυτό το περιστατικό, σαν να μου λέει να, αυτήν παντρεύτηκες, με αυτήν θα είσαι συνέχεια μαζί. Πάλι γκάφα έκανε, ορίστε. Και συνέχεια η ζωή γίνεται αφορμή να σου θυμίζει αυτό που κατά βάθος όμως εσύ θέλεις να σου θυμίσει η ζωή. Πώς λέει, τοις αγαπώσι τον Θεόν πάντα συνεργεί εις αγαθόν. Όταν αγαπάς τον Θεό, λέει, όλα σε καλό σου βγαίνουν, γιατί αγαπάς τον Θεό.

Όλα, Δηλαδή πεθαίνει το παιδί της άλλης και λέει: «Αγαπάω τον Θεό, κάτι καλό ήθελε μέσα από αυτό. Το παιδί μου θα σωθεί, είναι στον Παράδεισο». Δηλαδή της λες: «Καλά, θάνατο βλέπεις μπροστά». «Ναι, αλλά επειδή αγαπώ...» Από το θάνατο ψάχνω τη ζωή, να βρω πάλι κάτι να σταθεί όρθιο, να ζήσει. Το αντίθετο. Αν δεν αγαπάς, ό,τι και να σου κάνει ο άλλος, όλα σου φταίνε. Και να στο δώσει τέλεια κάτι θα πεις: «Φτάνει πια, εντάξει με τις τελειομανίες σου, μας έχεις κουράσει». Στο δίνει χωρίς τελειομανία, λες: «Βάλε ρε παιδί μια τάξη, πώς είναι, τι ακαταστασία είναι αυτή, γεμάτο το πιάτο πιτσιλιές, καθάρισέ το λίγο στην άκρη». Και λέει ο άλλος: «Τι θέλεις επιτέλους; Πες μου τι θέλεις και μην με βασανίζεις μέσα από όλα αυτά». Γιατί το πρόβλημα δεν είναι αν, ας πούμε, το φαΐ έγινε γρήγορα ή αργά, αν έχει αλάτι πολύ ή λίγο.

Η ταπετσαρία, βάλαμε λάθος χρώμα ή δεν θέλαμε αυτό, το ταβάνι ή αυτή η λάμπα πώς είναι έτσι, τι φως είναι αυτό που βγάζει, με έχει τυφλώσει. Αυτά όλα δεν είναι τα κύρια προβλήματά μας. Αυτά είναι... Σημεία που πιανόμαστε για να πούμε αυτά που φοβόμαστε να τα παραδεχτούμε.

Θα πιαστείς να πεις κάτι, θα σου φταίξει, και πιάστηκες από εδώ, πιάστηκες από εκεί και γκρινιάζεις με τον άνθρωπό σου και πάντα θες κάτι να... Και τελικά βλέπεις ότι η ζωή σου φέρνει αυτά που θέλεις. Παίρνεις υλικά από τη ζωή για να χτίσεις τον πύργο που θέλεις, την καλύβα που θέλεις, τον αχυρώνα που θέλεις, το κοτέτσι που θέλεις. Η ζωή σου δίνει υλικά. Αν τα χέρια σου είναι καπάτσα, αν τα χέρια σου είναι χέρια εργατικά, χέρια τίμια, φιλότιμα, χέρια τεχνικά, να έχουν τέχνη, ό,τι και να πιάσεις σε...

Καλό θα το βγάλεις, θα κάνεις ωραία πραγματάκια. Και ένα ξυλαράκι να σου δώσει η ζωή στο χέρι, εσύ θα κάνεις ένα σκάλισμα τέλειο. Και αν είσαι άνθρωπος που κάτι σου φταίει, κάτι σε ενοχλεί, και χρυσάφι να σου δώσει η ζωή...

Θα τα κάνεις όλα, και το χρυσάφι θα το κάνεις σουγιά για να σφάξεις άνθρωπο. Για ζημιά θα το κάνεις κι αυτό, και το χρυσάφι. Λοιπόν, ξεκίνησα την εκπομπή αυτή, Βασίλη, αν θυμάσαι κι εσύ, λέγοντας πώς είμαστε: τη μια είμαστε έτσι, τη μια είμαστε αλλιώς, τη μια έχουμε... Είναι ο χαρακτήρας μας αυτός. Μάθε να αγαπάς τον εαυτό σου με τα ελαττώματά του. Και σιγά σιγά θα αλλάξει, όσο αλλάζει. Είπα, δεν αλλάζει, αλλά αλλάζει λίγο. Και μια αλλαγή μεγάλη είναι η κατανόηση και η παραδοχή. Κατάλαβε ποιος είσαι, παραδέξου τι δεν πάει καλά σε σένα. Τουλάχιστον αυτό, αν μπορείς, κάν' το. Δηλαδή παραδέξου ότι το να αργείς συνέχεια στα ραντεβού σου ή το να ξεχνάς συνέχεια, παραδέξου ότι δεν είναι και το πολύ νορμάλ. Δεν είναι πολύ συνηθισμένο, δεν το κάνει όλος ο κόσμος. Είναι κάτι λίγο που δυσκολεύει τη σχέση. Παραδέξου ότι το να...

Μην προσέχεις κάποια πράγματα, πώς τρως, που γεμίζεις κάτω σκουπίδια, ψίχουλα, είναι λίγο ακατάστατο. Παραδέξου ότι αυτό το φανελάκι που το πέταξες εκεί και το έχεις τρεις μέρες αφημένο στην καρέκλα, έτοιμο να πέσει και ακόμα δεν πέφτει, κάθεται εκεί στη γωνία κρεμασμένο στο τσακ. Αν δεν το πάρεις εσύ, δεν το πάρει κανένας. Παραδέξου το ότι κάτι πρέπει να γίνει και γι' αυτό το πράγμα. Και σιγά σιγά, και διαβάζοντας βιβλία, λογοτεχνία, η οποία έτσι βλέπεις τον κόσμο μέσα από τη λογοτεχνία, βλέπεις τους ανθρώπους, βλέπεις πράγματα. Διαβάζεις ένα έργο ότι ένα ζευγάρι τσακώθηκε με αφορμή κάτι και βλέπεις: «Ναι, κι άλλοι το παθαίνουν. Κι άλλοι μέσα από ασυνέπειες, από ακαταστασία...»

Ακαταστασία, από χαρακτήρα έτσι μπερδεμένο, ακατάστατο, έχουν προβλήματα και καθρεφτίζεσαι.

Πορεία εκατομμυρίων ανθρώπων. Γιατί αυτά που τώρα περνάς εσύ τα πέρασαν και πάρα πολλοί άλλοι άνθρωποι. Και αυτά που περνάω εγώ και αυτά που θα περάσεις κι άλλα εσύ, τα έχουν περάσει κι άλλοι άνθρωποι. Είναι λοιπόν ευτύχημα και σοφία αν μπορούμε να βάζουμε μυαλό από τα λάθη και από τις εμπειρίες τόσων και τόσων ανθρώπων δίπλα μας και...

Να παρακαλάμε τον Χριστό να μπει μέσα σε αυτή τη σχετικότητά μας, σε αυτή τη μιζέρια μας, στα λάθη μας. Ναι, ακόμα και στα λάθη μας να μπει μέσα και να του πούμε: «Κύριέ μου, σε παρακαλώ βοήθησέ με άλλη φορά που πλένω πιάτα να έχω μια συγκέντρωση, να μην τα σπάω, μέσα από τα χέρια μου φεύγουν και πέφτουν κάτω. Και αν πέφτουν κάτω, κάνε και αυτούς που είναι δίπλα να νιώσουν ότι τους αγαπάω πολύ και να μην μου θυμώνουν...» Ας σπάσω το πιάτο, επειδή έβαλα στο πλυντήριο χρωματιστά με λευκά και τα έκανα όλα εκεί μέσα παρδαλά. Να καταλάβουν ότι τους αγαπάω, κάνω βλακείες αλλά τους αγαπάω. Είμαι ακατάστατος άνθρωπος, είμαι απρόσεκτος, θέλω πολλά να διορθώσω, πολλά να αλλάξω. Αλλά δεν είμαι κακός άνθρωπος, βοήθησε να καταλάβουν αυτό». Και βλέπεις τελικά ότι υπάρχει μια πορεία, υπάρχει μια εξέλιξη στις σχέσεις μας, υπάρχει μια πρόοδος. Χάρη σε δέα αυτής προκοπήν πίστεως, πώς το λέει, να προκόβουν στην πίστη, να προκόβουν στη ζωή, να προκόβουν στις σχέσεις και θα δεις τελικά ότι έτσι είναι η ζωή, ξεκινάμε έτσι, ωριμάζουμε, βλέπουμε, όλα βοηθάνε, σιγά σιγά όμως θα γίνουν και αυτά...

Όλα όσα είπα σήμερα είναι τόσο σχετικά, γιατί μετά από 100 χρόνια κανένας, ούτε εσύ ούτε εγώ, θα ζούμε μετά από 100 χρόνια. Λέω 100 γιατί μπορεί να είσαι τώρα εσύ νέος που ακούς την εκπομπή και να έχεις πολλά χρόνια. Οπότε και οι τακτοποιημένοι και οι ευπρεπείς και οι άνθρωποι με πρόγραμμα και σύστημα και οργάνωση, ε, όλα αυτά θα περάσουν. Για τον κόσμο αυτό είναι όλα, αλλά σε αυτόν τον κόσμο τώρα ζούμε.

Καλό είναι να κάνουμε κάτι καλύτερο. Και εσύ, αδελφέ μου, δεν μπορείς να πίνεις καφέ όταν έρχεται ο δεσπότης, τη στιγμή που βλέπεις ότι δίπλα σου οι άλλοι τρέχουν σαν τρελοί να κάνουν ετοιμασίες και να είναι όλα άψογα και περιποιημένα. Αλλά και εσύ που τρέχεις μπορείς να χαμογελάσεις και να πεις: «Βρε χριστιανέ, καφέ πίνετε; Τι γίνεται; Περιμένουμε κάποια επίσημη στιγμή να ζήσουμε στο μοναστήρι μας τώρα;» Έτσι και στο σπίτι. Είναι ωραίο να έχεις και λίγο χιούμορ.

Έτσι να τα παίρνεις με την ευχάριστη διάθεση. Όπως αυτός ο μοναχός του Αγίου Όρους που είχα μπει στο κελί του μετά από χρόνια γνωριμίας και μου άφησε να προσκυνήσω το κελί του. Και εκεί που περίμενα ότι θα μπω και θα είναι το κάτι άλλο, ήταν μια στοίβα χαρτιά, σκουπίδια, χαρτοπετσέτες. Και λέω εγώ: «Τι είναι εδώ πέρα;» Λέω, μάλλον κάτι έγινε αυτές τις μέρες, πέρασε σίφουνας, τα έφερε όλα τα πάνω κάτω. Πήγα να πιάσω κάτι από κάτω να το σηκώσω, μου λέει: «Άσ' το εκεί, δεν έπεσε», μου λέει, «εκεί είναι η θέση του». «Α, λοιπόν συγγνώμη, δεν πρόκειται περί λάθους». Εγώ νόμιζα ότι ήταν λάθος. Μου λέει: «Δεν είναι λάθος, είναι η θέση του, εκεί είναι μελετημένα όλα πώς είναι τοποθετημένα». Εντάξει, δεν πειράζει, το πήρε αστεία, όπως και αυτός το πήρε έτσι, για να σαρκάσει και για να ειρωνευτεί την τάξη την κοσμική...

Η οποία μερικές φορές μας κάνει τη ζωή δύσκολη αντί να την κάνει εύκολη.

Βέβαια δεν είμαστε μοναχοί, κάποιοι είναι τώρα που ακούνε και μοναχές, αλλά η πλειοψηφία που συζητάμε είμαστε στον κόσμο. Δεν μπορούμε να είμαστε έτσι. Έχεις ένα παιδί που πρέπει να βάλεις τα ρουχαλάκια του στην ντουλάπα, τα εσώρουχά του, τα παντελονάκια του, τα φουστανάκια, τα πουκαμισάκια, τα μπλουζάκια, δεν μπορεί να είναι όπως να είναι. Δεν μπορείς να έχεις μια ντουλάπα και να είσαι του μοναχού αυτού που ήταν όλα ανακατεμένα, ερχόμενος ό,τι ήθελες έβρισκες. Αλλά απ' την άλλη μου αρέσει και λίγο αυτό. Δεν θα πεθάνουμε κιόλας. Μερικά όμως που πρέπει να γίνουν, πρέπει να γίνουν. Αυτό πιστεύω. Όταν αναθέτεις μια δουλειά και όταν αναλαμβάνεις μια δουλειά και όταν είσαι σε ένα σύλλογο, σε ένα σώμα, σε μια ομάδα ανθρώπων που η πορεία του ενός επηρεάζει την πορεία του άλλου, καταλαβαίνεις; Δηλαδή όταν σου λέω ότι θα περιμένω να μου φέρεις αυτό να το μαγειρέψω και εσύ δεν το φέρνεις, ε, δεν μπορούμε να το πάρουμε εκεί στην πλάκα συνέχεια.

Από σένα εξαρτάται το φαγητό, από το φαγητό εξαρτούνται οι άλλοι αν θα είναι ευχαριστημένοι το βράδυ και θα γκρινιάζουμε. Και πάει μια αλυσίδα, αυτή η αλυσίδα πρέπει όλοι οι κρίκοι να είναι κάπως συντονισμένοι. Εντάξει, εξαιρέσεις θα υπάρχουν, δύσκολες μέρες θα υπάρχουν. Ας αγαπήσουμε και τους άλλους. Ας κάνουμε την ερώτηση που έκανε ο Χριστός μας στον Πέτρο στους άλλους όταν τους δυσκολεύουμε. Εντάξει, είμαι πολύ δύσκολος χαρακτήρας, είμαι πολύ παράξενος, αλλά «φιλείς με;» Εσύ φιλείς με; Μ' αγαπάς όμως; «Τι σε αγαπάω ρε παιδί μου; Σου είπα να φέρεις αυτό και δεν το έφερες. Σου είπα να πάρεις αυτή τη μουστάρδα τη μικρή και μου έφερες την οικογενειακή και είμαι ένα άτομο. Θα τρώω πέντε χρόνια μουστάρδα, τι μου την έφερες αυτή;» Εντάξει, έκανα μια τεράστια γκάφα. Εσύ όμως φιλείς με; Μ' αγαπάς; Αν μ' αγαπάς...

Αφήνεις τη μουστάρδα και μη σου πω και το άλλο: δεν έχει καμία σημασία αυτή η μουστάρδα, πέτα τη, καθόλου, χαλάλι και τα χρήματα που χαλάσαμε και όσο κι αν κόστιζε και όσο κι αν αδίκησα το πορτοφόλι σου και τον προϋπολογισμό τον οικονομικό, η αγάπη μένει.

Να μένει η αγάπη, μη φεύγει η αγάπη. Το ζητούμενο σε όλες τις σχέσεις είναι αυτό, να μάθουμε να αγαπάμε ποικιλία χαρακτήρων. Ανθρώπους στρωτούς και παράξενους. Ανθρώπους που έχουν το κρεβάτι τους αεροδρόμιο, στην τέλεια τσάκιση, τέλεια, και ανθρώπους που είναι το κρεβάτι τους λες και έχει βομβαρδιστεί από έκρηξη, ας πούμε, ο τόπος αυτός και θα βρίσκεις πού είναι...

Πού είναι τα πόδια, πού είναι το κεφάλι, ψάχνεις πού είναι το μαξιλάρι, κάπου εκεί έχει πέσει. Λέει, κοιμάται και γυρίζει, πάει από πάνω προς τα κάτω και αναποδογυρίζει στο κρεβάτι του. Εντάξει, είμαστε άνθρωποι διαφορετικοί, αλλά να είμαστε αγαπημένοι. Και τώρα, όπως καταλαβαίνεις, Βασίλη, η δική μου εκπομπή δεν μπορούσε να έχει τάξη, γιατί και εγώ δεν είμαι άνθρωπος τάξης, γιατί και αυτή η εκπομπή δεν είχε τάξη. Όχι μόνο σήμερα, γενικώς. Δεν έχω Α, Β, Γ, τώρα πούμε την υποενότητα του Α, μετά πάμε στο Β. Ό,τι βγει, όπως έρθει, εντάξει, αλλά κάνω και εγώ το ερώτημα και λέω «φιλείς με;» Και η απάντηση πάρα πολλές φορές που την έχω πάρει, και σε ευχαριστώ και μου δίνεις κουράγιο, είναι «Ναι, φιλώ σε, ναι σ' αγαπώ, κι ας είσαι έτσι όπως είσαι». Μια ακαταστασία, μια προχειρότητα, μια φτώχεια, μια ό,τι να 'ναι...

Που λένε τα νέα παιδιά, «αυτό», λέει, «είναι ό,τι να 'ναι». Δηλαδή τίποτα, να ξέρεις να ξεκινήσεις από εδώ, να καταλήξεις εκεί. Ε, δεν πειράζει. Υπάρχουν και κάποιοι άνθρωποι που μπορεί να ωφεληθούν και από αυτό το ό,τι να 'ναι. Και κάποιοι άλλοι άνθρωποι που ωφελούνται μόνο από το τέλειο πρόγραμμα, την τέλεια οργάνωση. Όλα καλά, όλα ευλογημένα. Πάντα υπάρχουν ψυχές που θα ωφεληθούν και από τους άλλους, και από τους παράλλους, και από αυτά που λέμε τα μπερδεμένα. Έτσι δεν είναι;

Ο άντρας και η γυναίκα δεν είναι ίσοι, γιατί απλούστατα η γυναίκα είναι ανώτερη. Γι' αυτό και η κυρά Σπάθη του Διονύση πάντα υποχωρώντας τον καθοδηγεί. Το πρώτο που ένας άντρας έχει ανάγκη να αποδείξει: τρέμει ή δεν τρέμει τον κυρ θάνατο; Δεύτερο, η δουλειά του και πώς θα δείξει έργο πιο σπουδαίο απ' το φτωχό του εγώ. Τρίτον, η αγάπη, κι εκεί θα ερωτηθεί: μπορεί να αγαπήσει, μήπως δεν μπορεί; Ο άνδρας κι η γυναίκα...

Δεν είναι ίσοι, γιατί απλούστατα η γυναίκα είναι ανώτερη.

Να περνάς καλά. Εύχομαι να μην ξεχάσεις σήμερα τα ραντεβού σου, τις υποχρεώσεις σου, τα κλειδιά σου, τα λεφτά σου, μην πας κάπου χωρίς λεφτά, μην πας να κλείσεις ένα εισιτήριο, τα οργανώσεις όλα και δεν έχεις στο τέλος να πληρώσεις γιατί το πορτοφόλι είναι σπίτι και πάνε όλα τα πάνω κάτω. Και κυρίως εύχομαι να μην τσακώνεσαι με αυτούς που αγαπάς για όλα αυτά τα πραγματάκια τα μικρά. Είναι πολύ μικρά αυτά, έτσι; Και ευχαριστώ τον Θεό που μου 'δωσε την όρεξη να κάνω αυτή την εκπομπή γιατί σου είπα ότι μπορεί και να μην είχα όρεξη. Δεν είμαστε πάντα οι ίδιοι, έτσι δεν είναι; Άλλες ώρες πέφτει πολύ το ηθικό σου και η όρεξή σου, σαν να σου έχει ρουφήξει κάτι όλη τη δύναμη της ψυχής. Είσαι πολύ πεσμένος και άλλοτε έχεις κάποια όρεξη και διάθεση να μιλήσεις, να πεις κάτι.

Και μίλαγα πριν λίγο στο τηλέφωνο με κάποιον. Του λέω, λοιπόν, σε κλείνω, πάω να κάνω την εκπομπή τώρα. Και λέει, μήπως με αποφεύγεις, γι' αυτό κλείνεις; Όχι, του λέω, ίσα ίσα επειδή έχω όρεξη να πω δύο λόγια, γι' αυτό σε κλείνω, γιατί μετά μπορεί να μου φύγει η όρεξη. Ευτυχώς πρόλαβα, τα είπα, και τώρα δεν ξέρω τι θα συμβεί. Ο Θεός ξέρει αν θα συνεχίσω να έχω όρεξη ή θα είμαι σε κατάσταση καταστολής ψυχικής και πνευματικής. Ευχαριστώ όμως τον Θεό για αυτή την ώρα που περάσαμε μαζί. Το atheata.perasmata@papakyriakou.gr είναι το email της εκπομπής. Ο Βασίλης Χατζηνικολάου θα βάλει το μουσικό κλείσιμο της εκπομπής αυτής. Ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια. Ευχαριστώ για τα πάρα πολλά και αναρίθμητα, μπορώ να πω, email που έρχονται.

Τα λόγια αγάπης, τα δώρα σου. Δεν απαντώ, αλλά να ξέρεις τα λαμβάνω. Ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια και τα βιβλία που βγάλαμε με αφορμή την εκπομπή αυτή.

Γραμμένες πολλές από τις εκπομπές αυτές σε βιβλία, με τα λόγια και με το CD, ώστε και να το ακούς και να το διαβάζεις, κυρίως για δώρο και για όσους είναι στο εξωτερικό και για όσους δεν έχουν χρόνο να ακούσουν εκπομπές και θέλουν να κάτσουν ξάπλα στον καναπέ τους να διαβάσουν κάτι. Θα είμαστε μαζί την άλλη φορά.

Εεεε... Εύχομαι να είσαι χαρούμενος και να ξέρεις ότι θα περάσει και αυτή η στεναχώρια που σήμερα σε απασχολεί. Θα περάσει. Τουλάχιστον εγώ αυτό εύχομαι. Μέσα σε λίγες ώρες αυτό που τώρα σε στεναχωρεί, να έρθει κάτι από το Θεό, ένας άγγελος, ένα χάδι, μια χάρη, ένα φιλί, ένα άγγιγμα.

Θεού στην ψυχή σου, που να το πάρει αυτό που σε στεναχωρεί και να το πάει μακριά, να φύγει από σένα.

Να χαμογελάς και εσύ πάλι και να ζεις τη ζωή σου όπως σου αξίζει. Σου αξίζει μέσα από τα χτυπήματα, μέσα από τις περιπέτειες, μέσα από τη θλίψη που περνάς να έρθουν και καλύτερες, ωραίες στιγμές στη ζωή σου, που θα είσαι πιο δυνατός, πιο ώριμος μέσα από όλα αυτά τα χτυπήματα, και να δοξάζουμε μαζί το Θεό και να Τον ευχαριστούμε που ζούμε. Ευχαριστούμε. Καλή συνέχεια στον αγώνα σου και καλή αντάμωση την επόμενη φορά. Λοιπόν, τα λέμε. Καλή δύναμη.

Κρυφό καλή του, λάμπα του εκκλησία και ανατολή, δέχτηκε τον άντρα της στην κούρασή του και έγινε αρχηγός του κοιπότακτη. Άραγε ο Θεός ξέρει τι άλλο εγκυμονεί, σε τι άλλες περιπέτειες θα μπλεχτούμε εγώ κι εσύ, ώσπου ο δεσμός μας να φωτοβολεί κάτω απ' την ταφόπλακα την καθημερινή. Ο άντρας κι η γυναίκα δεν είναι ίσοι, γιατί απλούστατα η γυναίκα είναι ανώτερη. Γι' αυτό και η κυράσπα του Διονύση πάντα υποχωρώνεις τον καθόλου.