Ο πιο μεγάλος σου καημός

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Το αγγλικό κείμενο είναι η τελική προετοιμασμένη μετάφραση. Παραλείπονται μουσικά και επιλεγμένα δυσδιάκριτα τμήματα. Διατίθεται αγγλική ψηφιακή αφήγηση με συνθετική φωνή.

Λήψη τελικού αγγλικού κειμένου (TXT)

I promise that between now and the end of the program, something will happen between us—in our relationship, in what we say, in our hearts, in how we feel.

The program... Sometimes I can see that you're sad, a little low, in mind and heart, even physically. So today's program will have succeeded if, as we spend this time together, we can affect one another: I can affect you, and you can affect me. And as the minutes pass, when the program ends, may we both be better able to face what life brings. May you have the strength to endure, and may your logismoi, those intrusive thoughts, grow quieter and calmer, so that you can think with greater resolve and see things clearly.

You might ask me, how will that happen? It will happen because you and I have a connection now. A relationship is forming between us. I speak to you, and you speak to me. Well, you aren't speaking to me at this very moment, but I do hear from you. Later I read your messages, hear your phone calls, read your emails and letters. That is a relationship. All week long, you share things with me. You tell me what is happening; you give me things to think about. You affect me too, and you shape me in some way. And now I answer what you've given me with these poor words of mine, here on the Church of Piraeus, at 91.2 FM, the station that speaks to our souls. Vasilis Chatzinikolaou is handling the sound and music for the program, and I thank him very much.

And there is our friend who is always answering the station's phones, and you, sitting there listening.

I want to tell you: love your husband. If you can, be a little kinder to him, especially now that he's been troubled lately. I'm not following a set plan today. I want the events of this past week to shape what I say, so I'll move from one thing to another. Life is like that too; so much happens in a week. But do take a little more care of your husband. Show him a little more tenderness, a little more love. Pay a little more attention to what you say to him, to how you use your mouth and your words. Words can work great wonders in another person's soul, and they can also crush him.

You can say something that lifts a person up, fills him with enthusiasm and brings him joy. You can also drive him to despair, and you do that many times. You discourage him and crush him. Please, if you want to live happily together for the rest of your lives, make an effort. For many of you, there are plenty of years ahead. I can see a long future before you because you're young—that's what I mean. So it's no good dragging through life as though every step uphill is a struggle. The point is to live well together.

Um...

And always remember this: the person beside you is a child at heart. Your husband's soul is like a child's, and so is yours. But sometimes you become stubborn and insist on having your own way. You have troubles of your own, and you take them out on your husband for reasons that have little to do with him. Insecurity eats away at you, and deep down you're unsure of yourself. Then you find fault with everyone around you. Things aren't right in your inner life, and you lash out: you're being treated unfairly, he doesn't love you, he doesn't treat you properly, he isn't the man you deserve. And often you become very controlling. If you want to, take a careful look at that. Your concerns and your life are your own; I have no place interfering. But when you send so many letters and messages, when you call and tell me all that is happening, that is the conclusion I reach. Sometimes a man receives so much...

insult, so much bitterness and contempt, that afterward he easily turns to whatever he can find. And he finds other ways to meet that need—in his work, on the street, at the office, in a car, in a shop, in a restaurant, anywhere. My dear friends, my brothers and sisters in Christ, if he doesn't find beside you what his soul is seeking, he will find it somewhere. He cannot bear the pressure forever. Someone else will offer it, and he will accept it. Be mindful of that. And don't jump to conclusions: I'm not blaming you as a woman, because you too are going through difficult times.

I must say the same to the men. My friend, speak a little more gently to your wife. Pay her some attention; listen to her troubles. Don't let life together become a dull habit. Don't take her presence beside you for granted and think, ‘Well, I have a companion for life now, and nothing can change that.’ Things can change. There are many temptations. So live the life you share with warmth and comfort, in a way that gives you both strength. Then you can go out into the world and say, ‘Go wherever you need to go. I know you'll come back. Go to work; I won't be afraid or jealous, because I know I've given you something you cannot get from just anyone. I know I've given you enough,’

‘I've met your needs and given you rest in soul and body.’ Then other offers hold no appeal. A person who has eaten and drunk, who is clothed and cared for at home, doesn't reach out to ask for care elsewhere. Someone offers him a treat, and he says, ‘Thank you, but I won't have any. I've eaten. Thank you. I have all I need. I feel fulfilled and happy.’ Ask yourself this: is the person you share your life with happy beside you? Is your wife happy beside you—so happy that another person's smile, suggestion, advances or invitation leave her completely unmoved? Coolly indifferent, as we say. Nothing. It is like speaking to a rock, or to a pillar of ice. Because that pillar of ice, out in the world...

is someone full of warmth, kindness and love at home. She has no need to seek a sense of worth, importance or attention outside the home; she finds it all there. That matters greatly, and you have a responsibility to give her that, and you do well to give it. I admire some homes, some families, some couples who live this out so beautifully. Each loves the other, senses what the other is feeling, pays attention, and is sensitive enough to understand what the other is trying to say. They told you once, twice, three times. Don't pretend you haven't understood. You got the message: there's something they need.

Perhaps she wants you to take her out for a walk. Perhaps he wants you to cook something for him.

He wants you to talk with him, to open up a little, to discuss something together. Perhaps he wants to open his heart and tell you what's in it. Don't pretend you don't understand; you do catch these signals. That is one purpose of marriage: to grow sensitive enough to understand the person beside us.

Through that understanding, we come to love and unity, to what we mean when we say, ‘We are together, moving together toward God, toward love, toward openness.’ Things like that. Well, I've wandered from one subject to another. I hadn't meant to speak about marriage or relationships today, but hold on to that thought. I remember the pain of a man who said to me about his wife, ‘If only she'd say one kind word to me.’

I asked him, ‘What is it you want from your wife, after all?’ He began, ‘What do I want? She's impossible, she's...’ I thought, let me see what demands this man is making of his wife. So I said, ‘Tell me what you really want from her.’ And he answered, ‘One tender word. One kind word.’ That's all. It sounds simple, he told me, but it isn't simple when she won't give it. What you call a small thing, she won't give me. It isn't hard, and yet it is very hard. It isn't hard to say, for example, ‘My dear, I love you.’ Yet it can be terribly hard, because how do you bring yourself to say, ‘I love you’? It means...

It means reaching out and touching another person's soul. You draw close to them, and we aren't always used to that. We don't always want to be so open with our feelings, so human and heartfelt, so close to one another. We want to keep a certain manner, to hold our distance. As some women say, ‘I don't want him getting the upper hand.’ All right, don't let him get the upper hand. Keep hold of the reins of your arrogance and your pride, and take satisfaction in having kept control of the family. But how? Mostly through selfishness, arguments and quarrels.

What else can I tell you today? I want to tell you that sometimes I admire your soul. I see people who are so humble, so gracious, so lovely, with such patient endurance. These different things are coming into my mind now.

Once I went abroad, and after I came back I found myself remembering the trip. Someone had taken me to a restaurant. I was sitting at the table, watching the people around me, when I saw a couple leaving. I noticed how the man made way for his wife, how patiently he waited, and how modestly he looked at her, with love and devotion. It spoke to my heart. I thought, ‘Look at these humble souls. They go out for a walk and carry themselves with modesty among other people. Their manner is humble, and they protect their relationship.’ Isn't that a virtue? It is. Holiness can be found in many things that don't catch our eye. It can be in the way you behave on the metro or the train: how you carry yourself, the character you show. It can be in wanting something but holding back and saying, ‘All right, I won't make selfish demands.’ And it can also be in saying, ‘Could you give me a little of what I need?’ Simplicity can be holiness; so can discernment, modesty and courage. All of these can be holiness. It depends on what a person does and the disposition of the soul behind it.

Well, you see, a little time has passed and we've talked about a few things. Do you feel as you did at the beginning? That thing that was weighing so heavily on you then—is it still weighing on you just as much?

I’m looking at a potted plant here, near where I do the program. I was away on a trip. It’s one of those plants with green leaves that grow and trail downward. It spreads out as it grows. It isn’t a telegraph plant; it’s something else, with green and yellow-green leaves. Someone gave it to me for my name day years ago, and it never dies. These are the only plants I can keep alive. I’m often away giving talks, doing programs, or traveling, so the shutters stay closed, the house is dark, and the other plants wither. But I keep this green one on a little balcony. It gets a bit of light and survives. Once I was away for several days, and the poor thing had wilted. In its own way, it was speaking to me. When you see a wilted...

little potted plant with its leaves hanging down, it’s as if it’s saying, “Have pity on me. Come on, master, have pity on me. You’re like God to me. If you don’t give me water, I’m finished. I’ve withered away.” So I took a little jug and watered it. I love going back the next day to look at it and seeing its leaves full and strong again. It was standing upright once more. The wilting had gone. That’s how the sadness that sometimes makes us wither can leave us too. Someone says one kind word to you, and your soul blossoms. You smile; you change at once. Everything changes. You feel joyful and happy. But one person can crush you with an unkind word or an insult. That alone can leave you in pieces. Well, these are logismoi, intrusive thoughts, too. They will pass.

People say that a hundred people can love you, but if one person insults you, you feel awful. I find it very hard myself to love someone who gives me harsh criticism or says something unsettling. It’s hard to admit that he may be right. To say, “Yes, he has a point. Think about it. You need to put this right. You’re not doing this well. You’re going wrong here. Accept it.” And then don’t expect to hear only praise. Some people praise you, encourage you, and lift your spirits. Others will speak to you more sternly. Why should your mood change so easily? Why fall apart because someone corrects you? Look into it. If they’re right, take it to heart. If they’re wrong, let it pass and say, “All right, that person...”

“That’s what they think of me. What can I do? Does everyone in the world have to understand me? Does everyone have to believe my motives are perfect? All right, this person doesn’t want to see it, or can’t see it. That’s their right.” It comes down to how we ourselves respond, so we don’t torment ourselves over what people say or how they feel about us.

Um...

What matters is who you are inside. What does it matter what I say, or what anyone else says? I might tell you that you’re the most remarkable person in the world, while you know you’re not. Or I might tell you that you’re a failure, that your character is a disaster, that you’re awful. Yet within yourself you may feel Christ smiling at you and saying, “You follow me, my child. Let the others be. Follow me. I love you. Did someone tell you they don’t value you? Let them say it.”

“Does it matter? Explain yourself if you can. If you can’t, let it pass and live your life with joy.” But the struggle is within you. The battle is within you; that is where it is fought. What are you doing? How do you feel? What others say is not the heart of it. Do you understand? What will you say to me? What will I say to you? I’ll listen when someone points out my faults, but I won’t let it make me ill. Of course, how someone corrects you matters. You told me that yourself: “Some people want to correct me, but I wish they would do it kindly. I can’t bear an insult that humiliates me, because I can see that the other person wants to belittle me.”

Yes, what you’re asking for would be ideal: for someone to correct you kindly. But can everyone understand that you need a gentle approach? You want your medicine given as syrup. The other person doesn’t understand that and reaches for an injection, jabs you, and says, “I’m telling you this for your own good.” Yes, but the pain made me jump. I can’t bear it. Say what you mean more kindly. You can’t say blunt, insulting things to another person. Speak with love. Speak with respect. Put yourself in the other person’s place for a moment.

The Gerontikon says that whoever understands another person’s soul and treats them in a way that does not wound, hurt, or insult them has found the path to salvation. Love: we must love one another. There was a man in Jerusalem, one of the guardians of the Holy Sepulchre, who kept saying, “Love and forgive. Love and forgive.” Some people made it their motto because it was...

easy to remember. Others laughed a little; it sounded funny to them. But hold it in your mind: “Love and forgive.”

Forgiveness. Nothing more. Love and forgive. The years go by; life passes. Love and forgive. I love the other person, and I make room for them within me. That is what it means to forgive: I have room for you. All right, you are who you are. What can we do? You’re human, and so am I. Perhaps I’m a scoundrel and you’re an angel; one person is like this, another is like that. Love and forgive. Let each of us understand the other and draw courage from the other. Let the strong shelter the weak, carry the burdens of the weak, and go forward together in life.

What else can I say to you today? I sometimes see how anxious you are about your future. Your own family insults you so often. The other day, your mother spoke to you in such an insulting way. Why do the people who love us so much sometimes speak to us so harshly? She even raised her hand against you, and you’re both grown women: you’re older, and your mother is older still. We’re not talking about a ten-year-old child who gets a slap now and then for some reason. You didn’t expect it. You were hurt; you became ill. And what struck me was what you said happened after you argued with her. The next day, some symptoms of illness and pains in your body became...

much better. You felt relief. Do you know why? This is how I thought about it: sometimes it’s worse to keep everything simmering inside, saying nothing and sitting alone with your pain. That distress can show itself in the body. When you hold in your troubles and let them boil within you, they can come out as illness, migraines, neck pain, rashes, or red patches. These things aren’t always caused by allergies to almonds, hazelnuts, seafood, or whatever else someone might be allergic to. Often the soul is under pressure, drawn tight, and unable to speak.

It says nothing until it feels ready to burst, and that pressure in the soul shows up in the body. Suddenly there’s a red patch from nowhere, or the skin on your fingers splits. That used to happen to me when I was very anxious about exams, a presentation, or a talk I had to prepare. Suddenly the skin on my fingers, my index finger or my thumb, would split open. Sometimes it bled, sometimes it didn’t, but the skin opened. It came from the strain. That was how it showed itself in me. Then you go through a calmer time, perhaps take a little holiday in July or August, and relax. Nothing happens. Your body is well and your skin is calm. It’s the same with you. Because...

you kept that tension inside, it came out in your body. But on the day you argued, when you shouted at each other and she went to hit you, and you defended yourself and pushed her away, I’m not saying that was the perfect way to behave. But one thing matters here: you let the pressure out. You said what you had been holding in. You brought it out into the open; you confessed it, you might say. I don’t mean Holy Confession before God, the Mystery we go to for confession. I mean you admitted what was inside you and said, “Leave me alone. I’ve had enough of you. I feel as though I’m going to burst in here. I can’t stand this.” Harsh as that sounds, there is something healthy in it: it is a true part of your soul coming out. In that moment you are being a real human being, despite all your...

fallen condition, your sinfulness, your earthbound nature—whatever is negative in you at that moment. The good thing is that you bring something true to the other person and say, “Look, I’m angry right now. We live together all the time, and I can’t go on in this oppressive atmosphere, feeling ready to burst and saying nothing.” And...

suddenly you spoke. You argued; she said things and you said things. Something moved between you. And you tell me that the next day your body felt better and the rashes had gone down.

The pain passed because you let out that pent-up force: the tension, the argument, the poison that had been building inside you. It really was like poison, and you brought it out. That is one of the good things relationships can do. They help us see what we’re carrying. They help us bring it up and cast it out, like vomiting what needs to come out.

As far as possible, this should happen in a good atmosphere. But a good atmosphere does not mean pretending everything is lovely, with nothing but sweet words and kindness all the time. If I keep storing up anger, rage, hatred, dislike, jealousy, and all these things, and never speak of them, share them, or talk them through, they keep working inside me and create problems.

I’m telling you to learn to speak and to argue in a way that leads somewhere. Some arguments end with an apology and an embrace. Perhaps afterward you shut yourself in your room for an hour or two, but then you come out, sit down to eat together, and say, “Come on, let’s eat. We’re going to eat together. You’re not leaving; we’re not separating. This is life. This is what we’re like. We’ll speak and we’ll struggle, and you’ll love me in the end even after seeing the ugly, dark parts of me. Because this is who I am. Would you rather imagine you met someone else? Don’t you want the truth? This is who I am, and this is who you are. We need to stay together and learn to love that part of each other, and little by little we’ll heal it.”

Don’t be afraid of an argument, and don’t let it wound you too deeply. And when a door closes, this is how I see it: don’t break it down to get inside. Change course. You can’t force someone to love you, accept you, speak to you, appreciate you, or praise you. They don’t want to, they can’t, they don’t feel it. Wish them well. Truly wish them well, without contempt. God knows how to bring something good out of this. Do you believe God loves you? Do you believe it? What a great thing it is to feel that God loves you, holds you in His hands, cares for you, and keeps you so close to His heart.

So if others don’t love you, God loves you. And let me tell you something: love yourself too. What do I mean by that? Value yourself. Respect yourself. Show yourself that you matter, at least in your own eyes.

The problem is not that others don’t love us. The problem is that we don’t love ourselves; we treat ourselves like rubbish. We say, ‘I’m useless. I’m incapable. I’m strange.’ All right, those are my wounds, my troubles, like a rash. But they are not all that I am. There is more to me. Love yourself. Feel how much God loves you. There is a good way to love yourself, without conceit.

Thank you. I don’t mean comparing yourself with others and thinking you’re the best. That’s not what I mean. Loving yourself means feeling at ease with who you are.

Feel at ease with who you are, even if others never understand you. Look at yourself in the mirror. See the things you don’t like, and say, ‘So what? I’m not beautiful or handsome. I’m not going to be on a magazine cover or turn heads when I walk down the street. But I still love myself very much.’

My God loves me because I have worth. My whole being is more than my appearance. A wrinkle has appeared here, I don’t like my eyes, and people make jokes about my nose. ‘What kind of nose have I got? I can’t bear it. I’ll kill myself.’ I’m telling you, would you kill yourself over your nose? You have a nose, but you are not your nose.

Do you see? I have a car, but I am not my car. It’s parked outside; it belongs to me, but it isn’t me. If it has an accident tomorrow and gets damaged, that doesn’t mean I myself have fallen apart. Unless—and here is the point—unless I have identified...

My worth, my personality, and my soul with my car. That is where the problems begin. So if you think your beauty lies in the parts of your body, that your worth and your very soul are there, then you will suffer. Some people, I’m told, can’t even speak on Skype without getting ready first. They do their hair, put on makeup, and dress up because someone will see them.

Yes, but what matters in a conversation, on Skype or anywhere else, is what the other person hears: the quality of your soul and what you bring to the conversation. Your greatest problem, and mine, is this: to feel loved by God. That is a profound thing—to feel loved by God. I felt it once, after returning from a trip to America. I had jet lag, which lasts a long time for me, about twenty days. I’m awake all night and dazed and sleepy all day. I forget things. It takes me a long time to recover from the seven or eight hour time difference. That’s what jet lag is, if you haven’t experienced it. At night, your body is still used to the hours abroad...

You don’t adjust immediately to the local time in Greece, and that causes problems. So one night I went to bed at one, woke at three, and stayed awake through the rest of the night and the following day. I put on headphones and listened to the radio station. Someone was reading passages from the Gerontikon, the sayings of the elders, in such a gentle voice. Something stirred in me. Imagine listening at four in the morning, in the complete darkness of your home, the complete darkness of your neighborhood—complete darkness all around. You sense a stillness everywhere. Only a few people are working at that hour, mainly in hospitals or at urgent jobs. As I listened, I felt the sweetness of the Gerontikon: its kindness, its unassuming spirit, its simplicity, its stillness.

Little stories that don’t end with some great ‘wow,’ as the children say. Just simple words, carrying gentle touches of divine love. And somehow I felt that love within me. There I was, awake with jet lag, thinking, ‘My God, how beautiful this is.’ When you realize God loves you, you feel incredibly rich. You feel you have everything. And then you want nothing. Nothing is missing, not even sleep. You aren’t angry that you can’t sleep, asking, ‘Why can’t I?’ You surrender. You let go. You feel happy and deeply understanding toward everyone, as though everyone has a point.

When this sense of God’s love touches you and you feel loved, nothing around you can shake you. And when everything around you irritates you, the reason isn’t that you’re a bad person. You haven’t felt that tender touch that quiets your complaints. If God touches us, our grumbling, our complaints, and our dissatisfaction fall silent. Only gentleness comes out of us, and we say, ‘How wonderful, my God. Thank You so much. How wonderful that You love me, that I matter so much to You, that You lift me so high.’ And you feel lifted very high, but not because...

That doesn’t mean you’re better than others. No, there is no comparison at that moment, no thought of being superior. You feel the greatness and splendor of the human person, of the soul. You feel this closeness to God. As Christ says, ‘Abide in Me, and I in you.’ ‘I am in My Father.’ ‘I and My Father are one.’ And whoever loves Me will keep My words, and the Father, the Son, and the Holy Spirit will come and make a home within that person—a warm dwelling place in your heart...

In my heart and in the hearts of everyone. This, in the end, is our greatest problem and our greatest lack: we don’t feel God’s love for us. We read and read, we talk, but we don’t melt with happiness like ice cream, or like ice before the sun. The warm rays melt the ice into water. When we feel that love, your husband may come home upset. But if divine love has filled you that day, you will hear his irritation, his foolishness, his odd habits, his demands, his harshness—whatever it is, even if you think you have the most difficult husband...

And you may not be difficult at all. But if you live in Christ’s love and know that God loves you, you will look at your husband with such love, compassion, and understanding that the love within you will embrace him. Imagine that you are a large circle and he is a small one. Which circle covers the other? The large one. It surrounds the small one. Feel a wave of love within you strong enough to cover the waves that come from others, whether small or large...

The waves that come toward you as if to drown you. You can say, ‘No, you won’t drown me. You can’t.’ And let them pass. The love within you is greater, stronger, more powerful.

These are miracles. As you can see, this is the miracle of spiritual life and holiness. Whoever experiences even a little of it will feel something of what I mean. Saint Porphyrios the Kafsokalyvite spoke of feeling God. Once, as he walked through a field, he was living...

He was living in that very state I’ve been describing: he felt that God loved him, and he was very happy. Everything else troubling you is nonsense—I’m telling you plainly. I know you have problems. But none of them deserves to leave you as devastated as you are. You magnify them and give them too much weight. You have much to be grateful for. Your one great problem is that you haven’t felt God’s love. That is all.

You may say, ‘But I’m unemployed. I’m ill. I have problems.’ I understand, and you’re right. Still, keep what I’ve said in mind. I nearly forgot the story about Saint Porphyrios the Kafsokalyvite. Vasilis, what have you been doing all this time? You’ve been so good, sitting quietly and listening. Of course, I know you’re speaking too, joining the conversation in your heart. Play some music for us, one of your lovely musical breaks. The station’s phone numbers are 4118602 and 4118640. I mention the email address simply so you can send a few words. Please don’t expect an answer to your emails. If you’d rather not write, that’s fine; but don’t write thinking we can solve life’s problems by email. We can’t. You can say a prayer, and God will send it where it needs to go. Still, writing is a way to stay in touch. Thank you, too, for getting the two books we published, ‘Love Forever’ and ‘Strengthen Your Soul.’ Personally...

I hope you’ve been able to get them. I mention them because the money goes to a sacred purpose, and that is why I promote them. It isn’t for me; it is for a church dedicated to our Most Holy Theotokos (All-Holy). So thank you for your kind words, your love, and your goodness. In a moment I’ll tell you what I meant to say about Saint Porphyrios the Kafsokalyvite.

Your choice of music is wonderful. Thank you so much. How do you do it? Your music stirs something in my soul. We get many messages about Vasilis Chatzinikolaou’s music. It fits so well, and I love having it here.

Now, I understand your troubles. But think about what I said earlier. Even if you’re lying in a hospital bed right now, you’ve felt this too. Don’t tell me you can’t understand what I’m saying, or that it makes no sense, because you have felt it. There have been moments, even in your difficult, painful life, when you’ve felt God’s grace, if only for an instant. You’ve felt Christ, the Lord Jesus Christ, enter your soul and comfort you, taking away every worry, every painful thought, and every sorrow, even while you were suffering. And you said, ‘Wait—what’s happening here?’

‘The tubes beside me, the fever, the cancer, the chemotherapy—what’s going on? Am I no longer sick?’ Yes, you are still sick. ‘Have I been healed?’ Not yet in your body. But deep in your soul there is a place, a garden, where God reveals Himself. In that innermost part of your being, there is no trouble. And when that part of you comes to light, when you feel it and begin to understand it more clearly, you ask, ‘What is this?’ It is a place where troubles fall away, where you find the grace of Baptism and of Chrismation...

There you find the Holy Trinity, our God, His love, His divine uncreated energies, His presence. There is no trouble there. Then that feeling fades, and once again you’re in pain. You’re writhing, getting angry, cursing, blaming the doctors and blaming God—the God you felt so close to a moment ago. Don’t worry. You’re human. I’m like that too. One moment I’m grateful and my heart is warmed: ‘Everything is fine. God, You are so good.’ A little later I’m saying, ‘Why do You let things happen this way, God? What kind of God are You?’ What does that mean? Are we all out of our minds? We love someone and then quarrel with that very person. At times we even hate him and shout at him; at other times we love him.

Father Porphyrios once felt God’s presence so strongly that he walked happily along a path by a wooded field. He didn’t notice a large sheepdog coming at him. The dog leapt high into the air, stretched out its paws, and landed on his shoulders. Father Porphyrios turned to it, but he was in a different state. What kind of state? He was beyond the dog’s agitation, beyond the fear that would have seized you or me, beyond panic and a cold sweat. Those are the little circles I was telling you about, our ordinary experiences. A much greater experience had come, a great circle that covered them all. What was it? God’s love. At such a moment, you don’t feel those other things. It’s like what Christ tells us in the Gospel: when a woman gives birth, a great joy rises within her because her child has been born. And that great joy...

It wipes away the little pain, the circles of little pain. ‘Oh, I’ve forgotten all that,’ I say. ‘Oh, it’s gone.’ But weren’t you in pain? Weren’t you crying and shouting just a moment ago, gripping and biting, suffering as you gave birth? ‘Yes, but then I didn’t feel this way. Now I see my child. Now I have a miracle. Now I’m living something different.’ When you live that ‘something different’... So Father Porphyrios turned to the sheepdog and said, ‘What do you want? What’s the matter?’ And that sheepdog was terrifying. I once had an experience like that in my village: they see you from 500 metres away and keep charging at you to... They’ll eat you alive. Sheepdogs aren’t house pets trained to sit and stand on command. And yet it calmed down, because grace covered it, covered it, enveloped that dog too, enveloped the dog.

It was the presence, the felt grace of God, which can transform even lions and all creation. Think of Adam in Paradise, living among the animals without fear. They loved him and licked his feet. Life was different then. They lived with gentleness, surrendered to God, and felt His presence.

These are the parts of life I love. This is the kind of spiritual life I love. This is the Christ I love. Sadly, I don’t know Him very well. Perhaps even saying ‘very well’ is too much; I don’t know whether I have even a little knowledge of this God. But this is where we need to reach. Then you’ll see everything differently, and your troubles will be resolved...

Uh...

For a few days, you'll be different...

You may decide to write me an email with your complaints, then change your mind and say, ‘Oh, never mind. What would I write? I don’t really have anything to complain about.’ You see? You were going to write about all your troubles, but then you spend a little time with a few spiritual thoughts. Something comes into your heart and covers what was there before. It’s as though a breeze from the Holy Spirit blows through you...

And you say, ‘Oh, it’s all right. These things upset me, but they’re really nothing.’ Now, what did we say at the start of today’s program? By the time it was over, you and I should be different. Are we? We are. How? We’ve taken a step. We’ve taken a step. Do you agree, Vasilis? You’ve taken a step, and so have I. We’re connected to one another...

We affect one another, we pray, and we hope. We leave everything in God’s hands and rest quietly. It may look as though we’re being lazy, but this takes real effort and strength of soul. You have to say, ‘I leave it all to God. I won’t give in to the thoughts that come and tell me: You’re lost. You won’t manage. What will you do about your future? I’m going out of my mind. There’s no way forward. I’m afraid. I’m anxious.’ No, I won’t accept them. It’s hard to drive away these logismoi, these intrusive thoughts that suffocate you. But believe me, they are thoughts. Reality is not as harsh as they make it seem. If you change stations now and listen to the news, you’ll be shaken. You’ll hear again about wars, killings, money troubles, crisis, and poverty. Then you change stations and say, ‘Ah, this is part of life too. This exists too.’

If you can see things calmly, you’ll be able to turn back even to the news of war and face it with that same peace, as we said earlier. That great circle of joy filling your soul will cover your worries about money and everything else. You’ll say, ‘Wait a moment. Am I hungry right now? No. Glory to God. Am I thirsty? Yes? Then I’ll go and drink some water.’ There’s your answer for the moment. What else do you need? A little food and water—I have those. I’ll look for the money I need, too. And I’ll do what everyone does: I’ll struggle, pray, keep trying, work with others—and steal. I’ll steal God’s love, His help, His mercy, His peace. I mean that I’ll ask Him: ‘Please...

...Lord, give me Your peace. I want that peace. I want some calm, because life is driving me to distraction. If You don’t give me a little calm, what will I do?’ That is how we get through life. And so life goes by. This program has gone by, the hour has gone by, time has gone by. Our whole life of ninety or a hundred years will pass too—and may God grant us even more.

Could you bear it? In the end, living for many years can be hard. You may find you don’t have much left to do. When you’re young, you say, ‘Oh, I hope I live a long time.’ But when you reach a hundred, you may feel terribly weak and ask, ‘What am I doing with my life? I can’t run. I can’t do the things I used to do with other people. I can’t work out or drive.’ Then your soul needs something to live for. And if you haven’t learned to find that something now, it will be very hard then. So I pray that God will have mercy on us and help us. And as a priest, I make the sign of the Cross over you.

May God bless you. I make the sign of the Cross over you. God gave us priests a hand with which to bless you. May He take every sorrow from your soul and blow it all away. This is my wish for you: love God and love people, but don’t make gods of them. People are human, and they will disappoint you. Love God. Free yourself from every kind of dependence. Stand on your own feet, and sometimes kneel to pray. Love your spouse, your children, your family, and all will be well. Forgive me for saying so much and wearing you out. We’ll speak again next time. I’ll be waiting for you. God be with us. Goodbye.

Το ελληνικό κείμενο ακολουθεί την ομιλία της πρωτότυπης ηχογράφησης. Τυχόν μουσική, ψαλμωδία ή δυσδιάκριτα σημεία διακρίνονται από την ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται.

Λήψη ελληνικής μεταγραφής (TXT)

Υπόσχομαι ότι από τώρα μέχρι το τέλος της εκπομπής κάτι θα γίνει μεταξύ μας, στη σχέση μας, σε αυτά που θα πούμε, στην καρδιά μας, στη διάθεσή μας.

Η εκπομπή. Είσαι κάπως, σε βλέπω μερικές φορές λίγο στεναχωρημένη και στεναχωρημένο και λίγο πεσμένο, ψυχολογικά, συναισθηματικά και οργανικά. Λοιπόν, η εκπομπή τότε θα έχει επιτυχία σήμερα, αν τώρα που αρχίζουμε και περνάει λίγη ώρα, μπορέσουμε να δημιουργήσουμε μεταξύ μας τέτοιες αλληλεπιδράσεις, να σε επηρεάσω εγώ εσένα και εσύ εμένα. Και μετά από λίγη ώρα, όσο περνάνε τα λεπτά, όσο περνούν τα δεκάλεπτα, και όταν τελειώσει η εκπομπή αυτή, να είμαστε καλύτερα κι οι δυο και να μπορείς να διαχειριστείς τα πράγματα της ζωής σου και να μπορείς να αντέξεις και να έχεις τους λογισμούς σου πιο ήσυχους, πιο ήρεμους, πιο δυναμικούς, πιο αποφασιστικούς, να δεις καθαρά τα πράγματα.

Μου πεις τώρα πώς θα γίνει αυτό; Θα γίνει γιατί εσύ και εγώ τώρα έχουμε ένα σύνδεσμο, δημιουργείται μια σχέση μεταξύ μας, σου μιλάω και μου μιλάς. Όχι τώρα, εσύ μιλάς, εγώ το ακούω βέβαια, τα διαβάζω μετά τα μηνύματά σου, τα τηλεφωνήματά σου, τα email σου, τις επιστολές σου. Αυτό είναι μια σχέση, μου δίνεις όλη τη βδομάδα πράγματα, μου λες, με προβληματίζεις, με επηρεάζεις και εσύ, με φτιάχνεις κάπως και εγώ τώρα απαντώ σε αυτά που μου προσφέρεις με το δικό μου αυτό φτωχό λόγο, στην Πειραϊκή Εκκλησία, στους 91,2 μεγακύκλους των FM, στο σταθμό που μιλάει στην ψυχή μας, με τον Βασίλη Χατζηνικολάου στον ήχο και τη μουσική της εκπομπής, τον οποίο ευχαριστώ πάρα πολύ.

Με τη φίλη που είναι πάντα στα τηλέφωνα του σταθμού και με σένα που κάθεσαι και ακούς.

Θέλω να σου πω να αγαπάς τον άντρα σου, να του φέρεσαι λίγο πιο καλά, αν θέλεις, τον τελευταίο καιρό που είναι στεναχωρημένος. Δεν μπαίνω σε πολύ καλούπι σήμερα, διότι θέλω να αφήσω τα γεγονότα της εβδομάδας που κύλησαν να επηρεάσουν το λόγο μου. Και έτσι θα πηγαίνω στο άλλο, γιατί και η ζωή είναι έτσι. Πολλά συμβαίνουν μέσα στη βδομάδα μας, αλλά λίγο τον άντρα σου φρόντιζέ τον περισσότερο. Λίγη περισσότερη στοργή, λίγη περισσότερη αγάπη, λίγη περισσότερη προσοχή στα λόγια που του λες και το στόμα σου πώς το χρησιμοποιείς και τα λόγια σου πώς τα χρησιμοποιείς. Τα λόγια μπορεί να κάνουν μεγάλα θαύματα στην ψυχή του άλλου, μπορούν και να τον τσακίσουν.

Να πεις κάτι και να τον ανεβάσεις τον άλλον πάρα πολύ, να τον ενθουσιάσεις, να τον χαροποιήσεις, και μπορείς και να τον απελπίσεις, το οποίο κάνεις πολλές φορές. Απογοητεύεις και τσακίζεις τον άλλον. Σε παρακαλώ, κάνε μια προσπάθεια, αν θέλεις, για να ζήσετε ευτυχισμένοι τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής σας, και δεν είναι και λίγα σε πολλούς. Βλέπω μπροστά έχετε πολύ μέλλον, γιατί είστε νέοι άνθρωποι. Αυτό εννοώ. Οπότε δεν είναι καλό η ζωή να σέρνεται και να τραβά την ανηφόρα με το ζόρι. Το θέμα είναι να ζεις όμορφα, έτσι.

Εμ...

Και να θυμάσαι πάντα αυτό, ότι δίπλα σου έχεις ένα παιδί. Η ψυχή του άντρα σου είναι ένα παιδί. Και η δική σου είναι παιδί. Αλλά καμιά φορά έχεις μια πεισματική συμπεριφορά, μια ισχυρογνωμοσύνη. Προβλήματα δικά σου, εσύ ως γυναίκα, και ξεσπάς στον άντρα σου για άλλους λόγους. Σε τρώει η ανασφάλεια, σε τρώει η αβεβαιότητα για τον εαυτό σου βασικά, και μετά σου φταίνε και όλοι γύρω. Εσύ δεν τα πας καλά με τον μέσα σου κόσμο και ξεσπάς ότι είσαι αδικημένη, δεν σε αγαπάει, δεν σου φέρεται σωστά, δεν είναι αυτός που σου αξίζει, δεν είναι αυτός που σου πρέπει. Και γίνεσαι πάρα πολύ καταπιεστική πολλές φορές. Αυτό, αν θέλεις, πρόσεξέ το. Εγώ δεν έχω λόγο να ανακατευτώ, δικά σου είναι τα θέματα, δική σου είναι η ζωή, αλλά όταν γράφεις τόσα γράμματα και μηνύματα και τηλεφωνήματα και λες τα όσα σου συμβαίνουν, εκεί καταλήγω. Μερικές φορές ένας άντρας δέχεται τόση...

προσβολή και τόση πικρία και τόση περιφρόνηση που εύκολα μετά καταφεύγει όπου βρει. Και βρίσκει λύσεις, υπάρχουν λύσεις στη ζωή, στη δουλειά του, στον δρόμο, στο γραφείο, στο αυτοκίνητο, σε ένα κατάστημα, σε ένα εστιατόριο, οπουδήποτε. Αν δε βρει κοντά σου, αγαπητοί μου φίλοι, αδελφοί, χριστιανοί, αν δε βρει κοντά σου αυτό που ζητάει η ψυχή του, θα το βρει κάπου. Δεν μπορεί να αντέξει, θα πιεστεί, θα πιεστεί, κάπου θα το βρει, κάποιος άλλος άνθρωπος θα το προσφέρει και θα το πάρει. Αυτό πρόσεξέ το και μην βιάζεσαι, δεν κατηγορώ εσένα ως γυναίκα γιατί κι εσύ περνάς δύσκολα.

Στους άνδρες πρέπει να πω το ίδιο, σε εσένα, φίλε μου, ας πούμε. Ότι στη γυναίκα σου θα ήταν καλό λίγο πιο γλυκά να μιλάς κι εσύ, λίγο να της δίνεις σημασία, να ακούς τα προβλήματά της. Να μην γίνει συνήθεια η ζωή, να μην γίνει βαρετή, να μην τη συνηθίζεις δίπλα σου, ότι εντάξει τώρα εξασφαλίσαμε μια συντροφιά στη ζωή, δεν τη χάνουμε με τίποτα. Όχι, όλα είναι ρευστά. Αυτά όλα είναι επικίνδυνα, οι πειρασμοί είναι πολλοί, αλλά είναι καλό να ζήσουμε αυτό που έχουμε με εκρηκτικό τρόπο, με παρηγορητικό τρόπο που θα μας γεμίζει αντοχές, για να μπορούμε μετά να βγούμε στη ζωή και να λέμε: πήγαινε όπου θέλεις, ξέρω ότι πίσω θα γυρίσεις. Πήγαινε στη δουλειά και δεν σε φοβάμαι, δεν ζηλεύω γιατί ξέρω ότι εγώ σου έχω δώσει κάτι που δεν σου το δίνει ο καθένας. Ξέρω ότι σε έχω χορτάσει,

έχω ικανοποιήσει, σου έχω δώσει ανάπαυση ψυχής και σώματος. Οπότε κάθε άλλη προσφορά δεν γίνεται δεκτή γιατί ο φαγωμένος, αυτός που έχει φάει, που έχει πιει, που έχει ντυθεί, που έχει περιποιηθεί τον εαυτό του από το δικό του σπίτι, δεν απλώνει χέρι να ζητήσει βοήθεια από αλλού. Του προσφέρουν ένα κέρασμα και λέει: «Ευχαριστώ, δεν θα πάρω, έχω φάει. Ευχαριστώ. Είμαι πλήρης, είμαι γεμάτος, είμαι ευτυχισμένος». Αυτό το πράγμα να ρωτήσεις τον εαυτό σου: Είναι ο άνθρωπός σου ευτυχισμένος δίπλα σου; Είναι η γυναίκα σου ευτυχισμένη δίπλα σου; Ώστε το χαμόγελο, η πρόταση, η πρόκληση, η πρόσκληση του άλλου να την αφήσει τελείως αδιάφορη. Παγερά αδιάφορη, όπως λέμε. Τίποτα. Λες και μιλάς σε βράχο, λες και μιλάς σε παγοκολώνα. Γιατί αυτή η παγοκολώνα στον κόσμο...

είναι ένας άνθρωπος γεμάτος θερμότητα και καλοσύνη και αγάπη στο δικό του το σπιτικό, οπότε δεν χρειάζεται μετά να βρει αξία, σπουδαιότητα και σημασία εκτός σπιτιού, τα βρίσκει όλα μέσα στο σπίτι. Και αυτό είναι μεγάλη υπόθεση και αυτό είναι δική σου ευθύνη να το δίνεις, και καλά κάνεις και το δίνεις, και θαυμάζω μερικά σπίτια, μερικές οικογένειες, μερικά ζευγάρια που το ζουν αυτό σε πολύ ωραίο βαθμό. Ο ένας αγαπά τον άλλον, τον νιώθει τον άλλον, προσέχει τον άλλον, έχει την ευαισθησία να καταλάβει τα μηνύματα που δίνει ο άλλος σου είπε μια φορά, σου είπε δύο, σου είπε τρεις, μη κάνεις ότι δεν καταλαβαίνεις, το πιάσες το μήνυμα, κάτι θέλει.

Να την πας μια βόλτα, κάτι θέλει να του μαγειρέψεις.

Θέλει να του μιλήσεις, κάπως να ανοιχτείς, κάτι να συζητήσετε, κάτι να σου ανοίξει την καρδιά και να στο πει. Μην κάνεις ότι δεν καταλαβαίνεις, τα μηνύματα τα πιάνεις. Αυτός είναι ο σκοπός του γάμου, ένας από τους σκοπούς, να αποκτήσουμε αυτή την ευαισθησία, να καταλάβουμε τον άνθρωπό μας.

Αυτή την κατανόηση, να φτάσουμε στην αγάπη, στην ενότητα, σε αυτό που λέμε είμαστε μαζί και προχωράμε μαζί προς το Θεό, προς την αγάπη, προς το άνοιγμα, ε, αυτά τα πράγματα. Εντάξει, τώρα από το ένα πήγα στο άλλο άσχετο, δεν ήταν ο σκοπός μου σήμερα να σου μιλήσω για το γάμο, ούτε για τη σχέση, αλλά έτσι κράτησέ το αυτό. Και θυμάμαι τον καημό ενός άντρα που μου έλεγε για τη γυναίκα του: «Μια καλή κουβέντα να μου πει», μου λέει.

Του λέω: «Τι ζητάς από τη γυναίκα σου επιτέλους;» «Τι ζητάω; Είναι απαράδεκτη, είναι έτσι...» Λέω, για να δω, θα έχει απαιτήσεις αυτός ο άντρας, από τη γυναίκα του, λέει: «Πες μου τι θέλεις από αυτή επιτέλους». Και μου λέει: «Μια γλυκιά κουβέντα. Μια καλή κουβέντα». Αυτό λέει, τι θέλεις; Ε, αυτό λέει, αλλά αυτό το απλό, μου λέει, δεν είναι απλό γιατί δεν το δίνει. Αυτό που εσύ λες ασήμαντο δεν μου το δίνει. Δεν είναι δύσκολο, αλλά είναι και δύσκολο πολύ. Δεν είναι δύσκολο να πεις τη λέξη, ας πούμε, «γλυκιά μου, σ' αγαπώ». Αλλά είναι και πάρα πολύ δύσκολο γιατί πώς να πεις τις λέξεις «σ' αγαπώ»; Δείχνει...

Δείχνει ακούμπημα, ότι ακουμπάς την ψυχή του άλλου. Προσεγγίζεις τον άλλον και δεν το έχουμε συνηθίσει πάντα. Δε θέλουμε να είμαστε έτσι, με συναισθήματα χαλαροί, ανθρώπινοι, καρδιακοί, με συντροφικότητα. Όχι, θέλουμε ένα ύφος, να κρατήσουμε απόσταση, να μην... Πώς λένε κάτι οι γυναίκες; «Μη μου πάρει τον αέρα». Εντάξει, να μη σου πάρει τον αέρα, κράτα λοιπόν εσύ τα ηνία της αλαζονίας σου και της υπερηφάνειας και να καμαρώνεις ότι κρατούσες τα ηνία της οικογένειας. Με τι τρόπο; Κυρίως εγωιστικό και έτσι με τσακωμούς και καυγάδες.

Άλλο να σου πω σήμερα, τι άλλο να σου πω; Να σου πω ότι θαυμάζω, θαυμάζω την ψυχή σου ώρες ώρες, βλέπω κάτι ανθρώπους πολύ ταπεινούς, πολύ ευγενικούς, πολύ ωραίους, πολύ υπομονετικούς. Άσχετα πράγματα τώρα μου έρχονται στο μυαλό.

Πήγα στο εξωτερικό μια φορά και γύρισα και θυμόμουν τις αναμνήσεις από εκεί. Με είχαν πάει σε ένα εστιατόριο να φάμε και καθόμουν στο τραπέζι και κάποια στιγμή κοίταζα τον κόσμο και έβλεπα ένα ζευγάρι που έβγαινε έξω και πώς ο άντρας άνοιγε το δρόμο στη γυναίκα του, πώς έκανε υπομονή, πώς το βλέμμα του ήταν σεμνό και τη γυναίκα του με αγάπη και αφοσίωση, και αυτό το πράγμα μέσα μου μίλησε, λέω: «Κοίτα ταπεινές ψυχές που βγαίνουν έξω, κάνουν μια βόλτα, διατηρούν μια σεμνότητα παρουσίας στην κοινωνία, έναν ταπεινό τρόπο και προστατεύουν τη σχέση τους». Αυτό δεν είναι αρετή; Αρετή είναι κι αυτό. Αγιότητα είναι πολλά πράγματα που δεν μας γεμίζουν το μάτι. Αγιότητα είναι η στάση σου μέσα στο μετρό, μέσα στον ηλεκτρικό, είναι το πώς στέκεσαι, το ήθος που έχει ο χαρακτήρας σου. Το ότι δεν ζητάς, ας πούμε, κάτι ενώ το θέλεις και λες: «Εντάξει τώρα, ας μην έχω απαιτήσεις εγωιστικές». Αγιότητα είναι και το άλλο, να πεις: «Μου δίνεις λίγο κάτι από αυτό που θέλω;» Και η απλότητα είναι η αγιότητα, και η διάκριση είναι η αγιότητα, και η σεμνότητα, και το θάρρος, όλα, όλα είναι αγιότητα, αλλά εξαρτάται πώς θα κάνει κανείς, με τι διάθεση ψυχής κινείται.

Εντάξει, είδες, πέρασε λίγη ώρα και λέμε μερικά πράγματα. Είσαι όπως ήσουν στην αρχή; Αυτό που σε καίει στην αρχή, που σε έκαιγε, σε καίει ακόμα τόσο πολύ έντονα;

Εδώ κοιτάω, έχω μια γλάστρα εδώ κοντά που κάνω την εκπομπή και έλειπα ένα ταξίδι και είναι από αυτά τα πράσινα φύλλα που κρέμονται προς τα κάτω, που μεγαλώνει αλλά πάει προς τα κάτω και απλώνει, δεν είναι τηλέγραφος, είναι άλλο, πράσινο και κιτρινοπράσινα φύλλα. Χρόνια μου το έχουν χαρίσει αυτό σε μια γιορτή μου και δεν χαλάει ποτέ, μόνο τέτοια λουλούδια μπορώ να κρατήσω. Γιατί επειδή λείπω συχνά για ομιλίες, για εκπομπές, για ταξίδια, τα παντζούρια είναι κλειστά, σκοτάδι στο σπίτι και αυτά μαραίνονται. Ενώ αυτό το πράσινο το έχω σε ένα μπαλκονάκι, παίρνει λίγο φως και κρατιέται. Έλειπα λοιπόν ένα ταξίδι μια φορά για αρκετές μέρες και είχε μαραζώσει το καημένο και μου μίλαγε μόνο του με τον τρόπο του. Όταν βλέπεις ένα μαραζωμένο

Γλαστράκι, να κρέμονται τα φύλλα κάτω, είναι σαν να σου λέει «Λυπήσου με. Βρε αφεντικό, λυπήσου με. Εσύ είσαι για μένα ο Θεός μου, αν δεν μου ρίξεις νερό κι εσύ, πάει, εγώ μαράθηκα». Και πήρα μια κανατούλα, του έριξα νερό και μετά μ' αρέσει που την άλλη μέρα πάω και το κοιτάω και βλέπω που είχε βγάλει, τα φύλλα του πάλι φούντωσαν, δυνάμωσαν. Και στάθηκε πάλι έτσι όρθιο, έφυγε το μαράζωμα. Έτσι φεύγει και σε εμάς το μαράζι που μαραζώνεις μερικές φορές. Μια καλή κουβέντα να σου πει κανείς, ανθίζει η ψυχή, το χαμόγελο, αλλάζεις αμέσως, όλα αλλάζουν, γίνεσαι χαρούμενος, γίνεσαι ευτυχισμένος. Ένας να σε τσακίσει, ένας να σου πει κακιά κουβέντα, ένας να σε προσβάλει, είναι ικανό αυτό να σε διαλύσει. Ε, λογισμοί είναι κι αυτά. Θα περάσουν.

Λένε οι άνθρωποι, εκατό άνθρωποι σε αγαπούν, ένας να σε βρίσει, νιώθεις χάλια. Εγώ έτσι είμαι, πολύ δύσκολα. Να αγαπήσω τον άνθρωπο που πάει να μου κάνει μια αυστηρή κριτική, να μου πει κάτι παράξενο, δύσκολο αυτό το πράγμα, να το παραδεχτώ. Να πω «Ναι, έχει, τι, έχει δίκιο, σκέψου το, πρέπει να διορθώσεις αυτό, δεν το κάνεις καλά, εδώ δεν πατάς σωστά, δεν είσαι σωστός, δέξου το αυτό». Και ύστερα μην θες μόνο να ακούς επαίνους, υπάρχουν άνθρωποι που σε επαινούν, που σε ενθαρρύνουν, που σε τονώνουν, υπάρχουν και άνθρωποι που θα σου πούνε πιο αυστηρά κάτι. Γιατί η διάθεσή σου να αλλάζει τόσο εύκολα και να καταρρέεις επειδή κάποιος σου κάνει παρατήρηση; Ψάξε, έχει δίκιο, κράτα το. Έχει άδικο, προσπέρασέ το και πες «Εντάξει, ο άνθρωπος».

Έτσι πιστεύει για μένα, τι να κάνουμε τώρα; Πρέπει με το ζόρι να με καταλάβει όλος ο κόσμος; Πρέπει όλοι να νιώθουν ότι τα κίνητρά μου είναι τέλεια; Εντάξει, ο άλλος δεν θέλει να το νιώσει ή δεν μπορεί να το νιώσει. Δικαίωμά του είναι. Είναι θέμα δηλαδή δικής μας τοποθέτησης, να μην βασανιζόμαστε για το τι λένε για μας, πώς νιώθουν για μας.

Εεε...

Είσαι αυτό που είσαι εσύ μέσα. Τι θα πει τώρα, τι θα πω εγώ και τι θα πει ο άλλος; Εγώ μπορώ να σου πω ότι είσαι ο πιο σπουδαίος άνθρωπος και εσύ ξέρεις ότι δεν είσαι. Και εγώ μπορώ να σου πω ότι είσαι ένας αποτυχημένος άνθρωπος, ένας χαρακτήρας δράμα, απαίσιος, και εσύ μέσα σου να νιώθεις το Χριστό να σου χαμογελάει και να σου λέει «Εσύ ακολούθησέ με, παιδάκι μου, άσ' τους άλλους, ακολούθησέ με, εγώ σε αγαπάω. Σου είπε ο τάδε ότι δεν σε εκτιμά; Ας το είπε».

Πειράζει; Εξήγησέ το αν μπορείς, αν δεν μπορείς προσπέρασέ το και ζήσε την ευτυχία σου. Αλλά μέσα σου είναι το παιχνίδι, μέσα σου είναι η μάχη, μέσα σου είναι ο στίβος. Εσύ τι κάνεις, εσύ πώς νιώθεις, όχι τι θα πουν οι άλλοι. Το καταλαβαίνεις αυτό; Τι θα μου πεις εσύ, τι θα σου πω εγώ; Θα ακούσω τα λάθη μου, αλλά δεν θα αρρωστήσω κιόλας, γιατί βέβαια έχει σημασία το πώς σε διορθώνει ο άλλος. Και αυτό, ναι, μου το είπες, «Ξέρεις, και εγώ», μου λέει, «κάποιοι θέλουν να μου κάνουν παρατηρήσεις, αλλά να μου τις κάνουν και με καλό τρόπο. Δεν αντέχω την προσβολή που εξευτελίζει γιατί βλέπω ότι ο άλλος με μειώνει, έχει σκοπό να με ταπεινώσει».

Ε, ναι, αυτό που λες είναι το ιδανικό. Να σου κάνει ο άλλος μια ωραία παρατήρηση. Αλλά μπορεί ο καθένας να σε καταλάβει ότι θες με το μαλακό; Θες το φάρμακο να σου το δώσει σε σιρόπι. Δεν το καταλαβαίνει και παίρνει ο άλλος μια ένεση, σε τρυπάει και σου λέει: «Για το καλό σου στο λέω». Ναι, αλλά πήδηξα πάνω από τον πόνο. Δεν αντέχω. Πες το πιο καλά αυτό που θες να πεις. Δεν μπορείς να πεις στον άλλο ωμές κουβέντες προσβλητικές. Μίλα με αγάπη, μίλα με σεβασμό, μπες λίγο στη θέση του.

Το έλεγε στο Γεροντικό, όποιος λέει καταλάβει την ψυχή του άλλου και του κάνει πράγματα που δεν τον πληγώσουν, δεν τον πονέσουν, δεν τον προσβάλλουν, αυτός λέει έχει βρει το δρόμο για τη σωτηρία. Αγάπη, να αγαπάμε. Που έλεγε κάποιος εκεί στα Ιεροσόλυμα, ένας από τους φύλακες του Παναγίου Τάφου, έλεγε αυτό το ρητό συνέχεια: «Αγαπάτε, συγχωράτε, αγαπάτε, συγχωράτε». Και κάποιοι το κρατούσαν σαν σλόγκαν επειδή ήταν...

Ήταν εύκολο να το θυμούνται, κάποιοι γελούσαν λίγο, τους φαινόταν αστείο, αλλά για κράτα το στο μυαλό σου: «Αγαπάτε, συγχωράτε».

Συγχώρεση, τίποτα άλλο. Να αγαπάς και να συγχωράς. Και περνάει η ζωή. Για περνάν τα χρόνια. Αγαπάτε, συγχωράτε. Αγαπάω και χωράω τον άλλον μέσα μου. Αυτό θα πει συγχωράω. Σε χωράω. Εντάξει, είσαι αυτός που είσαι. Τι να κάνουμε; Άνθρωπος είσαι κι εσύ, έτσι είσαι. Εγώ έτσι είμαι. Παλιάνθρωπος εγώ, άγγελος εσύ, ο άλλος έτσι, ο άλλος αλλιώς. Αγαπάτε, συγχωράτε. Ο ένας να καταλαβαίνει τον άλλον. Ο ένας να παίρνει κουράγιο από τον άλλον. Ο ένας, οι δυνατοί να σκεπάζουν τους αδύνατους. Να σηκώνουν τα βάρη των αδυνάτων και να προχωράμε στη ζωή.

Τι άλλο θέλεις να σου πω σήμερα, που σε βλέπω έτσι μερικές φορές μέσα στην αγωνία τι θα γίνει για το μέλλον σου; Σε προσβάλλουν και τόσες φορές οι δικοί σου. Η μάνα σου την άλλη φορά σου είχε μιλήσει με τέτοιο προσβλητικό τρόπο. Τι γίνεται, ρε παιδί μου, οι άνθρωποι που μας αγαπάνε τόσο πολύ, μας μιλάνε ώρες ώρες τόσο πολύ σκληρά; Και σήκωσε και χέρι, και μάλιστα μιλάμε για μια ηλικία μεγάλη. Εσύ δηλαδή είσαι μεγάλη και η μάνα σου ακόμα πιο μεγάλη. Δεν μιλάμε για ένα παιδάκι 10 χρονών που του δίνεις ένα σκαμπίλι, ας πούμε, μία φορά στο τόσο για κάποιο λόγο, αλλά δεν το περίμενες. Πληγώθηκες, αρρώστησες και το εντυπωσιακό είναι αυτό που είπες, ότι τσακώθηκες μετά και όταν τσακώθηκες, την άλλη μέρα κάποια συμπτώματα που είχες από αρρώστια και κάτι πόνοι και κάτι αυτά στο σώμα σου έγιναν...

Πολύ καλύτερα. Ανακουφίστηκες. Ξέρεις γιατί; Έτσι το σκέφτηκα. Διότι το να βράζεις στο ζουμί σου και να μην μιλάς και να κάθεσαι έτσι στη μοναξιά σου και στον πόνο σου είναι χειρότερο μερικές φορές, γιατί αυτό δημιουργεί σωματοποίηση του ψυχικού άγχους και του ψυχικού πόνου. Όταν δηλαδή τα βάσανά σου τα κρατάς και βράζεις μέσα σου, αυτό σου βγαίνει στο σώμα. Σε αρρώστια, σε κάτι ημικρανίες, σε κάτι πόνους στον αυχένα, σε κάτι εξανθήματα, σε κάτι κοκκινίλες. Όλα αυτά δεν είναι πάντοτε λόγω αλλεργίας στα αμύγδαλα και στα φουντούκια και στα θαλασσινά και ό,τι έχει ο καθένας. Όχι, πολλές φορές είναι επειδή η ψυχή πιέζεται, σφίγγεται, δεν μιλάει.

Δεν μιλάει και σκάει. Και αυτή η έκρηξη που γίνεται της ψυχής βγαίνει στο σώμα. Και να εδώ μια κοκκινίλα από το πουθενά. Και να σκάνε τα δάχτυλα. Το πάθαινα αυτό παλιά όταν είχα πολύ άγχος για εξετάσεις, για μια παρουσίαση, για μια ομιλία που είχα άγχος να ετοιμαστώ. Ξαφνικά τα δάχτυλά μου, ο δείκτης, πώς λέει το άλλο, ο αντίχειρας, ανοίγανε σαν μια σχισμή και έβλεπες μέσα ότι ξαναμάτωνε ή δεν μάτωνε, αλλά άνοιγε το δάχτυλο. Ήταν απ' την ένταση. Μου βγαίνει αυτό το πράγμα. Μετά όταν περνάς περιόδους ηρεμίας, με το καλοκαίρι, τον Ιούλιο, τον Αύγουστο που πας λίγο διακοπές, χαλαρώνεις, τίποτα. Το σώμα καλά, το δέρμα ήσυχο. Έτσι κι εσύ. Επειδή...

Την ένταση την κρατούσες μέσα σου, σου βγαίνει. Την ημέρα που τσακώθηκες όμως και βριστήκατε και φωνάξατε και πήγε να σε χτυπήσει και αμύνθηκες και την έσπρωξες και έκανες, δεν σου λέω ότι ήταν η τέλεια συμπεριφορά. Αλλά υπάρχει μέσα μια λέξη κλειδί, ότι εκτονώθηκες. Αυτό που είχες το είπες, το έβγαλες, εξομολογήθηκες, να σου το πω έτσι. Δεν εξομολογήθηκες στο Θεό με την έννοια του μυστηρίου, που πάμε και εξομολογούμαστε, αλλά ομολόγησες και είπες «Παράτα με, σε βαρέθηκα, έχω σκάσει εδώ μέσα, δεν σε μπορώ». Αυτό το πράγμα, όσο κακό κι αν ακούγεται, κρύβει κάτι πολύ υγιές, ότι είναι ένα αληθινό κομμάτι της ψυχής σου και εκείνη την ώρα γίνεσαι άνθρωπος αληθινός, παρόλη...

Παρόλη την πτωτικότητά σου, την αμαρτωλότητα, την χοϊκότητα. Χοϊκότητα, οτιδήποτε αρνητικό έχεις εκείνη την ώρα. Το καλό είναι ότι βγάζεις κάτι αληθινό προς τον άλλον και του λες «Κοίτα να δεις, εγώ τώρα έχω νεύρα, εντάξει, και δεν μπορώ, όλη την ώρα ζούμε μαζί και δεν μπορώ να είμαι σε αυτό το κλίμα της καταπίεσης, να σκάω και να μην μιλάω». Και...

Ξαφνικά μίλησες και τσακώθηκες και σου είπε και είπες και γίνανε μεταξύ σας τέτοιες αλληλεπιδράσεις και την άλλη μέρα μου λες το σώμα σου καλύτερο, τα εξανθήματα έπεσαν.

Ο πόνος πέρασε γιατί αυτή η δύναμη βγήκε, αυτή η ενέργεια της έντασης και του καυγά και του δηλητήριου που έμπαινε μέσα σου, γιατί ήταν ένα δηλητήριο αυτό, το έβγαλες. Αυτά είναι τα καλά των σχέσεων. Μας βοηθούν να δούμε τι κουβαλάμε, μας βοηθούν να βγάλουμε και να εμέσουμε, δηλαδή να κάνουμε εμετό αυτά που έχουμε και πρέπει να γίνεται αυτό.

Σε ένα ωραίο κλίμα, όσο γίνεται ωραίο, αλλά ωραίο δεν θα πει ωραιοποιημένο, δηλαδή όλη την ώρα γλύκες και καλοσύνες. Γιατί όταν μαζεύω μέσα μου θυμό που ποτέ δεν το λέω, οργή, μίσος, αντιπάθεια, ζήλια και όλα αυτά ποτέ μα ποτέ δεν τα λέω, δεν τα ανακοινώνω, δεν τα μοιράζομαι, δεν τα συζητάω, αυτά μέσα μου δουλεύουν και κάνουν καταστάσεις, πράγματα, δημιουργούν προβλήματα.

Σου λέω ότι μάθε να μιλάς, μάθε να τσακώνεσαι δημιουργικά. Υπάρχουν δημιουργικοί καβγάδες που μετά στο τέλος λες συγγνώμη και μετά στο τέλος αγκαλιάζεσαι και μετά στο τέλος κλείνεσαι στο δωμάτιό σου για κανένα δυο ώρες, αλλά μετά βγαίνεις πάλι και τρώτε και λες «Έλα τώρα να φάμε, μαζί θα φάμε, όχι, δεν θα φύγεις, δεν θα χωρίσουμε, αυτή είναι η ζωή, έτσι είμαστε. Θα λέμε και θα παλεύουμε και θα μ' αγαπάς στο τέλος παρόλο που θα δεις κομμάτια μου άσχημα, μελανά, σκοτεινά. Γιατί αυτός ο άνθρωπος είμαι. Τι θέλεις, να φαντάζεσαι ότι έχεις γνωρίσει κάποιον άλλον; Δεν θες την αλήθεια; Αυτός είμαι και εσύ αυτή είσαι. Πρέπει να μείνουμε μαζί και να αγαπήσω αυτό το κομμάτι σου, το οποίο θα το θεραπεύσουμε σιγά σιγά». Οπότε μην τσακώνεστε, μην φοβάστε το τσακ...

Τσακωμό και μην πληγώνεσαι εκεί πάρα πολύ. Και όταν μια πόρτα κλείνει, αυτή είναι η γνώμη μου, όταν μια πόρτα κλείνει, εντάξει, μη τη σπάς κιόλας για να μπεις μέσα εκεί, άλλαξε. Το ζόρι δεν γίνεται. Ο άλλος ούτε να σε αγαπήσει, ούτε να σε δεχτεί, ούτε να σου μιλήσει, ούτε να σε εκτιμήσει, ούτε να σου πει μπράβο. Δεν θέλει, δεν μπορεί, δεν το νιώθει, δεν του βγαίνει. Να είσαι καλά. Να είσαι καλά, το να είσαι καλά όχι περιφρόνηση, να είσαι καλά. Έτσι ο Θεός κάτι καλό ξέρει μέσα από αυτό να βγάλει. Το πιστεύεις αυτό, ότι ο Θεός σ' αγαπάει; Το πιστεύεις ότι σ' αγαπάει; Μεγάλη υπόθεση να νιώθεις ότι σ' αγαπάει ο Θεός, ότι σε κρατάει στα χέρια του, σ' αγαπάει, σε φροντίζει, σε έχει πολύ πολύ πολύ μέσα του ο Θεός, πολύ ψηλά, πολύ φροντίδα, πολύ νοιάξιμο ο Θεός.

Οπότε, δεν σ' αγαπούν οι άλλοι, σ' αγαπάει ο Θεός. Δεν σ' αγαπούν οι άλλοι, να σου πω κάτι, αγάπα εσύ τον εαυτό σου. Τι θα πει αγάπα τον εαυτό σου; Εκτίμησέ τον, αυτό εννοώ, σεβάσου τον, δείξ' του ότι αξίζει για τα δικά σου τουλάχιστον μάτια.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν μας αγαπούν οι άλλοι. Το πρόβλημα είναι ότι εμείς οι ίδιοι δεν αγαπάμε τον εαυτό μας και τον έχουμε σαν σκουπίδι. Λέμε «Τι άχρηστος που είμαι, τι ανίκανος που είμαι, τι παράξενος που είμαι». Εντάξει, αυτές είναι πληγές μου, αυτά είναι εξανθήματα, προβλήματα. Δεν είμαι αυτός όμως. Έχω και άλλα πράγματα τα οποία... Αγάπα τον εαυτό σου. Νιώσε πόσο σ' αγαπάει ο Θεός. Υπάρχει καλή αγάπη του εαυτού. Όχι έπαρση.

Ευχαριστώ. Όχι συγκριτικά με άλλους ότι είσαι ο καλύτερος και η καλύτερη, αυτό δεν εννοώ, έτσι. Αγάπα τον εαυτό σου θα πει, νιώσε ωραία, νιώσε ωραία με σένα.

Ωραία με αυτό που είσαι εσύ και οι άλλοι ας μην το καταλάβουν ποτέ. Κοίτα τον εαυτό σου στον καθρέφτη, δες αυτά που δεν σ' αρέσουν και πες «Τι όμως; Δεν είμαι όμορφη, δεν είμαι όμορφος, ναι, δεν είμαι για εξώφυλλα, δεν είμαι για να με θαυμάσουν, να περάσω από τον δρόμο και να πούνε όλοι “Πω πω, τι ωραίος άνθρωπος, τι ωραίο πρόσωπο”. Δεν είμαι έτσι, αλλά αγαπάω παρόλα αυτά πολύ τον εαυτό μου».

Μ' αγαπάει ο Θεός μου, γιατί έχω αξία, γιατί δεν είναι αυτό η ύπαρξή μου. Αυτή η ρυτίδα που μπήκε εκεί, που βγήκε εκεί, αυτά τα μάτια που δεν μ' αρέσουν, αυτή η μύτη που είναι τρυπάει μπιφτέκι, που μου λένε οι άλλοι, «Τι μύτη είναι αυτή που έχω;» και έχω τρελαθεί, θα αυτοκτονήσω. Σας λέω, για τη μύτη σου θα αυτοκτονήσεις; Γιατί δεν είσαι η μύτη σου. Έχεις μια μύτη αλλά δεν είσαι η μύτη.

Καταλαβαίνεις; Έχω ένα αυτοκίνητο αλλά δεν είμαι το αυτοκίνητο. Έχω το αυτοκίνητό μου παρκαρισμένο αλλά δεν είμαι εγώ το αυτοκίνητό μου. Είναι κάτι δικό μου αλλά δεν είμαι το αυτοκίνητο. Αν το αυτοκίνητό μου λοιπόν αύριο τρακάρει, χτυπήσει, πάθει κάτι, δεν σημαίνει ότι εγώ ο ίδιος έχω καταρρεύσει και διαλύθηκα. Εκτός κι αν, εδώ είναι το θέμα, εκτός κι αν έχω ταυτίσει...

Την αξία μου, την προσωπικότητά μου, την ψυχή μου με το αυτοκίνητό μου. Εκεί ξεκινούν τα προβλήματα. Αν εσύ νιώθεις λοιπόν ότι η ομορφιά σου είναι τα κομμάτια του σώματός σου, ότι η αξία σου είναι αυτή, η ψυχή σου είναι εκεί, ε, τότε θα υποφέρεις, τότε δεν θα μπορείς ποτέ. Ούτε στο Skype, λέει, δεν μπορούν να μιλήσουν κάποιοι αν δεν φτιαχτούν. Μιλάνε στο Skype και φτιάχνονται και περιποιούνται, χτενίζονται, βάφονται, ντύνονται τα καλά τους, γιατί λέει θα με δουν κάποιοι.

Ναι, αλλά δεν είναι αυτό που ο άλλος θα δει στο Skype και σε κάθε ομιλία. Είναι αυτό που θα ακούσει. Η ποιότητα της ψυχής σου, τι θα βγάλεις εκεί που θα κουβεντιάσεις. Το μεγαλύτερο πρόβλημά σου και το πρόβλημά μου, το μεγαλύτερο, είναι αυτό: να νιώσουμε αγαπημένοι του Θεού. Μεγάλη κουβέντα. Να νιώσουμε αγαπημένοι του Θεού. Το είχα νιώσει μια φορά αυτό, ότι είμαι αγαπημένος του Θεού, όταν είχα γυρίσει από την Αμερική από ένα ταξίδι και πάθαινα το jet lag, που εμένα με κρατάει πολλές μέρες, περίπου 20 μέρες. Δηλαδή όλη νύχτα είμαι άυπνος και όλη τη μέρα είμαι ζαβλακωμένος, κοιμάμαι, ξεχνάω, δεν μπορώ να συνέλθω εύκολα με τη διαφορά των 7-8 ωρών. Αυτό θα πει jet lag, αν δεν το ξέρεις. Δηλαδή το βράδυ, επειδή έχεις συνηθίσει άλλο ωράριο εκεί στο εξωτερικό...

Δεν προσαρμόζεσαι αμέσως στο τοπικό, το ελληνικό το ωράριο και έχεις προβλήματα. Ξυπνάω λοιπόν μια φορά, ξύπνησα από τις 3 το βράδυ, κοιμήθηκα μία, ξύπνησα τρεις και ήμουν άυπνος. Όλη νύχτα, μέχρι το πρωί και όλη την ημέρα. Και έβαλα κάτι ακουστικά να ακούσω το σταθμό. Και ήταν κάποιος που διάβαζε πολύ γλυκά κάποια κομμάτια από το Γεροντικό. Και κάτι με έπιασε εκεί. Και τώρα τέσσερις ώρες το βράδυ, να ακούς μέσα στο απόλυτο σκοτάδι του σπιτιού, απόλυτο σκοτάδι της γειτονιάς και απόλυτο σκοτάδι, ας πούμε, νιώθεις ότι παντού υπάρχει μια ηρεμία. Λίγοι δουλεύουν αυτή την ώρα, κυρίως νοσοκομεία και κάποιοι που έχουν επείγουσες δουλειές. Και άκουγα και ένιωσα αυτό το πράγμα μέσα από τη γλύκα του Γεροντικού, που βγάζει μια καλοσύνη, μια αφάνεια, μια απλότητα, μια ησυχία.

Ιστοριούλες που δεν λένε τίποτα wow, που λένε τα παιδιά, δηλαδή να πεις στο τέλος «Πω πω, τρελάθηκα, τι ήταν αυτό». Απλά λογάκια, με πολύ απαλές δόσεις θεϊκής αγάπης. Και κάπου το ένιωσα αυτό μέσα μου. Και μέσα στο jet lag που καθόμουν άυπνος, και λέω «Θεέ μου, τι ωραίο πράγμα που είναι». Το νιώθεις, νιώθεις απίστευτο πλούτο εκείνη την ώρα όταν καταλάβεις ότι σε αγαπάει ο Θεός. Νιώθεις πάμπλουτος άνθρωπος. Δεύτερο, δεν θέλεις τίποτα. Δεν θες τίποτα. Δεν σου λείπει τίποτα. Ούτε να κοιμηθείς. Δεν σου λείπει δηλαδή, δεν έχεις νεύρα που δεν κοιμάσαι, «Γιατί να μην μπορώ;» Παραδίνεσαι. Αφήνεσαι. Νιώθεις ευτυχία. Νιώθεις μεγάλη κατανόηση για όλο τον κόσμο, ότι όλοι έχουν δίκιο.

Το πράγμα, όταν σε αγγίξει αυτή η αίσθηση της αγάπης του Θεού και νιώθεις αγαπημένος εσύ, μετά δεν σε επηρεάζει και τίποτα από γύρω σου. Και το αντίθετο, όταν βλέπεις ότι όλα σε ενοχλούν γύρω σου, η αιτία δεν είναι ότι είσαι κακός και παλιάνθρωπος, είναι αυτό: δεν έχεις νιώσει το χάδι, το άγγιγμα που θα κλείσει το στόμα από την γκρίνια, θα το κλείσει. Αν μας αγγίξει ο Θεός, το στόμα μας βουλώνει ως προς την γκρίνια, τα παράπονα, το ανικανοποίητο και μόνο μια γλυκύτητα βγαίνει και λέμε «Τι ωραία, Θεέ μου, πω πω, πολύ σε ευχαριστώ, τι ωραίο πράγμα είναι αυτό, εμένα να με αγαπάς, αξίζω τόσο πολύ για σένα, τόσο ψηλά με ανεβάζεις» και νιώθεις ότι ανεβαίνεις πάρα πολύ ψηλά αλλά όχι ως...

Που είπα πριν, ότι είσαι ο καλύτερος από άλλους. Όχι, όχι, δεν υπάρχει καμία σύγκριση εκείνη την ώρα. Δεν είναι θέμα σύγκρισης, ανωτερότητας. Είναι το μεγαλείο, είναι η λαμπρότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, της ψυχής. Να νιώσεις αυτή την οικειότητα με το Θεό. Αυτό που λέει «Μείνατε εν εμοί, καγώ εν υμίν». Εγώ είμαι στον Πατέρα μου, εγώ και ο Πατέρας μου είμαστε ένα και όποιος με αγαπάει θα κάνει αυτά που λέω και θα έρθουμε να κατοικήσουμε μέσα του ο Πατέρας, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα και θα κάνουμε μια σκηνή, μια κατασκήνωση, μια κατοικία, μια ζεστή φωλιά μέσα στην καρδιά σου...

Στην καρδιά μου και στην καρδιά όλου του κόσμου. Αυτό το πράγμα είναι το μεγαλύτερο πρόβλημά μας τελικά και η μεγαλύτερη έλλειψή μας. Δεν νιώθουμε την αγάπη του Θεού σε εμάς. Διαβάζουμε, διαβάζουμε, μιλάμε αλλά δεν λιώνουμε σαν το παγωτό αυτό. Αυτό. Δεν λιώνουμε από ευτυχία, δεν λιώνουμε σαν τον πάγο μπροστά στον ήλιο που χωρίς να κάνει κάτι λιώνει, λιώνει το νερό επειδή οι θερμές ακτίνες λιώνουν το νερό, τον πάγο και το κάνουν νερό. Όταν νιώσουμε αυτό, θα γυρίσει ο άντρας σου με νεύρα. Αλλά αν είσαι σε μια τέτοια δυνατή ένεση, σου έχει γίνει αυτή η μετάγγιση της θεϊκής αγάπης μέσα στη μέρα, θα ακούς τα νεύρα του, τις παλαβομάρες του, τις παραξενιές του, τις απαιτήσεις του, τη σκληρότητά του, ό,τι θες πες, ό,τι έχει ο άντρας σου, ότι έχεις τον πιο παράξενο άντρα...

Που δεν είσαι καθόλου παράξενο, αλλά αν εσύ είσαι μέσα στην αγάπη του Χριστού, ότι είσαι αγαπημένη του Θεού, θα τον δεις με τόση αγάπη, με τόση συμπάθεια, με τόση κατανόηση, θα τον σκεπάσει η δική σου μεγαλύτερη αυτή ένταση. Εσύ δηλαδή έχεις ένα μεγάλο κύκλο, αυτός έχει ένα μικρό κυκλάκι. Ποιος κύκλος θα καλύψει τον άλλον; Ο μεγάλος. Ο μεγάλος μπαίνει και σκεπάζει τον μικρό. Αυτή είναι η διαφορά. Να νιώσεις μέσα σου ένα κύμα τέτοιο που να καλύψει τους μικρούς κυματισμούς ή τους μεγάλους των άλλων που...

Έρχονται να σε πνίξουν και να πεις «Όχι, δεν θα με πνίξετε, γιατί δεν μπορείτε», να το προσπεράσετε και να το... Είναι πιο μεγάλο, πιο δυνατό, πιο σαρωτικό.

Θαύματα είναι αυτά. Αυτά, όπως καταλαβαίνεις, είναι το θαύμα της πνευματικής ζωής και της αγιότητας που αν το ζήσει κανείς κάπως, κάτι θα νιώσει από όλα αυτά, θα το νιώσει. Όπως λέει ο πατήρ Πορφύριος, ένιωθε το Θεό, περπάταγε μια φορά σε ένα χωράφι, ζούσε...

Ζούσε μια κατάσταση αυτός, αυτό που είπα τώρα, ότι ένιωθε πως τον αγαπάει ο Θεός και ήταν πολύ ευτυχισμένος. Όλα τα άλλα που σε απασχολούν είναι βλακείες, εγώ σου το λέω τώρα. Όλα τα άλλα που σε απασχολούν σήμερα είναι ανοησίες. Τίποτα δεν έχεις. Έχεις προβλήματα, ναι, αλλά τίποτα δεν είναι άξιο να σε κάνει τόσο ερείπιο που έχεις γίνει. Εσύ τα κάνεις αυτά, τα μεγαλοποιείς και τους δίνεις τόση μεγάλη αξία. Είσαι πολύ καλά. Το μόνο σου πρόβλημα είναι αυτό. Δεν έχεις νιώσει την αγάπη του Θεού. Τίποτα άλλο.

Θα μου πεις τώρα, ξέρω ότι είσαι άνεργος, θα πεις ότι έχεις αρρώστιες, ότι έχεις προβλήματα, το καταλαβαίνω, έχεις δίκιο σε αυτό, αλλά φέρε στο νου αυτό που σου λέω. Ξέχασα τον πατέρα Πορφύριο. Βασίλη, Βασίλη, τι κάνεις τόση ώρα; Τόσο καλός που είσαι, ήσυχος, ταπεινός. Ακούς, μιλάς βέβαια. Ξέρω ότι μιλάς και είσαι μέσα σου, συζητάς. Βάλε τη μουσική, το μουσικό σου ωραίο διάλειμμα. Το 4118602 και 4118640 είναι το τηλέφωνο του σταθμού. Το email το λέω απλώς και μόνο για να γράψετε μια, μια κουβέντα. Μην περιμένεις απάντηση από τα email, έτσι; Έτσι, άμα θέλεις μην γράφεις, αλλά μην γράφεις νομίζοντας ότι θα σου λύσουμε τα προβλήματα της ζωής γραπτώς. Δεν λύνονται τα προβλήματα μέσα από email. Αν δεν θες ούτε και να γράψεις, μια προσευχή κάνε και θα τη στείλει ο Θεός εκεί που πρέπει. Αλλά είναι μια επικοινωνία. Σε ευχαριστώ πολύ και για τα βιβλία που προμηθεύεσαι, τα δύο βιβλία που βγάλαμε, το «Αγάπη για Πάντα» και το «Δυνάμωσε την Ψυχή Σου». Προσωπικό...

Πιστεύω να τα έχεις προμηθευτεί και το λέω γιατί τα χρήματα πηγαίνουν για ιερό σκοπό, γι' αυτό το προωθώ και το διαφημίζω. Δεν είναι για μένα, είναι για ένα ναό της Παναγίας μας και σε ευχαριστώ λοιπόν, λέω, για τα καλά σου λόγια, για την αγάπη σου, για την καλοσύνη σου και θα σου πω σε λίγο αυτό που ήθελα για τον πατέρα Πορφύριο, ναι.

Της επιλογής, είσαι φοβερός. Ευχαριστώ πάρα πολύ. Πώς τα καταφέρνεις και η μουσική σου κάτι κάνει μέσα στην ψυχή μου. Πολλά τα μηνύματα που έρχονται και για τη μουσική του Βασίλη Χατζηνικολάου, η οποία δένει και είναι κάτι που εγώ το θέλω και μου αρέσει.

Λοιπόν, ότι το πρόβλημά σου το καταλαβαίνω, αλλά σκέψου αυτό που σου είπα πριν, δηλαδή αν εκεί που είσαι τώρα στο κρεβάτι του πόνου, και το έχεις αισθανθεί κι εσύ αυτό, μην λες τώρα ότι δεν τα καταλαβαίνεις αυτά που λέω και ότι είναι παράλογα, γιατί τα έχεις νιώσει. Έχουν έρθει στιγμές και στη δική σου τη ζωή, τη δύσκολη, τη βασανισμένη, την ταλαιπωρημένη, που κι εσύ ο ίδιος και η ίδια, τώρα αντιδράς λίγο, έχεις αισθανθεί έστω για λίγα κλάσματα τη χάρη του Θεού. Έχεις αισθανθεί τον Χριστό, τον Κύριο, τον Ιησού Χριστό να μπαίνει στην ψυχή σου και να σε παρηγορεί και να σου παίρνει κάθε έννοια και σκέψη και πόνο και λογισμό δυσάρεστο και θλιβερό μέσα στον πόνο σου. Και εκεί λες «Ωπ, τι γίνεται εδώ πέρα;»

Σωληνάκια που έχω δίπλα μου, ο πυρετός, ο καρκίνος, χημειοθεραπείες, τι γίνεται; Δεν είμαι άρρωστος; Είσαι άρρωστη, ναι. Έγινα καλά; Δεν έγινες καλά, σωματικά δεν έγινες ακόμα καλά, αλλά ψυχικά έχεις μέσα σου ένα κομμάτι, έχεις μέσα σου έναν κήπο, ένα σημείο στο οποίο φανερώνεται ο Θεός και εκεί δεν υπάρχει πρόβλημα, σε αυτό το σημείο, σε αυτό τον πυρήνα της υπάρξεώς σου. Και όταν αυτός ο πυρήνας της υπάρξεώς σου φανερωθεί και εκδηλωθεί και το νιώσεις αυτό και εσύ λίγο συνειδητότερα και το καταλάβεις, λες «Τι είναι τώρα εδώ πέρα;» Είναι ο χώρος της απουσίας των προβλημάτων, είναι ο χώρος που υπάρχει το Άγιο Βάπτισμα, η Χάρη του Βαπτίσματος, το Άγιο Χρίσμα...

Αγία Τριάδα, ο Θεός μας, η αγάπη του, η ενέργειά του, η παρουσία του και δεν υπάρχει πρόβλημα εκεί πέρα. Μετά φεύγει αυτό και πάλι αρχίζεις και πονάς και σφαδάζεις και νευριάζεις και βρίζεις και τα βάζεις με τους γιατρούς, με το Θεό, με το Θεό που πριν λίγο τον ένιωσες. Μην ανησυχείς, άνθρωπος είσαι και εγώ έτσι είμαι. Ευχαριστώ, γλυκαίνομαι, ναι, όλα καλά, τι καλός που είσαι Θεέ μου και μετά από λίγη ώρα, μα γιατί τα κάνεις έτσι Θεέ μου, τι Θεός είσαι εσύ; Τι γίνεται, δηλαδή είμαστε ψυχοπαθείς όλοι; Είμαστε, κάτι έχουμε, δεν είμαστε στα καλά μας; Αγαπάμε και τα βάζουμε με αυτόν που αγαπάμε και μισούμε αυτόν που αγαπάμε. Άλλες ώρες τον μισούμε και του φωνάζουμε και τσακωνόμαστε και άλλες ώρες τον αγαπάμε.

Λοιπόν ο πατήρ Πορφύριος είχε νιώσει το Θεό πολύ έντονα και περπάταγε στο δρόμο σε ένα χωράφι που ήταν εκεί πέρα δάσος ευτυχισμένος. Δεν πήρε είδηση ότι βγήκε ένα λυκόσκυλο, τσοπανόσκυλο μάλλον, και πηδάει πάνω του με ένα ύψος τεράστιο, άπλωσε τα πόδια του και αυτά και πέφτει πάνω στους ώμους του πατρός Πορφυρίου και γύρισε αυτός σε μια κατάσταση άλλη. Ποια κατάσταση; Ήταν πάνω από την ταραχή του σκύλου, πάνω από τον φόβο που θα έπιανε εμένα και εσένα, πάνω από τον πανικό, πάνω από τον ιδρώτα. Αυτοί είναι οι μικροί κύκλοι που σου έλεγα, τα βιώματά μας. Ήρθε ένα άλλο βίωμα πολύ τεράστιο, ένας μεγάλος κύκλος που τα σκέπασε όλα αυτά. Και τι ήτανε; Ήταν η αγάπη του Θεού που εκείνη την ώρα δεν νιώθεις αυτά. Είναι αυτό που λέει στο Ευαγγέλιο ο Χριστός μας, ότι η γυναίκα όταν γεννήσει γεννιέται μέσα της μια μεγάλη χαρά που γέννησε και αυτή η μεγάλη χαρά...

Σβήνει το μικρό πόνο, τους κύκλους του μικρού πόνου. Μπα, τα ξέχασα, λέω, αυτά. Μπα, δεν υπάρχουν αυτά. Μα δεν πόναγες; Πριν λίγο δεν έκλαιγες, δεν φώναζες, δεν σου δίνε και κράταγες και δάγκωνες και να γεννήσεις υπέφερες; Ναι, αλλά τότε δεν ένιωθα έτσι. Τώρα βλέπω το παιδί. Τώρα έχω ένα θαύμα. Τώρα ζω κάτι άλλο. Όταν ζήσεις αυτό το κάτι άλλο... Και γύρισε λοιπόν ο πατήρ Πορφύριος και λέει στο τσοπανόσκυλο: «Τι θέλεις;» του λέει. «Τι έπαθες;» Και αυτό το τσοπανόσκυλο που ήταν ο φόβος και τρόμος... Έχω τύχει σε περιστατικό τέτοιο στο χωριό μου μια φορά, που από 500 μέτρα μακριά να σε βλέπουν, δεν σταματάνε να ορμάνε πάνω σου για να... Θα σε φάνε δηλαδή. Τα τσοπανόσκυλα δεν είναι τα σκυλάκια του σπιτιού που τους λες «κάτσε, σήκω», τα εκπαιδευμένα. Και όμως ηρέμησε, γιατί το κάλυψε, κάλυψε, το σκέπασε και αυτό το σκυλί, το σκέπασε το σκύλο.

Η παρουσία, η αίσθηση της χάρης του Θεού η οποία μεταμορφώνει και λιοντάρια, μεταμορφώνει και την κτίση. Αυτό που λέμε ότι ο Αδάμ στον Παράδεισο ήταν μαζί με τα ζώα και δεν φοβόταν και τον αγαπούσαν και του γλείφαν τα πόδια, είναι αυτό. Ότι ζούσαν αλλιώς, παραδομένοι, με γλυκύτητα, ένιωθαν το Θεό, ήταν αλλιώς.

Τα κομμάτια της ζωής μου αρέσουν, αυτά τα κομμάτια της πνευματικότητας μου αρέσουν, αυτός ο Χριστός μου αρέσει. Δυστυχώς αυτόν τον Χριστό δεν τον ξέρω πολύ, ίσως και το «πολύ», πολύ είναι που είπα το «πολύ», δεν ξέρω αν υπάρχει έστω και λίγη γνώση αυτού του Θεού. Πρέπει όμως εκεί να φτάσουμε. Και μετά θα δεις ότι όλα είναι αλλιώς, το προβληματάκι σου θα λυθεί...

Εεε...

Λίγες μέρες θα είσαι αλλιώς...

Που να αποφασίσεις να γράψεις το email και να μου κάνεις παράπονα, το μετανιώνεις και λες «Όχι μωρέ, εντάξει, τι να γράψω τώρα, δεν έχω τίποτα». Είδες; Δηλαδή θα γράψω τώρα να πω τα βάσανά μου και μετά από λίγο δύο-τρεις σκέψεις κάνεις πνευματικές, έρχεται κάτι μέσα σου και τα σκεπάζει τα παλιά και λες φυσά ένας αέρας του Αγίου Πνεύματος από το Θεό...

Λες, εντάξει μωρέ τώρα, βλακείες, στεναχωρούν αυτά τα πράγματα, δεν είναι τίποτα. Λοιπόν, τι είπαμε σήμερα στην αρχή της εκπομπής; Ότι με το που θα περάσει η εκπομπή θα πρέπει να είμαστε αλλιώς, εγώ και εσύ. Είμαστε; Είμαστε. Πώς είμαστε; Κάναμε ένα βήμα. Κάναμε ένα βήμα. Συμφωνείς, Βασίλη; Κι εσύ έκανες ένα βήμα, κι εγώ έκανα ένα βήμα. Αλληλοσχετιζόμαστε...

Επηρεαζόμαστε, προσευχόμαστε και ελπίζουμε. Τα αφήνουμε όλα τα πράγματα στο Θεό με ηρεμία και είμαστε σαν να τεμπελιάζουμε δήθεν, αλλά δεν τεμπελιάζουμε. Αυτό είναι πολλή εργασία, ένταση. Αυτή η τεμπελιά που σου λέω τώρα είναι πολύ... θέλει πολύ ένταση ψυχής. Ή να πεις «Τα αφήνω όλα στο Θεό. Όχι, δεν θα δεχτώ τις σκέψεις που μου έρχονται και μου λένε: χάνεσαι, δεν θα μπορέσεις, τι θα κάνεις, το μέλλον σου, τρελαίνομαι, αδιέξοδα, φόβοι, αγωνίες». Όχι, δεν θα το δεχτώ αυτό. Είναι δύσκολο να διώξεις αυτούς τους λογισμούς που σε πνίγουν. Αλλά πίστεψέ το, είναι λογισμοί. Δεν είναι η πραγματικότητα τόσο σκληρή. Αν τώρα αλλάξεις σταθμό και βάλεις να ακούσεις ένα δελτίο ειδήσεων θα ταραχτείς, θα ακούσεις πάλι πολέμους, σκοτωμούς, οικονομικά προβλήματα, κρίση, φτώχεια. Ε, αλλάζεις σταθμό και λες «Α, υπάρχει και αυτό στη ζωή, υπάρχει και αυτό».

Αν αυτό το δεις με ηρεμία, θα γυρίσεις μετά και στον πόλεμο και θα τον καλύψεις, όπως είπαμε πριν. Αυτός ο μεγάλος κύκλος που πλημμυρίζει στην ψυχή σου μια ευτυχία, θα καλύψει το οικονομικό, το έτσι, το αλλιώς και θα πεις «Κάτσε ρε παιδί, πεινάω τώρα, αυτή την ώρα πεινάω; Όχι, εντάξει, δόξα τω Θεώ. Διψάω; Ναι, πήγαινε πιες νεράκι».» Θα τη βρεις εκεί. Τίποτα άλλο θέλεις; Λίγο φαγάκι, λίγο νεράκι, το έχω. Θα βρω και τα λεφτά, για να τα βρω, και θα κάνω ό,τι κάνουν όλοι: θα παλέψω, θα προσευχηθώ, θα αγωνιστώ, θα συνεργαστώ και θα κλέψω. Θα κλέψω την αγάπη του Θεού, τη βοήθειά Του, το έλεός Του, θα κλέψω την ειρήνη Του. Θα Του ζητήσω δηλαδή: Σε

παρακαλώ, Κύριε, δώσ' μου την ειρήνη Σου. Θέλω να μου δώσεις αυτή την ειρήνη, θέλω γαλήνη, γιατί η ζωή με τρελαίνει. Αν δεν μου δώσεις λίγη γαλήνη, τι θα κάνω; Και έτσι τα βγάζουμε πέρα στη ζωή, και έτσι περνάει η ζωή. Πέρασε και αυτή η εκπομπή, πέρασε η ώρα, πέρασε ο χρόνος. Θα περάσει και όλη η ζωή μας των 90-100 χρόνων, και μακάρι και παραπάνω.

Αντέχεις; Γιατί είναι δύσκολο να ζεις πολλά χρόνια τελικά και δεν έχεις και τι να κάνεις μετά. Κάπου νιώθεις... Εσύ κοιτάς που είσαι νέος και λες: «Α, μακάρι να ζήσω». Όταν πας 100, θα νιώθεις πάρα πολύ μεγάλη αδυναμία και θα λες τότε: «Τι κάνω στη ζωή;». Να τρέξω δεν μπορώ, να έχω σχέσεις δεν μπορώ, να κάνω γυμναστήριο, αυτοκίνητα δεν μπορώ. Πρέπει μόνο η ψυχή να νιώθει κάτι. Και αν αυτό το κάτι δεν το έχεις μάθει από τώρα, θα είναι πολύ δύσκολα τότε. Γι' αυτό να μας ελεήσει, να μας βοηθήσει, εύχομαι και προσεύχομαι και σε σταυρώνω ως παπάς που είμαι κι εγώ.

Σε ευλογεί ο Θεός, σε σταυρώνω. Αυτό μας έδωσε ο Θεός, ένα χέρι να μπορεί να στέλνει ευλογία και να σου πάρει ο Θεός κάθε στεναχώρια από την ψυχή, να κάνει ένα φου και να σου φύγουν όλα. Αυτό σου εύχομαι: να αγαπάς το Θεό, να αγαπάς και τους ανθρώπους, αλλά να μην τους θεοποιείς, γιατί δεν είναι θεοί, γιατί απογοητεύουν οι άνθρωποι. Αγάπα το Θεό, απελευθερώσου από όλων των ειδών τις εξαρτήσεις, πάτα στα πόδια σου, γονάτιζε και μερικές φορές για να προσεύχεσαι, αγάπα τον άνθρωπό σου, τα παιδιά σου, την οικογένειά σου και όλα θα πάνε καλά. Και συγχώρεσέ με που σου είπα πολλά και σε ζάλισα, και θα τα πούμε την επόμενη φορά και πάλι. Θα σε περιμένω. Ο Θεός μαζί μας. Χαίρετε.