Λίγη κατανόηση ζητώ…

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Το αγγλικό κείμενο είναι η τελική προετοιμασμένη μετάφραση. Παραλείπονται μουσικά και επιλεγμένα δυσδιάκριτα τμήματα. Διατίθεται αγγλική ψηφιακή αφήγηση με συνθετική φωνή.

Λήψη τελικού αγγλικού κειμένου (TXT)

I very much agree with what you told me. My dear friend, I greet you, and I greet you all. I pray that you may be blessed and at peace, and feel God's gentle touch in your heart. I also greet you, Vasilis Chatzinikolaou, our beloved musician, composer, and sound engineer for this program. He takes care of the music that keeps us company and handles the sound for the program. As we begin, I want to tell you that you were right: this program has not really helped change anything in your life. It has not taken away a problem or stopped something from troubling you.

It is a comfort, though, to know that someone is trying, even a little, to understand you. That is the comfort it gives you. I am not going to do anything extraordinary today. I will not change your life. If you are troubled, when the program ends I will not have healed your aching hand or your suffering head, or solved your unemployment. You will not suddenly find a job, and your life will not change completely. But what you said matters very much: 'My life has not changed, but someone understands me.' It matters so much to be understood. To hear someone say, 'You know, I feel what you are going through. It touches me too, and it concerns me. I am trying to stand beside you. I feel it with you.'

To feel it with you. That is a great thing. An elderly man once said, 'When I began to grow old, I went through an existential shock. I watched my face slowly change in the mirror. The wrinkles multiplied. My body began to sag: my cheeks, my hands, my arms, all the different parts of me. I would look in the mirror as I washed. Once I had a firm body, jet-black hair, health, and youth. All that begins to change. When you first notice it, it comes as a shock. But the shock of old age was more than the feeling that life was slipping away, that I was drawing near to mature...'

...'mature age and, little by little, the closing chapter of my life. It was the loneliness. It was the feeling that some people did not love me, that I was going through all this alone, with no one to support me.' It is one thing to die with someone beside you, holding your hand and saying, 'You know, I love you, and I am here with you.' It is another to die utterly alone, with no one there beside you in body or in heart. Feeling that another person's heart is close to yours matters deeply. That is what I am trying to offer, because unfortunately it is all I can do. If one of you, if you, had great boldness in prayer and strength when you called upon God, you might be able to bring about a powerful change in another person's life.

You might offer more than comfort for the soul. You might say what the Lord said: 'Get up from your bed and walk.' There, it is done. Or, 'I will pray, and by tomorrow the thing troubling you will be resolved. Tomorrow you will meet the person you are meant to share your life with.' You have been waiting eight years, praying and praying and pleading, and nothing has happened. That is what we mean by boldness in prayer: prayer that bears fruit, a friendship with God so close that you can whisper something in His ear and He will do it. The rest of us, and I am among them, unfortunately make up the majority. All we can do is keep you a little company and say, 'You know, I understand you.'

I am here beside you, and I feel what you are going through. But I cannot help you in any very tangible way.' And you answered, 'That is all right. This helps too.' I said to you sincerely, 'I agree.' I have felt that in my own life. The people who helped me most did not change my life...

...in its outward circumstances, but they changed the way I looked at life. They helped me see things differently. They stood by me, supported me, listened to me, and loved me as I was, with all that I felt. They did not reject me. That was a tremendous help to me. Feeling loved is a tremendous help, and understanding is one of the marks of love: having someone understand you. I wonder whether anyone has really felt what you are going through today. Has anyone understood you?

From morning until night, has anyone felt what you feel? Has anyone entered into your soul so that you could say, 'You know me'? Do they know what is troubling you, what you want and need, your loneliness, your sorrow, the emptiness inside you? Has anyone met those needs?

You feel disappointed. But if you have not known that kind of understanding, you have an opportunity to go deeper within yourself and learn to draw near to the source of love, who is God, whether or not other people give you love and understanding. Turn to God. Go to the source. The source will never disappoint you. With other people, however close we become...

...that closeness does not always help us in the way we expect. Sometimes we need to give people some space. We must not smother or pressure them. Let them breathe freely and love us of their own will. Do not demand that someone love you by force because you think you deserve it, are entitled to it, or have a claim on it.

Love cannot be demanded. Suppose you said to me, 'I want you to love me because I want you to.' You can see that demanding love like that is not gracious. Love is inspired. Someone once spoke about the columns inside a church. They are essential; they support the whole building. Yet no column stands on top of another or pressed against it. There is space between them. There is room to breathe, air, freedom. That...

...is a beautiful way to live. Give the other person freedom, so they feel at ease beside you. Do not insist that they cling to you so you can do as you please with them or keep them under your control. Smothering and pressuring someone is how you lose them. Remember the columns that hold up the church: each stands apart from the others. Remember, too, the oak and the cypress. Neither can grow in the other's shade. They need space, independence, and air. When you give someone room to breathe, they can love you. When you relax inwardly and say, 'I will not become a burden to other people,' you stop pressing them. Insisting that someone understand you can become a burden to them. You cannot bring about understanding that way.

What I mean is, what would it accomplish to go to someone and say, 'Today I realized again that you have never really understood me. I want you to understand me'? It does not work that way. Do not impose yourself on anyone. The other person needs peace and quiet too; they need rest. When these things happen through love, though, they are very beautiful. Through love...

...the other person will want to draw near. And that will happen in your life one day. It will. So many things will change. I promise you; I am not lying. Right now it may sound untrue. You may ask, 'How do you know my life will change?' It will. But you have been hurt, sometimes by different things in your life, and because you were hurt...

you drew a conclusion,

...a lesson from life, as if to say, 'I always get hurt.' That is not how it is. Do not rule out better moments ahead or the possibility that things will change. You were hurt once, twice, three times, but that does not mean life cannot become happier and more hopeful.

Imagine I hand you a rose and, as I give it to you, ask a very difficult favor. Suppose I give you the rose and then ask you for money. You are disappointed. You say, 'He gave me a rose, and straightaway he asked me for money.' Our relationship leaves you bitter, and you think, 'He gave me the rose because he wanted something, not because he loved me.'

You conclude, 'See? The rose had another purpose. He wanted money from me.' Then, because I disappointed you, whenever anyone else gives you a rose, you remember the hurt and bitterness I caused you. You think, 'A rose? He gave you a rose? He must want something too.' Disappointment has led you to draw the wrong conclusion.

There are people who give roses and ask for nothing. There really are people in this life who will love you sincerely and will not hurt you just because others have hurt you before. Life is not always like that. Of course, some people will hurt you. You have hurt others too. I have hurt people and been hurt myself, and I will do both again. I do not say that with pride or pleasure. That is how life goes. Come down to earth; humble yourself...

...understand yourself, and understand the world and the way life unfolds. There are no perfect communities. In the Lord's Prayer we say, 'Your kingdom come.' We ask for it because that perfect life is not here on this earth. We are saying, 'My God, let our life here become perfect too.' That is a petition in our prayer, a deep longing and a hope.

But in reality, we do not live that perfect life. I remember a boy at school who had come from another private school. I saw him sitting alone during a break and asked, “How are you? How are you finding your new school? How do you feel?” He was startled. “Why?” I asked. “I wasn’t used to anyone talking to me during breaks. When they did, it was either to question me or to scold me—or at least that was what I had learned at my old school.”

I said, “You mean no one can say good morning and ask how you are without your thinking they’re about to scold you?” “No,” he said. “That’s what I’ve come to associate it with.” It’s like the principal’s office at school. Someone tells a child, “The principal wants to see you,” and the first thought is, “Oh no. What have I done?”

Sometimes the principal wants to see you for a good reason, perhaps to congratulate you. I know teachers and principals who call children in and say, “I’m very pleased with how you’re doing. Here, have a sweet.” “A sweet? Oh no, what’s in it?” “Come now, there’s nothing wrong with the sweet.” “But my mother told me sweets always hide something…” Not every sweet hides something suspicious. Yes, some people use kindness as a way to lure others in, but life is not always like that.

Otherwise, it is as though we have decided that love has vanished from life, that everything is grim, with no tenderness or innocence anywhere. “You can’t be speaking to me innocently. You must have something sly in mind.” You can believe that if you wish, and live on the defensive, suspicious of everyone. But that is also why you are stuck in the other matter you told me about: you find it hard to marry because you have been disappointed in love. You drew the wrong conclusion again: “There is no love in this world, no pure kindness, affection, tenderness or devotion. I know from experience.”

Am I denying what happened to you? After all you have been through, would I say you are lying? You really were disappointed. He really hurt you; and yes, she really hurt you too. But that does not mean love has vanished from the world. There is a man or a woman who will love you without stabbing you in the back. People are not all like that. You suffered. Let that help you grow, as so many others have grown through suffering. You cried too. Let your tears soften your soul. Tears can do that, but yours are making you hard and stubborn. That comes from pride. Think clearly for a moment, and learn to trust. Trust.

The past disappointed you, but good days will come. Learn to trust people a little. Trust them. At once your mind goes to the worst possibility: “Who can you trust these days?” There are many people you could trust and lean on.

What if you seem a little dreamy, as though you belong to another age? So what? Is our age the best the world has ever known? Let us belong to another age if it brings peace to our souls. And if you are taken advantage of again, so what? People who have been taken advantage of are dear to us. When someone has been made a fool of, people feel for them and say, “Oh, what you went through! You poor soul. Did they really treat you that way?” You find love again from others, and from God.

And you can be at peace with yourself. It is better to cry because you were wronged than because you wronged someone else. Those are the tears of an innocent person. Perhaps people say things about you that are untrue, and it hurts. Even that can help you become holier. Learn from it all. Look for something good in others, and you will find it. You could find plenty wrong with me, for instance, but if you wanted to look, you could find a few good things too. It depends on what you have learned to look for. What old recordings have been playing in your mind since childhood? Perhaps people kept telling you, “The world is bad. Society is deceitful. No one respects anyone. People will trample you.”

Those are the thoughts you grew up with. You have seen some of it for yourself, and you are not making it up. It felt true. But it is only part of the truth, only one side of society.

There are beautiful little corners of Paradise here on earth. There is love here, and there are loving people. Do not stop trusting. You ask, “How do I do that?” By trying. There is no formula. “How will I learn to love others?” By loving them. That is how you learn. As the saying goes, appetite comes with eating. You learn to pray by praying. You learn to love by beginning to love. So when I ask you how you will learn to love, answer, “By loving.” And that means making mistakes, failing, hurting others and being hurt. What is the word for all this? In the Church, we call those who live in mountains and caves ascetics. Why? Because they undertake ascesis, ascetic discipline.

And what does ascesis mean? Repetition, trying, again, again, again. Love requires ascesis: doing it repeatedly. I will try again. Remember when you were little and first tried to write the letter A? You picked up a pen or pencil for the first time in your life and did not even know how to hold it. You wrapped all your fingers around it and struggled awkwardly with your hands.

If you remember, you could barely write a single letter. Those first letters looked awful to you. But you tried again and again. That is what ascesis means: doing the work repeatedly. Now you have learned to write. It is the same with learning to love. Keep trying, and little by little you will be able to love.

When you want to trust someone, try to draw out the good in them. Do not treat them as a failure. If you treat me as a failure, for example, I will respond to the way you see me. Your eyes will give me no hope to awaken a little courage or optimism in me, so that I can do better.

Give the other person a little encouragement.

Treat someone with an eye to what they can become. Suppose your child is at school and does not get high marks. If you treat that child as a failure, it is as though you have put a sign on their forehead saying, “I think you are a failure. That is why I speak to you like this.” And how do you speak?

With contempt. You belittle the child, dismiss them, push them aside. How could that help a child flourish? Give them a little encouragement. They need a kind word. Speak to them with hope that they can change, and you will help them do better. Even a compliment can give someone that lift.

Give your wife a compliment. One man said to his wife, “Just think, without you this whole house would be a mess. You are wonderful!”

“You are a jewel, a treasure. What would we have eaten today without the lovely meal you made?” What have I said there? Nothing that sounds especially theological. I have not quoted Holy Scripture to her. Yet it is deeply in keeping with Scripture: it is love and encouragement. It is like what the Lord said to the Samaritan woman, Saint Photini. Of course, He did not say, “I am paying you a compliment.” He said, “Give me some water, give me some water.” “Why should I give You water?” Behind His request was this: “I want to honor you. You are a woman; you are beautiful and good, and you are of worth to Me.” There is encouragement for her in those words. It lifts her spirits and gives her…

A woman once said, “When my husband says one kind thing to me, I feel as though I could fly for the next week. I’m so happy.” The same is true for a husband. Just one kind word. A child does an assignment and longs for you to say something encouraging. Do you see? We will always need that. Even when you grow old, you will need someone to say a kind word. Elderly men and women come to greet me at Church and look me in the eye. I could be their son, and I am unworthy of their expecting anything from me, yet they hope for a kind word. So I say, “What a kind person you are! I’m so glad to see you. Keep up your patient endurance in your struggle.” And afterward one of them says, “A priest said something kind to me.” Just one kind word. You never know how much it may mean to someone.

And then they go running, as though they could fly—racing along in fourth gear. Vasilis, my dear, you do not need kind words, do you? You have such lovely... You are so gifted in music: the songs you write and sing, the CDs you make, the hymns you chant. What more can I say? I have said quite a lot already, but that is all right. I said it to you kindly. Let us say kind things to one another. Truly, Vasilis, you do not need it, and you show that you do not need to be heard. Still, I want to thank you, because I feel you deserve it. And now you feel the need to prove that. All right, prove it.

Do you see what I was saying earlier, especially with this lovely music by Vasilis Hatzinikolaou? A kind word and a kind attitude toward our brother can make life so much easier, happier, and more peaceful. You do not need some exciting purchase—a wonderful piece of furniture, a magnificent rug, or a nice air conditioner—to say, “My life has been transformed.” Encouragement is a kind of transformation too: helping someone feel that they matter to another person, that they have something to offer that person’s soul.

Once I was speaking in a church. I said nothing extraordinary, just a couple of simple things. But someone who knew me through these conversations we have together had come a long way to see me. He loved me without knowing me personally, and he began to applaud. I thought, “Look how that makes you feel.” You might say it was my ego, but I also felt his love. Out of that whole congregation, one person was showing his love so openly and strongly. That gives you a lift. Someone may say, “I don’t need that; I know I am weak and sinful,” and so on. But in the end, we all need a kind word and, above all, the sense of love it conveys.

During Holy Week we hear Christ’s lament: “My people, what have I done to you, and what have you given me in return? Instead of manna, gall; instead of water, vinegar.” In other words, “My people, what have I done to you, and how are you treating me?” Someone might ask, “Forgive me, but you are God. Do you want something from us in return? Do you need us to give you something back?”

He says, “My children, I do not need your praise. Millions of angels glorify me continually, without growing weary. But I long to feel your love.” Praise can express love. When that man applauded in church, I felt that he loved me. And I am not ashamed to tell you that I am glad he does. Your love brings me comfort too. Who does not rejoice in being loved? Should I be glad if you hated me?

Hatred is death; it is poison. Who enjoys drinking poison? But what if you love someone and they do not love you? Then you bear it and say, “Lord, you have permitted this. I will bear it; I have done nothing wrong.” Even so, I will keep trying to show love. To keep from being poisoned, I must stay out of the game of hatred. I must love you even when you accuse me. I must speak well of you, give your actions a charitable reading, and try to understand your words kindly. The way you speak may sound like Chinese to me, but I will try to translate it into the language of angels, into something I and others can understand. I will refuse to think evil of you, even when I can see malice in what you show me. “But,” someone says, “all this is terribly difficult and rather fine print.”

It is fine print because we have already read the large print. Now let us look at the smaller print and try to do a little more, if we can. If we cannot, what did I say? We will write the letter A again, even if it still comes out so badly you can hardly read it. That is all right. We will try tomorrow, and the day after. Another chance will come. Another chance will come. How many chances? Perhaps a hundred years’ worth; that is why we are alive. Life is very short, you might say, but it is long enough to learn that loving is worthwhile. For that purpose, it is enough. It feels short because you want to live forever, while God, life’s events, your body, and its decline all tell you that you cannot go on like this forever.

“I want to do so many things. A hundred years are not enough.” And God says, “You have time for the one essential thing. You do.” What is essential? To love, to learn to love, to become love. You can learn that in six years, or seven, or ten. If you learn to love, you will be happy however many years you live.

Please think about all this, and stop hurting the people you love. We do it. Sometimes we quarrel with people we love deep down. What wife, for example, would say she does not love her husband? You love him. If you heard that something had happened to him, that he had been hurt, you would be upset. Yet you speak to this man you love and wound him deeply. I cannot understand it. I was saying this to someone, and her husband does the same thing: he hurts the wife he loves. How can you hurt the person closest to you, when in a few years you may have to live without them? You will lose them, or they will lose you.

And we will depart, and one of us will be left without the other... That is what I was saying to a couple. They came to me and told me about their quarrels and troubles in the family. I said, “My dear friends, look, one of these things will happen: either you will take me and accompany me when I die, or I will accompany you,” I said to the wife, “along with your husband, and we will weep for you; or I will accompany you with your wife,” I said to the husband, “and we will take you.” And we will say, “Oh, if only they were still alive...” The wife will say, “Father, do you remember what I did to my husband?” Yes, while he is alive, while he is alive, show him love now. For a time will come when we depart from this life. We will not be together forever. So let us value one another. We have worth. How could we not, since we are...

We bear God’s seal within us, his kiss, something divine in our hearts. Does the other person have no value? Of course they do. A time will come when you remember what I am saying and ask yourself whether you treated them well. Before you speak, ask yourself, “Will what I am about to say express love? Would it be better to close my mouth and be quiet? Would fewer words be better?” Sometimes, my friends, let us say nothing.

Let it go. Do not say it. Close your mouth, for once. I knew a man who would tell himself, “Keep it shut!” He was speaking to himself: “Keep it shut. Close it.” How often can a word, however small, be the last drop that makes the cup overflow? Just one word. Friendships of decades can fall apart over one remark that leads to another, until we say things that do not express who we truly are. You might ask, “Are those things we say lies, then? After all, we really do...”

...have these contradictions within us.

We are contradictory creatures. We have love in us, but also malice and hatred. Someone may even say, “I would be glad to see you die.” In that moment of anger, the person feels it, but usually does not mean death. They mean, “I want you out of my way for a while. I need some peace from your presence; you have worn me out.” We can be cruel, but we also have love; we can be good. The Apostle Paul spoke of this struggle within himself: he wanted what was good, yet wrestled with evil too. “Why am I like this?” Do not be disheartened. You and I are like this, and so is the person you love. What, then, do we need? Self-knowledge and love, because we share the same problems and weaknesses. These weaknesses are...

A teacher who loved her students very much and took her work seriously was once filmed for a study of how she taught. When she watched the recording, she was astonished. Without realizing it, she had constantly corrected students she deeply valued, making negative and belittling remarks. The researchers said, “Look how many things you said to this student, how often you gave that one a disapproving look, how abruptly you interrupted another. Why do you do that?” She answered, “Can you believe it? These are the students I love most.” Then why scold them like that? Are you demanding a perfection they cannot reach in this way? You may say you are trying to make them better, but this does not make them better. You may think you are helping the other person improve...

...but that is not how it works. When you love someone, you lift them up; you do not put them down. No one can say, “I belittle you because I love you. I humiliate you because I love you.” Sometimes we misunderstand the ascetic writings. We take a snapshot of what one ascetic did to another and say, “He insulted someone to help him become a saint, so I will start insulting people too. If a certain father called his disciple a ‘filthy dog’ and told him to leave, I can say the same to my child.” Is that the same thing? There are indeed stories in the Sayings of the Desert Fathers and the lives of the Saints where someone speaks sharply to another person to humble him and help him grow in holiness. But we do not have the same spiritual grounding, and we have not seen the whole of that relationship. What do I mean? Before that person spoke so sharply...

...he had shown love at other times. His eyes had shown, “I take responsibility for your life seriously. I care for you, and I pray for you.” The Saints did not only speak sharply to humble someone; they prayed fervently for that person too. The love in their prayers surrounded them. So even when a sharp rebuke landed, it landed more gently. There was a cushion of love, so the other person was not crushed. That is what we fail to do. We keep only the outward appearance of what the Saints did and imitate that. But will picking up a stick and striking people make you a saint?

It will not make you holy. It may teach others to endure and grow in holiness, though. I think of Diocletian: he caused many people to become saints, but he did not become one himself. He sent many people to Paradise, but he did not go there, because his orders were cruel. Do you see? Lift the other person up; do not humiliate them. Why do you sometimes speak to your wife that way?

A woman said to her husband, “If I am as awful and useless as you say, why did you marry me?” She was not being sarcastic or insulting him. She was hurting after all the accusations and insults he had thrown at her. She had taken his words to heart: “Am I really all those things? Then why did you marry me?” He was left speechless. “She is right,” he thought. “When I married her, I did not see those things, because they are not there. I see them now because I have grown harder, because I have become bored and used to her. I have not learned to deepen our love. I focused only on outward things, and without growth of the soul alongside them, those things are not enough.” Do you understand? “Why did you marry me, then, if you think I am worthless?”

Your wife is not worthless, and neither are you. Look at the tear falling from your eye. You told me about it yourself, and now I can see it. That one tear shows that a tender heart lives in this body. If you were utterly hardened, you would not be able to cry. Anyone on this earth who can shed even one tear has feelings. Their angel will seek out that tear and preserve it, so that even that one tear may soften a hardened heart.

Learn to change. Let light enter your soul. Perhaps what you are hearing now will give you a few things to think about. Let your heart grow wider and your nous, your spiritual mind, open up. Let go of some of your fanaticism. Do not be fanatical. I will tell you something: the very fact that you can listen to this conversation we are having tells me you are not fanatical. I believe that. You may accuse me of various things, but I pray to God that fanaticism will never be one of them. I try not to be fanatical. Do you know how? When you speak to me, I want to listen and understand you. It is...

It is very easy to avoid being fanatical. Just be open to people. Listen to what the other person has to say. Say, “Tell me. I want to understand what you mean.” Then close your mouth and open your ears, your heart, and your soul. Truly want to understand the other person, without fanaticism, and

step for a moment into their soul and their way of thinking. Imagine what it would be like to be in their place. Someone once told me how excited he gets at a sports match, or how he loves to listen to music, move with it, and dance. Personally, I don't understand that because I don't experience it myself. But when he told me, I wanted to understand. That too is a way to learn to love: try to understand the other person. Loosen your fixed way of thinking, the fanaticism that makes you say, “I could never accept that.”

All right, don't accept it in your own life. But since it is part of the other person's life, try to understand them. I'm not telling you to be false or to change the way you live. If you don't like something, don't do it. Just try to understand the person, and you'll see wonders in yourself. You'll discover that you too can be shaped; you too can change. So what if you've lived this way for thirty, forty, fifty, or seventy years? You can change today. You were fanatical, fixed in certain views, caught up in ideas and obsessions, absolute judgments and stubbornness. All right, that's how you were. Why can't today be a new day? Live a new day.

Put into practice the wish someone once gave a friend: “May you live all the days of your life.” May you live all the days of your life. Think about what that means. Of course, I'll be alive on the days I live; when I no longer live, I'll be dead. But the point is to do more than simply breathe and go through the days. Enjoy each day. Let your life truly be life. That happens when things change within you, when you reflect, are born anew spiritually, and are renewed as a new creation in Christ. If you are in Christ, you are a new creation, a new being. Something new comes from you. Someone who knew you as

harsh, difficult, and set in your ways sees you become tender, guileless, generous, and smiling. You look at your wife, or a wife looks at her husband, and say a kind word you never used to say. Fine, you didn't say it before. Say it now. It's that simple. Start today with one kind word. Begin with what you can do. I'm not asking you to leap from zero to a hundred. Climb a little way up the mountainside. You can't reach the summit in one step. Leave the plain behind and climb high enough to breathe the fresh air. Then, when you see the sunrise and its light rising into the sky, you'll say, “How beautiful it is up here.” And the climb will become easier.

Every day brings many chances to live what we've been talking about. Every problem that comes into your life today is a chance: a chance to love, to forgive, to understand someone else, to put yourself in their place, to trust them, to hope, and to look forward to something better. A chance to become a new person. You may look at those problems and say, “Oh, why is my life like this?” But each one is an opportunity, a possibility. Your life is beautiful, and what you have before you is both a challenge and an invitation. Think of a student going to a tutor, knowing that today's problem will be harder than yesterday's. Deep down, the student is glad, because he says,

“I've realized that my teacher thinks I'm intelligent and capable. He trusts me to solve problems. He doesn't keep giving me one plus one equals two. He gives me hard problems too. Why? Because he believes I can solve them. I can see in his eyes that he considers me capable.” That is what God does. He considers you worthy. He believes that you, woman or man, are capable of many things.

That is why many problems come: so that you can find wise ways to meet them. Sometimes the answer is patient endurance, sometimes humility, sometimes struggle, sorrow, or tears. Sometimes it is accepting something you cannot change; at other times, it is fighting to change something you can. In all this, love will give us discernment.

What does God ask of us in today's problem? Should we stay quiet or speak up? With my child right now, should I give a slap that might help, or show patient endurance and forbearance? There isn't one answer for everyone. If I could see you as I speak, I might say something meant for you and your particular history. Another person had a completely different view; there isn't one answer for everyone. You will pray about it, won't you?

I gave you the phone numbers: 4118 is the number; 602, 4118, 602, and 4118, 640. The program also has an email address. I do read the messages, though I don't manage to answer them; sometimes I barely have time even to read them. The address is the program's title with a dot in the middle: atheata.perasmata@yahoo.gr. This program is rebroadcast during the week. The people at the station can tell you when if you call.

You can find it online now, too. These recordings circulate on cassettes, and little by little they are being put online for people in distant parts of the world, for those who cannot listen otherwise, and for those who have their own reasons. Well, another day has passed. Vasilis, thank you for another program. God takes note of what you've done today, and the angels write it down with their own pens.

I carry it in my heart too, and I thank you very much. And... what did we do today? Nothing. I know we did nothing; I have no illusions about that. We did this: kept each other a little company. Mutual understanding. I understood you, and you understood me. And we understood that life is difficult; we understood that Christ makes life sweeter and turns bitter things into medicines that heal us. We understood that we are not alone.

There is you, and there is me, and there are many friends who love you, think of you, and tune in to listen to this program, the previous one, the next one, and others. They are edified by them. We are a group of people who understand one another and can talk together. That little bit is what we did today. And that is what we'll do on the next program, if you'd like to join me again. Until then, take care and keep growing. Don't despair or lose heart. Smile, because God looks on you with love. Smile, because it suits you. Be hopeful and joyful, full of hope. May you have strength, and have a good week.

Το ελληνικό κείμενο ακολουθεί την ομιλία της πρωτότυπης ηχογράφησης. Τυχόν μουσική, ψαλμωδία ή δυσδιάκριτα σημεία διακρίνονται από την ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται.

Λήψη ελληνικής μεταγραφής (TXT)

Συμφωνώ πολύ μαζί σου σε αυτό που μου είπες. Αγαπητέ μου φίλε, σε χαιρετώ, σας χαιρετώ όλους. Εύχομαι να είσαι ευλογημένος και ήρεμος και να νιώθεις το χάδι του Θεού στην καρδιά σου. Χαιρετώ και σένα, Βασίλη Χατζηνικολάου, τον αγαπημένο μας μουσικό, μουσικοσυνθέτη και ηχολήπτη της εκπομπής μας. Φροντίζει και μας κρατά μουσική συντροφιά και επεξεργάζεται ηχητικά την εκπομπή αυτή. Και θέλω λοιπόν να σου πω, ξεκινώντας αυτή την εκπομπή, ότι είχες δίκιο που μου είπες ότι στην ουσία δεν σε έχω βοηθήσει με αυτή την εκπομπή πουθενά στο να αλλάξει κάτι στη ζωή σου, δηλαδή να αλλάξει ένα πρόβλημα, να πάψει να σε στεναχωρεί κάτι.

Είναι μια παρηγοριά... Ότι κάποιος άνθρωπος προσπαθεί λίγο να σε καταλάβει, αυτή είναι η παρηγοριά σου. Δηλαδή εγώ τώρα δεν θα κάνω τίποτα σήμερα το ιδιαίτερο, δεν θα σου αλλάξω τη ζωή. Δηλαδή, αν έχεις μια στεναχώρια, με το που τελειώνει η εκπομπή δεν σημαίνει ότι εγώ θα σε έχω κάνει καλά από το χέρι σου που σε πονάει, το κεφάλι σου που υποφέρει, ξέρω εγώ, από την ανεργία που έχεις. Δεν θα βρεις μια δουλειά τελειώνοντας αυτή την εκπομπή, δεν θα αλλάξει ριζικά η ζωή σου. Αλλά είναι πολύ σημαντικό και αυτό που είπες, ότι δεν αλλάζει η ζωή μου, αλλά με καταλαβαίνει κάποιος. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό, να μας καταλάβει κάποιος. Να μας πει: «Ξέρεις κάτι; Αυτό που έχεις το νιώθω, με αγγίζει και εμένα, με προβληματίζει. Προσπαθώ να συμπαρασταθώ, συννιώθω».

Νιώθω. Μεγάλη υπόθεση αυτή. Το έλεγε ένας παππούς κάποτε: «Όταν άρχισα», λέει, «να γερνάω, έπαθα ένα υπαρξιακό σοκ στη ζωή μου. Έβλεπα στον καθρέφτη σιγά σιγά το πρόσωπό μου να αλλάζει, τις ρυτίδες που όλο και αυξάνονταν, το σώμα μου να κρεμάει, τα μαγουλά μου κρεμούσαν, τα χέρια μου, τα μπράτσα μου, τα διάφορα μέλη του σώματός μου. Στον καθρέφτη», λέει, «κοιτούσα όταν πλενόμουν, που κάποτε», λέει, «είχα ένα κορμί σφιχτό και μαλλιά κατάμαυρα και υγεία και νεότητα. Αυτά αρχίζουν και αλλάζουν. Όταν το πρωτοπαρατηρείς αυτό, παθαίνεις ένα σοκ. Αλλά το σοκ», λέει, «στα γεράματα δεν ήταν απλώς η αίσθηση ότι φεύγει η ζωή, ότι αρχίζω πλέον να προσεγγίζω την ώριμη...»

«ώριμη ηλικία και σιγά σιγά τον επίλογο της ζωής μου, αλλά η μοναξιά, αλλά η αίσθηση ότι δεν με αγαπούν κάποιοι άνθρωποι, ότι όλα αυτά τα περνάω μόνος μου, ότι δεν έχω συμπαράσταση σε όλα αυτά». Είναι αλλιώς να πεθαίνει, ας πούμε, κάποιος και να έχει δίπλα του κάποιον να του κρατά το χέρι και να του λέει: «Ξέρεις, εγώ σ' αγαπάω και είμαι κοντά σου». Και είναι αλλιώς να πεθαίνεις ολομόναχος, χωρίς παρουσία σωματική και καρδιακή. Να νιώθεις την καρδιά του άλλου ότι είναι κοντά σου, είναι πολύ σημαντικό. Αυτό προσπαθώ να κάνω, γιατί δυστυχώς είναι το μόνο που μπορώ να κάνω. Αν κάποιος από εσάς, αν εσύ έχεις πολλή παρρησία στην προσευχή σου και είχες μια δύναμη την ώρα που επικαλείσαι τον Θεό, θα μπορούσες να αλλάξεις τον άλλον πολύ δυναμικά.

Όχι μόνο μια παρηγοριά ψυχής, αλλά και να πεις αυτό που έλεγε ο Κύριος, που έλεγε: «Σήκω από το κρεβάτι σου και περπάτα». Έλα, τελείωνε. Ή θα κάνω μια προσευχή και αύριο θα έχει λυθεί αυτό που σε απασχολεί. Αύριο θα γνωρίσεις τον άνθρωπο της ζωής σου. Περιμένεις τώρα 8 χρόνια και προσεύχεσαι και προσεύχεσαι και παρακαλάς και τίποτα δεν γίνεται. Αυτή είναι η παρρησία που λέμε στην προσευχή, να έχεις αποτελεσματικότητα, να έχεις μια φιλική σχέση με τον Θεό τόσο στενή που να μπορείς να του πεις κάτι στ' αυτί και να το κάνει. Εμείς οι υπόλοιποι, κι εγώ ανήκω σε αυτούς τους υπόλοιπους, που δυστυχώς είμαστε οι πιο πολλοί, μπορούμε απλώς έτσι λίγη παρέα να σου κάνουμε, λίγη συντροφιά να σου προσφέρουμε και να σου πούμε: «Ξέρεις κάτι; Εγώ σε καταλαβαίνω».

Είμαι εκεί κοντά σου και σε νιώθω. Δεν μπορώ να σε βοηθήσω όμως και πάρα πολύ ουσιαστικά. Και μου απάντησες εσύ: «Δεν πειράζει, και αυτό βοήθεια είναι». Και σου είπα κι εγώ με ειλικρίνεια: «Συμφωνώ». Γιατί κι εγώ το έχω νιώσει αυτό στη ζωή μου. Οι άνθρωποι που με βοήθησαν πολύ δεν μου άλλαξαν τη ζωή Εεε...

στα φαινόμενά της εξωτερικά, αλλά μου άλλαξαν το βλέμμα μου στη ζωή. Με βοήθησαν να τα δω τα πράγματα αλλιώς, μου συμπαραστάθηκαν, με στήριξαν, με άκουσαν, με αγάπησαν όπως ένιωθα, όπως ήμουν, όπως αισθανόμουν, δεν με απέρριψαν. Και αυτό για μένα ήταν πολύ μεγάλη βοήθεια. Είναι μεγάλη βοήθεια να νιώθεις αγάπη και ένα από τα χαρακτηριστικά της αγάπης είναι και αυτό, η κατανόηση, να σε καταλάβει κάποιος. Τώρα δεν ξέρω, σήμερα σε έχει νιώσει κανείς; Εσένα, ναι, σε έχει καταλάβει κανείς;

Από το πρωί ως το βράδυ, σε ένιωσε; Μπήκε κάποιος μέσα στην ψυχή σου να πεις αυτό που λέει, ότι «με ξέρεις»; Να ξέρει τι έχεις, τι θέλεις, τι ζητάς, τη μοναξιά σου, τη λύπη σου, το κενό σου. Τα έχει καλύψει κανείς αυτά;

Απογοητεύεσαι. Και αν αυτό δεν το έχεις νιώσει, σου δίνεται μια ευκαιρία να βαθύνεις και μέσα σου και να μάθεις να πλησιάζεις την πηγή της αγάπης, που είναι ο Θεός, ασχέτως αν άλλοι άνθρωποι σου δίνουν αυτή την αγάπη και την κατανόηση. Στρέψου στον Θεό. Πήγαινε στην πηγή. Δεν υπάρχει περίπτωση να σε απογοητεύσει η πηγή. Με τους ανθρώπους όσο κοντά και να έρθουμε,

δεν μας βοηθά πάντα αυτό έτσι όπως το περιμένουμε. Και καμιά φορά πρέπει να κρατάμε και μια απόσταση από τους ανθρώπους. Δηλαδή να μην τους πνίγουμε κι εμείς, να μην τους καταπιέζουμε, να τους αφήνουμε και λίγο να ανασαίνουνε ελεύθερα και να μας αγαπάνε όταν θέλουν. Μη ζητάς δηλαδή τώρα να σ' αγαπάει κάποιος και σένα με το ζόρι, επειδή έτσι σου αξίζει, το δικαιούσαι, το απαιτείς.

Δεν γίνεται με απαίτηση. Δηλαδή τώρα να μου πεις εμένα «Θέλω να μ' αγαπάς επειδή έτσι το θέλω εγώ». Ε, το καταλαβαίνεις έτσι, ότι δεν είναι ευγενικό να απαιτείς την αγάπη έτσι. Η αγάπη εμπνέεται. Έχεις, τι λέει, έλεγε ένας, τις κολόνες που είναι μέσα στην εκκλησία. Οι κολόνες είναι πολύ βασικές και στηρίζουν όλο τον ναό. Αλλά καμία κολόνα, λέει, δεν είναι πάνω στην άλλη. Δεν είναι κολλητή με την άλλη. Υπάρχει μια απόσταση. Υπάρχει μια ανάσα. Υπάρχει ένας αέρας. Υπάρχει ελευθερία. Αυτό

είναι ωραίο να το ζεις αυτό. Άσε, λέει, ελευθερία στον άλλον, να νιώσει άνετα κοντά σου. Μη ζητάς, ας πούμε, να κολλήσει επάνω σου και να τον κάνεις ό,τι θέλεις, να τον έχεις του χεριού σου. Έτσι τον χάνεις τον άλλον, πνίγοντάς τον, καταπιέζοντάς τον. Να θυμάσαι τις κολόνες που κρατούν τον ναό, ενώ η μία είναι σε απόσταση από την άλλη. Να θυμάσαι, λέει, τη βελανιδιά και το κυπαρίσσι, που το ένα δεν μπορεί να μεγαλώσει στον ίσκιο του άλλου. Θέλει απόσταση, θέλει ανεξαρτησία, αέρα. Και όταν δίνεις αέρα στον άλλον, σ' αγαπάει. Όταν χαλαρώνεις μέσα σου και λες «Εγώ δεν θα γίνω ένα φόρτωμα στη ζωή μου, στον κόσμο». Είναι φόρτωμα να θες σώνει και καλά να φορτωθείς σε κάποιον, να σε καταλάβει. Αυτό δεν θα γίνει έτσι με φόρτωμα.

Που σου λέω, δηλαδή τι σημαίνει τώρα να πας να πεις: «Κοίταξε, σήμερα ξανακατάλαβα ότι δεν με έχεις νιώσει. Θέλω να με νιώσεις». Δεν γίνεται αυτό έτσι. Δεν θα φορτωθείς σε κανέναν, γιατί και ο άλλος θέλει και αυτός την ηρεμία του, θέλει και αυτός την ησυχία του, θέλει την ανάπαυσή του, την ξεκούρασή του. Μόνο αν αυτά γίνουν με αγάπη είναι πάρα πολύ όμορφα. Με αγάπη

θέλει ο άλλος. Θα γίνει και αυτό στη ζωή σου κάποτε. Θα γίνει. Θα αλλάξουν πάρα πολλά πράγματα. Στο υπόσχομαι, δεν σου λέω ψέματα. Μοιάζει τώρα σαν να φαίνεται σαν ψέμα. «Εσύ πού το ξέρεις ότι θα αλλάξει η ζωή μου;» Θα αλλάξει. Απλώς επειδή έχεις πληγωθεί, έχεις πληγωθεί μερικές φορές στη ζωή σου από διάφορα πράγματα, και επειδή πληγώθηκες,

ΛΥΠΕΡΑΖΜΑ

ένα μάθημα, ας πούμε, στη ζωή ότι «εγώ όλο πληγώνομαι». Δεν είναι έτσι. Μην το αποκλείεις, ας πούμε, ότι θα έρθουν και καλύτερες στιγμές στη ζωή σου, θα αλλάξουν τα πράγματα. Πληγώθηκες μια φορά, δυο φορές, τρεις, αλλά δεν σημαίνει ότι τα πράγματα δεν θα έρθουν και πιο χαρούμενα και πιο αισιόδοξα.

Εγώ να σου δώσω ένα τριαντάφυλλο στο χέρι και την ώρα που σου το δίνω να σου ζητήσω και μια πολύ δύσκολη χάρη. Και ενώ σου δίνω το τριαντάφυλλο, σου ζητάω, ας πούμε, και λεφτά. Και εσύ απογοητεύεσαι. Και λες: «Και τότε το τριαντάφυλλο μου το έδωσε και αμέσως μου ζήτησε και λεφτά». Και πικραίνεσαι από τη σχέση μας και λες: «Μου έδωσε τριαντάφυλλο όχι επειδή με αγαπούσε, αλλά γιατί κάτι ζητούσε».

Βγάζεις το συμπέρασμα αυτό, ότι «είδες; Το τριαντάφυλλο αλλού το πήγαινε». «Θέλει από μένα λεφτά». Και από τότε που εγώ σε απογοήτευσα, παράδειγμα, όποιος σου ξαναδώσει στη ζωή σου τριαντάφυλλο, θυμάσαι τον δικό μου τον καημό, τη δική μου την πίκρα που σε πότισα, και λες: «Τριαντάφυλλο; Τι, σου έδωσε τριαντάφυλλο; Κάτι θα θέλει κι αυτός, κάτι ζητάει». Επειδή απογοητεύτηκες, βγάζεις λάθος συμπεράσματα.

Υπάρχουν άνθρωποι που δίνουν τριαντάφυλλα και δεν ζητούν τίποτα. Υπάρχουν άνθρωποι στη ζωή, υπάρχουν, που θα σ' αγαπήσουν πραγματικά, που δεν θα σε πληγώσουν επειδή πληγώθηκες, ας πούμε, κάποιες φορές. Δεν είναι πάντα έτσι η ζωή. Δεν μας πληγώνουν οι... Θα σε πληγώσουν και κάποιοι. Και εσύ έχεις πληγώσει. Και εγώ έχω πληγώσει και έχω πληγωθεί. Και θα το ξανακάνω και θα το ξαναπάθω. Όχι καυχόμενος, δεν το χαίρομαι. Αλλά έτσι είναι η ζωή, δηλαδή προσγειώσου, ταπεινώσου,

κατάλαβε τον εαυτό σου και κατάλαβε τον κόσμο, τη ζωή, ότι έτσι κυλούν τα πράγματα. Δεν υπάρχουν τέλειες κοινωνίες. Βλέπεις, το Πάτερ ημών λέμε «Ελθέτω η βασιλεία σου». Παρακαλάμε γιατί δεν υπάρχει εδώ, σε αυτή τη γη, αυτή η τέλεια ζωή. Και λέμε «Θεέ μου, ας γίνει κι εδώ πέρα τέλεια η ζωή μας». Αυτό είναι αίτημα της προσευχής, είναι καημός, είναι προσδοκία.

Ως πραγματικότητα όμως δεν το ζούμε τόσο τέλεια. Θυμάμαι ένα παιδί μια φορά στο σχολείο, του μίλησα, είχε έρθει από ένα άλλο ιδιωτικό, και σε ένα διάλειμμα το είδα έτσι μόνο του, καθόταν, και του λέω: «Πώς είσαι; Πώς περνάς το καινούργιο σου σχολείο; Πώς νιώθεις;» Και τρόμαξε. «Γιατί;» του λέω. Λέει: «Δεν μου έχουν συνηθίσει να μου μιλάνε εμένα στα διαλείμματα και όποτε μου μιλούσανε το κάνανε είτε για να με ανακρίνουνε είτε για να με μαλώσουν, είτε έτσι είχα μάθει εγώ σε ένα σχολείο που πήγαινα».»

Λέω: «Δηλαδή, συγγνώμη, δεν μπορεί κανείς να σου πει καλημέρα, πώς είσαι, χωρίς να πηγαίνει το μυαλό σου ότι θέλει να σε μαλώσει ή να...» «Όχι», λέει, «εγώ το έχω συνδυάσει έτσι». Όπως έχουμε συνδυάσει, ας πούμε, στο σχολείο το γραφείο του λυκειάρχη μερικές φορές. Στα παιδιά, όταν πάνε, λέει: «Σε θέλει ο λυκειάρχης». «Ωχ», λέμε το πρώτο, «ωχ, τι έκανα;»

Μερικές φορές δεν σε θέλει για τίποτα κακό, σε θέλει να σου πει, ας πούμε, συγχαρητήρια. Ναι, εγώ ξέρω ανθρώπους έτσι, καθηγητές, λυκειάρχες, που καλούν τα παιδιά να τους πούνε ότι «είμαι πολύ ευχαριστημένος με τη μέχρι τώρα πορεία σου. Πάρε και μια καραμέλα». «Καραμέλα; Ωχ, τι έχει η καραμέλα;» «Έλα, παιδί μου, δεν έχει τίποτα η καραμέλα». «Γιατί μου έχει πει η μάνα μου ότι οι καραμέλες κρύβουν πάντα...» Δεν κρύβει κάθε καραμέλα κάτι ύποπτο. Όντως κάποιοι παρασύρουν με ύποπτους τρόπους που φαίνονται ευγενικοί, αλλά δεν είναι έτσι όλη η ζωή.

Τότε πλέον είναι σαν να παραδεχόμαστε ότι χάθηκε τελείως η αγάπη από τη ζωή, όλα είναι δραματικά και δεν υπάρχει πουθενά γλυκύτητα, πουθενά δεν υπάρχει αθωότητα. «Δεν μπορεί να μου μιλάς αθώα, σίγουρα το μυαλό σου είναι πονηρό, κάτι σκέφτεσαι για μένα». Εντάξει, έχεις δικαίωμα να πιστεύεις ό,τι θέλεις και να κάνεις τη ζωή σου όσο πιο δύσκολη και πολύπλοκη θέλεις και αμυντική, να αμύνεσαι συνέχεια, να έχεις απέραντη καχυποψία. Αυτός είναι ο λόγος όμως που έχεις μείνει πίσω και στο άλλο θέμα που μου είχες πει, ότι δεν παντρεύεσαι εύκολα γιατί απογοητεύτηκες κάποιες φορές με τα θέματα αυτά της αγάπης, του έρωτα κλπ., και έβγαλες ένα συμπέρασμα πάλι λανθασμένο και λες: «Δεν υπάρχει αγάπη στον κόσμο, δεν υπάρχει καθαρή καλοσύνη, στοργή, τρυφερότητα, αφοσίωση. Όχι, δεν υπάρχει. Εγώ έχω πείρα».

Σε διαψεύδω; Αφού έχεις περάσει τόσα από όλα, τι θα σου πω εγώ, ότι λες ψέματα; Όντως έχεις απογοητευτεί, όντως πληγώθηκες από αυτόν, ναι, και εσύ από αυτήν όντως πληγώθηκες. Αλλά δεν σημαίνει ότι χάθηκε η αγάπη από τον κόσμο. Υπάρχει κάποιος, υπάρχει κάποια που θα σε αγαπήσει χωρίς να σε μαχαιρώσει πισώπλατα, δόλια, ύπουλα. Όχι, δεν είναι όλοι οι άνθρωποι έτσι. Όντως πόνεσες. Ε, ωραία, θα ωριμάσεις κι εσύ όπως πόνεσαν και τόσοι άλλοι άνθρωποι. Έκλαψες κι εσύ. Το κλάμα σου να μαλακώσει την ψυχή σου. Το κλάμα μαλακώνει, εσένα σε σκληραίνει, σε πεισματώνει. Αυτό είναι από τον εγωισμό. Σκέψου λίγο λογικά και μάθε να εμπιστεύεσαι. Εμπιστεύσου.

Το παρελθόν σε απογοήτευσε, αλλά στο μέλλον θα έρθουν ωραίες μέρες. Μάθε να εμπιστεύεσαι λίγο τους ανθρώπους. Να εμπιστεύεσαι. Αμέσως το μυαλό σου πηγαίνει στο κακό, ότι σιγά, ποιον να εμπιστευτείς σήμερα. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που θα μπορούσες να εμπιστευτείς και να ακουμπήσεις επάνω τους.

Τι έγινε αν θα μοιάζεις λίγο σαν να πετάς στα σύννεφα, σαν να είσαι από άλλη εποχή; Ε, και τι έγινε; Δηλαδή η σημερινή εποχή είναι η καλύτερη του κόσμου; Ας είμαστε από άλλη εποχή, αν αυτό μας ξεκουράζει στην ψυχή. Και αν ξαναγίνεις και λίγο θύμα, ε, και τι έγινε; Τα θύματα είναι τόσο αξιαγάπητα πλάσματα. Δηλαδή ένας που έχει γίνει θύμα και έχει γίνει, ας πούμε, το κορόιδο μιας υποθέσεως, τον αγαπάνε νομίζω όλοι και λένε: «Βρε, τι τράβηξες, βρε, τι ψυχούλα, τι έπαθες; Σοβαρά, έτσι σου φέρθηκε;» Οπότε γίνεσαι πάλι αγαπητός σε κάποιους, στο Θεό.

Με τον εαυτό σου τα βρίσκεις, γιατί είναι ωραίο, ας πούμε, να κλαις επειδή είσαι αδικημένος παρά να κλαις επειδή αδίκησες τους άλλους. Είναι το κλάμα του αθώου αυτό και είναι ωραίο να κλαις ενώ είσαι αθώος. Αθώος, ας πούμε, λένε λόγια για σένα που δεν ισχύουν και πικραίνεσαι. Αυτό παθαίνεις, γίνεσαι ακόμα πιο άγιος. Μάθε τα όλα αυτά, ψάξε κάτι καλό στους άλλους, ψάξε κάτι καλό και θα το βρεις. Και σε εμένα, ας πούμε, θα μπορούσες να βρεις πολλά άσχημα και μερικά καλά πάλι μπορείς να τα βρεις αν ψάξεις και αν θελήσεις. Το θέμα είναι πώς έχεις εκπαιδευτεί να ψάχνεις. Τι κασέτες, ας πούμε, παίζουν στο μυαλό σου από τα παιδικά σου χρόνια; Σου βάλανε κασέτες μέσα να παίζουν, σου λέγανε: «Ο κόσμος είναι κακός, η κοινωνία είναι απατηλή, άτιμη κοινωνία, δεν έχει σεβασμό σε κανέναν, θα σε πατήσουνε».

Τα πράγματα σκέφτεσαι, έτσι μεγάλωσες, το έζησες και λίγο, δεν λες ψέματα, αισθάνθηκες ότι είναι αλήθεια. Αλλά δεν είναι όλη η αλήθεια, είναι ένα μέρος αυτό της κοινωνίας.

Πολύ ωραίες γωνιές του παραδείσου σε αυτή τη γη, υπάρχει αγάπη σε αυτή τη γη, υπάρχουν άνθρωποι. Μην σταματάς να εμπιστεύεσαι. Λες: «Πώς θα το κάνω; Πώς γίνονται όλα αυτά;» Γίνονται προσπαθώντας, δεν υπάρχει μια συνταγή. «Πώς θα μάθω να αγαπώ τους άλλους;» Αγαπώντας τους, έτσι θα το μάθεις. Αγαπάς. Μαθαίνεις να αγαπάς όταν αγαπάς. Τρώγοντας έρχεται η όρεξη. Κάνεις προσευχή και μαθαίνεις την προσευχή. Ξεκινάς να αγαπάς και μαθαίνεις να αγαπάς. Όταν λοιπόν σε ρωτήσω πώς θα μάθεις να αγαπάς, θα μου απαντήσεις αυτό: αγαπώντας. Και αγαπώντας θα πει θα κάνω και λάθη και θα αποτύχω και θα πικράνω και θα πικραθώ. Και ποια είναι η λέξη που περιγράφει όλα αυτά; Στην εκκλησία το λέμε για αυτούς που ζουν στα βουνά και στις σπηλιές, τους λέμε ασκητές. Γιατί λέγονται ασκητές; Γιατί κάνουν άσκηση.

Και τι θα πει άσκηση; Επανάληψη, δοκιμή, ξανά, ξανά, ξανά. Η αγάπη θέλει άσκηση, δηλαδή επαναληπτικότητα. Θα ξαναδοκιμάσω. Και όπως ήσουνα μικρός και μικρή και έγραφες το Α, για πρώτη φορά στη ζωή σου πήρες το στυλό και το μολύβι και δεν ήξερες ούτε καν πώς να το πιάσεις. Και έβαζες όλα σου τα δάχτυλα, έβαζες, τράβωνες κάπως στα χέρια, γινόσουνε.

Αν θυμάσαι, και έγραφες εκεί πέρα με το ζόρι ένα γράμμα. Και τώρα εκείνα τα γράμματα που τότε δεν μπορούσες ούτε να τα δεις, τόσο άσχημα ήταν, ξανά και ξανά και ξανά, άσκηση αυτό θα πει. Κάνε τις ασκήσεις σου, επανάληψη, και τώρα μαθαίνεις και γράφεις και μπορείς και γράφεις. Αυτό θα το περάσουμε και σε αυτό το μάθημα της αγάπης. Μάθε λοιπόν να ασκείσαι, να μπορείς σιγά σιγά να αγαπάς.

Να βγάζεις από τον άλλον, αν μπορείς, τον οποίο θέλεις να εμπιστευτείς, βγάζε του ωραία στοιχεία της προσωπικότητάς του. Δηλαδή μην του βγάζεις, μην τον έχεις πάρει για αποτυχημένο, γιατί άμα εσύ εμένα με αντιμετωπίζεις, για παράδειγμα, σαν αποτυχημένο, θα ανταποκρίνομαι κι εγώ στο φέρσιμό σου. Δε θα μου βγάζει ελπίδα το βλέμμα σου, για να μου ξυπνήσει μέσα κι εμένα λίγο κουράγιο, λίγη αισιοδοξία, να κάνω κάτι καλύτερο.

Τόνωσε τον άλλον λίγο.

Του φερθείς με βάση αυτό που είναι, αλλά με βάση αυτό που μπορεί να γίνει. Δηλαδή έχεις το παιδί σου, ας πούμε, που είναι μαθητής, δεν παίρνει μεγάλους βαθμούς. Άμα το αντιμετωπίζεις σαν ένα αποτυχημένο παιδί, είναι σαν να του δίνεις μια επιγραφή στο μέτωπό του και γράφει αυτή η επιγραφή: «Σε θεωρώ αποτυχημένο. Γι' αυτό σου μιλάω έτσι». Πώς;

Περιφρονητικά. Περιφρονητικά, υποτιμητικά, απαξιωτικά, σ' έχω στο περιθώριο. Αυτό είναι ποτέ δυνατό να το ξυπνήσει το παιδί; Να του δώσεις λίγο τόνο ή λίγη ενθάρρυνση. Θέλει τον καλό το λόγο, να του φερθείς ελπίζοντας σε μια αλλαγή, και έτσι θα το κάνεις καλύτερο τον άνθρωπό σου. Τονώνοντας. Μια τόνωση. Και μια τόνωση είναι, ας πούμε, και ένα κομπλιμέντο που θα πεις σε κάποιον.

Κομπλιμέντο στη γυναίκα σου. Έλεγε ένας στη γυναίκα του: «Πω ρε παιδί, αν δεν είχαμε σένα, θα είχε βρωμίσει όλο αυτό το σπίτι. Τι είσαι εσύ!»

Διαμάντι είσαι, θησαυρός είσαι. Τι θα τρώγαμε σήμερα χωρίς εσένα που έκανες τόσο ωραίο φαγητό; Τι είπα τώρα, ας πούμε; Αυτό που είπα δεν είναι καθόλου εκκλησιαστικό, θεολογικό, δεν της είπα κάποια διατύπωση από την Αγία Γραφή, θα λέγαμε. Είναι όμως πάρα πολύ αγιογραφικό, είναι η αγάπη, είναι η ενθάρρυνση. Είναι αυτό που είπε ο Κύριος στη Σαμαρίτιδα, την Αγία Φωτεινή, χωρίς να της πει φυσικά ότι σου κάνω κομπλιμέντο. Αλλά της είπε: «Δώσ' μου λίγο νερό, δώσ' μου λίγο νερό». «Γιατί να σου δώσω νερό;» «Γιατί θέλω να σε τιμήσω. Γιατί είσαι μια γυναίκα, γιατί είσαι ωραία, γιατί είσαι καλή, γιατί για μένα αξίζεις». Πίσω από αυτή τη φράση κρύβεται μια τόνωση σε αυτή τη γυναίκα. Και αυτό ανεβάζει το ηθικό της και της...

Έλεγε μια γυναίκα: «Εμένα, λέει, όταν ο άντρας μου πει έναν καλό λόγο, για μια βδομάδα μετά πετάω, χαίρομαι». Και για τον άντρα ισχύει αυτό. Μια καλή κουβέντα. Βλέπεις το παιδί γράφει μια άσκηση και θέλει να του πεις μια καλή λέξη, να του ανεβάσεις λίγο το ηθικό. Το καταλαβαίνεις; Δηλαδή πάντα θα τα έχουμε ανάγκη αυτά, πάντα. Και να γεράσεις θα έχεις ανάγκη αυτή την καλή κουβέντα, μια καλή λέξη να σου πει κάποιος, μια καλή κουβέντα. Έρχονται άνθρωποι να με χαιρετήσουν στην Εκκλησία, παππούδες, γιαγιάδες, και με κοιτούν στα μάτια, που εγώ είμαι παιδί τους, ας πω, και δεν αξίζει από μένα να περιμένουν κάτι, από μένα, αλλά μια καλή κουβέντα. Και της λέω: «Τι καλή που είστε! Τι καλή γιαγιά που είστε! Σας χαίρομαι. Κάντε υπομονή στον αγώνα σας». Και λέει: «Αχ, μου είπε μια καλή κουβέντα ένας πατέρας μου». Αυτό, μια καλή κουβέντα. Δεν ξέρεις πόσο ο άλλος μπορεί να το πάρει αυτό.

Και να τρέχει μετά, να πετάει. Να τρέχει με τετάρτη. Βασίλη, εσύ δεν έχεις ανάγκη από καλές κουβέντες, παιδάκι μου. Εσύ έχεις τόση ωραία... Είσαι τόσο φοβερός στη μουσική και τόσο ωραία αυτά που γράφεις και τραγουδάς, και τα CD που βγάζεις και οι ψαλμωδίες που λες. Τι να σου πω τώρα; Τόσα σου είπα βέβαια, αλλά δεν πειράζει. Στα είπα με ωραίο τρόπο. Λοιπόν, να λέμε τον καλό το λόγο. Όντως δεν το έχεις ανάγκη, Βασίλη, και το αποδεικνύεις ότι δεν έχεις ανάγκη να ακουστείς, αλλά εγώ θέλω να σε ευχαριστήσω γιατί το νιώθω ότι το αξίζεις. Και εσύ τώρα νιώθεις την ανάγκη να το αποδείξεις. Εντάξει, απόδειξέ το.

Το κατάλαβες αυτό που είπα πριν με αφορμή και αυτή την όμορφη μουσική του Βασίλη Χατζηνικολάου; Ότι ο καλός ο λόγος, η καλή αυτή στάση στον αδερφό μας κάνει τη ζωή τόσο εύκολη και τόσο χαρούμενη και τόσο αναπαυτική, χωρίς να θες κάτι το συναρπαστικό, ας πούμε, να κάνεις, να πάρεις ένα φοβερό έπιπλο, ένα καταπληκτικό χαλί, ένα ωραίο κλιματιστικό για να πεις ότι η ζωή μου μεταμορφώθηκε. Μεταμόρφωση είναι και αυτό, η τόνωση, η ενθάρρυνση, η αίσθηση ότι ο άλλος για τον άλλον αξίζει, έχεις κάτι να πεις μέσα στην ψυχή του.

Μια φορά μίλαγα σε μια εκκλησία και δεν είπα κάτι το ιδιαίτερο, απλά τους είπα δύο πράγματα, αλλά κάποιος, επειδή με ήξερε και είχε έρθει από μακριά να με δει και επειδή με αγαπούσε χωρίς να με ξέρει, έτσι, από αυτά που λέμε εδώ μαζί, άρχισε να χειροκροτάει. Και λέω, κοίτα να δεις πώς νιώθεις. Αισθάνθηκα μέσα μου, πιο πέρα από τον εγωισμό που μπορεί να πεις εσύ, τι αισθάνθηκα; Αλλά αισθάνθηκα και την αίσθηση της αγάπης. Ότι σε αγαπάει, έστω από όλο το εκκλησίασμα, ένας άνθρωπος, σου εκδηλώνει τόσο έκδηλα, τόσο δυναμικά, τόσο φανερά την αγάπη του. Αυτό σου δίνει μια τόνωση. Μπορεί να μην το έχει ανάγκη κάποιος να λέει, ας πούμε, εγώ ξέρω ότι είμαι αδύναμος και αμαρτωλός και τα λοιπά, αλλά τελικά όλοι το έχουν ανάγκη, τον καλό το λόγο, την αίσθηση της αγάπης πάνω απ' όλα μέσα από αυτόν τον καλό το λόγο.

Τη Μεγάλη Εβδομάδα, το παράπονο του Χριστού που λέει: «Λαός μου, τι εποίησα και τι μοι ανταπέδωκας; Αντί του μάννα χολήν, αντί του ύδατος όξος». Λαέ μου, τι σου έκανα, λέει, εγώ και τι μου κάνεις εσύ; Και τι μοι ανταπέδωκας; Και θα πει κανείς, δηλαδή συγγνώμη, εσύ τώρα Θεός, αν και είσαι Θεός, θες να σου ανταποδώσουμε; Δηλαδή έχεις και εσύ ανάγκη να σου ανταποδίδουμε;

Λέει: «Δεν έχω ανάγκη, βρε παιδιά, τον έπαινό σας. Εμένα με δοξολογούν τα εκατομμύρια των αγγέλων συνέχεια, ακούραστα. Έχω ανάγκη όμως να νιώσω την αγάπη σας». Μέσα από τον έπαινο βγαίνει η αγάπη. Μέσα από το χειροκρότημα που αυτός έκανε στην εκκλησία, εγώ ένιωσα ότι αυτός ο άνθρωπος με αγαπάει. Και εννοείται ότι δεν ντρέπομαι να σου πω ότι χαίρομαι που με αγαπάει αυτός ο άνθρωπος. Και με αναπαύει που με αγαπάς κι εσύ. Ποιος δεν χαίρεται να τον αγαπούν; Δηλαδή τι, θα έπρεπε να χαίρομαι να με μισείς;

Μίσος είναι θάνατος, είναι δηλητήριο. Ποιος χαίρεται να πίνει δηλητήρια; Άλλο όμως εσύ να αγαπάς και ο άλλος να μη σε αγαπάει. Εκεί θα το αντέξεις και θα πεις: «Κύριε, αυτό το επιτρέπεις, θα το αντέξω, εγώ δεν φταίω». Αλλά πάλι εγώ θα βγάλω αγάπη ως προσπάθεια. Για να μην δηλητηριαστώ, η λύση είναι να μην μπω στο παιχνίδι αυτό του μίσους. Εγώ θα πρέπει να σε αγαπώ, με κατηγορείς εσύ, εγώ θα πρέπει να λέω καλά λόγια για σένα, να ερμηνεύω καλά τη συμπεριφορά σου, να μεταφράζω καλά το λεξιλόγιό σου. Μου φαίνεται κινέζικος ο τρόπος που μιλάς, αλλά εγώ θα βρω τα κινέζικα να τα κάνω αγγελικά, να τα κάνω σε γλώσσα που μπορώ να καταλάβω και εγώ και οι άνθρωποι, να μην δεχτώ για σένα το κακό. Και ας το βλέπω ότι μου βγάζεις κακία. Ε, μου λέει, τώρα αυτά είναι πολύ δύσκολα και ψιλά γράμματα.

Ψιλά γράμματα είναι, γιατί τα χοντρά τα διαβάσαμε. Τώρα να δούμε και λίγο τα ψιλά. Να κάνουμε και κάτι περισσότερο. Αν μπορούμε. Αν δεν μπορούμε, τι είπα; Θα κάνουμε το άλφα και θα είναι πάλι έτσι που δεν θα βλέπετε. Ε, δεν πειράζει. Αύριο ξανά. Μεθαύριο. Θα δοθεί κι άλλη ευκαιρία. Θα δοθεί κι άλλη ευκαιρία. Πόσες ευκαιρίες; Ε, οι ευκαιρίες, ας πούμε, 100 ετών, γι' αυτό ζούμε. Έτσι δεν είναι; Δηλαδή η ζωή είναι πολύ μικρή, θα πει κανείς, να τη ζήσεις, αλλά είναι αρκετή για να καταλάβεις ότι αξίζει να αγαπάς σε αυτή τη ζωή. Δεν είναι μικρή γι' αυτό το σκοπό, δεν είναι μικρή, είναι αρκετή. Είναι μικρή γιατί θες να ζεις αιώνια και σου λέει ο Θεός και η ζωή ίδια, τα γεγονότα, το κορμί σου, η φθορά, λέει δεν μπορείς αιώνια.

Να κάνω πολλά πράγματα, δεν μου φτάνουν 100 χρόνια. Και λέει ο Θεός: «Αυτό το βασικό το προλαβαίνεις. Προλαβαίνεις». Μα ποιο είναι το βασικό; Βασικό είναι να αγαπάς, να μάθεις να αγαπάς, να γίνεις αγάπη, και αυτό το μαθαίνεις και σε 6 χρόνια και σε 7 και σε 10. Αν μάθεις να αγαπάς, όσα χρόνια και αν ζήσεις, ευτυχισμένος θα είσαι.

Αυτό σκέψου, τα αυτά σε παρακαλώ, και σταμάτα να πληγώνεις αυτούς που αγαπάς. Το παθαίνεις. Μαλώνουμε μερικές φορές ανθρώπους που αγαπάμε κατά βάθος. Γιατί ποιος μπορεί να πει ότι δεν αγαπάει, ας πούμε, ποια γυναίκα μπορεί να πει ότι δεν αγαπάει τον άντρα της; Και όμως αυτόν τον άντρα τον οποίο αγαπάει, τον αγαπάς. Δεν είναι δυνατόν να μην τον αγαπάς. Γιατί αν τώρα σου μαθαίνανε ότι κάτι έπαθε, ότι κάπου πήγε και χτύπησε, οτιδήποτε κακό σκεφτείς, ας πούμε, δεν νιώθεις καλά. Ε, όμως αυτόν που κατά βάθος τον αγαπάς, του μιλάς και τον πικραίνεις και τον πληγώνεις πάρα πολύ. Πάρα πολύ. Δεν μπορώ να το καταλάβω αυτό και το έλεγα και σε κάποιον. Και ο άντρας της κάνει το ίδιο. Πληγώνει τη γυναίκα την οποία αγαπάει. Πώς το κάνεις αυτό δηλαδή; Πώς μπορείς και πληγώνεις τον άνθρωπό σου, τον οποίο μετά από λίγα χρόνια θα τον στερηθείς; Και εσύ, και αυτός θα στερηθεί εσένα, και αυτή θα στερηθεί εσένα.

Και θα φύγουμε, και όταν ο ένας στερηθεί τον άλλον... Αυτό έλεγα σε ένα ζευγάρι. Ήρθαν μπροστά και μου λέγανε ότι τσακωνόμαστε, η οικογένειά μας και αυτά. Και λέω, βρε παιδιά, κοιτάξτε, ένα από όλα αυτά θα γίνει: ή εσείς θα με πάτε όταν πεθάνω και θα με συνοδεύσετε, ή εγώ θα συνοδεύσω εσένα, λέω στη γυναίκα, με τον άντρα σου και θα κλαίμε για σένα, ή εγώ με τη γυναίκα θα συνοδεύω εσένα, λέω στον άντρα, και θα σε πάμε. Και θα λέμε, πω πω, αν ζούσε... Θυμάσαι, θα λέει η γυναίκα, τι του έκανα, πάτερ, του άντρα μου; Ναι, τώρα που ζει, τώρα που ζει βγάλε αγάπη. Γιατί θα έρθει μια στιγμή που θα χωρίσουμε από αυτή τη ζωή. Δεν θα είμαστε και για πάντα μαζί. Δηλαδή, ας εκτιμήσουμε την αξία ο ένας του άλλου. Έχουμε αξία. Πώς δεν έχουμε; Αφού είμαστε

Έχουμε μέσα μας τη σφραγίδα του Θεού, το φιλί, το θεϊκό στην καρδιά μας. Δεν αξίζει ο άλλος; Πώς δεν αξίζει; Θα έρθει η στιγμή που θα αναθυμηθείς αυτά που σου λέω και θα λες... φέρθηκα καλά. Ρώτα όταν πας να μιλήσεις, ρώτα μέσα στο μυαλό σου: Αυτό που θα πω τώρα βγάζει αγάπη; Αυτό που θα πω, μήπως είναι καλύτερο να το κλείσω το στόμα μου, να σιωπήσω; Μήπως είναι καλύτερο; Μήπως αν δεν πω πολλά θα είναι καλύτερα; Ας μην μιλήσω, ρε παιδιά.

Άσ' το, να μην το πω. Κλείσ' το το στόμα σου, κλείσ' το πια. Έλεγε ένας «βούλωσέ το», έλεγε στον εαυτό του. Στον εαυτό του το λέει, «βούλωσέ το», δηλαδή βούλωμα, βάλ' το, κλείσ' το, κλείσ' το. Πόσες φορές λόγια, μια λεξούλα, όσο μικρή κι αν είναι, είναι ικανή να φέρει το ξεχείλισμα στο ποτήρι. Μια λέξη. Παρέες, δεκαετιών φιλίες, διαλύονται από μια κουβέντα που η μια φέρνει την άλλη και βγάζουμε από μέσα μας πράγματα που δεν είναι η αλήθεια του εαυτού μας. Δηλαδή θα μου πεις τώρα, τι, ψέματα είναι και αυτά που λέμε, αφού όντως...

η αντιφατικότητά μας.

Αντιφατικά πλάσματα, δηλαδή έχουμε και αγάπη, έχουμε και κακία, έχουμε και μίσος, έχουμε και ο άλλος, ας πούμε, λέει «και να σε δω να πεθαίνεις, εγώ θα χαρώ». Το λέει, την ώρα που το λέει το νιώθει και την ώρα θυμώνει, αλλά δεν εννοεί να πεθάνει, εννοεί να φύγεις λίγο από τη μέση, δηλαδή θέλω λίγο να ησυχάσω από την παρουσία σου, με κούρασες, δεν εννοεί το θάνατο όμως. Είμαστε κακοί, αλλά έχουμε και αγάπη, είμαστε και καλοί. Είναι αυτό που έλεγε ο Απόστολος Παύλος, ότι ζω μέσα μου δυο πράγματα, παλεύω με το καλό, παλεύω με το κακό, θέλω και το ένα, θέλω και το άλλο. Πώς είμαι έτσι; Μην στενοχωριέσαι, κι εσείς έτσι κι εγώ είμαι έτσι, και ο άνθρωπός σου είναι έτσι. Ε, άρα τι μας λείπει; Η αυτογνωσία και η αγάπη, γιατί έχουμε κοινά προβλήματα, έχουμε κοινές αδυναμίες. Αυτές οι αδυναμίες είναι καλά

Είχαν πάρει σε βίντεο μια καθηγήτρια η οποία αγαπούσε πάρα πολύ τους φοιτητές της, ήταν πολύ συνεπής, και τραβήξαν βίντεο για να κάνουν μια έρευνα πώς κάνει το μάθημα και πώς διδάσκει. Και παρατήρησαν μετά, και αυτή έπεσε από τα σύννεφα, δεν το είχε καταλάβει ενώ το έκανε, έκανε συνέχεια παρατηρήσεις, αρνητικά σχόλια, υποτιμητικά λόγια κλπ. σε φοιτητές και φοιτήτρες τους οποίους εκτιμούσε πάρα πολύ κατά βάθος. Και στο τέλος είπαν: «Κοίτα πόσα είπες σ' αυτό το παιδί, κοίτα πόσες φορές το κοίταξες στραβά, κοίτα αυτό πόσες φορές τον διάκοψες απότομα. Γιατί το κάνεις αυτό;» Και λέει: «Το πιστεύετε; Αυτά τα παιδιά είναι αυτά που αγαπώ περισσότερο». Τότε γιατί τα μαλώνεις έτσι; Τι απαιτείς από τον άλλον, ας πούμε, μια τελειότητα την οποία δεν μπορεί να φτάσει πάντα με αυτόν τον τρόπο; Δήθεν να τα κάνω καλύτερα, μα δεν γίνονται καλύτερα έτσι. Το κάνεις δήθεν για να βοηθήσεις τον άλλο να γίνει καλύτερος

δεν γίνεται έτσι, γιατί όταν αγαπάς τον άλλον τον εξυψώνεις, δεν τον μειώνεις. Δεν μπορεί κανείς να πει «ξέρεις τι; Σε μειώνω επειδή σε αγαπάω, σε εξευτελίζω επειδή σε αγαπάω». Μπερδεύουμε μερικές φορές τα ασκητικά που διαβάζουμε γιατί τα παίρνουμε σαν φωτογραφική μηχανή, σαν να έχουμε μια μηχανή, τραβάμε φωτογραφία τι έκανε ο τάδε ασκητής στον τάδε ασκητή και λέμε «αφού κι αυτός έβρισε τον άλλον για να τον κάνει άγιο, θα αρχίσω κι εγώ να βρίζω, θα αρχίσω κι εγώ να εξευτελίζω και αφού ο πάτερ τάδε είπε “φύγε από εδώ, βρωμόσκυλο” στον υποτακτικό του, θα το πω κι εγώ στο παιδί μου». Είναι το ίδιο; Αυτό που σου είπα ισχύει. Δηλαδή υπάρχουν περιστατικά στο Γεροντικό, στους βίους των Αγίων και αλλού που λέει ότι ο τάδε είδε τον συνάνθρωπό του εκεί πέρα, άρα και του μίλησε απότομα για να τον ταπεινώσει, να τον εξαγιάσει κλπ. Ναι, αλλά δεν έχουμε τις προϋποθέσεις και δεν έχουμε δει όλο το πακέτο αυτής της συμπεριφοράς. Ποιο; Ότι αυτός πριν μιλήσει έτσι απότομα

άλλες φορές είχε βγάλει και αγάπη. Είχε δείξει με τα μάτια του ότι εγώ για σένα έχω αναλάβει την ευθύνη της ζωής σου με σοβαρότητα, με υπευθυνότητα, προσεύχομαι για σένα. Και αυτό που είπα τώρα, δεν μίλαγαν μόνο έτσι απότομα οι Άγιοι σε κάποιους για να τους ταπεινώσουν, αλλά έκαναν πολύ θερμή προσευχή κιόλας. Δηλαδή τους τύλιγε η αγάπη της προσευχής τους, τους τύλιγε αυτή η αγάπη και μετά το χαστούκι που έδιναν έπεφτε πιο απαλά. Γιατί υπήρχε αυτό το φίλτρο της αγάπης, αυτό το μαξιλαράκι, ας πούμε, που δεν χτύπαγε ο άλλος να τον διαλύσεις. Αυτό που δεν κάνουμε εμείς. Εμείς κρατάμε μόνο τα φαινόμενα. Τι κάνανε οι Άγιοι εξωτερικά, να κάνουμε και εμείς. Μα έτσι θα γίνεις άγιος, παίρνοντας ένα ραβδί και χτυπώντας τον κόσμο;

Δεν θα αγιάσεις, έτσι θα κάνεις τους άλλους, βέβαια, να αγιάσουν, να αντέξουν. Σαν τον Διοκλητιανό, λέω, που έκανε πολλούς να αγιάσουν, αλλά ο ίδιος δεν αγίασε. Έστειλε πολλούς στον Παράδεισο, αλλά αυτός δεν πήγε, γιατί ήταν τύραννος στις εντολές που έδωσε. Το καταλαβαίνεις αυτό; Ανέβαζε τον άλλον, μην τον εξευτελίζεις. Πώς μιλάς έτσι μερικές φορές στη γυναίκα σου, ας πούμε;

Του λέει: «Αφού είμαι τόσο χάλια, όπως λες, και τόσο άχρηστη, γιατί με πήρες;» Αλλά δεν του το είπε ειρωνικά ούτε τον έβρισε, απλώς πονεμένη ήταν στο τέλος από τα τόσα που της έσερνε και την έβριζε και της έλεγε διάφορα διάφορα. Αυτή ταπεινώθηκε μέσα της και λέει: «Είμαι όλα αυτά που λες; Τότε γιατί με πήρες, αφού είμαι τόσο άχρηστη; Τι με πήρες;» Και αυτός έμεινε, λέει, «τι να απαντήσω; Δίκιο έχει. Γιατί τότε που την πήρα δεν έβλεπα τέτοια πράγματα, γιατί δεν έχει τέτοια πράγματα. Τώρα τα βλέπω επειδή κι εγώ έχω γίνει πιο σκληρός, επειδή βαρέθηκα, επειδή συνήθισα, επειδή δεν έχω μάθει να βαθαίνω στη σχέση της αγάπης, αλλά κοίταζα μόνο επιφανειακά πράγματα και εξωτερικά, που αυτά, αν δεν υπάρχει και παράλληλη ψυχική ανάπτυξη, δεν φτάνουν αυτά». Κατάλαβες; Τι με πήρες τότε, αν είμαι τόσο για πέταμα, αν είμαι τόσο για φτύσιμο;

Δεν είναι, δεν είναι έτσι η γυναίκα σου, ούτε εσύ είσαι έτσι, γιατί τώρα το δάκρυ, ας πούμε, που στάζεις από τα μάτια σου, και αυτό δεν το λέω πάλι εγώ, μου το είπες εσύ και τώρα το βλέπω, λοιπόν, το να στάζεις ένα δάκρυ από τα μάτια σου δείχνει ότι μέσα σε αυτό το κορμί κατοικεί μια καρδιά ευαίσθητη. Αν ήσουν, ας πούμε, παλιάνθρωπος, δεν θα έκλαιγες ποτέ, δεν θα μπορούσες. Ο άνθρωπος που μπορεί να στάξει έστω ένα δάκρυ σε αυτόν τον πλανήτη έχει αισθήματα. Ο άγγελός του θα το ψάξει αυτό το δάκρυ να το βρει, να το σώσει, έστω αυτό το δάκρυ να μαλακώσει τη σκληροκαρδία του.

Μάθε να αλλάζεις. Μάθε να μπαίνει φως στην ψυχή σου. Αυτά που ακούς τώρα μπορεί να σκεφτείς λίγο μερικά πραγματάκια. Να μεγαλώσει η καρδιά σου, να πλατείνει ο νους σου, να αφήσεις λίγο το φανατισμό σου. Μην είσαι φανατικός. Εγώ να σου πω κάτι, και μόνο που μπορείς και ακούς αυτή την κουβέντα που κάνουμε μαζί, το πιστεύω αυτό που λέω, αυτή η κουβέντα που κάνουμε μαζί δείχνει ότι δεν είσαι φανατικός. Γιατί μπορεί να μου πεις διάφορες κατηγορίες, για μένα τώρα λέω, αλλά αυτό το πράγμα παρακαλώ το Θεό να μην το έχω. Ποιο; Να μην έχω φανατισμό σε αυτά που θα πω. Προσπαθώ να μην είμαι φανατικός και ξέρεις πώς το καταφέρνω αυτό; Όταν εσύ μου μιλάς, θέλω να σε ακούσω, θέλω να σε καταλάβω. Είναι

πολύ εύκολο να μην είσαι φανατικός, απλώς να είσαι ανοιχτός στους ανθρώπους, να δέχεσαι τον άλλον τι θα σου πει και λέω «πες μου, θέλω να καταλάβω τι λες» και να κλείσω το στόμα μου, να ανοίξω τα αυτιά μου, την καρδιά μου, την ψυχή μου και να θελήσω να σε καταλάβω χωρίς φανατισμό, να

μπω λίγο μέσα σου, στην ψυχή σου, στη νοοτροπία σου, να φανταστώ πώς θα ήμουν εγώ αν ήμουν στη θέση σου. Δηλαδή, όταν μου έλεγε ένας πόσος ενθουσιάζεται, ας πούμε, στο γήπεδο ή πώς τρελαίνεται να ακούει μουσική και να χτυπιέται, να χορεύει, εμένα αυτό προσωπικά, ας πούμε, δεν το καταλαβαίνω γιατί δεν το ζω, αλλά όταν μου το είπε, ήθελα. Είναι και αυτός ένας τρόπος να μάθεις να αγαπάς, να προσπαθείς να καταλάβεις τον άλλον, να βγάλεις λίγο το κόλλημα του μυαλού σου που είσαι φανατικός και λες «εγώ αυτό αποκλείεται να το δεχτώ».

Ναι, μην το δεχτείς στη δική σου τη ζωή. Αλλά αφού ο άλλος το έχει, προσπάθησε να τον καταλάβεις. Δεν σου είπα να γίνεις ψεύτικος και να αλλάξεις τη ζωή σου. Αν δεν σ' αρέσει κάτι, μην το κάνεις. Αλλά κατάλαβέ τον λίγο και θα δεις θαύματα στον εαυτό σου, θα δεις ότι κι εσύ μετά είσαι εύπλαστος και εσύ αλλάζεις. Τι κι αν έμαθες έτσι για 40 χρόνια και για 30 και για 50 και για 70; Ωραία, από σήμερα αλλάζεις. Ήσουν φανατικός, ήσουν κολλημένος σε κάποιες απόψεις, ήσουν με κάποιες ιδέες και έμμονες ιδέες και εμμονές και απολυτότητες και πείσματα και ισχυρογνωμοσύνη. Ε, ωραία, ήσουν. Ωραία, και τι πειράζει σήμερα να είναι μια καινούρια μέρα; Να ζήσεις μια νέα μέρα.

Να εφαρμόσεις αυτή την ευχή που έλεγε κάποιος σ' ένα φίλο του. Του λέει: «Εύχομαι να ζήσεις όλες τις μέρες της ζωής σου». Εύχομαι να ζήσεις όλες τις μέρες της ζωής σου. Θέλω να καταλάβεις την ερμηνεία. Εννοείται ότι τις μέρες που θα ζήσω θα τις ζήσω, γιατί μετά θα έχω πεθάνει όταν δεν ζήσω. Αλλά δεν είναι νόημα να ζήσεις απλώς, να κάνεις, να αναπνέεις και να ζεις. Να ευχαριστηθείς την κάθε σου μέρα και να είναι η ζωή σου όντως ζωή. Και ζωή τότε είναι όταν γίνονται μέσα σου αλλαγές, προβληματισμοί, αναγέννηση πνευματική, ανακαίνιση της εν Χριστώ καινής κτίσης. Αν είσαι, λέει, μέσα στο Χριστό, είσαι μια καινούργια δημιουργία, είσαι ένα νέο κτίσμα, ένα νέο δημιούργημα, ένα νέο πλάσμα. Και βγάζεις καινούργια πράγματα, δηλαδή σε βλέπει ο άλλος που μέχρι χτες ήσουν

σκληρός, παράξενος, ιδιότροπος, και τώρα ξαφνικά είσαι ο ευαίσθητος, ο αθώος, ο φιλότιμος, ο χαμογελαστός. Αυτός που θα κοιτάξεις και θα πεις στη γυναίκα σου ή η γυναίκα στον άντρα ένα γλυκό λόγο που δεν έλεγες ποτέ. Ωραία, δεν έλεγες, τώρα θα λες. Τόσο απλό. Δεν έλεγες; Πες από σήμερα, πες μια καλή κουβέντα. Ξεκίνα από αυτό που μπορείς, δεν σου είπα να κάνεις, ας πούμε, ένα άλμα να φτάσεις από το μηδέν στο εκατό. Ανέβα λίγο στην πλαγιά του βουνού, δεν σου είπα να πας στην κορυφή με τη μία, δεν μπορείς. Ανέβα λίγο στην πλαγιά, φύγε από την πεδιάδα, ανέβα πιο ψηλά να πάρεις αέρα. Και μετά άμα βλέπεις ότι έρχεται η Ανατολή και βλέπεις το φως που ανεβαίνει στον ουρανό θα λες «τι ωραία που είναι εδώ ψηλά». Και θα σου είναι πιο εύκολη η πορεία.

Κάθε μέρα θα έχουμε πολλές ευκαιρίες αυτά που είπαμε να τα ζήσουμε. Όλα τα προβλήματα που θα έρθουν σήμερα στη ζωή σου, όλα, είναι ευκαιρία για αυτά τα πράγματα που είπα. Ευκαιρία να αγαπήσεις, ευκαιρία να συγχωρήσεις, να κατανοήσεις τον άλλον, να μπεις στη θέση του, να τον εμπιστευτείς, να ελπίζεις, να προσδοκάς κάτι πιο όμορφο. Ευκαιρία να γίνεις ένας καινούριος άνθρωπος. Όλα αυτά τα προβλήματα που εσύ τα λες «πω πω, πώς είναι έτσι η ζωή μου;» είναι μια ευκαιρία, όλα είναι μια ευκαιρία, ευκαιρίες, δυνατότητες. Είναι πολύ ωραία η ζωή σου, είναι πολύ ωραία όλα αυτά που έχεις, είναι πρόκληση, είναι πρόσκληση. Είναι ο μαθητής που πάει φροντιστήριο και ξέρει ότι σήμερα ο καθηγητής του θα του βάλει πιο δύσκολη άσκηση από χτες και το απολαμβάνει μέσα του γιατί λέει

«Έχω καταλάβει ότι ο καθηγητής με θεωρεί έξυπνο και ικανό και με εμπιστεύεται για να λύνω ασκήσεις. Δεν μου βάζει συνέχεια ένα και ένα ίσον δύο. Μου βάζει και δύσκολες ασκήσεις. Γιατί; Γιατί πιστεύει ότι μπορώ. Βλέπω στα μάτια του ότι με θεωρεί άξιο». Αυτό κάνει ο Θεός. Σε θεωρεί άξιο. Σε θεωρεί ικανή και ικανό για πολλά πράγματα.

Γι' αυτό έρχονται πολλά προβλήματα για να δοθούν πανέξυπνες λύσεις, απαντήσεις, αντιμετωπίσεις από σένα και η απάντηση θα είναι αλλού η υπομονή, αλλού η ταπείνωση, αλλού ο αγώνας, αλλού η λύπη, αλλού το κλάμα, αλλού ο συμβιβασμός, να δεχτείς κάτι που δεν μπορεί να αλλάξει, αλλού να παλέψεις κάτι να το αλλάξεις, αν μπορείς, και γι' όλα αυτά η αγάπη θα μας χαρίζει τη διάκριση.

Τι θέλει τώρα ο Θεός από αυτό το πρόβλημα το σημερινό; Σιωπούμε ή φωνάζουμε; Τώρα στο παιδί μου δίνουμε το χαστούκι της επιτυχίας ή κάνουμε την υπομονή της μακροθυμίας; Δεν υπάρχει μία, ας πούμε, απάντηση. Εσένα τώρα που σου μιλάω, αν σε έβλεπα θα σου έλεγα για σένα κάτι, αν σκεφτόμουν να σου λέω κάτι για το δικό σου ιστορικό. Ο άλλος είχε τελείως άλλη άποψη και άλλο, δεν υπάρχει για όλους. Θα προσευχηθείς. Έτσι δεν είναι;

Σου είπα το τηλέφωνο, 4118 είναι το τηλέφωνο, 602, 4118, 602 και 4118, 640. Υπάρχει και ένα email στην εκπομπή, το οποίο βασικά διαβάζω, δεν προλαβαίνω να απαντήσω γιατί δεν προλαβαίνω καμιά φορά ούτε να διαβάσω, πόσο μάλλον να απαντήσω, και είναι ο τίτλος της εκπομπής με μια τελεία στη μέση, atheata.περάσματα παπάκι yahoo.gr. Η εκπομπή αυτή αναμεταδίδεται μέσα στη βδομάδα, θα σας το πούνε στο τηλέφωνο που θα πάρετε στο σταθμό.

Θα τη βρείτε και στο διαδίκτυο τώρα, όλα αυτά κυκλοφορούν σε κασέτες που λίγο μπαίνουν και στο διαδίκτυο για αυτούς που είναι στα μακρινά μέρη του κόσμου, για αυτούς που δεν μπορούν, για αυτούς που έχουν το δικό τους λόγο. Λοιπόν, πέρασε και σήμερα η μέρα. Βασίλη, σε ευχαριστώ, και άλλη μια εκπομπή. Το γράφει ο Θεός αυτό που κάνεις σήμερα, το γράφουν οι άγγελοι με τις δικές τους πένες,

Το σημειώνω κι εγώ στην καρδιά μου και σε ευχαριστώ πολύ. Και... τι κάναμε σήμερα; Τίποτα. Το ξέρω ότι δεν κάναμε τίποτα, δεν έχω την ψευδαίσθηση. Κάναμε αυτό, λίγη παρέα. Αλληλοκατανόηση. Σας κατάλαβα και με καταλάβατε. Και καταλάβαμε ότι η ζωή είναι δύσκολη, καταλάβαμε ότι ο Χριστός γλυκαίνει τη ζωή και κάνει τα φαρμάκια φάρμακα που μας θεραπεύουν. Καταλάβαμε ότι δεν είμαστε μόνοι.

Είσαι εσύ, είμαι κι εγώ, είσαι κι εσύ, είναι και πολλοί φίλοι σου και φίλες σου που σ' αγαπούν και σκέφτονται και είναι συντονισμένοι και ακούνε και την προηγούμενη εκπομπή και την επόμενη και άλλες εκπομπές και ωφελούνται. Είμαστε μια παρέα που καταλαβαινόμαστε και συνεννοούμαστε. Ε, αυτό, αυτό το λίγο κάναμε. Αυτό θα κάνουμε και την άλλη εκπομπή που, αν θες, θα είμαστε πάλι μαζί. Ως τότε να περάσεις καλά και να προοδεύεις χωρίς να απελπίζεσαι, χωρίς να απογοητεύεσαι και να χαμογελάς. Να χαμογελάς γιατί σε βλέπει ο Θεός με αγάπη, να χαμογελάς γιατί σου πάει, να είσαι αισιόδοξος, χαρούμενος, γεμάτος ελπίδα. Καλή δύναμη, καλή εβδομάδα.