Ενοχές ατελείωτες Β΄

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Το αγγλικό κείμενο είναι η τελική προετοιμασμένη μετάφραση. Παραλείπονται μουσικά και επιλεγμένα δυσδιάκριτα τμήματα. Διατίθεται αγγλική ψηφιακή αφήγηση με συνθετική φωνή.

Λήψη τελικού αγγλικού κειμένου (TXT)

We received so many calls and messages during that program we did once, if you remember, about guilt and remorse in our lives.

People called us—people like you—who felt overwhelmed by guilt and remorse. They wanted to share their own experiences of growing up burdened with guilt, surrounded by people who gave them very strange ideas about God. So today, if you agree, I thought we could continue

together on Unseen Passages, the station that speaks to our souls and tries to free them from guilt and remorse, and from the image of such a cruel God. We want to awaken in ourselves a sense of the God of love, as He was revealed to us in Jesus Christ. He came near us, touched us, ate with us, looked into our eyes, looked past our sins, and reached the heart of our souls. There He saw something that was truly His own, and that is why He loved us. Our Christ knows why we make mistakes in life, why we sin. So He does not burden us with unhealthy remorse or guilt that crushes the soul. Instead, He gives us the strength to

rise above ourselves, overcome our weaknesses, look toward His kingdom, and change our lives. That is the message: change our lives instead of remaining trapped in guilt. As we said, guilt can be a starting point. Once we realize that something is wrong in our lives, it can move us to admit our mistake and go forward.

You can write a few lines to the program’s email address—otherwise you’ll feel guilty for writing too much! Please, I can’t keep up with reading it all. Is there anything else? I’ve told you before: you deserve more than having someone read one letter from you. You deserve someone who will care about you for all eternity. You deserve more than five or ten minutes of my time. You deserve all the time there is.

You deserve everything. God gives you these things, and so do the people close to you, the people you share your life with. Don’t expect programs to solve your problems. Programs offer a little encouragement and help you think. They give you a push, and then you have to get in there and struggle. It’s like watching a cooking show on television. You don’t eat anything; you’re still hungry. You have to go and cook. They tell you, ‘Do this,’ and you say, ‘What a wonderful recipe! Look how the slice holds together without crumbling. It comes out perfectly.’ Well, yes—but did talking about it fill you up? Did you eat? Life is lived right where you are. Look around you now: at your desk, at the people beside you, at your home, at your clutter. Put things in order. What sort of rooms and kitchens do some people keep?

And what about some people’s closets? Forgive me; I’m not saying this to make you feel guilt or remorse. Remember, I don’t want you weighed down by that. Still, my friends, how do some people manage to live in a house like that, with no housekeeping at all? No, I don’t mean you. You’ve straightened things out. I mean other people, all right? Yes. And don’t you feel guilty about how many courses you still haven’t passed at university, how far behind you are? You even tell your parents your studies are going well, though you owe several semesters’ worth of courses. Oh, the guilt! But you, madam, don’t you feel guilty for secretly going to the university to ask about your child, finding out about their personal affairs, and embarrassing them? That’s

how tangled our lives are, in the end. We make mistakes with one another. But I haven’t given you the email address, and now I feel guilty. It’s atheata.perasmata@yahoo.gr. Vasilis Chatzinikolaou, the only innocent person on this program, is with us again.

You watched the video. We’ll continue today, and I don’t know whether there will be another program after this or whether we’ll cover everything. That will depend on your participation too. If you didn’t hear the first program we did about being freed from all that remorse and guilt, you can find it online. Listen to that one as well. It may help you understand what we mean. Now, someone who always feels guilty, is constantly unhappy with himself, and cannot make peace with himself needs to say:

‘I love myself despite my mistakes. My mistakes are not who I am. The mistakes I make are not who I am. They are careless actions, wrong choices, sins—but I am not my sin. I am a human being, a creature of God, and I love myself because Christ tells us, “You shall love your neighbor as yourself.” Love your neighbor, He says, as you love yourself. So I love myself. Even when I feel guilty, I try to keep loving myself, just as I love someone who is ill and wounded. A child with a fever is more than that fever. My child has a fever, but my child is not the fever. My child is someone else entirely.’

So I love my child, and I want to help my child recover from the fever. I love myself; I love my soul. I do not love my sin. I feel guilt and remorse because I am a sinner, and I try to overcome that condition, but I still love myself. If I do not, if I spend my whole life living with guilt as though it were my companion, I will not understand other people well either. I will blame them. I will hate them as I hate myself. Everything about them will seem wrong, just as everything about myself seems wrong. You’ll notice this. I’m not telling you to judge others or be unkind. But you will see that someone who continually finds fault with everyone around him does not love himself either, and then makes others feel guilty too. Someone who is unhappy with what he is doing

does it under pressure. He feels stifled and forced, takes no joy in it himself, and then makes others feel guilty about the way they live. Here is an example. If I fast at home and do so gladly, I can still be happy whatever the person beside me does. I might eat lentils while the person next to me has an omelet, a fried egg. Of course I would wish that he too might fast and find joy in that struggle, in self-control, discipline, and obedience to God’s commandment—all the beautiful things the Gospel and Holy Scripture teach. But I would want him to do it freely, if he chooses, when he chooses, and in his own way. I will not stifle him or make him feel guilty so that he will do it.

Often you see your child eating something else and say, ‘What are you doing, my child? Fire will come down and burn us up on a Friday!’ And the child asks, ‘Why would fire come down and burn us?’ ‘What are you eating? A pork chop? I made lentils today.’ ‘Fine,’ the child says, ‘since you made lentils, you eat them and leave me alone.’ Then an argument starts, and it turns into a struggle for power: who will win? The child is a child, rebellious, a young person going through adolescence and pushing back. All right—but what about you? Many children ask a question like this. I don’t know how they think of it, but they sense something. One says, ‘Deep down, are you perhaps jealous of what I’m doing? Do you actually enjoy eating lentils, Mom?’ ‘Do I enjoy it? Well, what am I, a fool for eating lentils here?’ ‘Forgive me, but if you feel forced to do it, then don’t keep fasting. Either you fast

joyfully, with respect for others and acceptance of each person beside you, or you make life hard for them too by filling them with guilt.’ That kind of inward pressure does nothing to help your child love God.

After a talk like this somewhere in Greece, a mother told me, ‘I pressured my child. I pressured him again and again, as much as I could, while he was still under my care. Now he has grown up, and he came to me and said, “You took me to Church all my life because I had no choice. Now that I do have a choice, and I understand what you did to me, I’m leaving.”’ I told her, ‘What can I say? After the way you handled it, what can I say now?’ You see, you never helped your child discover its sweetness.

You never showed your child that life close to Christ is beautiful and worth living. Instead, you taught him that he would be punished if he did not live that way. ‘And you expected to pass your English exam last year, when you were eating ice cream and souvlaki every Wednesday and Friday and never fasting? Of course you didn’t pass. Did you expect to get into university when you showed such contempt for God?’ Where are we placing our trust? In fear, threats, terror, guilt. We make the child feel, ‘I’ve done something terribly wrong before God.’ And that terrible thing was eating ice cream and souvlaki instead of fasting, so God punished him for it. What does the child feel then? First, he feels repelled by God. He says, ‘I don’t want a God like that.’

Can someone explain to me why any of this has to happen? And second, you fill me with guilt: you tell me it is my fault, that I did something bad and am responsible for all of this. Do you see? My food, my disrespect, my contempt were punished, and now I feel guilty. So you too carry guilt within you, and you are not happy with the life you are living. That is why you become so strict with others, so harsh toward the person beside you. Whatever good thing you tell someone close to you—your wife, husband, friend, child, relative, whoever it may be—if you say it in an irritating, harsh, oppressive way, it means that something within you is unsettled about what you yourself are doing.

When someone is always upset by the way others live, it means there is something in his own life he cannot enjoy. Do you enjoy your life close to God? Let the other person live as he chooses. Respect him, and at least do as God does. Don’t do what God does not do. God is not punishing him, yet you come along and punish him. God is not hurling thunderbolts, yet you hurl them with your mouth, your shouting, your words, your threats. If God were to step in that way and stop us for a moment, I think He would silence many mouths and say, ‘Enough. Stop speaking for Me.’ He may say that to me as well. If He did, I would feel deeply ashamed and guilty, and I would be moved to repentance. I would say, ‘My God, forgive me,’ and I would stop. Many times I wonder: if God...

stepped in right now, would He tell me, ‘Keep saying what you’re saying; I agree with you’? Or would He say, ‘Close your mouth. What are you telling people? What are you doing to them? Why are you stifling them and putting them under pressure?’ That thought frightens me.

That is why I look to the Gospel, to the life of Christ, and to the lives of the saints. They were strict with themselves, but deeply compassionate and understanding toward the people beside them. They did not put people under pressure. What matters is doing something out of love and freedom: seeing its beauty, longing for it, imagining it, desiring it, and then doing it. ‘I want you to love Me,’ Christ says. He does not want you to act under compulsion because you feel guilt and remorse. You see, living under guilt keeps you from being happy and enjoying what you do, and it keeps others from doing so as well. I remember getting into a taxi once while I was on a Greek island. It was a very hot summer day.

The taxi driver beside me was wearing shorts and a short-sleeved shirt. He looked perfectly comfortable in the blazing summer heat. What else was he supposed to wear? I got in wearing my cassock, with my neck covered and sleeves all the way down to my wrists. It was July, about forty degrees, and the poor man looked at me and said, “Goodness, Father, I feel sorry for you. Aren’t you roasting?” “I am,” I said. “It’s hot. It’ll pass. Perhaps you could open a window. And when I sweat, the air gets inside my loose cassock and cools me as it evaporates.” Then I said, “But look how comfortable you are! Good for you. I’m glad to see it.” And I really was glad. Why? Because I could calmly accept being so covered up

and look at the man beside me in his shorts and short sleeves with respect, acceptance, and joy. His comfort did not bother me, because I had chosen what I was wearing. It matters greatly that you choose what you do freely, without feeling forced. Otherwise, you begin to envy others.

You envy others and ask, “Why should they have fun when I don’t? Why should they be happy when I’m not? Why should they have children when I don’t?” It makes all the difference when you truly want the life you are living. When what you do comes from your heart, you find peace, and you do not burden others with guilt, whoever they may be. Even if they are sinners, it is not your job to go around making them feel guilty.

They will feel remorse on their own. They will think things over and feel what they need to feel. But remorse is not our goal or our calling. Our calling is to remind people of God. Remorse can leave you confused, unsettled, melancholy, and hurting, digging through the darkness of your soul. But we do not stay there. We are in this life as children of God to remind the world of Christ’s light, of the lost Paradise to which everyone is called, of God’s open arms waiting for all, and of Christ’s kiss offered to everyone. We are here to invite people into life and light, not into gloom, bitterness, and complaint. Those things grow out of guilt.

That is what I mean: when you live with guilt, you are confused within yourself and cannot get along with others. You become difficult to be around. You cannot feel at one with anyone, not even with yourself. Your whole being feels shattered into a thousand pieces. And because you feel so unclean, you cannot draw close to God either.

Let me say one more thing about remorse. I think it also keeps you from moving forward in life. It catches you again and again and holds you at something that happened in the past. So much time has gone by, yet you are still there, and nothing good or fruitful comes of it. You remain stuck in sorrow, misery, bitterness, and darkness.

It keeps you from living now and facing the future opening before you. Guilt and remorse leave you stuck. Something happened. When? A long time ago. So what now? Will we stay there? Guilt always concerns something that has already happened, whether an hour ago, a few days ago, or, for some people, decades ago. I remember an elderly man, well over eighty, who told me about various sins. He still remembered old things and suffered over them. Once he said, “I stole a little money. I took twenty drachmas.” Drachmas, mind you. So this was...

I thought he meant a few years before the euro came in. “When did this happen, Grandfather?” I asked. “When I was fifteen,” he said. “I was riding my bicycle and stopped in a square.” He was over eighty and still tormented by guilt over something he had done at fifteen. You may ask, “Shouldn’t he have told you?” Yes, he should. But once you have told it, you must let the past take its proper place in your life. It is over. Do not go on living there. Live in the present and look ahead, toward the coming sunrise, instead of continually digging up what happened. Some people even confess their sins and still go on living in despair over what they have already confessed.

Do you see what you are doing then? You are treating the Mystery as though it had no effect. It is as if you were saying, “Christ does not really forgive me. His love has no power in me. His Crucifixion accomplished nothing in this world. His blood cannot wash me clean.” At heart, that means you do not believe. Whatever you have done—and I am not saying it was something small—some things are serious enough to shake your whole being. They truly grieve you. But seven years have passed, or eight, or for some people fifteen. Must you still stay there, digging it all up again and again? It belongs to the past. It is over.

Some elderly people live with memories like these: “Back then, with that piece of land and my children, I should never have...” They feel terribly guilty. But, my dear friend, it happened. Your life is nearing its end, and you are still thinking about a piece of land and something that happened in ’65, or ’25, or ’75? Those things are past. There is no point in staying there and losing the one moment that is yours: the present. These are tricks played by the logismoi, those intrusive thoughts that torment us. Our thoughts can drive us to distraction, pull us under, and rob us of peace. That is why Christ comes to us through metanoia, through repentance, confession, and Holy Communion, and says, “My child, enough. Those things are over. Look me in the eyes.”

Have you seen little children tear out a page when they make a mistake? They cannot bear to look at it; they want a fresh notebook. Some cannot even bear to see torn pages in the same notebook, so they get a new one, with clean pages before them. The past is past. You made a mistake. What will you do now—die over it? Will you correct one mistake by making another? Will you drive yourself mad? That would be another mistake. Take your own life? That would be the worst mistake of all. It happened, and it is over. God loves me, and I place my hope in His love and kindness. Now, suppose there were a pill you could take that made you forget everything. Would you still feel guilty? Tell me, would you feel guilty if you could remember nothing from the past? Guilt remains as long as you keep thinking about those old things, over and over.

I am not saying you should never remember them. I repeat: remember them, speak of them, but let that be the end of it. Give remorse an expiration date, like the date printed on a product. Let it end someday; do not carry it for life. When the Prophet David says, “I know my transgression, and my sin is ever before me,” he does not mean that he spends his whole life crushed by guilt. He remembers how great a sin the Lord freed him from, and his attention rests on the kindness he received: “You shall sprinkle me with hyssop, and I shall be made clean; You shall wash me, and I shall be whiter than snow.” You will wash me, and I shall be cleaner and whiter than snow. That is where the emphasis lies. I say, “God has forgiven me so many sins. I thank Him.” That is what matters: I thank Him, and I have hope.

I struggle, I stand up, I keep going. That is where the emphasis lies, not on, “Oh, my sin, my sin! What have I done?” No. What you did is past. It was a moment, or a few hours or days of your life. It is not who you are. A day has twenty-four hours. You made mistakes that lasted a few minutes, a few moments; you said certain words. But those moments have passed, and they are wiped away by Christ’s sacrifice, by God’s love, by divine grace. We call it grace because it is a gift. Receive that gift. Learn to accept gifts. Do not hold yourself so tightly closed. Open your heart and say, “Thank You so much for this gift. Lord, I thank You. I receive it.” “I forgive you, My child.” Now believe it. “I believe it.” Good. If you believe it, stop bringing it up.

Do you feel it coming back? If you met Christ on the road, He would not remind you of your old sins. They have been wiped from His memory. But if you insist on remembering them, you can carry them to your grave, still dwelling at eighty-five on something your soul did when you were ten.

That is your choice. If you want to live that way, if you have grown used to dwelling on guilt, going round and round in it, living on it and even taking pleasure in it, that is...

pride. And it creates an atmosphere full of guilt. All the time. Yet Christ wants us to live in the joy of the freedom He gives us. Do you understand? That is how I see it. What you did no longer exists; it is over. Christ drew near to sinners, to people burdened by guilt, to people sunk in wrongdoing, sin, reckless living, and injustice. And He saw the good in them all. We speak of the good thief.

And of the sinful woman who loved so much, whose many sins were forgiven. Christ saw how thirsty her soul was. If we had seen Saint Photini, the Samaritan woman, we might have said, “Look at that immoral woman. She has had five relationships one after another.” But Christ saw a good woman whose soul was thirsty—thirsty for a relationship, for connection, love, care, joy, and tenderness. She could not find her way and was suffering.

He did not see her as a sinner to keep at a distance, someone to condemn and reject. He saw a woman who needed help and had a strong soul. Think of what she had endured: one painful relationship after another, meeting someone new, talking, arguing, making up, and then beginning again with someone else. Christ saw how deeply this woman thirsted for happiness. If I had been there, I might have thought, “How sinful, how immoral! Stay away from me. Please, do not touch me.” But Christ went to her and said, “Give Me a drink.” He was willing to drink water she gave Him. He had come to forgive her, and He asked her for a drink.

“You matter to Me. You have worth in My eyes, even with your sins, because I see something genuine in your search.” We see only other people’s mistakes. We do not see why they make them. We do not see the innocence within a sinner, the goodness within an enemy, or the suffering of someone who has been through so much. That is the beauty of Christ and the greatness of His person. People love and worship Him. Their quarrel is not with Christ Himself; it is with me, and perhaps with you too. We claim to represent Christ and speak for Him, but often what comes out is our own problems, our own passions, our peculiarities, and sometimes our unhealthy ways of thinking. We even pass them on to our children. You need only look at how your family speaks to you about your faith. How many of them recognize Christ in the way you live? Very few—and that is not because they are all bad.

Your child may behave badly, but still sense that what you are showing them does not come from Christ. You may wear a label saying, “I am a Christian. I belong to the Church,” but the child says, “You do not convince me.” Christ had something about Him that convinced people. We do not convince them when we stand there with a whip in our hand. Remember the student I told you about in the last program? When he saw me at school, all he could think was, “Sin. God. Sin, sin.” He thought everything was a sin, and that whenever God spoke, He would say, “My child, you keep sinning. This is a sin.” Seeing me brought the word “sin” to his mind. Do you understand? That is what happens when someone is taught the faith...

That kind of upbringing wounds another person’s soul. It harms someone in Christ’s name. That is the tragedy. I remember a young man who had finished school. His physics teacher was also a priest, a wonderful person. Years later, the young man came to see me and said, “I still remember what our physics teacher told us. On our last day of school, just before the national exams, he sat on his desk and said, ‘Children, don’t assume that because you came to this school, and some of us here belong to the Church, we necessarily showed you what the true God is like. We did what we could. Don’t stop there. Keep searching. You may find the true God elsewhere. If the God we showed you left you with inner conflicts, confusion, resentment, guilt, rebellion, a sense of being stifled and oppressed…’”

“‘…then we made a mistake. But that is not who God is. The mistake was ours. Leave our mistakes behind,’ he told them, ‘and go on to find the true God.’” The young man brought me that memory from school. His physics teacher had said it to them. “Those words made a deep impression on me,” he said. He still remembers them.

We who speak for God often fail to help people draw near to Him. That strikes me. You may accuse me of being too lenient, of speaking as though everything is allowed. I understand if you feel that way, and I respect it. But let me tell you what a former Protestant once said to me. This program prompted him to ask to become Orthodox. He is one of several people who have done so, but he called me and told me the details. I said, “You know, my program is not aimed at arguing against other beliefs.” He replied, “No, it is because of this program that I want to become Orthodox. Can you tell me where to go, which church?” I asked, “Why? This program doesn’t discuss doctrines and…”

“I believe in God,” he said, “and the fact that you don’t insult me, scold me, or press me in a way that suffocates me appeals to me. I would like to find a God like that.” I feel I have to say this because someone may think that speaking this way gives people the green light to take their faith lightly. But that is not what happened. This man was Protestant and became Orthodox. And he is one of several. Of course, this is about how God touches people’s souls, not about me. God offers Himself in love and truth: truth that touches another person with tenderness and love, not truth delivered with a whip.

Could someone bear a sermon that spoke the truth but wielded it like a whip, tearing pieces from them and drawing blood? You may ask, “Doesn’t metanoia, repentance, make the heart bleed?” Yes. If the heart is wounded by the arrow of Christ’s love, that pain is worth bearing. But a heart wounded by Christ’s love is different from a person wounded by the clumsy lashes we inflict, filling people’s lives with guilt.

The answer to all this… Vasilis, do you think I’ll have time to say everything today? How could you know what I have in mind? I do know that you choose beautiful music. I listen to it and enjoy it. Thank you very much, Vasilis. And thank you, my dear friend in Corinth, for the lovely message you sent me. I forwarded it to Vasilis…

You also thanked him for his other CDs, including *The Blues of My Soul*, with blues in a plagal mode, hymns of Byzantine music, and hymns in English. Those of you living abroad, they are worth seeking out…

Thank you for your kind words about our books, *Love Forever* and *Strengthen Your Soul*. You remembered rightly: *Love Forever* includes a written version of a program that also speaks about oppression.

It is called “My God, You Are One Great Embrace.” It describes an experience we had at a school. What troubled the children most was this: people had taught them about God in such an oppressive way that they stifled them with guilt, instead of awakening in them an eager hope for Christ and a desire to love Him and draw near to Him.

The fears they stirred up drove us away from the Church. Then one child spoke up and said, “When you think about it, Christ isn’t to blame for any of this. He’s the best.” So thank you for your kind words. You can read about all this in more detail in the books. The program’s email address is atheata.perasmata@yahoo.gr. Vasilis, put on a beautiful piece of music so we can rest a little, free of guilt…

…and then continue with how to deal with this remorse and guilt that suffocate us.

My dear friend—beautiful, Vasilis, thank you very much. I want to tell you, dear friends, that you already know the answer. Were you expecting something new? It is what we have taught in the Church for twenty centuries. The question is how to live it well, so that we can enjoy God’s gift. It is metanoia, repentance; confession; and Holy Communion. This whole path has great power. It works. When someone follows it rightly, they are set free and see its fruits in their life.

The Mysteries, you understand? You come to understand, you go to the priest and confess. As Christ told us, what the Apostles and their successors forgive, He forgives too, and what they do not forgive, He does not forgive. Priests are always forgiving people. But then someone might ask: why do we see so many unhappy Christians, people who receive Holy Communion regularly yet remain miserable and burdened with sorrow? You look at someone like that and say, “Most Holy Theotokos, why is this poor person always so downcast?” You see him…

…and he has no joy. Yet he says Christ has forgiven him. Is that what a forgiven person looks like? Imagine going to a prison and telling someone, “You’re free. Your ten-year sentence has been reduced to one year, and now it’s time for you to leave.” Wouldn’t he come out jumping, dancing, singing, rejoicing, and embracing everyone? He would radiate happiness. We don’t radiate happiness. We give off something else, and I wonder why. Do you remember Abba Poemen, whom we spoke about on another program? He said that God does not…

…need a long time to change your life and receive you back. A man came to him and asked, “Father, I have committed a sin. If I struggle for three years, will God forgive me and receive me?” “Three years, my child?” “Well then, Father, three months?” “That long?” said Abba Poemen. “Then how long? Three weeks?” “Listen, my child. I believe that if you truly repent, understand what you have done, feel the weight of your mistake, and weep…”

“…God will receive you in three days. God loves you and takes you into His arms again. In three days your soul will begin to find peace. The first day you may be in pain. On the second day you may still be thinking about it, but by that evening you will begin to relax. On the third day you will say, ‘Three days have passed, and my soul is beginning to grow calm.’” Yet some Christians live with these memories for three decades, asking, “What did I do? How did I behave? What harm did I cause?” Well, if that is how you choose to live. So here are the steps. First, sit down and think about what has happened in your life. See where you bear responsibility. Recognize what you have done.

I have done terrible things. But there are also others who understand nothing at all…

…who feel nothing about what they have done. “I haven’t done anything, really,” they say. Yet they have hurt people, insulted them, looked down on them, slandered them, stolen, and treated them unjustly. They have done all sorts of things and feel nothing. Sit down and take an honest look: What have I done in my life? How have I behaved? What kind of person am I? What am I seeking? What do I want from this world? How do I treat others? A husband should ask, “How have I treated my wife? Have I respected her and taken her seriously? Do I know her and understand her? Do I love her and care about her, or do I hurt her?” A wife should ask herself the same things. Ah, the ladies weep when they hear this and say, “Tell them, Father, tell them!”

“You should hear what my husband has done to me,” she says. Yes, dear, I’m coming to you now. Come, don’t cry just yet. Save your tears for your own mistakes. So what have you done? Nothing? Women often see themselves as the ones who have been wronged. You may well have been wronged, but you too have made mistakes in your life, as we all have. You gain nothing by always crying that you are the victim, that everyone has hurt you and ruined your life. Haven’t you made mistakes? Think about your own. Ask yourself: How have I treated my relatives, my coworkers, my husband at home? What have I given this man? Have I valued him, paid attention to him, shown him tenderness? Have I made him feel that I have something to offer him, that he means a great deal to me? How have you treated your children, your daughter? How have you treated that daughter of yours?

Have you said a kind word to her, encouraged her, comforted her? Let’s sit down and think. And you too, young person, think about your life: the time you waste, the endless idleness, your excesses, the money you throw away. Each of us has our own things to face, the things that mark our life. Do you see? This is how you begin to be honest.

Know who you really are. Don’t live with your head in the clouds, in a lie or a fantasy. We recognize these things, admit them, and say them first of all to ourselves. And we may weep, if tears come: tears of metanoia, of repentance, and of recognizing what we have done. Whether tears come or not, our soul senses that something is wrong. I am not as I should be. I have so much ego, so many difficult ways. I am ambitious, I think too highly of myself, I am terribly self-absorbed. I want people to praise me. I envy other people’s happiness, wish them harm, dislike them. I am greedy; I am gluttonous. Whatever you find rising to the surface in your own character, face it.

Once you recognize it, ask God’s forgiveness in prayer. Look to Christ and say, “I have sinned, Lord, I have sinned.” Then go to your spiritual father and tell him the story of your life. Speak openly: “This and this is happening. This is the kind of person I am.” Do it without placing the blame on others.

“I am responsible for these things, Father.”

If you don’t understand that, you will get nowhere. Yes, other people have made your life difficult, confused you, and caused you pain. But in everything you have gone through, have you played no part at all? Do you bear no personal responsibility? Say the others are ninety percent to blame. Will you never take responsibility for the remaining ten percent? Are you the victim of all humanity? What are you, the Lamb of God? Some people really do see themselves that way. A young woman says, “I couldn’t find a job, I couldn’t get married, my life went badly, I even became ill, and it is all my mother’s fault.” That cannot be true. Your mother may be at fault to some degree, but she is not responsible for all of it. Even if she made life difficult for you, I know another young woman whose mother was like yours, only harder to live with, and she refused to...

accept that situation. She stood up for herself, got on her own feet, and struggled on. She found work, married, and built a happy life. She also stopped blaming her mother. She said, “Blaming my mother gets me nowhere. Whatever she did, she thought she was doing what was best.” It was the worst thing, but her mother did not realize it. No one who does something wrong feels that what they are doing is wrong. Everyone thinks they are doing good. So even when parents make mistakes that affect your life, they felt they were doing the right thing. They did not set out to hurt you. While they were doing it, they did not understand that they were harming you, destroying you.

They felt it was the right response, and they acted accordingly. In any case, what they did is their responsibility. What about you? Can you keep passing the blame and responsibility to other people? Take responsibility for your life and say where you yourself have gone wrong. Then go to the priest, admit it, and confess it. Speak of others as people whose actions affected you and prompted your responses, without making your confession an account of their faults.

They played a part in your life, but you made your choices. Then put right what you can. If you say, “My fault is that I hurt people, cause them pain, treat them unjustly, give them no time to speak, and do not let them be free,” you cannot leave everything as it is and keep saying, “I have confessed; I have repented.” Metanoia, repentance, calls for change. Next time you go home and your husband speaks, sit and listen. Don’t interrupt him.

And you, listen while your wife shares her thoughts. Let her feel free to give her opinion. That is how you begin to correct what you have been doing. If you stole from someone, putting it right means returning what you stole. It is not enough to say, “Father, I committed this theft,” and leave it there. My child, make amends. “All right, Father, I’ll say a prayer.” No, take the money back and return it. That is one example: take the action needed to put things right. “Father, I do not love my sister-in-law, my father-in-law, my mother-in-law, my niece, whoever it may be, and I do not speak to them.” My child, it is good that you have said so. Now make amends. What does that mean? Go home, and at the first opportunity make a call. Reach out, build a bridge, and try to mend what is broken. Where there was hatred, try to show love.

Where I once sought revenge, I will show kindness, patient endurance, and compassion. Look also for the reason behind what you did, so that next time you do not do it again. It is not enough to say, “I committed this sin.” Find out why you did it, so that guilt does not keep choking you for no good reason. When you understand why you commit a particular sin, ask yourself: What was I really looking for at that moment?

Look and see...

You were not seeking that particular sin for its own sake. You were looking for something else. Take an example: a young woman quarrels with her husband. He gets up and leaves the house. She is overcome by sadness, emptiness, loneliness, and despair. She goes to the cupboard and eats all the chocolates, biscuits, sweets, anything sweet she can find. She empties the whole box of chocolates.

Then she feels guilty. “Oh no, what have I done? I fought with my husband, and now I have been greedy too. Look at the state I am in. I never change.” A few days later, when the same sadness returns, she reaches for all the chocolates again. Look into that overeating and that quarrel. What lies behind them? What are you looking for? Why are you eating now? You can eat; no one is stopping you. Open the fridge and eat every piece of cake in it. But before you eat that cake, and before any sin that seems as sweet as cake, ask why you are doing it. What are you seeking? One young woman who asked herself that said, “Deep down, I did not want food. I wanted some sweetness in my life. My husband and I had quarreled, and I was not finding that sweetness with him, so I looked for it somewhere I could taste it. I found it in sweets and emptied the box. It was not really a chocolate I wanted.”

“I wanted to satisfy my emotional hunger. I wanted to fill the loneliness in my heart, and this was how I tried to do it. I could not fill my soul with love, but at least I could fill my stomach with chocolates and cakes, and I enjoyed them.” Next time you reach for food, remember and say to yourself, “I am not going to eat because I am hungry for food. I am hungry for love, for sweetness and tenderness. Since I cannot have his kiss, I am going to eat by myself and enjoy it.” As you put it into words, you may find that the fierce urge to eat every chocolate begins to fade. You may still eat a few out of habit. But when you understand why you do what you do—and few people stop to ask—you can say, “What am I seeking? Am I trying to cover up my loneliness or insecurity? Am I trying to build a wall around myself?”

Perhaps you are seeking warmth, or the feeling that you matter. It matters greatly to find the reason behind each sin. Deep down, the longing at its heart is for something good. Remember that. No one, in the very depths of their being, sins simply for the sake of evil. Even the gravest sins can be, deep down, a search for something good.

When you sin, you are seeking something good, but you lose your way and make mistakes in trying to find it. Instead of going to her husband, embracing him, and saying, “It is you I want. I want us to talk, make peace, and bring some sweetness back into our lives,” this woman turns, after their quarrel, to something that harms her. It affects her health, her body, her weight, and how she feels. Then the whole thing becomes a vicious circle.

After all this, learn little by little to see things differently. Remember God’s truths: God loves me. Remember that; you forget it. God brought this husband or this wife into my life so that we could grow holy together, not tear each other apart. Learn from what has happened, and forgive yourself too. God has forgiven you through the priest. Now forgive yourself and say, “All right, I will learn from this. I will grow through my mistakes.” When someone hurts us, we sometimes say, “God permitted it so that something good might come of it.” In the same way, good can come even from your mistakes. Little by little, something sweet can emerge from the bitterness in your life, even from this guilt and these pangs of conscience.

Our souls take a beating, but we grow more mature and humble, more honest, more genuine, and wiser. We come to understand what it means to be human. A human being is someone who gets knocked about, who tries to take flight but finds it hard, and who looks to God for help. And now I am looking at the clock and saying, “Help! We have run out of time! Vasilis, why didn’t you call out to me?” I have kept you longer than I meant to. Forgive me. We will speak again another time.

Another time, we will talk about the guilt we feel when people close to us leave, when relatives fall ill and some die. We say, “I am to blame for his death. I am to blame for my relative’s death because I said something to him one day, and that must be why he died.” And there is emotional blackmail too: “My child, if you do not marry the woman I want you to marry, I will die.”

Next time, we’ll talk more about guilt and remorse, and the ways these can be used to make life harder, even though our lives can be beautiful. I pray that you find joy in your life, that God forgives you, and that you have strength for the rest of your journey. God be with us.

Το ελληνικό κείμενο ακολουθεί την ομιλία της πρωτότυπης ηχογράφησης. Τυχόν μουσική, ψαλμωδία ή δυσδιάκριτα σημεία διακρίνονται από την ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται.

Λήψη ελληνικής μεταγραφής (TXT)

Πάρα πολλά τα τηλέφωνα και τα μηνύματα που δεχτήκαμε στην εκπομπή που κάναμε μια φορά, αν θυμάσαι, σχετικά με τις τύψεις και τις ενοχές στη ζωή μας.

Δεχτήκαμε ακριβώς τηλέφωνα από ανθρώπους, από σένα δηλαδή, οι οποίοι είναι πνιγμένοι ακριβώς οι ίδιοι στις τύψεις και τις ενοχές και ήθελαν να πουν και αυτοί την προσωπική τους εμπειρία, πώς μεγάλωσαν και αυτοί έτσι μέσα σε ενοχές από ανθρώπους που τους δημιούργησαν πολύ παράξενες ιδέες για το Θεό. Και λέω σήμερα να συνεχίσουμε, αν συμφωνείτε,

μαζί στα Αθέατα Περάσματα, στο σταθμό που μιλάει στην ψυχή μας και προσπαθεί να την απαλλάξει από τις ενοχές και από τις τύψεις και από την εικόνα ενός τόσο κακού Θεού και να φέρει μέσα μας την αίσθηση του Θεού της Αγάπης, όπως μας φανερώθηκε στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού, ο οποίος μας πλησίασε, μας άγγιξε, έφαγε μαζί μας, κοίταξε μέσα στα μάτια μας και πέρασε τις αμαρτίες μας και έφτασε στον πυρήνα της ψυχής μας και είδε κάτι πολύ δικό του και γι' αυτό μας αγάπησε. Και ξέρει ο Χριστός μας γιατί κάνουμε λάθη στη ζωή, γιατί αμαρτάνουμε, και γι' αυτό δεν μας δημιουργεί τύψεις άρρωστες, δεν μας δημιουργεί ενοχές θανάτου, αλλά μας δίνει την ώθηση να

υπερβούμε τον εαυτό μας, να ξεπεράσουμε τις αδυναμίες μας, να οραματιστούμε τη βασιλεία του και να αλλάξουμε ζωή. Αυτό είναι το μήνυμα, να αλλάξουμε ζωή και όχι να μείνουμε στην ενοχή. Η ενοχή, είπαμε, είναι το εφαλτήριο, είναι η ώθηση που παίρνουμε αφού συνειδητοποιήσουμε ότι κάτι δεν πάει καλά στη ζωή μας, παραδεχόμαστε το λάθος μας και προχωράμε.

Email της εκπομπής, που μπορείτε να γράψετε λίγες γραμμές, γιατί μετά να έχεις ενοχές άμα γράψεις πολλές. Σε παρακαλώ, δεν προλαβαίνω να τα διαβάζω. Έχει τίποτα άλλο; Και σου έχω ξαναπεί ότι σου αξίζει όχι να διαβάσει κανείς ένα γράμμα και μια επιστολή, σου αξίζει να ασχοληθεί κανείς μαζί σου για όλη την αιωνιότητα. Σου αξίζει όχι ένα πεντάλεπτο δικό μου και ένα δεκάλεπτο, σου αξίζει όλος ο χρόνος.

Σου αξίζουν τα πάντα. Αυτά στα δίνει ο Θεός και οι άνθρωποι που είναι κοντά μαζί σου και ζείτε μαζί. Μην περιμένεις από εκπομπές να λύσουν τα προβλήματά σου. Οι εκπομπές ερεθίσματα δίνουν, βοηθάνε λίγο, σε προβληματίζουν λίγο. Σου δίνουν κάποια ώθηση και μετά μπαίνεις και παλεύεις. Όπως όταν βλέπεις μια εκπομπή στην τηλεόραση που έχει μαγειρικές συνταγές. Δεν τρως, νηστικός μένεις. Πρέπει να πας να μαγειρέψεις. Σου λέει «θα κάνετε εκείνο» και λες «μα τι φοβερά που βγαίνει αυτή η συνταγή, κοίτα πώς το κομμάτι δεν διαλύεται σε ψίχουλα, βγαίνει τέλειο». Ε, ναι, και που το είπες, χόρτασες εσύ; Έφαγες εσύ; Η ζωή βιώνεται εκεί που είσαι. Εσύ, τώρα κοίτα δίπλα, στο γραφείο σου, στους διπλανούς σου, στο σπίτι σου, στην ακαταστασία σου, βάλε μια τάξη. Τι δωμάτιο είναι αυτό, τι κουζίνα είναι αυτή που έχουν μερικοί άνθρωποι;

Ντουλάπα είναι αυτή που έχουν μερικοί άνθρωποι. Συγγνώμη, δεν τα λέω για να έχεις τύψεις και ενοχές, είπαμε δεν θέλω να έχετε τύψεις. Όχι, αλλά μερικά πράγματα, ρε παιδιά, πώς αντέχουν κάποιοι άνθρωποι και ζούνε σε αυτό το σπίτι και τι νοικοκυριό είναι αυτό, ανύπαρκτο; Όχι, δεν το λέω για σένα, εσύ έχεις διορθωθεί. Το λέω για άλλους ανθρώπους, εντάξει; Ναι. Καλά, και δεν έχεις τύψεις που δεν έχεις περάσει και τόσα μαθήματα από τη σχολή και έχεις μείνει πίσω; Και λες και ψέματα στους γονείς σου ότι πάνε καλά τα μαθήματα και χρωστάς πόσα εξάμηνα. Πω πω πω, τύψεις! Αλλά κι εσύ, κυρία, δεν έχεις τύψεις που πήγες στη σχολή και ρώτησες κρυφά για το παιδί σου πού βρίσκεται και έμαθες τα προσωπικά του και το έκανες ρεζίλι; Είναι

η ζωή μας έτσι μπλεγμένη τελικά, κάνουμε ο ένας λάθος στον άλλον. Δεν είπα το email όμως και έχω τύψεις. Είναι το atheata.perasmata@yahoo.gr. Ο Βασίλης Χατζηνικολάου, ο μόνος αθώος σε αυτή την εκπομπή, είναι και πάλι μαζί μας.

Που παρακολουθήσατε το βίντεο. Θα συνεχίσουμε σήμερα και δεν ξέρω αν θα υπάρξει και άλλη εκπομπή, αν θα το εξαντλήσουμε. Θα εξαρτηθεί και από τη δική σου συμμετοχή. Αλλά έλεγα, αν δεν άκουσες την πρώτη που έχουμε κάνει για την απαλλαγή από τις τύψεις, τις πολλές, και τις ενοχές, θα τη βρεις στο διαδίκτυο. Άκου την και την πρώτη. Ίσως σε βοηθήσει να μπεις καλύτερα στο νόημα. Έτσι. Πάντως ο άνθρωπος ο οποίος είναι συνέχεια ένοχος και νιώθει με τον εαυτό του δυσαρεστημένος και δεν συμφιλιώνεται με τον εαυτό του να πει:

«Αγαπάω τον εαυτό μου, παρόλα τα λάθη του. Τα λάθη του δεν είμαι εγώ. Τα λάθη που κάνω δεν είμαι εγώ. Είναι κάποιες απρόσεκτες κινήσεις, κάποιες λανθασμένες επιλογές, κάποιες αμαρτίες, αλλά δεν είμαι εγώ η αμαρτία. Εγώ είμαι ένας άνθρωπος, πλάσμα του Θεού, και αγαπώ τον εαυτό μου γιατί λέει ο Χριστός μας: “Αγαπήσεις τον πλησίον σου ως σεαυτόν”. Αγάπα τον άλλον, λέει, τον πλησίον σου, όπως αγαπάς τον εαυτό σου. Άρα αγαπώ τον εαυτό μου. Και όταν έχω ενοχές προσπαθώ πάλι να αγαπώ τον εαυτό μου. Όπως αγαπώ έναν άρρωστο που έχει πληγωθεί. Ένα παιδί που έχει πυρετό δεν είναι ο πυρετός όλο το παιδί. Έχει πυρετό, αλλά δεν είναι ο πυρετός το παιδί μου. Είναι κάτι άλλο.»

Το παιδί μου λοιπόν το αγαπώ, τον πυρετό του θέλω να το βοηθήσω να τον αφήσει, να θεραπευτεί. Τον εαυτό μου τον αγαπώ, την ψυχή μου την αγαπώ, την αμαρτία μου δεν την αγαπώ. Και νιώθω ενοχή και τύψη που είμαι αμαρτωλός, προσπαθώ να ξεπεράσω την κατάσταση αυτή, αλλά αγαπώ τον εαυτό μου. Διότι αν δεν τον αγαπώ και ζω συμφιλιωμένος και παρέα με την ενοχή μια ζωή, δεν θα μπορώ να καταλάβω και τους άλλους καλά. Και θα κατηγορώ και τους άλλους. Θα μισώ και τους άλλους όπως μισώ τον εαυτό μου. Θα μου φταίνε όλα όπως μου φταίει ο εαυτός μου. Θα το παρατηρήσεις αυτό. Και δεν στο λέω για να το κάνεις με τάση κριτικής στους άλλους και κακίας. Αλλά θα δεις, ο άνθρωπος ο οποίος συνέχεια του φταίνε όλοι γύρω του, δεν αγαπάει ούτε τον εαυτό του και δημιουργεί μετά και στους άλλους ενοχές. Ο άνθρωπος που δεν είναι ευχαριστημένος με αυτό που κάνει,

το κάνει από καταπίεση, πνίγεται, αναγκάζεται και δεν το ευχαριστιέται και ο ίδιος, μετά δημιουργεί και στους άλλους ενοχές για τη ζωή που κάνουν οι άλλοι. Δηλαδή, ένα παράδειγμα: αν εγώ νηστέψω στο σπίτι μου και το κάνω με ευχαρίστηση, θα χαρώ ό,τι και να κάνει ο άλλος δίπλα μου. Εγώ μπορώ να φάω φακές και ο άλλος δίπλα μου να τρώει μια ομελέτα, έτσι, αυγό τηγανητό. Εντάξει, θα ευχόμουν να νηστέψει κι αυτός, να χαρεί τον αγώνα αυτό, την αυτοκυριαρχία, την πειθαρχία, την υπακοή στην εντολή του Θεού. Όλα τα ωραία αυτά που λέει το Ευαγγέλιο, η Αγία Γραφή, αλλά θα τα ήθελα όλα αυτά να τα κάνει ελεύθερα. Αν θέλει, όποτε θέλει, με τον τρόπο που θέλει, δεν θα τον πνίξω ούτε θα του δημιουργήσω ενοχές για να τα κάνει.

Και πολλές φορές βλέπεις το παιδί σου να τρώει κάτι άλλο και λες: «Τι πράγματα είναι αυτά, ρε παιδάκι μου; Θα πέσει φωτιά να μας κάψει παρασκευιάτικα». Και λέει το παιδί: «Γιατί θα πέσει φωτιά να μας κάψει;» «Μα τι είναι αυτά που τρως; Μπριζόλα; Έχω κάνει φακές σήμερα». «Ωραία, και επειδή έχεις κάνει φακές», λέει το παιδί, «φά' τες και άφησέ με ήσυχο». Και αρχίζει ένας καυγάς και παίζουμε ένα παιχνίδι εξουσίας τελικά, ποιος θα νικήσει ποιον. Και βλέπεις, το παιδί είναι παιδί, αντιδραστικό, επαναστατικό, ένας νέος που ζει την εφηβεία του ή την έκρηξή του ή την αντίδρασή του. Εντάξει, εσύ όμως; Και πολλά παιδιά το ρωτάνε, πώς το σκέφτονται δεν ξέρω, αλλά το καταλαβαίνουν. Λέει: «Μήπως εσύ, λέει, κατά βάθος ζηλεύεις αυτό που κάνω; Εσύ ευχαριστιέσαι», λέει στη μάνα του, «που τρως φακές;» «Αν ευχαριστιέσαι; Ναι, και εγώ τι είμαι», λέει, «που τρώω φακές; Δηλαδή εγώ είμαι το κορόιδο εδώ μέσα;» «Μα», λέει, «συγγνώμη, άμα νιώθεις ότι το κάνεις καταπιεσμένη κι εσύ, μην συνεχίζεις να νηστεύεις ή θα νηστεύεις

με ευτυχία και με σεβασμό στους άλλους και με αποδοχή του καθενός δίπλα σου ή θα του κάνεις κι αυτουνού τη ζωή δύσκολη δημιουργώντας του ενοχές. Αυτό όμως δεν βοηθάει καθόλου το παιδί σου να αγαπήσει το Θεό με τέτοιου είδους εσωτερική πίεση.

Μια μητέρα στο τέλος μιας ομιλίας τέτοιου τύπου σε κάποια περιοχή στην Ελλάδα μου λέει: «Το πίεζα το παιδί μου, το πίεζα, το πίεζα με το ζόρι, όσο μπορούσα το πίεζα τότε που το είχα», λέει, «στα χέρια μου. Τώρα που μεγάλωσε ήρθε και μου είπε: “Με πήγαινες”, λέει, “στην εκκλησία μια ζωή επειδή δεν μπορούσα να κάνω διαφορετικά. Τώρα που μπορώ”, λέει, “και κατάλαβα τι μου έκανες, θα φύγω”». Της λέω: «Τι να σας πω; Τι να πω, έτσι που τα κάνατε, τι να πω τώρα εγώ;» Άρα το παιδί δεν το γλύκανες.

Του παιδιού δεν του έδειξες ότι, ας πούμε, η ζωή κοντά στον Χριστό είναι όμορφη ζωή και αξίζει να τη ζεις. Αλλά του έδειξες ότι αν δεν ζεις εδώ θα τιμωρηθείς. «Και περίμενες», λέει, «να περάσεις το Λόουερ πέρυσι που έδινες Αγγλικά, που μου 'τρωγες κάθε Παρασκευή και Τετάρτη παγωτάκια, σουβλάκια και δεν νήστευες ποτέ; Ε, βέβαια, θα πέρναγες», λέει, «περίμενες να περάσεις το Πανεπιστήμιο με τέτοια περιφρόνηση στο Θεό;» Δηλαδή πού επενδύουμε; Στο φόβο, στην απειλή, στην τρομοκρατία, στην ενοχή. Δηλαδή να νιώσει το παιδί ότι «έκανα κάτι πολύ κακό απέναντι στο Θεό». Και το κακό ήταν ότι έφαγε παγωτό και έφαγε σουβλάκια και δεν νήστευε και γι' αυτό ο Θεός το τιμώρησε. Άρα το παιδί τι νιώθει; Πρώτον, νιώθει αποστροφή για το Θεό, λέει «τέτοιο Θεό δεν τον θέλω». Ευχαριστώ που παρακολουθήσατε.

Να μου εξηγήσει κάποιος γιατί όλη αυτή η υπόθεση να γίνει. Και δεύτερον, με γεμίζεις και με ενοχές, ότι φταίω, ότι έκανα κάτι κακό για το οποίο είμαι υπεύθυνος εγώ τώρα. Είδες; Το φαγητό μου, η ασέβειά μου, η περιφρόνησή μου, τιμωρήθηκε και νιώθω ένοχος. Άρα είσαι και εσύ μέσα σου ένοχος και εσύ μέσα σου δεν ευχαριστιέσαι τη ζωή που κάνεις. Και γι' αυτό γίνεσαι και πολύ αυστηρός στους άλλους, άνθρωπος αυστηρός στο διπλανό του. Ό,τι καλό κι αν του πεις του ανθρώπου του δικού σου, είτε είναι η γυναίκα σου είτε είναι ο άντρας σου, φίλος σου, παιδί σου, συγγενής σου, ό,τι θες να είναι, ό,τι καλό και αν του πεις, αν το πεις με ενοχλητικό και αυστηρό τρόπο και καταπιεστικό, σημαίνει ότι εσύ ο ίδιος κάπου δεν πατάς καλά μέσα σου σε αυτό που κάνεις.

Άνθρωπος που ενοχλείται από τη ζωή των άλλων και συνέχεια αναστατώνεται, θα πει ότι κάτι μέσα του δεν απολαμβάνει ο ίδιος. Εσύ απολαμβάνεις τη ζωή κοντά στο Θεό; Άσε τον άνθρωπο τον άλλο να ζήσει όπως θέλει, σεβάσου και κάνε αυτό που κάνει ο Θεός τουλάχιστον. Και μην κάνεις αυτό που δεν κάνει ο Θεός. Ο Θεός δεν τιμωρεί και έρχεσαι εσύ και τιμωρείς. Ο Θεός δεν ρίχνει κεραυνούς και έρχεσαι εσύ και τους ρίχνεις. Με το στόμα σου, με τις φωνές σου, με τα λόγια σου, με την τρομοκρατία σου. Αν μπορούσε ο Θεός να επέμβει με τέτοιο τρόπο, να μας βάλει λίγο ένα φρένο, πιστεύω ότι πολλά στόματα θα τα έκλεινε και θα έλεγε: «Σταμάτα επιτέλους. Σταμάτα να μιλάς εσύ για μένα». Μπορεί να το λέει και για μένα. Και θα νιώθω πάρα πολύ ντροπή να μου το πει, και ενοχή και μετάνοια να μου το πει. Θα έλεγα: «Θεέ μου, συγχώρεσέ με», και θα σταματώ. Και πολλές φορές προβληματίζομαι και λέω, αν ο Θεός...

επενέβαινε τώρα, θα μου έλεγε «συνέχισε να τα λες αυτά που λες, συμφωνώ μαζί σου» ή θα μου έλεγε «για κλείσε το στόμα σου. Τι λες στον κόσμο; Τι δημιουργείς στους άλλους; Τι τους πνίγεις; Τι τους καταπιέζεις;» Με φοβίζει αυτή η σκέψη.

Γι' αυτό βλέπω το Ευαγγέλιο, γι' αυτό βλέπω τη ζωή του Χριστού, γι' αυτό βλέπω τη ζωή των Αγίων, οι οποίοι ήταν αυστηροί στον εαυτό τους αλλά πάρα πολύ φιλάνθρωποι και με πολλή κατανόηση στους διπλανούς τους. Δεν καταπίεζαν. Το θέμα είναι να κάνεις κάτι από αγάπη, από ελευθερία. Να το θαυμάσεις, να το ζηλέψεις, να το οραματιστείς, να το ποθήσεις και να το κάνεις. «Θέλω να μ' αγαπάτε», λέει ο Χριστός. Όχι να νιώθεις ενοχές και γι' αυτό να κάνεις κάτι με το ζόρι από ενοχές και τύψεις. Βλέπεις ότι ένας τέτοιος τρόπος ενοχικός δεν σε αφήνει ούτε σένα να ευτυχήσεις και να απολαύσεις αυτό που κάνεις, ούτε και τους άλλους. Θυμάμαι μια φορά σε ένα ταξί που μπήκα, είχα βρεθεί σε ένα νησί της Ελλάδας, ήταν πολύ ζεστό το καλοκαίρι και μπήκα σε ένα ταξί.

Ήταν ένας ταξιτζής δίπλα μου που φόραγε βερμούδα ο άνθρωπος, κοντομάνικο, μια χαρά, ήταν δροσερός, δροσερός, μέσα στην κάψα του καλοκαιριού. Τι να φοράει ο άνθρωπος; Εγώ ήμουν μέσα ντυμένος όπως είμαι, με τα ράσα, με τη ζέστη, κλεισμένος ο λαιμός, μανίκια μέχρι κάτω στα χέρια, οπότε ο καημένος με κοιτάει που μπήκα μέσα στο ταξί, Ιούλιος, ζέστη, 40 βαθμοί, και μου λέει: «Πω πω, ρε πάτερ, σε λυπάμαι», μου λέει. «Δε σκας;» Του λέω: «Σκάω, τι να κάνουμε; Κάνει ζέστη. Θα περάσει, γι' αυτό ανοίξτε κανένα παράθυρο. Αλλά», του λέω, «έτσι που ιδρώνω και από μέσα μπαίνει και αέρας, που είναι φαρδιά τα ράσα, και αυτή η εξάτμιση που δημιουργείται με δροσίζει κιόλας». «Αλλά», του λέω, «είδατε τι ωραία που είστε κι εσείς;» Λέω: «Μπράβο, έτσι σας χαίρομαι». Και μέσα μου χάρηκα. Τι χάρηκα; Που μπόρεσα να δω το δικό μου πνίξιμο στα ρούχα

με ηρεμία. Τη βερμούδα του διπλανού μου και το κοντομάνικο που φορούσε με πολύ σεβασμό και αποδοχή και χαρά. Δεν με ενόχλησε η δική του χαλάρωση επειδή εγώ ήμουν έτσι, γιατί αυτό που ήμουν το είχα διαλέξει. Έχει μεγάλη σημασία να το διαλέγεις αυτό που κάνεις και να μην είσαι με το ζόρι. Γιατί μετά νιώθεις ζήλια για τους άλλους, φθόνο.

Φθόνο για τους άλλους, γιατί άλλοι να διασκεδάζουν και εγώ να μην διασκεδάζω, γιατί αυτοί να χαίρονται και εγώ να μην χαίρομαι, γιατί αυτοί να έχουν παιδιά και εγώ να μην έχω παιδιά. Είναι πολύ διαφορετικό να το θέλεις αυτό που κάνεις. Με τον τρόπο αυτό, όταν δηλαδή κάνεις αυτό που σου αρέσει πραγματικά στην καρδιά σου, και εσύ νιώθεις ανάπαυση και στους άλλους δεν δημιουργείς τύψεις και ενοχές. Όπως και αν είναι αυτοί οι άλλοι, και αμαρτωλοί να είναι, δεν είναι η δουλειά σου να πηγαίνεις να δημιουργείς τύψεις στους αμαρτωλούς.

Μόνοι τους θα νιώσουν τύψεις. Θα σκεφτούν κάποια πράγματα, θα νιώσουν κάποια πράγματα, αλλά ιδανικό μας και προορισμός μας δεν είναι οι τύψεις. Είναι να θυμίζουμε το Θεό. Η τύψη είναι μπέρδεμα, είναι ανακάτωμα, είναι μελαγχολία, είναι πόνος, είναι να σκαλίζεις το σκοτάδι της ψυχής σου, αλλά δεν μένουμε εκεί. Εμείς είμαστε στη ζωή αυτή ως παιδιά του Θεού για να θυμίζουμε στον κόσμο το φως του Χριστού, το χαμένο παράδεισο στον οποίο καλούνται όλοι να πάνε, την ανοιχτή αγκαλιά του Θεού που τους περιμένει όλους, το φιλί του Χριστού που θέλει να δοθεί σε όλους, και είμαστε ως ένα κίνητρο και ένα κάλεσμα για τη ζωή, για το φως, όχι για την εφημερία, όχι για την πικρία, όχι για τα παράπονα. Αυτά δημιουργούνται από τις ενοχές.

Αυτό σου λέω, όταν έχεις ενοχές και εσύ είσαι μπερδεμένος και με τους άλλους δεν μπορείς να τα πας καλά και γενικώς γίνεσαι ένας δύσκολος άνθρωπος, δεν ενώνεσαι με κανέναν, ούτε με τον εαυτό σου ενώνεσαι, είσαι κομμάτια μέσα σου, χίλια κομμάτια γίνεται η ύπαρξή σου, και ούτε με τους άλλους μπορείς να ενωθείς, ούτε με το Θεό αφού νιώθεις τόσο βρώμικος.

Να σου πω, αν υπήρχε κάτι άλλο να σου πω τώρα για τις τύψεις, οι τύψεις δεν σε αφήνουν επίσης, νομίζω, να πας μπροστά στη ζωή. Γιατί όλο σε σκαλώνουν και σε κρατάνε στάσιμο σε κάτι που έγινε στο παρελθόν. Και τώρα έχει περάσει τόσος καιρός και συνεχίζεις να μένεις εκεί, με έναν τρόπο άγονο, χωρίς να βγαίνει κάτι καλό, κάτι δημιουργικό. Μένεις εκεί, στάσιμος στη θλίψη, στη μιζέρια, στην πίκρα, στη μαυρίλα.

Δεν σε βοηθάει να ζήσεις το τώρα και το μπροστά που έρχεται στη ζωή και το μέλλον που ανοίγεται μπροστά σου. Με τις τύψεις και τις ενοχές κολλάς. Έγινε αυτό. Πότε; Πριν καιρό. Τι θα γίνει τώρα; Θα μείνουμε εκεί; Καμία ενοχή δεν έχει να κάνει με το μέλλον. Όλες οι ενοχές έχουν να κάνουν με κάτι που έγινε πριν. Πριν από λίγη ώρα, πριν από λίγες μέρες, και μερικοί πριν από δεκαετίες και ακόμα στεναχωριούνται. Θυμάμαι έναν παππούλη, έναν γέροντα παππού που μου έλεγε διάφορες αμαρτίες κάποτε και ήταν μεγάλης ηλικίας, πάνω από 80, και θυμόταν και υπέφερε για πράγματα παλιά. Και μια φορά μου λέει: «Είχα κλέψει λίγα λεφτά, πήρα 20 δραχμές». Φαντάσου, μιλάει για δραχμές, άρα μιλάμε για...

Εγώ λέω, θα 'ναι πριν λίγα χρόνια, πριν βγουν τα ευρώ τέλος πάντων. Πότε, του λέω, έγινε αυτό, παππού; Όταν, μου λέει, ήμουνα 15 χρονών και έκανα ποδήλατο και σταμάτησα σε μια πλατεία. Δηλαδή μιλάμε, ήταν 80 τόσο χρονών και θυμόταν τι έγινε πριν, όταν ήταν 15 χρονών. Και αυτό τον βασάνιζε ακόμα, οι ενοχές. Θα μου πεις, δεν έπρεπε να σου το πει; Έπρεπε να το πει. Αλλά το θέμα είναι, από την ώρα που το λες, να αφήνεις το παρελθόν να πάρει τη θέση του στη ζωή σου. Έφυγε αυτό, και να μην μένεις ακόμα εκεί, και να ζεις στο τώρα και στο μπροστά. Να κοιτάς την ανατολή που έρχεται και να μην σκαλίζεις συνέχεια αυτά τα γεγονότα που έγιναν. Άσε που μερικοί, ακόμα και να εξομολογηθούν, δεν σταματούν να ζουν μέσα στην κατάθλιψη για αυτά που ήδη είπαν.

Καταλαβαίνεις με τον τρόπο αυτό τι κάνεις; Ακυρώνεις το μυστήριο. Δηλαδή είναι σαν να λες: Ο Χριστός στην ουσία δεν με συγχωρεί, άρα δεν έχει δύναμη, άρα η αγάπη του είναι ανενέργητη, δεν ενεργεί και δεν ενεργοποιείται μέσα μου, άρα η σταύρωσή του δεν έφερε αποτέλεσμα στον κόσμο αυτό, άρα το αίμα του δεν με ξεπλένει εμένα, άρα δεν πιστεύω στην ουσία. Γιατί ό,τι και να έκανες, ό,τι και να έκανες, εγώ δεν είπα ότι είναι μικρά αυτά που έχεις κάνει. Μερικές φορές είναι θέματα σοβαρά που κλονίζουν την ύπαρξή σου. Δεν μπορείς να πεις ότι είναι ασήμαντα. Όντως, σε στενοχωρούν. Αλλά εντάξει ρε παιδί μου, έχουν περάσει από τότε έως και 7 χρόνια, 8 χρόνια, μερικοί 15 χρόνια, και ακόμα να μένεις εκεί και να τα σκαλίζεις, να τα σκαλίζεις συνέχεια, συνέχεια; Όχι στο παρελθόν, πέρασε.

Κάποιοι μεγάλης ηλικίας άνθρωποι ζουν με αυτές τις αναμνήσεις και λένε: «Τότε εγώ δεν έπρεπε αυτό το οικόπεδο με τα παιδιά μου τότε που είχα...» Δεν έπρεπε, έχω πολλές τύψεις γι' αυτό. Μα έγινε αυτό, βρε παιδί μου, έγινε. Σε λίγο θα πεθάνεις και θυμάσαι ακόμα το οικόπεδο που έγινε το '65 και το '25 και το '75; Αυτά περάσανε. Δεν έχει νόημα να μένεις στο παρελθόν και να χάνεις τη μόνη στιγμή που σου ανήκει, που είναι το παρόν. Είναι παιχνίδια του λογισμού αυτά που μας βασανίζουν. Οι λογισμοί μας τρελαίνουν, οι σκέψεις μπορεί να μας βουλιάξουν και να μην μας αφήνουν σε ησυχία. Γι' αυτό έρχεται ο Χριστός μας με τη μετάνοια, με την εξομολόγηση, με τη Θεία Κοινωνία και σου λέει: «Παιδάκι μου, τέλος αυτά, περάσανε. Κοίταξέ με στα μάτια».

Έχεις δει τα μικρά παιδιά που σκίζουν τη σελίδα όταν κάνουν ένα λάθος; Σκίζουν το φύλλο και δεν αντέχουν να βλέπουν τα παλιά, θέλουν καινούργιο τετράδιο. Μερικά παιδάκια δεν αντέχουν καν στο ίδιο τετράδιο να έχουν σκισμένα φύλλα, αλλάζουν τετράδιο κατευθείαν, για να βλέπουν μπροστά τους λευκές σελίδες. Τα παλιά περάσανε, έκανε ένα λάθος, εντάξει, τι θα κάνω τώρα; Θα πεθάνω; Το λάθος θα το διορθώσω με νέο λάθος; Δηλαδή θα τρελαθώ; Αυτό είναι νέο λάθος. Θα αυτοκτονήσω; Αυτό είναι χείριστο λάθος, το χειρότερο. Έγινε, πέρασε. Με αγαπάει ο Θεός, ελπίζω στην αγάπη Του και στην καλοσύνη Του. Αν υπήρχε λοιπόν ένα τέτοιο χαπάκι που το πίνες και αυτό το χαπάκι είχε την ιδιότητα να ξεχνάς τα πάντα, θα υπήρχαν ενοχές; Πες μου, θα είχες ενοχές αν υπήρχε ένα τέτοιο χαπάκι που δεν σε άφηνε να θυμηθείς τίποτα από το παρελθόν; Οι ενοχές υπάρχουν όσο σκέφτεσαι συνέχεια και θυμάσαι τα παλιά. Συνέχεια.

Δεν εννοώ, επαναλαμβάνω, να μην τα θυμηθείς. Να τα θυμηθείς, να τα πεις, αλλά να τελειώσει αυτό το πράγμα. Να είναι όπως γράφουν πάνω τα προϊόντα όλα, που λέει ημερομηνία λήξης τόσο του μήνα του τάδε έτους. Να τελειώσουν κάποτε, να μην κρατάνε αιώνια, ισόβιες οι τύψεις. Και όταν λέει ο προφήτης Δαβίδ ότι «την ανομίαν μου εγώ γινώσκω και η αμαρτία μου ενώπιόν μου εστί διαπαντός», δεν εννοεί ότι ζω μια ζωή μες στην κατάθλιψη της ενοχής. Αλλά θυμάμαι, Κύριε, από πόσο μεγάλη αμαρτία με ελευθέρωσες και το βάρος το ρίχνω στην καλοσύνη που μου δείξες. «Ραντιείς με υσσώπω και καθαρισθήσομαι, πλυνείς με και υπέρ χιόνα λευκανθήσομαι». Θα με πλύνεις και θα γίνω κι απ' το χιόνι πιο λευκός, πιο καθαρός. Εκεί πέφτει το βάρος και λέω: «Πω πω, ο Θεός μου συγχώρησε τόσες αμαρτίες, τον ευχαριστώ». Να το βάρος: τον ευχαριστώ, ελπίζω.

Αγωνίζομαι, στέκομαι όρθιος, παλεύω. Εκεί πέφτει το βάρος. Το βάρος δεν πέφτει στο «πω πω, η αμαρτία μου, η αμαρτία μου, τι έκανα, τι έκανα, τι έκανα». Όχι αυτό. Το τι έκανα, αυτό πέρασε. Ήταν μια στιγμή, ήταν κάποιες στιγμές, κάποιες ώρες, κάποιες μέρες της ζωής σου. Δεν είσαι αυτός ο άνθρωπος. Η μέρα έχει 24 ώρες, εσύ έκανες κάποια λάθη που κρατούσαν κάποια λεπτά, κάποιες στιγμές, είπες κάποια λόγια, αλλά αυτά πέρασαν και σβήνουν με τη θυσία του Χριστού, με την αγάπη του Θεού, με τη Θεία Χάρη, που λέγεται χάρη επειδή είναι δωρεά, επειδή είναι χάρισμα. Δέξου το αυτό το χάρισμα. Μάθε να δέχεσαι δώρα, μην είσαι τόσο σφιχτός, να ανοίγεις την καρδιά σου και να λες «ευχαριστώ πάρα πολύ για το δώρο». Όχι, μην είσαι παράξενος. «Κύριε, σε ευχαριστώ για το δώρο. Το παίρνω, το δέχομαι». «Σε συγχωρώ, παιδί μου». Όμως να το πιστέψεις αυτό. «Το πιστεύω». Ωραία, αφού το πιστεύεις, μην το ξανααναφέρεις αυτό.

Το ξανανιώσεις; Αν δεις τον Χριστό στον δρόμο, δηλαδή, δεν θα σου θυμίσει αμαρτίες παλιές, έχουν σβήσει από τη δική του τη μνήμη. Αν εσύ τώρα θες να τις θυμάσαι, μπορείς να πεθάνεις με αυτές και να θυμάσαι ακόμα τι έχει κάνει η ψυχή σου όταν ήσουν 10 χρονών και τώρα να είσαι 85.

Δικό σου θέμα είναι, η επιλογή σου. Άμα θέλεις να είσαι έτσι και άμα σου έχει γίνει συνήθεια η εντρύφηση αυτή, συνέχεια να γυρίζεις μέσα στις ενοχές και να ζεις από αυτές και να απολαμβάνεις τις ενοχές, είναι...

Εγωισμός και δημιουργείται ένα κλίμα ενοχικών ανθρώπων. Συνέχεια. Ενώ ο Χριστός θέλει να ζήσουμε τη χαρά της ελευθερίας που Αυτός μας χαρίζει. Καταλαβαίνεις; Εγώ έτσι νομίζω. Αυτό που έκανες τώρα δεν υπάρχει, τελείωσε. Ο Χριστός πλησίασε αμαρτωλούς, πλησίασε ενόχους, πλησίασε ανθρώπους που ήταν βυθισμένοι σε πολλές παρανομίες, αμαρτίες, ασωτίες, αδικίες και τους έβλεπε όλους αυτούς ως καλούς. Ο καλός ληστής λέμε.

Καλή αμαρτωλή γυναίκα που αγάπησε πολύ, γι' αυτό της συγχωρούνται και πολλές αμαρτίες, γιατί ο Χριστός έβλεπε ότι αυτή διψούσε. Εμείς αν βλέπαμε την Αγία Φωτεινή τη Σαμαρείτιδα, για παράδειγμα, θα λέγαμε: «Κοίτα μια ανήθικη γυναίκα που είχε πέντε επαναλαμβανόμενες σχέσεις». Και ο Χριστός είπε: «Εκεί ήταν μια τόσο καλή γυναίκα που διψάει η ψυχή της, διψάει για σχέση, για επικοινωνία, για αγάπη, για στοργή, για χαρά, για τρυφερότητα, αλλά δεν μπορεί να βρει το...» Δρόμο της σωστά και ταλαιπωρείται.

Δεν την έβλεπε ως αμαρτωλή που θέλει απόσταση, που θέλει να την καταγκρεμνήσεις, να την απορρίψεις, αλλά λέει: «Θέλει βοήθεια αυτή, γιατί είναι μια ψυχή δυνατή. Φαντάσου να αντέχει να έχει συνέχεια πέντε επαναλαμβανόμενες ταλαιπωρίες, περιπέτειες, να γνωρίζει νέο άνθρωπο, να μιλάει μαζί του, να τσακώνεται, να τα βρίσκει και ξανά, άλλος, άλλος». Και λέει ο Χριστός: «Τι δίψα έχει αυτή η ψυχή, πόσο διψάει αυτή η γυναίκα για ευτυχία». Εμείς αν ήμασταν εκεί, εγώ δηλαδή, θα έβλεπα αυτό: «Πω πω, αμαρτωλή, ανήθικη, μακριά από μένα, σε παρακαλώ μην με αγγίζεις». Και ο Χριστός πήγε και λέει: «Δώσ' μου νερό». Όχι απλώς να σε αγγίξω, από σένα θα πιω εγώ που ήρθα να σε συγχωρήσω, θέλω να πιω από σένα, δώσ' μου να πιω.

Για μένα μετράς, για μένα αξίζεις, εσύ η αμαρτωλή, γιατί βλέπω ότι κρατάς κάτι γνήσιο μέσα στην αναζήτησή σου. Εμείς βλέπουμε μόνο τα λάθη των άλλων. Δεν βλέπουμε γιατί κάνει ο άλλος το λάθος, δεν βλέπουμε την αθωότητα του αμαρτωλού, την καλοσύνη του εχθρού, την ταλαιπωρία του ανθρώπου που έχει πολλές περιπέτειες. Αυτή είναι η ομορφιά του Χριστού βέβαια και αυτό είναι το μεγαλείο του προσώπου του και γι' αυτό όλοι αγαπούν τον Χριστό και τον λατρεύουν και δεν τ' έχει ο κόσμος με τον ίδιο τον Χριστό, με μένα τ' έχει. Και ίσως και με σένα, δηλαδή με ανθρώπους οι οποίοι υποτίθεται ότι εκπροσωπούμε και μιλάμε για τον Χριστό αλλά στην ουσία βγάζουμε τα προβλήματά μας, τους ψυχολογισμούς μας, τα δικά μας τα πάθη, τις δικές μας τις παραξενιές, τις δικές μας νοσηρότητες πολλές φορές και τις βγάζουμε και στα παιδιά μας. Μην πας μακριά δηλαδή, αν δεις στο σπίτι σου πώς σου μιλάνε οι άλλοι που είσαι χριστιανός, θα δεις. Ποιος σε παραδέχεται ως χριστιανό; Ελάχιστοι, όχι επειδή είναι όλοι κακοί.

Μπορεί το παιδί σου να είναι κακό, αλλά διαισθάνεται και καταλαβαίνει ότι αυτό που μου βγάζεις δεν είναι του Χριστού. Και ας έχεις επάνω επιγραφή και λες «εγώ είμαι χριστιανός, είμαι χριστιανή, είμαι της εκκλησίας», δεν με πείθεις, σου λέει. Ο Χριστός είχε κάτι που έπειθε, εμείς δεν πείθουμε γιατί είμαστε αυτό, με ένα μαστίγιο στο χέρι. Αυτό που έλεγε ο μαθητής που σου είχα πει την άλλη εκπομπή στο σχολείο, που με έβλεπε και έλεγε «αμαρτία, ο Θεός, αμαρτία, αμαρτία». Νόμιζε ότι όλα είναι αμαρτία, ότι ο Θεός όταν μιλήσει αυτό το πράγμα θα πει: «Αμαρτάνεις, παιδί μου, συνέχεια, αμαρτάνεις, αυτό είναι αμαρτία». Με έβλεπε και του θύμιζε τη λέξη αμαρτία. Το καταλαβαίνεις; Αυτό θα πει αγωγή...

Που ό, Που ακρωτηριάζει την ψυχή του άλλου, που κάνει ζημιά στον άλλον στο όνομα του Χριστού. Αυτό είναι το τραγικό. Και θυμάμαι ένα παιδί που τελείωσε το σχολείο. Τους είπε, λέει, ο φυσικός τους στο σχολείο, ο οποίος ήταν και κληρικός και ήταν έτσι ωραία ψυχή, ωραίος άνθρωπος. Μου το είπε αυτό λίγο καιρό, ήρθε και με βρήκε αυτό το παιδί, τελείωσε το σχολείο πριν πολλά χρόνια και λέει: «Θυμάμαι την κουβέντα του καθηγητή μας, του φυσικού που ήταν και ιερέας, που έκατσε πάνω στο γραφείο την τελευταία μέρα του σχολείου, της τρίτης λυκείου, τελευταία μέρα πριν δώσουμε πανελλήνιες, και μας είπε: “Παιδιά, μην νομίζετε ότι επειδή ήρθατε σε αυτό το σχολείο και κάποιοι εδώ πέρα είμαστε της εκκλησίας, ότι σας δώσαμε οπωσδήποτε την εικόνα του αληθινού Θεού. Κάναμε ό,τι μπορούσαμε. Μην επαναπαυτείτε σε αυτό”, τους είπε. “Εσείς ψάξτε, μπορεί να βρείτε τον αληθινό Θεό κάπου αλλού. Αν σας δώσαμε έναν Θεό που σας δημιούργησε μέσα συμπλέγματα, μπερδέματα, αντίδραση, ενοχές, επανάσταση, πνίξιμο, καταπίεση...”»

Κάναμε λάθος. Αλλά δεν είναι αυτό ο Θεός, είναι δικό μας το λάθος. Εσείς αφήστε τα δικά μας λάθη και προχωρήστε», τους είπε, «να βρείτε τον αληθινό Θεό». Ήρθε το παιδί αυτό και μου το έφερνε ως ανάμνηση από το σχολείο. Τους το είπε ο φυσικός τους. Και λέει: «Μου κάνει μεγάλη εντύπωση αυτή η κουβέντα και το θυμάμαι». Και το θυμάται ακόμα αυτό.

Εμείς οι άνθρωποι του Θεού δεν βοηθάμε τους ανθρώπους πολλές φορές να πλησιάζουν το Θεό. Μου κάνει εντύπωση αυτό. Και εντάξει, μπορεί να με κατηγορήσεις κάποια φορά για χαλαρότητα, ότι έτσι που τα λες, τα ισοπεδώνεις και όλα επιτρέπονται. Εντάξει, δεν θα προσπαθήσω πολύ να σου εξηγήσω, γιατί αν νιώθεις έτσι, το καταλαβαίνω, το σέβομαι. Απλώς θα σου πω μια κουβέντα που μου είπε μια φορά ένας πρώην Προτεστάντης που με αφορμή αυτή την εκπομπή ζήτησε να γίνει Ορθόδοξος. Δεν είναι ένας, είναι αρκετοί. Απλώς ένας με πήρε τηλέφωνο και μου έλεγε λεπτομέρειες από όλα αυτά τα πράγματα και του λέω: «Να σου πω κάτι; Εγώ, η εκπομπή που κάνω δεν είναι αντιαιρετική». Λέει: «Όχι, από αυτή την εκπομπή θέλω να γίνω Ορθόδοξος. Μπορείς να μου πεις πού να πάω, στην Εκκλησία;» Του λέω: «Γιατί, αφού αυτή η εκπομπή δεν μιλάει για δόγματα και...»

«Πιστεύω», λέει, «ότι ο Θεός, ακριβώς επειδή δεν με βρίζεις, επειδή δεν με μαλώνεις, επειδή δεν με προσβάλλεις, επειδή δεν με ενοχλείς με έναν τρόπο που να με πνίγεις, αυτό το πράγμα μου αρέσει. Και έναν τέτοιο Θεό θα ήθελα να τον βρω». Το λέω αυτό, αναγκάζομαι και το λέω, γιατί κάποιος μπορεί να έχει το λογισμό ότι, ξέρεις, αν μιλάς έτσι, ο άλλος μπορεί να πάρει το πράσινο φως και το ελεύθερο να κινείται χαλαρά. Και το εξηγώ: δεν κινείται χαλαρά. Ο άλλος ήταν Προτεστάντης και έγινε Ορθόδοξος. Όχι ένας, πολλοί, αρκετοί. Αυτό έχει να κάνει με το Θεό βέβαια, πώς αγγίζει τις ψυχές των ανθρώπων. Δεν έχει να κάνει με εμένα, αλλά ένας τέτοιος Θεός που προσφέρεται ως αγάπη, ως αλήθεια, αλλά αλήθεια που αγγίζει στοργικά και αγαπητικά τον άλλον. Όχι αλήθεια με μαστίγιο.

Θα άντεχε ένα αληθινό κήρυγμα, αλλά με μαστίγιο, αληθινό μεν, αλλά με μαστίγιο που ξεκολλάει κομμάτια από πάνω σου και σε ματώνει; Θα πεις, η μετάνοια δεν είναι μάτωμα; Βέβαια, αν είναι τέτοιο μάτωμα, βεβαίως και αξίζει τον κόπο να ματώσει η καρδιά μας από το βέλος της αγάπης. Είναι άλλο το μάτωμα που είναι από το βέλος της αγάπης του Χριστού και άλλο το μάτωμα που είναι από τα μαστίγια, τα άτσαλα και τα άγαρμπα, από τις δικές μας μαστιγώσεις που δίνουμε στους ανθρώπους και τους γεμίζουμε ενοχές στη ζωή τους.

Η λύση για όλα αυτά... Δεν ξέρω τώρα, Βασίλη, εσύ πώς το βλέπεις, θα προλάβω να τα πω όλα αυτά σήμερα; Πού να ξέρεις και εσύ τι έχω στο νου να πω. Πάντως εγώ ξέρω ότι εσύ βάζεις πολύ ωραία μουσικά κομμάτια, τα ακούω, τα βλέπω, τα απολαμβάνω. Σε ευχαριστώ πάρα πολύ, Βασίλη. Σε ευχαριστώ και εσένα, αγαπητέ μου φίλε από την Κόρινθο, που μου έγραψες ένα πολύ ωραίο μήνυμα, το προώθησα στο Βασί...

Ευχαριστείς και για τα άλλα CD που έχεις πάρει, τα δικά του, τα «Μπλουζ της ψυχής μου» που έχει βγάλει, τα μπλουζ σε ήχο πλάγιο, ύμνους βυζαντινής μουσικής και ύμνους στα αγγλικά. Όσοι ζείτε στο εξωτερικό αξίζει να τα βρείτε και...

Ευχαριστώ πολύ για τα καλά σου λόγια σχετικά με τα βιβλία μας, το «Αγάπη για πάντα» και το «Δυνάμωσε την ψυχή σου». Εεε... Καλά το θυμήθηκες ότι στο «Αγάπη για πάντα» υπάρχει μια εκπομπή γραμμένη που αναφέρεται και εκεί στην καταπίεση.

Ονομάζεται «Θεέ μου, είσαι όλος μια αγκαλιά» και εξηγεί ακριβώς μια εμπειρία που είχαμε σε ένα σχολείο, πως τα παιδιά, το κύριο σημείο που δεν τους άρεσε ήταν αυτό: πως οι άνθρωποι μας δίδαξαν το Θεό με έναν τρόπο πολύ καταπιεστικό, που μας έπνιξαν με ενοχές αντί να μας δημιουργήσουν ελκυστική προσμονή και προσδοκία του Χριστού, να τον αγαπήσουμε και να τον πλησιάσουμε.

Οι φοβίες που μας δημιούργησαν μας έκαναν να απομακρυνθούμε από την Εκκλησία. Και ένα παιδάκι πετάχτηκε και λέει: «Εδώ που τα λέμε, ο Χριστός δεν φταίει τίποτα. Είναι ο καλύτερος», είχε πει το παιδί. Λοιπόν, ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια. Στα βιβλία μπορείτε να διαβάσετε αναλυτικά αυτά. Το email της εκπομπής είναι το atheata.perasmata papakigiahou.gr. Βασίλη, χωρίς ενοχές βάλε μας ένα όμορφο κομμάτι να ξεκουραστούμε

και να συνεχίσουμε για τη λύση αυτών των τύψεων και των ενοχών που μας πνίγουν.

[Μη ομιλητικό τμήμα της ηχογράφησης.]

[Μη ομιλητικό τμήμα της ηχογράφησης.]

Αγαπητέ μου, πολύ ωραία, Βασίλη, ευχαριστώ πολύ. Και θέλω να σου πω, αγαπητέ μου φίλε, αγαπητοί μου φίλοι, ότι η λύση είναι αυτή που ξέρεις. Τι περιμένεις, να σου πω κάτι καινούργιο; Αυτό που διδάσκουμε στην Εκκλησία 20 αιώνες τώρα. Αλλά το θέμα είναι να το ζούμε και με ωραίο τρόπο, ώστε να απολαμβάνουμε το δώρο αυτού του Θεού. Είναι η μετάνοια, είναι η εξομολόγηση, είναι η Θεία Κοινωνία. Αυτή όλη η διαδικασία, όλο αυτό το πακέτο, μετάνοια, εξομολόγηση, Θεία Κοινωνία, έχει πολύ μεγάλη δύναμη και πιάνει αυτή η διαδικασία, δηλαδή δουλεύει, λειτουργεί. Είναι μια πορεία που αν την ακολουθήσει κανείς σωστά, απελευθερώνεται, βλέπει καρπούς κάποιος στη ζωή του.

Μυστήρια, αντιλαμβάνεσαι; Δηλαδή καταλάβεις και προχωρήσεις και πας στον ιερέα και πεις, όπως είπε ο Χριστός μας, ότι ό,τι συγχωρέσουν οι ιερείς, οι Απόστολοι, οι διάδοχοί τους, το συγχωρώ κι εγώ και ό,τι δεν συγχωρέσουν δεν το συγχωρώ ούτε εγώ. Οι ιερείς όλους συγχωρούν, συνέχεια συγχωρούν. Αλλά απ' την άλλη θα πει κανείς: γιατί βλέπουμε έτσι όλους δυστυχισμένους χριστιανούς και ταλαιπωρημένους, που μονίμως κοινωνάνε και μονίμως είναι μίζεροι και μες στη θλίψη και την ταλαιπωρία; Και ένα πράγμα που δεν το ζηλεύεις, αλλά λες: «Παναγία μου, αυτός ο καημενούλης γιατί να είναι έτσι όλη την ώρα με αυτήν την κατήφια;» Τον

βλέπεις και δεν χαίρεται, ας πούμε, δεν πετάει από ευτυχία. Και μετά λέει τον συγχώρεσε ο Χριστός. Καλά, έτσι είναι οι συγχωρεμένοι; Άμα συγχωρέσεις κάποιον έτσι, σαν... Δηλαδή αν πας στη φυλακή και κάποιου του πεις: «Απελευθερώθηκες. Γιατί να κάτσεις 10 χρόνια; Η ποινή σου έχει γίνει 1 και βγες, ήρθε η ώρα και βγαίνεις», τη μέρα δεν θα βγει έξω να αρχίσει να πηδάει και να χορεύει και να χαίρεται και να τραγουδάει και να αγκαλιάζει όλο τον κόσμο; Ευτυχία, θα βγάζει ευτυχία. Εμείς δεν βγάζουμε ευτυχία. Εμείς βγάζουμε κάτι άλλο. Γι' αυτό δεν ξέρω τι γίνεται. Και λέει και ο Αββάς Ποιμήν. Το θυμάσαι στην εκπομπή που είχαμε κάνει για τον Αββά Ποιμένα; Που έλεγε ότι ο Θεός δεν

θέλει πολύ χρόνο να σου αλλάξει τη ζωή και να σε κάνει δεκτό. Πήγε ένας και τον ρώτησε: «Πόσο καιρό, πάτερ; Έκανα ένα αμάρτημα. Τρία χρόνια, αν παλέψω, θα με συγχωρέσει ο Θεός, θα με δεχτεί;» «Τρία χρόνια, ρε παιδί μου;» «Ε, πόσο, πάτερ; Τρεις μήνες;» «Τόσο πολύ;» λέει ο Αββάς Ποιμήν. «Ε, πόσο; Τρεις βδομάδες;» «Άκου, παιδάκι μου, εγώ νομίζω, αν κάτσεις και μετανιώσεις αληθινά και καταλάβεις τι έκανες και συναισθανθείς το λάθος σου και κλάψεις και

τρεις μέρες σε δέχεται ο Θεός. Αγαπάει ο Θεός και σε παίρνει στην αγκαλιά του πάλι. Σε τρεις μέρες θα γαληνέψει η ψυχή σου, θα ηρεμήσεις. Τη μία μέρα θα νιώθεις μέσα στον πόνο, εντάξει, τη δεύτερη θα το σκέφτεσαι κάπως πάλι, αλλά το απόγευμα της δεύτερης θα χαλαρώσεις, την τρίτη θα πεις: «Α, πέρασαν τρεις μέρες και αρχίζει η ψυχή μου και γαληνεύει». Σε τρεις μέρες λες εντάξει. Και υπάρχουν χριστιανοί που όχι τρεις μέρες, τρεις δεκαετίες ζουν με αναμνήσεις. Τι έκανα, πώς φέρθηκα, ζημιά... Εντάξει, άμα θες έτσι. Λοιπόν, τα βήματα. Πρώτον, κάτσε σκέψου τι συνέβη στη ζωή σου, δες τις ευθύνες σου, συνειδητοποίησε τι έκανες. Ευχαριστώ που παρακολουθήσατε.

Έχω κάνει φοβερά πράγματα. Έχουμε όμως και κάποιους άλλους που δεν καταλαβαίνουν τίποτα,

δεν αισθάνονται τίποτα. Τι έχουν κάνει; «Δεν έχουν κάνει και τίποτα», λέει. Έχουν πληγώσει ανθρώπους, έχουν προσβάλει, έχουν περιφρονήσει, έχουν συκοφαντήσει, έχουν κλέψει, έχουν αδικήσει, έχουν τα μύρια όσα έχουν κάνει και δεν καταλαβαίνουν τίποτα. Κάτσε να συνειδητοποιήσεις, να συναισθανθείς: τι έχω κάνει στη ζωή μου, πώς έχω φερθεί, τι άνθρωπος είμαι εγώ, τι ζητάω, τι θέλω από τον κόσμο αυτό, πώς φέρομαι στους άλλους; Έχω μια γυναίκα, να πει ο άντρας, πώς της έχω φερθεί αυτής, της γυναίκας μου; Την έχω σεβαστεί, την έχω υπολογίσει, την ξέρω, την καταλαβαίνω, την αγαπάω, την πονάω, την πληγώνω; Το έχει να πει και η γυναίκα. Ε, κλαίνε οι κυρίες όταν ακούνε αυτά, λένε: «Πες τα, πάτερ, πες τα».

«Μου έχει κάνει», λέει, «ο σύζυγος». Ναι, έρχομαι και σε εσένα τώρα, αγαπητή μου. Άσε τώρα, μην κλαις. Να κλαις όταν είναι τα δικά σου. Λοιπόν, εσύ τι έχεις κάνει; Τίποτα, ε; Πάντα οι κυρίες είναι συνήθως οι αδικημένες. Δεν είναι έτσι. Είσαι και αδικημένη, αλλά και εσύ έχεις κάνει στη ζωή σου διάφορα λάθη, όπως όλοι μας. Δεν βγαίνει τίποτα με το να κλαίγεις συνέχεια ότι είσαι το θύμα, που όλοι σε έχουν ταλαιπωρήσει και σε έχουν καταστρέψει. Εσύ δεν έχεις κάνει λάθη; Σκέψου τα δικά σου λάθη και εσύ, τα δικά σου να πεις: πώς έχω φερθεί κι εγώ στους συγγενείς μου, στους συνεργάτες μου στη δουλειά, στον άντρα μου στο σπίτι; Τι του έχω δώσει αυτού του ανθρώπου εγώ, τι του έχω δώσει; Πώς του έχω φερθεί; Του έχω δώσει αξία, του έχω δώσει σημασία, του έχω δώσει στοργή, του έχω δώσει να νιώσει ότι εγώ του προσφέρω κάτι, ότι για μένα είναι πολλά πράγματα στη ζωή; Πώς έχεις φερθεί στα παιδιά σου, στην κόρη σου; Πώς της έχεις φερθεί αυτής της κόρης;

Είπες μια καλή κουβέντα, την τόνωσες, την παρηγόρησες; Να κάτσουμε να σκεφτούμε. Και εσύ, το παιδί, ο νέος, να σκεφτείς τη ζωή σου, το χρόνο που χάνεις, την τεμπελιά την ατελείωτη, τις καταχρήσεις που κάνεις, τα λεφτά που σκορπάς. Διάφορα, ό,τι έχει κάνει ο καθένας, ό,τι μας χαρακτηρίζει, ό,τι είναι η ζωή μας. Κατάλαβες; Για να είσαι αληθινός,

να ξέρεις ποιον έχεις, ποιος είναι ο εαυτός σου. Να μην ζεις στα σύννεφα, να μην ζεις σε ένα ψέμα, σε μια φαντασία και σε ένα παραμύθι. Τα καταλαβαίνουμε, τα παραδεχόμαστε, τα λέμε στον εαυτό μας πρωτίστως. Και κλαίμε, αν θέλουμε. Αν έρθουν δάκρυα μετάνοιας, συναίσθησης. Είτε έρθουν είτε δεν έρθουν, η ψυχή μας νιώθει ότι κάτι δεν πάει καλά. Δεν είμαι εντάξει άνθρωπος. Έχω πολύ εγωισμό, πολλές παραξενιές, έχω πολύ φιλοδοξία, μεγάλη εικόνα για τον εαυτό μου, είμαι νάρκισσος απίστευτος, θέλω να με παινεύουν, ζηλεύω την ευτυχία των άλλων, εύχομαι κακά για αυτούς, αντιπαθώ, έχω απληστία, έχω λαιμαργία, έχω ό,τι νιώσεις ότι βγαίνει στην επιφάνεια για τον χαρακτήρα σου.

Συνειδητοποιείς, ζητάς συγγνώμη από το Θεό στην προσευχή σου, κοιτάς τον Χριστό στην προσευχή σου και ζητάς, λες το «Ήμαρτον, Κύριε, ήμαρτον» και πας στον πνευματικό σου και λες αυτή την ιστορία της ζωής σου, μιλάς και του λες: «Αυτό και αυτό συμβαίνει, αυτός ο άνθρωπος είμαι εγώ», χωρίς να ρίχνεις ευθύνη στους άλλους.

Εγώ φταίω γι' αυτά, πάτερ.

Αν δεν το καταλάβεις αυτό, δεν κάνεις τίποτα. Εσύ δηλαδή, ωραία, σε δυσκόλεψαν και άλλοι, σε μπέρδεψαν και άλλοι, σε ταλαιπώρησαν. Εσύ σε όλη αυτή την ταλαιπωρία που πέρασες δεν έχεις καμία συμμετοχή, καμία προσωπική ευθύνη; Πες ότι 90% αυτή είναι η άλλη. Το 10% το υπόλοιπο εσύ δεν θα το αναλάβεις ποτέ στη ζωή; Δηλαδή είσαι το θύμα της ανθρωπότητος. Τι είσαι εσύ, ο αμνός του Θεού; Αυτό το πράγμα μερικοί άνθρωποι το έχουν. Έλεγε μια κοπέλα: «Εγώ δεν βρήκα δουλειά, δεν μπόρεσα να παντρευτώ, δεν πήγε καλά η ζωή μου, αρρώστησα κιόλας, και για όλα φταίει η μάνα μου». Δεν είναι δυνατόν να είναι αυτή η αλήθεια, γιατί και η μάνα σου να φταίει, φταίει σε ένα βαθμό, δεν φταίει σε όλα αυτά. Και η μάνα σου να σε δυσκόλεψε, ξέρω άλλη κοπέλα η οποία είχε την ίδια μάνα σαν τη δική σου και πιο δύσκολη, και όμως δεν δέχτηκε

Να συμβιβαστεί με αυτήν την κατάσταση η κοπέλα η άλλη. Και έκανε την επανάστασή της. Πάτησε πόδι στη ζωή της, πάτησε στα πόδια της και έκανε τον αγώνα της. Και βρήκε και δουλειά, και παντρεύτηκε και ευτυχισμένη έκανε. Και τη μάνα της σταμάτησε να την κατηγοράει, γιατί λέει: «Δεν βγαίνει τίποτα με το να κατηγοράω τη μάνα μου. Ό,τι και να έχει κάνει η μάνα μου, αυτό που έκανε νόμιζε η μάνα μου ότι είναι το καλύτερο». Και ήταν το χειρότερο, αλλά αυτοί δεν το ήξεραν. Δεν υπάρχει άνθρωπος που κάνει κάτι κακό και να αισθάνεται ότι είναι κακό. Όλοι νιώθουν ότι κάνουν το καλό. Ωραία. Και οι γονείς λοιπόν που κάνουν λάθη στη ζωή σου, έτσι νιώθαν οι άνθρωποι ότι είναι το σωστό. Δεν σου έκαναν επίτηδες ζημίες. Δεν το καταλάβαιναν την ώρα που το έκαναν, ότι σου κάνουν ζημιά, σε καταστρέφουν.

Αισθάνονταν ότι αυτή είναι η σωστή αντίδραση. Έτσι ένιωθαν, έτσι έκαναν. Και εν πάση περιπτώσει, δικό τους θέμα είναι αυτό, το τι έκαναν αυτοί. Εσύ. Μπορείς να πετάς συνέχεια το μπαλάκι της ενοχής και της ευθύνης στους άλλους; Πάρε την ευθύνη της ζωής σου πάνω σου και πες εσύ τι λάθος έχεις κάνει. Πας στον ιερέα λοιπόν, το παραδέχεσαι, το ομολογείς, δεν σχολιάζεις τους άλλους για φταίχτες αλλά για ερεθίσματα και για αφορμές της ζωής.

Έπαιξαν ρόλο στη ζωή σου, αλλά εσύ ήσουν που έκανες τις επιλογές σου και μετά διορθώνεις ό,τι μπορείς. Όταν δηλαδή πεις ότι το λάθος μου είναι ότι πληγώνω ανθρώπους, ταλαιπωρώ, πονάω τους άλλους, τους αδικώ, δεν τους δίνω χρόνο να μιλήσουν, δεν τους αφήνω να έχουν ελευθερία, ε, δεν μπορεί να μην το διορθώσεις όλο αυτό και να το αφήνεις συνέχεια ίδιο και να λες ότι εγώ εξομολογήθηκα, μετάνιωσα. Η μετάνοια θέλει και αλλαγή. Θα πας στο σπίτι σου την άλλη φορά και όταν μιλάει ο άντρας σου θα κάτσεις να τον ακούσεις, δεν θα τον κόβεις.

Εσύ θα ακούς τη γυναίκα σου να λέει τη σκέψη της, να νιώθει ελευθερία, να πει τη γνώμη της. Διορθώνεις το λάθος που έκανες τόσο καιρό. Έκλεψα από κάποιον, διορθώνω θα πει επιστρέφω αυτό που έκλεψα. Όχι απλώς: «Πάτερ, ξέρετε, έχω κάνει αυτή την κλοπή, τελειώσαμε». Παιδί μου, να επανορθώσεις. «Εντάξει, θα κάνω, πάτερ, μια προσευχή». Όχι, δεν θα κάνεις μια προσευχή, θα πας τα χρήματα, θα τα δώσεις πίσω. Λέω ένα παράδειγμα, δηλαδή θα κάνεις την αντίστοιχη διορθωτική κίνηση. «Πάτερ, δεν αγαπώ τη συνυφάδα μου, τον πεθερό μου, την πεθερά μου, την ανιψιά μου, ό,τι θες πες, και δεν του μιλάω». Παιδί μου, καλά κάνεις και το λες, να επανορθώσεις. Τι θα πει αυτό; Θα πάω σπίτι και θα πάρω τηλέφωνο με την πρώτη ευκαιρία να κάνω, να απλώσω γέφυρες, να το διορθώσω αυτό το λάθος. Εκεί που μισούσα θα προσπαθήσω να αγαπώ.

Που έβγαζα εκδίκηση θα βγάζω καλοσύνη και υπομονή και συμπάθεια. Και να ψάχνεις και την αιτία για αυτά που έκανες, ώστε την άλλη φορά να μην τα ξανακάνεις. Γιατί δεν αρκεί να λες «έκανα το τάδε αμάρτημα», αλλά να βρεις και γιατί το έκανες, ώστε οι ενοχές μετά να μην σε πνίγουν χωρίς λόγο. Όταν καταλάβεις το λόγο που κάνεις το κάθε αμάρτημα, τι ζητούσες εκείνη την ώρα πίσω από αυτό που έκανες;

δεις...

Δεν ζητούσες αυτή καθ' αυτή τη συγκεκριμένη αμαρτία, αλλά κάτι άλλο. Δηλαδή, ένα παράδειγμα: τσακώνεται μια γυναίκα με τον άντρα της, ένα νέο ζευγάρι ας πούμε, σηκώνεται αυτός και φεύγει από το σπίτι και αυτή μετά την πιάνει μια ακατάσχετη στεναχώρια, συναισθηματικό κενό, μοναξιά, απελπισία και πάει στο ντουλάπι και αδειάζει όλες τις σοκολάτες, τα μπισκότα, τις καραμέλες, ό,τι βρήκε γλυκό, και τρώει όλα τα σοκολατάκια, το άδειασε το κουτί και το έφαγε.

Νιώθει τύψεις, λέει: «Πω πω, τι έκανα; Τσακώθηκα με τον άντρα μου, μετά είμαι και λαίμαργη, και έχω γίνει όπως έχω γίνει και δεν διορθώνομαι». Και μετά από λίγες μέρες, στην ίδια στεναχώρια πάει να ξαναφάει όλα τα σοκολατάκια. Αυτή η λαιμαργία, αυτός ο τσακωμός, να ψάξεις να δεις πού οφείλεται. Τι ζητάς; Γιατί τρως τώρα; Θα φας, δεν σε εμποδίζει κανείς, άνοιξε το ψυγείο και φάε όλες τις πάστες που έχει μέσα. Αλλά πριν τη φας την πάστα, και κάθε αμαρτία που είναι σαν πάστα γλυκιά, ψάξε γιατί την κάνεις αυτήν την αμαρτία, τι ζητάς. Και μια κοπέλα που έψαξε είπε: «Στην ουσία δεν ήθελα να φάω, ήθελα μια γλύκα στη ζωή μου. Και επειδή δεν μου την έδινε ο άνθρωπός μου, ο σύντροφός μου, ο άντρας μου, και είχαμε τσακωθεί, ζητούσα να βρω τη γλύκα όπου μπορούσα να τη φάω. Και τη βρήκα», λέει, «στα γλυκά. Και το άδειασα το κουτί. Δεν ζητούσα να φάω το σοκολατάκι».

Να καλύψω τη συναισθηματική μου πείνα. Ήθελα να καλύψω τη μοναξιά της καρδιάς μου και την κάλυπτα έτσι. Δεν γέμιζα την ψυχή μου με αγάπη, αλλά τουλάχιστον γέμιζα το στομάχι μου με γλυκά σοκολατάκια και πάστες. Και ευχαριστήθηκα έτσι. Την άλλη φορά που θα πας να φας, θυμήσου και να λες: «Τώρα, τώρα, δεν πάω να φάω επειδή πεινάω. Πεινάω, αλλά πεινάω για αγάπη. Πεινάω για γλυκύτητα και για στοργή. Και αφού δεν έχω το δικό του το φιλί, θα τρώω μόνη μου και θα ευχαριστιέμαι». Την ώρα που το λες, θα βρεις ότι θα ατονήσει η έντονη επιθυμία να φας όλα τα σοκολατάκια. Θα φας κάποια από συνήθεια, αλλά όταν καταλάβεις γιατί κάνεις αυτό που κάνεις —λίγοι το κάνουν αυτό— να σκεφτούν: «Γιατί κάνω αυτό που κάνω; Τι ζητάω; Ζητάω, μήπως ζητάω να καλύψω τη μοναξιά μου, την ανασφάλειά μου; Θέλω γύρω μου να δημιουργήσω ένα τείχος».

Εεε... Μια ζεστασιά, μια αίσθηση ότι αξίζω. Έχει μεγάλη σημασία πίσω από κάθε αμαρτία να βρεις την αιτία που την κάνεις. Ο πυρήνας είναι πολύ αγαθός, να το ξέρεις αυτό. Δεν υπάρχει κακός άνθρωπος που κάνει αμαρτία από κακία, βαθιά βαθιά μέσα του. Και οι πιο μεγάλες αμαρτίες είναι μια αναζήτηση στο βάθος ενός καλού πράγματος.

Καλό ζητάς όταν αμαρτάνεις, αλλά χάνεις το δρόμο σου και κάνεις λάθη αντί να το βρεις εκεί που το ζητάς. Δηλαδή, αντί αυτή η γυναίκα να βρει τον άντρα της και να τον αγκαλιάσει και να πει «Εσένα θέλω, εσύ να μου γεμίσεις την καρδιά, να κουβεντιάσουμε μαζί, να τα βρούμε και να γλυκαθούμε», αντί να καταφύγει εκεί, μετά το τσακωμό καταφεύγει σε καταστροφικές κινήσεις για τον εαυτό της και κάνει ζημιά και στην υγεία της και στο σώμα της και στο βάρος της και στην ψυχολογία της, και μετά φαύλος κύκλος όλη αυτή η ιστορία.

Αφού τα κάνεις όλα αυτά, μάθε να σκέφτεσαι σιγά σιγά αλλιώς τα πράγματα και να θυμάσαι τις αλήθειες του Θεού, ότι ο Θεός με αγαπάει. Να το θυμάσαι αυτό, ξεχνάς. Ο Θεός μου έστειλε αυτό τον άντρα, αυτή τη γυναίκα για να γίνουμε άγιοι μαζί και όχι για να σφαζόμαστε. Ωραία, και πάρε και τα μαθήματά σου και συγχώρεσε και τον εαυτό σου. Συγχώρεσε τον εαυτό σου και εσύ, σε συγχώρεσε ο Θεός, σε συγχώρεσε ο ιερέας, ο Θεός διά του ιερέα. Συγχώρεσε και εσύ τον εαυτό σου και πες: «Εντάξει, θα μάθω πράγματα μέσα από αυτό που έγινε, θα προοδεύσω μέσα από τα λάθη μου». Όπως όταν κάποιος μας κάνει μια ζημιά λέμε «Εντάξει, ο Θεός το επέτρεψε για κάτι καλό», έτσι και εσύ όταν κάνεις λάθη, για κάτι καλό θα είναι και αυτό. Σιγά σιγά θα βγει κάτι γλυκό μέσα από το πικρό της ζωής σου, και έτσι και μέσα από αυτές τις ενοχές, μέσα από αυτές τις τύψεις.

Χτυπιέται η ψυχή μας, ωριμάζουμε, ταπεινωνόμαστε, γινόμαστε πιο αληθινοί, πιο ώριμοι, πιο γνήσιοι, πιο σοφοί. Εεε... Καταλαβαίνουμε τι θα πει να είσαι άνθρωπος, ρε παιδί μου, αυτό θα πει άνθρωπος. Ένα πλάσμα που χτυπιέται, ένα πλάσμα που πάει να πετάξει αλλά δεν μπορεί εύκολα. Και κοιτάει τον Θεό και ζητάει βοήθεια. Και εγώ κοιτάω τώρα και την ώρα και λέω: «Βοήθεια, πέρασε η ώρα! Βασίλη, δεν μου φωνάζεις τόση ώρα;» Σας καθυστέρησα, συγγνώμη, θα τα πούμε και άλλη φορά.

Την άλλη φορά θα πούμε κάποια από τις φορές για τις τύψεις που νιώθουμε εξαιτίας των άλλων που φεύγουν από κοντά μας, συγγενείς που αρρωσταίνουν και πεθαίνουν κάποιοι, και λέμε: «Εγώ φταίω που τον πέθανα, εγώ φταίω που πέθανε ο συγγενής μου γιατί του είπα μια μέρα μια κουβέντα και μάλλον αυτό φταίει και πέθανε», και τον συναισθηματικό εκβιασμό ότι «αν δεν παντρευτείς αυτή που θέλω εγώ, παιδί μου, θα πεθάνω».​

Πάλι μερικά πράγματα σχετιζόμενα έτσι με τις ενοχές, τις τύψεις και τα παιχνίδια που παίζονται με αυτές τις έννοιες στη ζωή μας και την κάνουν λίγο δύσκολη, ενώ μπορεί να είναι όμορφη η ζωή μας. Λοιπόν, εύχομαι να χαίρεσαι τη ζωή σου, να σε συγχωρεί ο Θεός, καλή δύναμη και καλή συνέχεια το υπόλοιπο της ζωής σου. Ο Θεός μαζί μας.