Δύναμη μέσα από τη συγχώρηση και τη νηστεία

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Το αγγλικό κείμενο είναι η τελική προετοιμασμένη μετάφραση. Παραλείπονται μουσικά και επιλεγμένα δυσδιάκριτα τμήματα. Διατίθεται αγγλική ψηφιακή αφήγηση με συνθετική φωνή.

Λήψη τελικού αγγλικού κειμένου (TXT)

My dear friends, thank you so much for being there on time again today, waiting for me. I was waiting for you too. And, with God's help, here we are together for this lovely meeting, both of us keeping our appointment. I want to share a few thoughts with you today, prompted by...

Well, a friend of mine traveled from the provinces to Athens, and this is what happened to him: he mixed up his suitcase on the bus and took the wrong one. He took a migrant's suitcase. Both suitcases were black. “I took someone else's,” he told me. “I got home, opened it, and found different clothes and different things.” We called the bus company, went back, exchanged the suitcases, and each took his own. “Thankfully,” he said. Then he added, “The journey was much better the last time, because I came with hardly any luggage. I had only a small bag with me, a backpack. I could go wherever I wanted easily, without mix-ups like this. It really is nice to travel light. It saves you a lot of trouble.” That stayed with me, and I thought I would bring it into the things we talk about on this program. It really is good to travel through life with little baggage, without carrying so many useless things that burden you, tire you, make you anxious, wear you down, and weigh on you in the end. And I want to connect this with the opportunity the Church gives us at different times of the year, and every Wednesday and Friday.

Whenever we want to prepare to receive Holy Communion, fasting is part of that preparation. There is Great Lent before Pascha, the Nativity Fast, the Dormition Fast in August, and the Apostles' Fast. Whenever a person wishes and is able to take part in these opportunities for fasting that the Church gives us, remember what my friend from the provinces said: “It is nice to travel light.” The less you have in your suitcase, the more freely you can move. And I think that when you carry less inside you as well, when you do not load your body with so much unnecessary, fatty, harmful food, it is easier to move. Physically, your shape changes, you gain weight, and you can feel unwell after eating too much. Spiritually, too, you lose...

clarity of spirit. You lose clarity of thought and the freedom of movement your nous, your spiritual intellect, has when you need to make a decision. You cannot think clearly. You get bogged down, as though your thoughts have turned to mud. You grow drowsy and sluggish; you feel bloated and sleepy, with no energy to do anything. You lose the sense of well-being a fasting person has. Fasting is a great opportunity for spiritual growth, a way to discover just how strong you are. Fasting reveals your strength. It reveals your hidden gifts and the powers of your soul and body,

which cannot show themselves when we keep feeding the body more and more and never let it show us what it can do with less fuel. The body can do a great deal with less. It has that capacity. This is a wonderful opportunity, and some people try it not only, I repeat, during the great fasting seasons,

but on other days of the year as well, so that their nous may grow clear. You can feel it and say, “My thoughts have cleared.” It is one thing to go to bed with a heavy stomach, and quite another to turn your heart toward prayer and listen within yourself for the voice of God. You cannot hear it amid all that churning and boiling food

that has overwhelmed you. You cannot hear that gentle voice of God, which comes to bodies trained in ascesis, in ascetic discipline, and to minds and a nous formed by self-control and fasting. As the saying goes, “A fat belly does not produce a subtle nous.” In other words, it is hard for your nous to become perceptive while your belly grows fat. The body cannot keep growing heavier while the soul grows finer. It is difficult. Body and soul are connected, after all. You will feel this in your own life. What happens in the soul is not separate from what happens in the body.

So there is strength, clarity, and vitality. You have energy when you do not eat too much and when you fast. Mind you, I am talking about simple meals. I am not talking about starving yourself. Eat a little more simply, a little more

plainly, without piling too much on your plate. I did not say you should never eat your fill. I did not say we should collapse from hunger, turn pale, become exhausted, or suffer severe physical symptoms. No. Eat a little less, just a little, so that you are somewhere between hunger and fullness. “I have eaten enough, though I could eat more. But I am fine as I am.” That is a good point of alertness and energy. Then it becomes easier to concentrate and direct your strength somewhere. You can say, “I can read now because I have eaten, but I have eaten only a little. I can read a book. I can think about something that concerns me. I have not eaten until I am stuffed, because then I only want to sleep. I cannot think. All the blood seems to go to my stomach, my brain feels starved of oxygen, and I cannot work through problems or deal with serious questions in my life.”

It is a great thing to look at a piece of cheese in front of you and leave it untouched. You might say, “Here I am, and there is the cheese. What is the relationship between us? What does it give me? Pleasure, strength, joy, delight. But does the cheese itself give me these things, or does it bring out a joy that is already within me?” And that is exactly it: this joy is within me. The joy I feel when I eat something is not contained in the food. It is within me. The food gives my body, my soul, and my mood a lift, but the food itself is only the occasion. So during a fast, what do I say to myself? “Let me find another way to feel as I do when I eat a lot,”

but without eating a lot...

“Let me find a way to feel the joy I feel when I eat cheese, eggs, meat, fish, and the rest. How can I feel that joy without eating those foods? Let me find another source of joy.” That is what fasting does. It turns you toward the first source of the happiness, pleasure, and delight you find in food. It helps you see that the source is God, who has placed sweetness in food and awakens the sweetness already within you. If you go directly to God and find sweetness in Him, if you turn to the love of your brothers and sisters, if you make peace with someone close to you, and love, care for, and draw near

to that person and connect with them, you can feel so satisfied, so full of sweetness, that you do not want to eat. You have already found what you were seeking from food. Remember, we do not eat only to stay alive. Often we eat to have a good time, to find pleasure and enjoyment. In fact, we are looking to food for something our soul needs. We seek a sense of well-being, calm, and peace. Someone says, for example, “I have a little wine and I relax.” And we can say, “How can I find other ways to relax without drinking or eating?” Through love.

Sometimes you have had to go to the hospital for someone you love, and suddenly you find yourself running around for hours each day on their behalf. At that moment you give everything you have. You say, “I love this person very much. They mean so much to me.” I run to the pharmacy, speak to the doctors, go up and down the floors, find people, ask what is going to happen. And how do I feel? I am not hungry. Something within me gives me strength and keeps me going, because I have a purpose, a deeply important and sacred purpose: this person I love. Love can even cover over hunger. Love and devotion to a sacred purpose that gives life meaning can give me what I was seeking from food. That is why many young people, when they are doing something meaningful that fills their lives,

can forget to eat. A student sits at the computer, and the hours go by. Perhaps they have found a game, a program, or something online connected with their studies. They become absorbed in learning and are so happy that they forget to come to the table. Someone calls, “Come and eat.” “In a minute. You start without me; I will be there.” The others finish. “Leave mine; I will eat it later.” Hours pass, and the student eats the meal cold, completely cold, and does not even feel like eating much. Something else has filled their life. So, you see, it is not really food you are looking for. What is missing is meaning in life: meaning with substance, meaning that reaches your soul, your heart, your feelings, and your understanding, and lets you see the beauty of life. Then food has its proper place as a support, and that saying begins to make sense:

we eat to live; we do not live to eat. We eat to live, and we have other things to sustain us inwardly. So do not be surprised by people who turn to food. They are seeking love and security. They want something to wrap around themselves, something to cover them. What they really long for is a person's embrace, the embrace of God. When they cannot find that, a thick layer of fat from food wraps around them instead. Many doctors who work with nutrition say that people often eat for reasons other than hunger. They eat because of what is happening inside them. They want to feel affection, a kiss, a little joy on their lips

and in their hearts, the warmth of an embrace. They look for it in food. Food enters the mouth and pleases the tongue, the palate, the lips, the whole mouth. It goes down the throat into the stomach and then becomes fat that covers the body. In the end, you cover yourself with something that harms your health. But if you had found love, warmth, meaning, comfort, tenderness, and kindness, eating a great deal would not matter so much to you. A little would be enough.

A young woman once told me about breaking up with someone she loved. “Afterward,” she said, “I went through so many chocolates.” The love she had known was sweet, and she had lost that sweetness. So what could she do when she wanted sweetness in her life again and could not find it? “I found a bag of chocolates,” she said. “I miss the sweetness I felt inside, so I will get it from these.” It is an illusion, a substitute, a deception, a lie that gives you pleasure for a moment. Soon you have eaten them, and then you say, “Why did I do that? Let us see what I weigh tomorrow.” You step on the scale. The number has not gone down, so you give the scale a kick as if it were to blame. It becomes a vicious circle. You feel disappointed and turn to food again. Many Christians struggle with things like this, whether you have noticed it or not.

I read the emails I receive. So many come in every day, every month, all year long—countless emails, quite literally—and some are about this very thing. “Father, I’m terribly upset because I can’t control my hunger. I’m so disappointed in myself because I keep gaining weight. I’m very sad because I’ve put on fifteen kilos recently.” By “recently,” they mean over the last few months. It happens gradually. But once you start down that road... So the answer is not simply to stop eating or to give up pleasure. It is to find true pleasure. A person cannot live without something that fills the heart, brings joy, and offers comfort.

That is what we mean by paraklesis, comfort for the soul: something within me that gives me the strength to endure life, a vision ahead of me, a reason to live that brings sweetness to my heart. Then I can say, “Keep going. This is what you’re living for. There is this, and there is that.” And it gives you strength.

If you do not have that, you will look somewhere for comfort. That is why one person eats, another drinks, and another falls into harmful habits. They suffer, and it is hard for them to stop. Never simply tell someone, “Stop eating. Stop drinking.” Give them what will help them stop—above all, love.

Saint Paisios of the Holy Mountain says something beautiful. He says that babies who did not nurse at their mother’s breast, and so did not take in her love along with her milk—the love in her eyes, her embrace, her lullaby, the scent of her body, her hands, her hair, and her touch—those children who were never filled will always be thirsty. And because they were not filled with their mother’s milk, they often go looking for bottles: bottles of alcohol, bottles containing other substances, anything they can take in through the mouth. They fall into harmful habits, drugs, and suffering. What they are really seeking is a mother’s tenderness, a caress, some comfort. Food truly does offer comfort, but it is not the comfort they are longing for.

It gives a moment’s release, a brief feeling of excitement, but it does not reach deep into the soul. Food cannot fill your life with meaning; you can see that afterward it may even cause you trouble. Besides, so many illnesses today begin with what we eat. Remember the last time you went to the doctor? “What are your eating habits?” the doctor asked. You answered, and the doctor said, “You need to cut this out, and that as well.” Then you were given a list and left with five things you could eat. You thought, “What now? Am I going to fast all year?” Suddenly you find yourself fasting for medical reasons, rather than for the life of the Church. If you had learned to live a little more simply, as the Church invites you to do according to your strength, you would have been better prepared and healthier. You would not have reached that point.

High cholesterol, high blood pressure...

High uric acid, gout, pain in your lower back, extra weight that strains your spine. Then your bones ache. You cannot lift things or walk easily. One problem leads to another, and then come the pills. One pill conflicts with another, and you say, “I need to take this one, but I can’t because I’m already taking one for my heart.” Then the heart medication conflicts with the one for blood pressure. You struggle to find a balance, a difficult balance, because the balance you had at the beginning is gone. We made mistakes early on, and what are we paying for now? We end up suffering. They once did an experiment with animals in a zoo.

They gave some of the animals a little less food—just a little less. They were fed slightly less than usual. As I said, slightly; I am not talking about going without food altogether. They observed that the animals eating a little less lived longer and had better health and energy. That is a good thing, shown in the experiment. Try it if you wish, if your health and your strength allow it. But believe me, sometimes you underestimate yourself and say, “I can’t do that,” when you are capable of a great deal. You really are. When I said, “If your strength allows it,” perhaps you thought, “Good, I’m glad he said that, because my strength really doesn’t allow it.” All right, perhaps it doesn’t. But are you quite sure? Or do you only think so? Could it be that you have come to believe you are weak?

You have convinced yourself, “I can’t.” But what is it you cannot do? Do you know what you are doing? You are underestimating yourself. You are failing to see that you can hope for something, look forward to something, recognize your gifts, and find strength in yourself. Why can’t you do it? Even young children can. Why not you? If you truly cannot, then that settles it. Follow your doctor’s advice; your health comes first. There may be an ascetic in a monastery, burning with divine love, who says, “I do not care what the doctors say. Where God wills, the order of nature is overcome. I will keep my fast. Let the doctors say what they like. I will eat as the Church teaches, even if I die.” If you have such faith, then examine it within yourself through humility and prayer, in conversation with your spiritual father, and through honest self-knowledge, so you can understand what is true. Otherwise...

You can keep some kind of fast. You can make an effort. You can do it; do not be afraid. You will be all right. There was once a man of seventy-five walking with his wife. They came to a garden and would have had to go all the way around to reach another place. He said, “Come on, let’s jump over this little wall and take a shortcut.” He went to jump over it, and he could have done it easily. He felt the desire and the strength. But his wife said, “What are you doing, dear?” “I’m going to jump over the wall.” “But you’re seventy-five!” “Oh yes,” he said, “you’re right. I’m seventy-five.” So he did not jump, because he started thinking about his age.

His body was capable of it, but a thought stopped him in his tracks: “You can’t.” He listened to his wife, though in fact he could have done it. Sometimes we come to believe these things: “I’m too old now. I’m ill now. I can’t do that anymore.” We say it over and over, and we come to like believing it. It gives us an excuse. We take on the role of someone worn down, sick, frail, and suffering, and we do nothing. That is your choice, but then you move to the sidelines of life. You anchor yourself there and afterward feel sad, asking, “What am I doing with my life? I’m retired from it.” But you chose that place. Do you want to make an effort? Take one step. Try.

Live simply, with love, humility, and forgiveness alongside your fasting. Fasting on its own does not help. After all, most religions, spiritual teachings, great teachers, and ancient philosophers have spoken about fasting. But I do not know whether they stressed what the Lord, our Christ, stressed: fast, yes, but also love; fast, but also forgive. Do it with joy, rather than as a chore or a torment. It is a gift you offer yourself. It is a way of respecting your body, of saying to it, “My dear body, you carry me everywhere, and I love you.

Thank you. I will show my love by giving you what you need, without overburdening you, making you sick, or filling you with things that harm you.” Is that not a great gift to our bodies? When someone goes through, say, forty days of fasting, or eats on Wednesday and fasts on Friday, are they not caring for their body? Are they not caring for their body? A doctor, a highly respected dietitian, once told me that your body thanks you when you give it a rest, and offers you health in return, like an antidoron—a gift given back. The body settles down right away, he said. After a time of simple eating, fasting, self-control, and care with your food, you have blood tests and see the results return to healthy levels. Your body has answered you. What did it say? “Thank you.” And the thanks it gives you is health and a longer life.

Let us not put everything on God and say, “We’ll live as long as God wants. Let’s eat whatever we please, and God will take care of it. We’ll live as long as He wants.” God enlightens doctors, and they tell us that what we are eating is harming us. What do you mean, “as long as God wants”? God has told you. Through your doctor, God has told you that you eat far too many things that harm you. You have overdone it. You cannot sleep on your stomach or turn onto your side; you cannot fit through the door, get into a car, or drive. Your belly cannot be pressed against the steering wheel when you have no room to move the seat farther back. At that point you cannot just say, “God will take care of it; whatever the good Lord wills.” The good Lord is telling you, “My child, do you want to climb mountains—the mountains of the Pindus range, and the mountains of love, life, virtue, and meaning? You will climb them when you carry less.”

I liked something I read in the Evergetinos about ships in earlier times, when people lived more simply than we do today. In a great storm, when the ships were in danger of sinking, they threw overboard whatever was heavy and unnecessary. Sacks went into the sea so the ships could be lighter. But as we said, fasting must go together with love. To fast and love at the same time is a great thing. Fast and forgive, so that your prayer may be heard. Otherwise, it will not be heard. If you fast but are not reconciled with others, you will not see the spiritual fruit. You may enjoy better health, and that is another matter. But if you seek spiritual fruit with Christ’s help, you must also love.

Let me give you an example while I am speaking to you. Right now, at this very moment, is something upsetting you? If you answer with complete honesty, I think that as you listen to me and we speak together, nothing is troubling you right now. But give yourself a minute to think about unpleasant things that happened at home, with relatives, or with people you cannot stand, and you will find plenty. Do you know where you will find them? By digging into the past. That is where you find hatred, malice, revenge, bitterness, pain, and a heart that refuses to forgive.

You dig into the past and say to me, “Yes, I’m fine while I’m listening to you now, but do you know what happened last night? Do you know what happened a week ago with my neighbor? Or last year with my brother and my relatives?” Listen to what you are saying. It happened last year, yesterday, an hour ago, this morning—even if it happened quite recently. But at this moment, while we are speaking, it is not happening. So when you refuse to forgive or love, when you refuse to build bridges with others, you choose to stay among those past events. You live with memories and will not let them...

fade and pass away. Instead, you bring them back like ghosts. We could make the sign of the Cross and say, “It’s over; it has passed,” but we keep talking about it. The more we talk about it, the more we keep it alive, instead of letting it go and allowing the light of Christ to come and wash it away. That is what happens when you hold unforgiveness in your soul. You could say, “Whatever you did to me, let it go. It has passed.” When you say, “It has passed,” it is as though you cut the thread tying you to the past. You say, “Those things are behind us. Let them go. Right now, you are doing nothing to me. Yesterday you insulted me, wronged me, and slandered me. At this moment you are not slandering me. It is in the past. I let it go, and I look ahead to Christ, to hope, and to love, which looks forward.” Imagine if Christ kept searching through our past, bringing old wrongs back to life. He would have condemned us all. Is that not what the Psalm says? “If You, O Lord, should mark iniquities, O Lord, who could stand?” Lord, if You kept account of our faults, who could bear it? Who could bear it? We could not endure that.

Does the Lord keep bringing up the past and say, “My child, what was all that you did?” When the prodigal son returned, you saw that his father did not dig into the past, because it had passed. It was as though he said, “My child, I see something else before me now. I see a child who has repented.” The past was wiped away. There were your tears, your metanoia—your repentance—the love and the embrace that everyone shared. What happens from here on? If you want to live without poisoning yourself, remember that holding a grudge poisons you. You cannot get those people out of your head. You keep thinking of them with dislike and wishing them harm. The person hurt most is you: you become a spring of poison. You suffer, you torment yourself, and you keep the harm alive. That is why Christ says, before the fast...

Forgive. Forgive others their sins, and God will forgive yours. Forgive them; that person is your brother. He was weak, and yes, he did wrong. I am not asking you to say he was right. He may have been very wrong indeed. You may be entirely in the right. None of it may be your fault. All right. That still does not mean you cannot forgive him. You can say within yourself, “I am right, but I forgive him.” Holding on to malice will not bring you justice.

May we manage to let go of that hold the past has on us. Don’t live back there among old hurts. You become upset, sink into sadness, and weep. Someone says, “I haven’t spoken to a certain person for three years.” Three years! Has nothing changed in your heart all that time? Could you open it just a little? What good would it do to tell that person to fast? Above all, this is what he needs to work on. Fasting could even harm him if it makes him proud of himself. He says, “At least I fast.” What kind of fasting is that? Better to eat a steak on a fasting day and go say you’re sorry. But he says, “No, I can’t apologize. I’ll just fast.” What is that? Christ fasted,

and when He came down from the mountain, He showed love. He did not come with the force of authority or the power of the fist. He came with the power of love. Then He swept away the demons. He drove them all out, along with pain, sickness, despair, paralysis of soul and body, and blindness of soul and body.

And it began with the Lord’s forty days of fasting. I’ve been to the Mount of Temptation. I don’t know whether you’ve visited that place near Jerusalem. It’s beautiful. You climb to the place where the Lord fasted. It is a desolate place, without human comfort. There, we are told, He prayed, rejoiced in communion with God, and prepared to go out into the world and begin

His work of transforming people and telling us how much God loves us. He came in a lean body, shaped by a simple and ascetic life, and no one could fault Him for that. Later, of course, they accused Him of eating with tax collectors and sinners and visiting their homes. But the Lord did not go there for the food, and He certainly did not eat greedily. He shared a meal with them as a human being, and through it all He showed love.

So I pray that each of us will make an effort. I pray that you will recognize the strength you have within you.

Some spiritual fathers tell people who come to confession, “If you have a problem in your life, try fasting for three days. On the third day, when you wake up, ask God for help and pray. Then see which way your thoughts incline. Perhaps the course that comes through most clearly is God’s will for what you want to do.” To discern it, though, practice some self-restraint. This prepares you to receive the divine voice. You clear the ears and eyes of your soul, and then you see more clearly. You say, “Lord, I’m setting food aside. My attention isn’t on eating now; it’s

on You.” Tell your soul and your body, “Come, let’s set food aside and listen to what God will tell us. Let’s eat less for three days. Lord, I will wait.” Some eat a little. Some eat nothing. Others can manage one day without food and eat more simply on the other two. Each person does what they can. And don’t concern yourself with whether I fast, whether someone else fasts, or how much. That is not your concern. “Who are you to judge another’s servant?” Who gave you that responsibility? If you were sitting here eating souvlaki on a fasting day, I would have no right to judge you. If I knew you, I might say, “My friend, perhaps don’t eat it so openly right now. Everyone can see you, it’s Holy Week, and it might trouble someone or give rise to a troubling thought.”

But I would not judge your deeper motives. Fasting is a free choice. It is not something forced on you against your will, with someone saying, “You will fast, whether you like it or not.” I don’t think God wants that. Fast if you want to, as you are able. And if you eat, at least thank God. If it is a fasting season and you are eating meat because you cannot fast, thank Him. Say, “My Lord, I thank and glorify You. Others are fasting because they can, but I cannot, so I am eating meat, steak, and eggs. Thank You.” Gratitude to God for His gifts is itself a step forward. Thank God. The person who fasts must not condemn the person who does not, or become proud. Because...

God will assess each person’s struggle and what each of us has done. We do not give ourselves the final judgment. I can say many things about myself, but God will tell me which of my actions were right. So I hope things go well for you. I pray

that you overcome the temptations that come with food. You were right when you once told me, “It isn’t quite as you say. Church fasting sometimes makes you gain weight instead of losing it. I’ve been eating rusks, bread, pasta, tahini soup, and tahini pies.”

“And potatoes. Those foods can make you gain weight, because you eat so much and can’t stop,” he told me. If you read a little about the science, you can see why he says that: the glucose and insulin rise caused by eating a lot of starch can leave us wanting more food afterward. It can be hard to restrain yourself, and that does not make you a bad person. Keep that in mind. You told me you had been reading the Paraklesis, the supplicatory canon, because you thought demons were making you so hungry. “I ate pasta,” you said, “then more and more, until I had emptied the pot. I thought demons were making me hungry.” That is not necessarily what is happening. I’ve read about this; these are not ideas I invented. A piece of chicken or fish with a little salad, for example, can keep you satisfied for hours. People call these foods slow burning. Bread, pasta, and sweets, on the other hand, can raise your blood glucose and insulin quickly, and then you may want to eat again soon. And

you keep eating. A friend of mine who had gained eighteen kilos told me about it. “How did that happen, my friend? Why such a change?” I asked. He said, “During Great Lent I found a wonderful nut wholesaler. I bought bags like the ones they serve alongside whisky in bars. I’d sit with a bag in the afternoon, start eating, and have no idea why I couldn’t stop.” I told him, “I’ve had the same temptation, so I looked into it. Nuts contain a substance called tryptophan.” “What is that?” he asked. I said, “It’s in nuts, and once you start eating them, you find it hard to stop.” That, I thought, explained why you open a packet of cashews or peanuts intending to have just a few, then don’t know when to stop. You aren’t a bad person.

Think of boiled eggs, for example. If someone said, “Eat as many boiled eggs as you can this afternoon,” you might manage one, two, three, or four, but then you would say, “I can’t eat any more. I’m full.” Protein helps you feel satisfied, while starchy foods may not satisfy you in the same way. You may feel full at first and then become hungry again. So this does not make you a bad person.

That is how our bodies work. We need some understanding, a sense of measure, and a good mix of foods: starches, plant proteins, salads, fruit, and sweets in moderation. Then we can make the effort to fast, receive its fruits, and be benefited in the end. We don’t want someone to finish Great Lent and say, “Did you hear? I gained ten kilos this Lent, but I fasted!”

All right, it is right to fast, to be healthy and balanced, to glorify God, and to grow in prayer, love, and generosity toward others. You told me that during fasting days you save what you would have spent on soft drinks. Someone else said, “I smoke fewer cigarettes, save the money I would have spent on packs, and give it to families in need in my parish, through a priest who distributes it. That way, I make a sacrifice too.” I said, “That’s good as well.” And what you told me about fasting from harsh words is good too. One man set himself the goal of not arguing with his wife throughout the fast. His wife set the same goal, but she could not keep it. After the first week

she broke that fast. The husband managed to keep it. “I kept telling myself, ‘I won’t say anything that will start an argument. I’ll forgive her and act as though I didn’t hear,’” he said. “It was a real struggle. I would rather have been told to fast without oil. Sometimes my wife says things that make it very hard to hold back. I feel I have to answer because her words seem so unfair.” And he said, “I did a great deal of fasting this year.”

The person who can bring it all together: fasting from certain foods, fasting from the passions, and restraint in every part of life. There is one thing we must never fast from. In love we should be rich and overflowing. Never fast from love. Always give love, and receive it from God and from people when they offer it. If they do not, that’s all right. You can still love. Don’t complain that others give you no love; fast from that complaint. No more complaining. Take responsibility for your life. No one is to blame for the way you are. Don’t keep saying, “I’m like this because they don’t love me, because they treated me unfairly.” If everyone always seems to wrong you and you are always complaining, fast from those complaints. Say, “I have no complaints.”

My life.

I am the one responsible, you will say. If I had found the source, which is God, and had learned to love, it would not trouble me whether others loved me or not. As it is, everything troubles me because I have not learned to love. Fasting is beautiful when we live it this way. The days pass well, and we rejoice in God’s presence.

These are not wasted days, and what we are doing is not a deprivation. It is fullness, satisfaction, a wholehearted yes to life. It is something we enjoy, something that brings us joy. During that time I grow richer, not poorer. My life becomes more beautiful. I pray that you experience it this way.

And to you, Vasilis Gatzinikolaou, thank you very much. Today, too, the musician and sound engineer for this program, composer, chanter, and all-around musician, Vasilis Gatzinikolaou, has given us his beautiful music. You can look for his CDs and find more information online. This program will also be available online in a few days; you will find where

There is an email address, atheata.perasmata@yahoo.gr. We will speak again next time. I pray that you will be strong, enjoy your life, and give glory to God. May you wake up and say, “I know why I live. I know why I exist. I know who brought me into this world. I know that today, too, I live to love.” And I pray that fasting will lead you to love: that you will give things up so you can enjoy the love of God and of your brothers and sisters. May God give you strength. God be with us, and may the rest of our fast go well. Farewell.

Το ελληνικό κείμενο ακολουθεί την ομιλία της πρωτότυπης ηχογράφησης. Τυχόν μουσική, ψαλμωδία ή δυσδιάκριτα σημεία διακρίνονται από την ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται.

Λήψη ελληνικής μεταγραφής (TXT)

Αγαπητοί μου φίλοι, ευχαριστώ πάρα πολύ που και σήμερα είσαι εκεί στην ώρα σου και με περιμένεις, και εγώ σε περίμενα. Και ευτυχώς γίνεται αυτή η όμορφη συνάντηση, με τη βοήθεια του Θεού, συνεπείς και σε αυτό το ραντεβού μας και οι δυο μας, για να πούμε και σήμερα μερικά πράγματα τα οποία σκέφτηκα με αφορμή...

Εεε... Ένα ταξίδι που έκανε κάποιος γνωστός μου από την επαρχία στην Αθήνα και τι του συνέβη του ανθρώπου: μπέρδεψε τη βαλίτσα του στο λεωφορείο και πήρε λάθος βαλίτσα. Πήρε τη βαλίτσα ενός μετανάστη, μαύρες και οι δυο βαλίτσες. «Πήρα», λέει, «την ξένη. Πάω σπίτι, ανοίγω, άλλα ρούχα, άλλα πράγματα». Πήραμε τηλέφωνο στο ΚΤΕΛ, τελικά πήγαμε, αλλάξαμε τις βαλίτσες και πήρε ο καθένας τη δική του. «Ευτυχώς», μου λέει, και συμπλήρωσε: «Την προηγούμενη φορά ήταν πολύ καλύτερα το ταξίδι, γιατί είχα έρθει», λέει, «με ελάχιστες αποσκευές. Κρατούσα μόνο ένα μικρό τσαντάκι», λέει, «κοντά μου, ένα σακίδιο, και πήγαινα εύκολα όπου ήθελα και δεν χρειαζόταν τέτοια μπερδέματα. Και είναι ωραία», μου λέει, «τελικά να ταξιδεύεις με λίγες αποσκευές, γλιτώνεις πολλά». Εγώ το κράτησα αυτό και σκέφτηκα να στο μεταφέρω σε θέματα που ξέρεις ότι συζητάμε σε αυτή την εκπομπή, ότι πράγματι στη ζωή είναι ωραία να κουβαλάς λίγες αποσκευές και να μην κουβαλάς πολλά πολλά άχρηστα πράγματα που σε φορτώνουν, σε κουράζουν, σε αγχώνουν, σε ταλαιπωρούν και σε βαραίνουν στο τέλος. Και θέλω να το συνδέσω λίγο με την ευκαιρία που μας δίνει η Εκκλησία σε διάφορες περιόδους του χρόνου, κάθε Τετάρτη και Παρασκευή.

Κάθε φορά που θέλουμε να ετοιμαστούμε, να κοινωνήσουμε, να προετοιμαστούμε και με τη νηστεία, τη Σαρακοστή του Πάσχα, τη Σαρακοστή των Χριστουγέννων, το Δεκαπενταύγουστο, τη νηστεία των Αγίων Αποστόλων, όποτε θέλει ο καθένας και μπορεί να συμμετάσχει σε αυτές τις ευκαιρίες που μας δίνει η Εκκλησία για νηστεία, να θυμάται αυτή την κουβέντα που μου είπε ο γνωστός μου από την επαρχία: «Είναι ωραία», λέει, «να ταξιδεύεις με λίγες αποσκευές». Όσο πιο λίγα έχεις στη βαλίτσα σου τόσο πιο ευκίνητος είσαι. Και σκέφτομαι ότι όσο πιο λίγα έχεις και μέσα σου, στο κορμί σου, και φορτώνεσαι τροφές πολλές, περιττές, λιπαρές, βλαβερές, τόσο πιο δύσκολο είναι να μετακινείσαι. Και σωματικά παραμορφώνεσαι, παχαίνεις και βλέπεις ότι δεν νιώθεις καλά μετά από πολύ φαγητό, και πνευματικά όμως χάνεις...

τη διαύγεια του πνεύματος, χάνεις την καθαρότητα της σκέψης, χάνεις την ευκινησία που έχει ο νους σου όταν θέλει να πάρει μια απόφαση. Δεν μπορείς να σκεφτείς καλά, βαλτώνεις, σαν να λασπώνει το μυαλό σου, σαν να νυστάζεις, ναρκώνεσαι, φουσκώνεις και σε πιάνει μια υπνηλία και μια οκνηρία και τεμπελιά και δεν μπορείς να έχεις την ευεξία που έχει ένας άνθρωπος νηστευτής. Η νηστεία, μεγάλη ευκαιρία πνευματικής προόδου, μεγάλη δυνατότητα για να καταλάβεις, ξέρεις, να καταλάβεις μέσα από τη νηστεία, για να καταλάβεις πόσο πολύ δυνατός είσαι. Η νηστεία σου φανερώνει τη δύναμή σου. Η νηστεία φανερώνει τα κρυφά χαρίσματά σου, τις δυνάμεις που έχει η ψυχή σου και το κορμί σου,

οι οποίες όμως δεν μπορούν να εκδηλωθούν εφόσον συνέχεια τροφοδοτούμε το σώμα και του δίνουμε και του δίνουμε και του δίνουμε και δεν το αφήνουμε να μας δείξει τι μπορεί να κάνει και με λιγότερα καύσιμα. Μπορεί να κάνει πολλά και όταν του δίνουμε πιο λίγα, έχει τέτοια δυνατότητα. Και είναι μια πολύ μεγάλη ευκαιρία και καλή που μερικοί τη δοκιμάζουν, όχι μόνο, επαναλαμβάνω, σε μεγάλες Σαρακοστές,

νηστεύουν και άλλες μέρες του χρόνου για να καθαρίσει ο νους τους. Το αισθάνεται κάποιος, λέει: «Καθάρισε το μυαλό μου». Είναι αλλιώς να κοιμάσαι με ένα βαρύ στομάχι και να θες να προσευχηθείς, να σκύψεις την καρδιά σου και να ακούσεις μέσα σου τη φωνή του Θεού. Δεν ακούγεται μέσα σε αυτόν τον κοχλασμό και τον βρασμό των τροφών

που σε έχουν κατακλύσει. Δεν μπορείς να ακούσεις αυτή την απαλή φωνή του Θεού που έρχεται σε κορμιά ασκητικά αλλά και μυαλά και νου εγκρατή και νου νηστευτή. «Η παχεία γαστέρα», λέει, «δεν τίκτει λεπτόν νόα». Ο νους σου, δηλαδή, για να γίνει λεπτός, δεν μπορεί να υπάρχει πάχος στη γαστέρα, να παχαίνει το κορμί και να λεπταίνει η ψυχή. Δεν γίνεται. Είναι δύσκολο. Και είναι συνδεδεμένα τελικά αυτά τα σωματικά και τα ψυχικά. Θα το αισθανθείς αυτό στη ζωή σου. Δεν είναι ανεξάρτητο το ψυχικό και το σωματικό.

Λοιπόν, δύναμη, καθαρότητα, ενεργητικότητα, έχεις ενέργεια όταν δεν τρως πάρα πολύ και νηστεύεις. Μιλάμε τώρα, πρόσεξε, μιλάμε για λιτή διατροφή, έτσι; Δεν μιλάμε για να λιμοκτονείς. Λιτή διατροφή, δηλαδή να φας λίγο πιο απλά, πιο

πρόχειρα, όχι πολύ φορτωμένα. Δεν είπα να μην χορτάσεις καθόλου, δεν είπα να πέσουμε κάτω από την πείνα, να κιτρινίσουμε, να εξαντληθούμε, να μας πιάσει, ας πούμε, να έχουμε σωματικά συμπτώματα ταλαιπωρίας και κόπωσης φοβερής. Όχι, ελαφρά να υποσιτίζεσαι, ελαφρά όμως, τόσο που να είσαι σε κάποιο όριο πείνας και χορτασμού. Και χόρτασα, αλλά μπορώ να φάω κι άλλο, αλλά εντάξει, αντέχω κιόλας. Είναι ένα ωραίο σημείο εγρήγορσης αυτό, ενεργητικότητας, και μετά μπορείς ευκολότερα με αυτόν τον τρόπο να προσυλλογιστείς κάπου, δηλαδή δίνεις κάπου τις δυνάμεις σου και λες: «Τώρα μπορώ να διαβάσω, γιατί έχω φάει. Έχω φάει όμως λίγο. Μπορώ να διαβάσω τώρα ένα βιβλίο. Τώρα μπορώ να σκεφτώ ένα θέμα που με απασχολεί. Έχω φάει λίγο γι' αυτό. Δεν έχω σκάσει, γιατί αν σκάσω θέλω να κοιμηθώ. Δεν μπορώ να σκεφτώ, κατεβαίνει όλο το αίμα στο στομάχι και ο εγκέφαλός μου δεν οξυγονώνεται, δεν σκέφτομαι, δεν μπορώ να λύσω ασκήσεις, ούτε να λύσω ζητήματα της ζωής μου σοβαρά».

Μεγάλο πράγμα να κοιτάς, ας πούμε, ένα κομμάτι τυρί, ας πούμε, απέναντί σου και να μην το αγγίζεις και να λες: «Ναι, εγώ και το τυρί, το τυρί και εγώ, τι σχέση έχουμε εμείς οι δύο; Τι μου προσφέρει το τυρί; Απόλαυση, δύναμη, χαρά, ευχαρίστηση. Συγγνώμη, το ίδιο το τυρί μου το προσφέρει αυτό ή το τυρί γίνεται μια αφορμή να βγει αυτή η χαρά από μέσα μου;» Και ακριβώς αυτό, μέσα μου υπάρχει αυτό. Αυτό, η χαρά που μου δίνει κάποια τροφή δεν είναι μέσα στην τροφή. Η χαρά αυτή είναι μέσα μου. Απλώς μαζί με αυτή την τροφή το σώμα μου και η ψυχή μου και η διάθεσή μου φτιάχνει. Δεν με φτιάχνει όμως η τροφή, είναι η αφορμή. Και τώρα την εποχή της νηστείας, την περίοδο κάθε νηστείας, τι λέω μέσα μου; Για να βρω έναν άλλο τρόπο να νιώσω όπως νιώθω όταν τρώω πολύ.

Χωρίς όμως να τρώω πολύ...

Να βρω έναν τρόπο να νιώσω χαρά όπως νιώθω όταν τρώω ένα κομμάτι τυρί, αυγό, κρέας, ψάρια και λοιπά. Πώς νιώθω χαρούμενος με αυτές τις τροφές χωρίς να φάω αυτές τις τροφές; Να βρω μια άλλη πηγή χαράς. Αυτό κάνει η νηστεία. Σε επικεντρώνει, σε στρέφει στην αρχική πηγή της ευτυχίας, της απόλαυσης, της ηδονής που σου δίνουν οι τροφές και σου εξηγεί ότι δεν είναι η τροφή, είναι ο Θεός που έχει βάλει τη γλύκα μέσα στην τροφή και ενεργοποιεί τη δική σου γλύκα, η οποία όμως υπάρχει ήδη μέσα σου. Και αν πας κατευθείαν στο Θεό και γλυκαθείς από Αυτόν, και αν πας στην αγάπη των αδερφών σου, και αν τα βρεις με τον άνθρωπό σου και αγαπήσεις και συμπαθήσεις και προσεγγίσεις

προσεγγίσεις τον άλλο και συνδεθείς μαζί του, νιώθεις τέτοιο χορτασμό και τέτοια γλυκύτητα που δεν θες να φας. Γιατί βρήκες αυτό που σου δίνει το φαγητό ήδη. Γιατί μην το ξεχνάς, δεν τρώμε μόνο για να ζήσουμε, πολλές φορές τρώμε και για να περάσουμε όμορφα, να ευχαριστηθούμε, να απολαύσουμε. Δηλαδή στην πραγματικότητα ζητάμε ψυχικές ποιότητες μέσα από το φαγητό. Ζητούμε ευφορία, ζητούμε να ζήσουμε ηρεμία, γαλήνη. Λέει ο άλλος: «Πίνω το κρασάκι μου και ηρέμησα», παράδειγμα. Και λέμε τώρα εμείς: «Για να βρω κι άλλους τρόπους να ηρεμώ χωρίς να πιω, χωρίς να φάω, πώς; Μέσα από την αγάπη».

Και άλλο πιάτο στο τραπέζι. Βγάλε από την πόρτα το κλειδί.

Άνοιξε στο φως το παράδειγμα.

φορές έχει τύχει να πας αναγκαστικά για κάποιον που είναι στο νοσοκομείο και ξαφνικά πρέπει να τρέξεις αρκετές ώρες την ημέρα για χάρη του. Και εκείνη την ώρα τα δίνεις όλα, λες: «Αγαπώ πολύ αυτό το άτομο, είναι για μένα πολύ σημαντικό πρόσωπο». Τρέχω από το φαρμακείο, πάω στους γιατρούς, ανεβαίνω ορόφους, κατεβαίνω, βρίσκω γιατρούς, ρωτάω τι θα γίνει κλπ. Και τι νιώθω; Δεν πεινάω. Γιατί νιώθω ότι κάτι μέσα μου μου δίνει δύναμη, με κρατά ζωντανό, γιατί έχω ένα σκοπό, πολύ σπουδαίο και ιερό σκοπό, τον άνθρωπό μου, τον οποίο τον αγαπώ. Οπότε έρχεται η αγάπη και καλύπτει ακόμα και την πείνα. Ικανοποιεί αυτό που θα μου δίνει το φαγητό μου, το δίνει η αγάπη και η προσήλωση σε έναν ιερό, δυνατό σκοπό με νόημα στη ζωή. Γι' αυτό και πολλά παιδιά, όταν κάνουν κάτι με νόημα που τους γεμίζει τη ζωή,

ας πούμε κάθεται ένας μαθητής στον υπολογιστή και περνάνε οι ώρες και ξαφνικά έχει βρει ένα παιχνίδι ή ένα πρόγραμμα ή κάτι να μελετήσει στο ίντερνετ, ας πούμε στη σχολή του, στα μαθήματά του, και βυθίζεται στη γνώση και είναι τέτοια η χαρά του που ξεχνά να πάει να φάει. Και του λένε οι άλλοι: «Έλα να φας». «Σε λίγο, αρχίστε και έρχομαι». Τελειώνουν οι άλλοι. «Αφήστε, θα το φάω μετά». Και περνάνε ώρες και το τρώει το φαΐ του κρύο, τελείως κρύο, και δεν θέλει και πολύ να φάει γιατί χορταίνει από κάτι άλλο που του γέμιζε τη ζωή. Άρα, αν το καταλαβαίνεις, δεν ζητάς φαΐ. Αυτό που σου λείπει είναι το νόημα στη ζωή. Νόημα με περιεχόμενο, νόημα που θα διαποτίσει την ψυχή σου, την καρδιά σου, το συναίσθημά σου, τη διάνοιά σου και θα σου δώσει αυτή την ομορφιά της ζωής. Και μετά το φαΐ είναι ένα συμπλήρωμα και μετά έρχεται αυτή η φράση που λένε ότι

τρώμε για να ζούμε και δεν ζούμε για να τρώμε. Τρώμε για να ζούμε. Αλλά έχουμε άλλα πράγματα για να στηριχτούμε ψυχικά. Και αυτό, μην παραξενεύεσαι με μερικούς που το έχουν ρίξει στο φαΐ. Είναι αγάπη που ζητούν, είναι ασφάλεια που ζητούν, είναι ένα ρούχο που θέλουν να ενδυθούν από πάνω τους. Δηλαδή θέλουν να σκεπαστούν με κάτι. Και αυτό το κάτι είναι μια αγκαλιά ενός ανθρώπου, είναι η αγκαλιά του Θεού. Και όταν αυτό δεν το βρίσκεις, σε αγκαλιάζει ένα παχύ στρώμα λίπους το οποίο έρχεται από τις τροφές. Το λένε πολλοί γιατροί που ασχολούνται με τη διατροφή, που λένε ότι πολλοί άνθρωποι τρώνε όχι για λόγους ότι πεινούν, τρώνε για λόγους ψυχικούς. Θέλουν να νιώσουν στοργή, θέλουν να νιώσουν ένα φιλί, θέλουν να νιώσουν μια χαρά στο στόμα τους,

στην καρδιά τους, στην αγκαλιά τους, και το παίρνουν από το φαγητό, το οποίο μπαίνει στο στόμα, ικανοποιεί τη γλώσσα, τον ουρανίσκο, τα χείλη, όλη τη στοματική κοιλότητα, κατεβαίνει στο φάρυγγα, κατεβαίνει στο στομάχι, μετά γίνεται λίπος και σκεπάζει το σώμα για να μας καλύπτει. Και σκεπάζεσαι τελικά με κάτι το οποίο είναι τόσο βλαπτικό για την υγεία σου. Ενώ στην πραγματικότητα, αν είχες βρει αγάπη, ζεστασιά, νόημα, παρηγοριά, τρυφερότητα, θαλπωρή, καλοσύνη, δεν θα σε ένοιαζε αν θα φας πολύ. Θα σου αρκούσε και το λίγο.

Έλεγε μια κοπέλα που χώρισε κάποτε με έναν άνθρωπο που αγαπούσε: «Είχα», λέει, «τσακίσει τα σοκολατάκια μετά», γιατί η αγάπη που είχε ήταν γλυκιά και έχασε αυτή τη γλύκα της αγάπης. Και τι θα κάνει τώρα που θέλει πάλι γλύκα στη ζωή και δεν την έχει; «Το βρήκα», λέει, «το σακουλάκι με τα σοκολατάκια. Μου λείπει η γλύκα της ψυχής, θα βρω τη γλύκα από τα σοκολατάκια». Είναι μια ψευδαίσθηση, είναι ένα υποκατάστατο, είναι μια απάτη, είναι ένα ψέμα που την ώρα εκείνη ευχαριστιέσαι. Σε λίγο τρως και μετά λες: «Τι ήθελα και τα έφαγα; Τώρα για να δούμε αύριο πόσο θα ζυγίσω». Ανεβαίνεις στη ζυγαριά, δεν κατεβαίνει η ζυγαριά, την κοπανάς και μια κλωτσιά γιατί νομίζεις ότι αυτή φταίει και είναι ένας φαύλος κύκλος. Και απογοητεύεσαι και πάλι το ρίχνεις στο φαΐ και ένας φαύλος κύκλος που, δεν ξέρω αν το έχεις καταλάβει, πολλοί χριστιανοί ταλαιπωρούνται από τέτοια θέματα.

Διαβάζω τα email που λαμβάνω, είναι πάρα πολλά αυτά που έρχονται και καθημερινά και μέσα στο μήνα και σε όλο το χρόνο, άπειρα, στην κυριολεξία δηλαδή άπειρα, μεταξύ των οποίων και τέτοια θέματα. «Πάτερ, είμαι πάρα πολύ στεναχωρημένος ή πάρα πολύ στεναχωρημένη γιατί δεν μπορώ να ελέγξω την πείνα μου. Είμαι πάρα πολύ απογοητευμένος από τον εαυτό μου διότι διαρκώς παχαίνω. Είμαι πάρα πολύ λυπημένος γιατί το τελευταίο διάστημα έχω πάρει 15 κιλά». Όταν λέμε τελευταίο διάστημα, τους τελευταίους μήνες. Αλλά αυτά δεν έρχονται και αμέσως, έρχονται σταδιακά. Αλλά άμα πάρει τον κατήφορο... Γι' αυτό η λύση είναι όχι να κόψεις το φαΐ, όχι να περιορίσεις την ευχαρίστηση, αλλά να βρεις την αληθινή ευχαρίστηση. Γιατί ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει χωρίς ευχαρίστηση. Δεν μπορεί να ζήσει χωρίς κάτι να τον γεμίζει, να τον ευχαριστεί, να τον παρηγορεί.

Που λέμε παράκληση, ψυχής παραμυθία, δηλαδή κάτι μέσα μου να μου δώσει μια υπομονή στη ζωή, ένα όραμα να έχω μπροστά μου, να ξέρω γιατί ζω και αυτό να με γλυκαίνει και να λέω: «Κάνε υπομονή, γι' αυτό ζεις, υπάρχει αυτό και αυτό», και σου δίνει τόνωση.

Αν δεν το έχεις, κάπου θες να παρηγορηθείς. Γι' αυτό άλλος τρώει, πίνει, κάνει καταχρήσεις, ταλαιπωρείται και είναι δύσκολο να τα κόψει. Μην λες ποτέ σε κάποιον άνθρωπο: «Κόψε το φαΐ, κόψε το ποτό». Δώσ' του αυτό που θα τον βοηθήσει να κόψει το ποτό και το φαΐ, που κυρίως είναι η αγάπη.

Λέγει ο πατήρ Παΐσιος κάτι όμορφο: «Τα παιδιά», λέει, «τα μωρά που δεν θήλασαν από το γάλα της μάνας τους και μαζί με το γάλα που δεν θήλασαν την αγάπη της μάνας τους, που έβγαινε μέσα από τα μάτια, που έβγαινε μέσα από την αγκαλιά, μέσα από το νανούρισμα, μέσα από τη μυρωδιά του σώματός της, μέσα από τα χέρια της, μέσα από τα μαλλιά της, μέσα από την επαφή μαζί της, τα παιδιά», λέει, «αυτά που δεν χόρτασαν θα είναι πάντα διψασμένα». Και μετά, επειδή ακριβώς δεν χόρτασαν από το γάλα της μάνας τους, κυνηγούν συνήθως τα μπουκάλια. Τα μπουκάλια που τους δίνουν αλκοόλ, τα μπουκάλια που τους δίνουν διάφορες ουσίες και οτιδήποτε μπαίνει από το στόμα τους σε καταχρήσεις, σε ναρκωτικά, σε ταλαιπωρία, γιατί στην πραγματικότητα αυτοί ζητούν μια μητρική στοργή, ένα χάδι, μια παρηγοριά, που πραγματικά το φαΐ σού προσφέρει την παρηγοριά, αλλά δεν είναι αυτή που ζητάς.

Εκτόνωση είναι μια διέγερση στιγμιαία που δεν διαποτίζει όμως την ψυχή μας. Δεν μπορεί να σε γεμίσει με νόημα ένα φαΐ, ας πούμε, αφού βλέπεις μετά ότι σε ταλαιπωρεί κιόλας. Άσε που οι μισές αρρώστιες σήμερα στην εποχή μας ξεκινούν από το φαγητό. Και θυμάσαι την άλλη φορά που πήγες στον γιατρό και σου έλεγε «Ποιες είναι οι συνήθειές σου;» και του λες «Τρώω αυτό» και σου λέει «Αυτό πρέπει να κοπεί, το άλλο πρέπει να κοπεί» και σου έκανε μια λίστα και σε άφησε να τρως πέντε πράγματα και λες «Συγγνώμη, τώρα τι; Θα νηστεύω όλο τον χρόνο;» Και ξαφνικά νηστεύεις, βρίσκεις να νηστεύεις όχι για εκκλησιαστικό λόγο αλλά για λόγο ιατρικό, που αν είχες μάθει να ζεις λίγο πιο λιτή ζωή, έτσι όπως σε βάζει η Εκκλησία να ζήσεις, όσο αντέχεις, θα είχες προετοιμαστεί και θα ήσουν πιο υγιής. Δεν θα έφτανες σε αυτό το σημείο.

Κάτι χοληστερίνες, κάτι πιέσεις...

Ουρικά οξέα, ουρικό οξύ, ποδάγρες, πόνους στη μέση, βάρος που μετά επιβαρύνει και τη σπονδυλική στήλη, μετά πονούν τα κόκαλα, μετά δεν μπορείς να σηκώσεις πράγματα, δεν μπορείς να περπατήσεις, το ένα φέρνει το άλλο και μετά έρχονται τα χάπια και μετά το ένα χάπι συγκρούεται με το άλλο και λες «Πρέπει να πάρω αυτό το χάπι, αλλά αυτό δεν μπορώ να το πάρω γιατί παίρνω και ένα άλλο, λέει, της καρδιάς». Αλλά και της καρδιάς έχει πρόβλημα γιατί συγκρούεται με το άλλο της πιέσεως και ψάχνεις ισορροπίες, δύσκολες ισορροπίες, γιατί μας έχει λείψει η αρχική ισορροπία. Κάναμε λάθη από την αρχή, μετά τι πληρώνουμε; Και μετά ταλαιπωρούμαστε. Κάνανε ένα πείραμα σε έναν ζωολογικό κήπο,

σε ζωάκια, σε κάποια ζώα δίναν λιγότερη τροφή, λίγο λιγότερη, τα υποσίτισαν ελαφρώς όμως, έτσι είπαμε, ελαφρώς, όχι να μην τρως καθόλου, και βλέπαν ότι αυτά τα ζώα που έτσι... έτρωγαν λίγο λιγότερο ζούσαν πιο πολύ και είχαν μεγαλύτερη υγεία και ευεξία. Αυτό είναι πολύ καλό, πειραματικά δηλαδή αποδεδειγμένο. Δοκίμασέ το αν θέλεις, κι αν σου το επιτρέπει και η υγεία σου, κι αν σου το επιτρέπουν και οι αντοχές σου. Αλλά πίστεψέ με ότι μερικές φορές υποτιμάς τον εαυτό σου και λες ας πούμε «Δεν μπορώ εγώ». Ενώ μπορείς πάρα πολλά να κάνεις. Μπορείς πολλά να κάνεις. Ας πούμε, είπα τώρα «Αν το επιτρέπουν οι αντοχές σου» και έλεγες «Σιγά, καλά που το είπε, γιατί όντως εμένα δεν το επιτρέπουν οι αντοχές μου». Ωραία, δεν το επιτρέπουν. Είσαι όμως και πολύ σίγουρη ή σίγουρος ότι δεν το επιτρέπει η αντοχή σου ή έτσι νομίζεις μήπως; Μήπως το φαντάζεσαι; Μήπως σου έχει μπει η ιδέα, ας πούμε, ότι εσύ είσαι αδύναμος και το έχεις πιστέψει αυτό;

Έχεις πιστέψει δηλαδή ότι «Εγώ δεν μπορώ». Και τι δεν μπορείς; Που λες, ξέρεις τι κάνεις; Υποτιμάς τον εαυτό σου. Δεν δείχνεις ας πούμε ότι ελπίζεις, ότι προσδοκάς πράγματα, ότι αναγνωρίζεις τα χαρίσματά σου, ότι έχεις και εσύ δύναμη. Γιατί δεν μπορείς; Εδώ μπορούν παιδιά μικρά, γιατί να μην μπορείς κι εσύ; Αν όντως δεν μπορείς, τελειώσαμε, δεν το συζητάμε, θα κάνεις ό,τι σου πει ο γιατρός σου, η υγεία προηγείται, εκτός και αν κανείς είναι σε ένα μοναστήρι, αν κανείς είναι ασκητής που φλέγεται από θεία αγάπη, που λέει «Δεν με ενδιαφέρει τι λένε οι γιατροί, όπου βούλεται Θεός νικάται φύσεως τάξις, εντάξει, εγώ θα κάνω τη νηστεία μου και ας πούνε οι γιατροί ό,τι θέλουν, εγώ θα τρώω ό,τι λέει η Εκκλησία και ας πεθάνω». Αν έχεις τέτοια πίστη, εντάξει, αυτό θα το ερευνήσεις μέσα σου με την ταπείνωση και την προσευχή σου και τον πνευματικό που θα συζητήσεις, μέσω της αυτογνωσίας σου, να καταλάβεις ας πούμε ποια είναι η αλήθεια. Αλλιώς όμως

μπορείς να κάνεις κάποια νηστεία, μπορείς να προσπαθήσεις, μπορείς, μην φοβάσαι, δεν θα πάθεις και τίποτα. Ήταν κάποιος άνθρωπος, ένας άντρας που περπατούσε με τη γυναίκα του και ήταν 75 χρονών, περνάνε από έναν κήπο και πρέπει να κάνουν τον κύκλο να πάνε σε ένα άλλο μέρος και λέει στη γυναίκα του «Έλα να πηδήξουμε αυτή τη μαντρούλα, έχει μια μικρή μάντρα, έλα να πηδήξουμε να κόψουμε δρόμο». Και πάει αυτός να πηδήξει, μια χαρά μπορούσε, του βγαίνει η όρεξη και η δύναμη. Και του λέει η γυναίκα του «Τι κάνεις, παιδάκι μου;» «Ε, πάω να πηδήξω τη μάντρα». «Μα είσαι 75 χρονών». Και λέει αυτός «Αχ, ναι, καλά λες ότι είμαι 75», και δεν πήδηξε, γιατί σκέφτηκε ότι είναι 75 χρονών.

Το σώμα του μπορούσε, ο λογισμός τον μπλόκαρε, τον φρέναρε, του λέει «Α, δεν μπορείς», άκουσε τη γυναίκα του, ενώ στην πραγματικότητα μπορούσε. Δηλαδή μερικές φορές πιστεύουμε αυτό το «Α, τώρα είμαι μεγάλος, α, τώρα εγώ είμαι άρρωστος, α, εγώ τώρα δεν μπορώ τέτοια». Το λέμε, το λέμε, το λέμε, μας αρέσει να το πιστεύουμε, δικαιολογούμε τον εαυτό μας έτσι και παίρνουμε έτσι τον ρόλο του βασανισμένου, του άρρωστου, του ταλαιπωρημένου, του ασθενικού και δεν κάνουμε τίποτα. Αυτό δικαίωμά σου είναι, αλλά εσύ μετά πας στο περιθώριο της ζωής και πας ας πούμε στους απόμαχους και πας στην άκρη και αγκυροβολείς και μετά στεναχωριέσαι, λες «Τώρα εγώ τι κάνω στη ζωή; Είμαι στην αποστρατεία». Μα εσύ το διάλεξες. Θες να αγωνιστείς; Κάνεις ένα βήμα. Προσπάθησέ το.

Κάνεις μια λιτή ζωή, η οποία βέβαια θα συνοδεύεται με αγάπη, θα συνοδεύεται με ταπείνωση, θα συνοδεύεται με συγχωρητικότητα, δεν είναι μόνο η νηστεία. Μόνη της η νηστεία δεν βοηθάει γιατί η νηστεία, εδώ που τα λέμε, όλες οι θρησκείες, όλα τα συστήματα, όλες οι πνευματικές διδασκαλίες, όλοι οι μεγάλοι διδάσκαλοι, αρχαίοι φιλόσοφοι κλπ., οι περισσότεροι από αυτούς μίλησαν για τη νηστεία, αλλά δεν ξέρω αν τόνισαν αυτό που τόνισε ο Κύριος, ο Χριστός μας, που είπε όχι μόνο να νηστεύεις, αλλά και να αγαπάς, όχι μόνο να νηστεύεις αλλά και να συγχωράς και να το κάνεις με χαρά αυτό που κάνεις, όχι αγγαρεία, όχι μαρτύριο, είναι ένα δώρο που προσφέρεις στον εαυτό σου. Είναι ένας σεβασμός στο κορμί σου που του λες «Αγαπημένο μου σώμα, εσύ με πας παντού και εγώ σε αγαπώ

Και σε ευχαριστώ. Και θα στο αποδείξω με το να σου δίνω τα απαραίτητα, να μη σε φορτώνω, να μη σε αρρωσταίνω, να μη σε δηλητηριάζω, να μη σε τοξινώνω. Δεν είναι μεγάλη προσφορά αυτή στο σώμα μας; Δεν αγαπάει ένας το σώμα του όταν περνάει, ας πούμε, 40 μέρες, όταν τρώει την Τετάρτη και Παρασκευή νηστεύει; Δεν αγαπάει το σώμα του; Μου είχε πει κάποτε ένας γιατρός, διαιτολόγος πολύ μεγάλος, ότι το σώμα σε ευγνωμονεί όταν το ξεκουράζεις και σου προσφέρει για αντίδωρο την υγεία. Αμέσως, λέει, αμέσως το σώμα ηρεμεί. Πας και κάνεις εξετάσεις αίματος μετά από μια περίοδο τέτοιας λιτής διατροφής, νηστείας, εγκράτειας, προσεκτικής διατροφής, και βλέπεις: όλες οι τιμές είναι στα σωστά επίπεδα. Το σώμα απάντησε και τι σου είπε; Ευχαριστώ. Και το ευχαριστώ που σου δίνει το σώμα είναι η υγεία, η μακροημέρευση.

Και μην τα βάζουμε όλα με το Θεό και λέμε: «Όσο θέλει ο Θεός θα ζήσουμε, ας φάμε εμείς ό,τι να 'ναι και έχει ο Θεός, όσο θέλει θα ζήσουμε». Μα ο Θεός φωτίζει τους γιατρούς και μας λένε ότι αυτά που τρως δεν κάνουν καλό. Τι «όσο θέλει ο Θεός»; Ο Θεός σου είπε. Μέσα από το γιατρό σου είπε ο Θεός ότι τρως πάρα πολλά πράγματα που σε βλάπτουν. Έχεις κάνει καταχρήσεις. Δεν μπορείς να κοιμηθείς μπρούμητα, δεν μπορείς να γυρίσεις στο πλάι, δεν χωράς από την πόρτα, δεν μπορείς να μπεις στο αυτοκίνητο, να οδηγήσεις. Η κοιλιά σου δεν μπορεί να ακουμπάει το τιμόνι και δεν χωράς να πας πιο πίσω στο κάθισμα. Αυτά δεν μπορείς να λες μετά: «Έχει ο Θεός, ό,τι πει ο καλός Θεός». Μα ο καλός Θεός αυτό σου λέει. Σου λέει: «Παιδί μου, θες να ανέβεις τα βουνά, τα βουνά της Πίνδου, αλλά και τα βουνά της αγάπης, της ζωής, των αρετών, του νοήματος; Τα βουνά αυτά θα τα ανέβεις όταν κουβαλάς λίγα».

Στον Ευεργετινό μου άρεσε που έλεγε για τα καράβια παλιά, που οι άνθρωποι ήταν πιο απλοί από τους σημερινούς, και όταν είχε μεγάλη τρικυμία και κινδύνευαν να βουλιάξουν, άδειασαν τα καράβια από ό,τι ήταν περιττό και βαρύ. Πέταγαν τσουβάλια έξω στο πέλαγος, να ελαφρώσουμε. Αλλά είπαμε, και νηστεία αλλά και αγάπη. Να νηστεύεις και να αγαπάς ταυτόχρονα είναι μεγάλη υπόθεση. Να νηστεύεις και να συγχωρείς, για να μπορεί μετά η προσευχή σου να εισακουστεί. Δεν ακούγεται αλλιώς η προσευχή. Αν μόνο νηστεύεις και δεν είσαι συμφιλιωμένος με όλο τον κόσμο, δεν βλέπεις αποτελέσματα. Απλώς θα ευχαριστηθείς κάποια υγεία. Αυτό είναι άλλο. Αλλά αν θες πνευματικό αποτέλεσμα με τη βοήθεια του Χριστού, είναι ανάγκη και να αγαπήσεις.

Τώρα που σου μιλάω, να σου πω ένα παράδειγμα, τώρα που σου μιλάω αυτή τη στιγμή ακριβώς, τώρα, έχεις κάτι που σε στεναχωρεί τώρα; Νομίζω αν απαντήσεις ειλικρινά, ειλικρινέστατα, αυτή τη στιγμή που με ακούς και σε βλέπω και σου μιλάω και τα λέμε, δεν έχεις τίποτα. Αν όμως σου δώσω ένα λεπτό περιθώριο να αρχίσεις να σκέφτεσαι δυσάρεστες ιστορίες στο σπίτι σου, με τους συγγενείς σου, με αυτούς που δεν χωνεύεις, θα βρεις αρκετές. Αλλά ξέρεις πού θα τις βρεις; Σκαλίζοντας το παρελθόν. Γιατί μόνο εκεί υπάρχει μίσος, κακία, εκδίκηση, ασυγχώρητη έτσι κατάσταση στην ψυχή, πίκρα, πόνος.

Σκαλίζεις το παρελθόν, δηλαδή θα μου πεις «Ναι, τώρα είμαι καλά που σ' ακούω, εγώ ξέρεις τι έγινε χθες το βράδυ; Ξέρεις τι ακόμα κάναμε; Ξέρεις τι έγινε πριν μια εβδομάδα με τον γείτονα; Ξέρεις τι έγινε πέρυσι με τον αδερφό μου και με τους συγγενείς μου;» Τι λες; Έγινε πέρυσι, έγινε χτες, έγινε πριν από μία ώρα, έγινε το πρωί, έγινε τώρα κοντά. Τώρα όμως που μιλάμε αυτή τη στιγμή δεν έχεις τίποτα. Άρα το να μην συγχωρείς, το να μην αγαπάς, το να μην ρίχνεις γέφυρες επικοινωνίας σημαίνει ότι θες να μένεις στο παρελθόν, σε γεγονότα παλιά, να ζεις με αναμνήσεις και να μην αφήνεις τις αναμνήσεις

να χαθούν και να φύγουν, αλλά να τις ζωντανεύεις σαν κάποια φαντάσματα, που αντί να κάνουμε τον σταυρό μας και να πούμε «Τελειώσανε όλα, φύγανε», εμείς θέλουμε να συζητάμε συνέχεια για αυτά. Και όσο συζητάμε για αυτά, αντί να τα αφήσουμε να φύγουν και να χαθούν και να έρθει το φως του Χριστού να τα σβήσει όλα, εμείς τα συντηρούμε ζωντανά, τα κρατάμε όρθια. Αυτό κάνεις όταν έχεις στην ψυχή σου το ασυγχώρητο, όταν δεν συγχωρείς. Σαν να σβήνεις και να πεις «Δεν πειράζει ό,τι μου έκανες, άσ' τα, πέρασε. Πέρασε». Όταν πεις τη λέξη «πέρασε», αυτό ξαφνικά λες «πέρασε», ένα ψαλίδι και κόβεις αυτό το νήμα που σε συνδέει με το παρελθόν και λες «Αυτά είναι παλιά, άσ' τα να φύγουν. Τώρα δεν μου έχεις κάνει τίποτα. Χτες με έβρισες, χτες με αδίκησες, χτες με συκοφάντησες. Τώρα, αυτή τη στιγμή, δεν με συκοφαντείς. Είναι πλέον παρελθόν. Το αφήνω να φύγει και κοιτάω τον Χριστό στο μέλλον και κοιτάω την ελπίδα και κοιτάω την αγάπη η οποία βλέπει μπροστά». Αλίμονο αν ο Χριστός παρατηρούσε και έβλεπε συνέχεια το παρελθόν μας και σκάλιζε και σκάλιζε και ζωντάνευε τα παλιά, θα μας είχε όλους καταδικάσει. Και αυτό δεν λέει; «Εάν ανομίας παρατηρήσεις, Κύριε, Κύριε, τίς ὑποστήσεται;» Κύριε, λέει, αν παρατηρήσεις τα λάθη μας, ποιος θα αντέξει; Ποιος θα αντέξει; Δεν θα μπορούμε να το υποφέρουμε αυτό.

Παρατηρεί ο Κύριος τα παλιά; Σου λέει «Παιδί μου, αυτά τι τα έκανες;» Όταν γύρισε ο άσωτος, είδες, δεν σκάλιζε τα παλιά γιατί τα παλιά περάσανε. Και τι λέει; «Παιδί μου, τώρα βλέπω κάτι άλλο μπροστά μου. Βλέπω ένα παιδί μετανιωμένο». Το παρελθόν έσβησε. Τα δάκρυά σου, η μετάνοιά σου, η αγάπη, η αγκαλιά που δώσαν, ζήσαν όλοι. Από εδώ και πέρα τι γίνεται; Αν λοιπόν θέλεις να ζεις χωρίς να δηλητηριάζεσαι, εσύ δηλητηριάζεσαι όταν κρατάς κακία για κάποιους και δεν μπορείς να τους βγάλεις από το μυαλό σου με τίποτα, παρά τους σκέφτεσαι όλο έτσι με αντιπάθεια και εύχεσαι να πάθουν κακά κλπ. Ο πρώτος που παθαίνει το μεγαλύτερο κακό είσαι εσύ που γίνεσαι μια πηγή που βγάζει δηλητήριο. Εσύ είσαι το δηλητηριώδες στην όλη υπόθεση, εσύ λιώνεις, εσύ βασανίζεσαι και διαιωνίζεις αυτό το κακό. Γι' αυτό ο Χριστός, είδες τι λέει πριν τη νηστεία;

Συγχωρέστε. Συγχωρέστε, αφήστε τα αμαρτήματα των άλλων και θα σας αφήσει και ο Θεός τα δικά σας αμαρτήματα, θα τα συγχωρέσει. Συγχωρέστε κι εσείς, αδερφός σου είναι. Αδύναμος ήταν, το έκανε, ναι, όντως. Δεν είπα να πεις ότι είχε δίκιο. Μπορεί να έχει πολύ μεγάλο άδικο, όντως. Εσύ να έχεις το δίκιο, όλο το δίκιο είναι με το μέρος σου. Όλο το δίκιο εσύ το έχεις, δεν φταις. Είσαι πολύ σωστός και πολύ σωστή. Ωραία, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν μπορείς να τον συγχωρέσεις. Δηλαδή μπορείς να πεις μέσα σου «Έχω δίκιο όντως, αλλά τον συγχωρώ». Δεν θα δικαιωθείς με την κακία.

Να μπορούμε να το πετύχουμε αυτό και να σβήσουμε αυτή την επαφή με το παρελθόν. Μη ζεις εκεί πίσω στα παλιά, στεναχωριέσαι, στεναχωριέσαι, μελαγχολείς, βουλιάζεις, κλαις. Τώρα λέει ο άλλος «Έχω να μιλήσω τρία χρόνια με κάποια». Τρία χρόνια. Δεν έχεις καταλάβει τίποτα δηλαδή τρία χρόνια. Έτσι λίγο να ανοίξει η καρδιά σου να... Αυτός τώρα τι να του πεις να κάνει νηστεία; Αυτό πρέπει να του πεις, πάνω απ' όλα αυτό να πετύχει. Γιατί η νηστεία γι' αυτόν είναι και κακό, λέει, τον κάνει εγωιστή, έχει μια εγωιστική εικόνα μετά για τον εαυτό του. Και λέει «Τουλάχιστον νηστεύω». Τι νηστεύεις; Να φας μια μπριζόλα κι ας είναι νηστεία και να πας να πεις συγγνώμη. Λέει «Όχι, δεν μπορώ να πω συγγνώμη, εγώ θα νηστεύω μόνο». Ε, αυτό τι είναι; Ο Χριστός μας νήστεψε,

κατέβηκε από το όρος αυτό που νήστεψε, έβγαλε αγάπη. Δεν ήρθε με τη δύναμη της πυγμής και της εξουσίας, ήρθε με τη δύναμη της αγάπης. Και μετά σάρωσε όλα τα δαιμόνια. Τα πάτησε όλα, τα έδιωξε όλα. Πόνους, αρρώστιες, μελαγχολίες, παραλυσίες ψυχής και σώματος, τύφλωση ψυχής και σώματος.

Και ξεκίνησαν από τη νηστεία που νήστεψε σαράντα μέρες ο Κύριος. Έχω πάει και στο Σαραντάριο Όρος, δεν ξέρω αν έχεις πάει στα Ιεροσόλυμα στο μέρος αυτό, είναι πολύ ωραία, ανεβαίνεις σε εκείνο το μέρος που νήστεψε ο Κύριος. Ένα μέρος απαράκλητο όπως λέμε, δηλαδή χωρίς παρηγοριά ανθρώπου, ερημιά, και εκεί λέει προσευχόταν και χαιρόταν την επαφή με τον Θεό και ετοιμαζόταν να βγει στον κόσμο και να ξεκινήσει.

Ξεκινήσει αυτό το έργο της μεταμόρφωσης των ανθρώπων. Να μας πει πόσο μας αγαπά ο Θεός και ήρθε με ένα σώμα λεπτό, λιτό, ασκητικό και κανείς δεν είχε να πει κάτι. Μετά τον κατηγόρησαν βέβαια που έτρωγε στους τελώνες και στους αμαρτωλούς, που πήγαινε στα σπίτια τους, αλλά ο Κύριος δεν πήγαινε για να φάει και φυσικά δεν έτρωγε λαίμαργα αλλά έτρωγε κοινωνικά ως άνθρωπος, αλλά έβγαζε αγάπη μέσα από όλη αυτή την υπόθεση.

Λοιπόν, εύχομαι να κάνουμε μια προσπάθεια ο καθένας, εύχομαι να καταλάβεις τη δύναμη που κρύβεις μέσα σου.

Αυτό που λένε μερικοί πνευματικοί σε αυτούς που εξομολογούνται, ότι αν έχεις ένα πρόβλημα στη ζωή σου, δοκίμασε για τρεις μέρες να νηστέψεις και την τρίτη μέρα όταν ξυπνήσεις και παρακαλέσεις τον Θεό και προσευχηθείς, θα δεις πού θα γείρει η σκέψη σου, εκεί που θα υπερισχύσει, μήπως εκεί είναι το θέλημα του Θεού Αυτό που θες να κάνεις, για να το δεις όμως, κάνε μια εγκράτεια. Έχει λόγο προετοιμασίας αυτό, δηλαδή ετοιμάζεις το έδαφος να γίνεις κατάλληλος δέκτης της Θείας Φωνής. Καθαρίζεις τα ώτα της ψυχής σου, τα αυτιά της ψυχής σου και τα μάτια. Και βλέπεις, ας πούμε, καθαρά μετά τον Θεό. Λες: «Κύριε, δεν τρώω, το μυαλό μου δεν είναι στο φαΐ, είναι τώρα, εεε,

σε σένα». Έλα, άσε το φαΐ και λες στην ψυχή σου, άσε το φαΐ και στο σώμα σου, έλα να ακούσουμε τι θα μας πει ο Θεός. Όχι, μην τρώμε πολύ τρεις μέρες. Κύριε, θα περιμένω. Και άλλοι τρώνε λίγο, άλλοι δεν τρώνε καθόλου, άλλοι αντέχουν μόνο μια μέρα καθόλου να φάνε και τις άλλες δύο μέρες τρώνε πιο λιτά, ό,τι μπορεί ο καθένας. Ό,τι μπορεί. Και μην ασχολείσαι με αν εγώ νηστεύω ή αν εσύ νηστεύεις, πόσο εγώ νηστεύω ή δεν νηστεύω. Δεν σε ενδιαφέρει αυτό. Συ τις ει ο κρίνων αλλότριον οικέτην; Εσύ ποιος είσαι; Ποιος σου ανέθεσε αυτή την ευθύνη; Εγώ, αν είσαι εδώ τώρα να τρως σουβλάκι ημέρα νηστείας, δεν έχω δικαίωμα να σου κάνω κριτική. Αν είσαι γνωστός μου, μπορώ να σου πω ότι, ρε παιδάκι μου, μην το τρως τώρα έτσι δημοσίως, σε βλέπουν όλοι, είναι Μεγάλη Εβδομάδα και μπορεί άλλος να έχει λογισμό, μην τον στεναχωρείς αδίκως ή προκαλείς.

Όχι να σου κάνω κριτική για τα βαθύτερα κίνητρά σου. Γιατί είναι ελεύθερο θέμα, αν θέλεις, ελεύθερα. Δεν είναι υποχρέωση με την έννοια του αναγκαστικού, ότι θα το κάνεις, θες δεν θες, εκεί, θα σκάσεις, θα νηστέψεις και θα πεις ένα τραγούδι. Αυτό δεν το θέλει ο Θεός, νομίζω. Αν θέλεις, θα νηστέψεις, όπως νιώθεις. Κι αν φας, ευχαρίστησε τον Θεό τουλάχιστον. Εσύ, αν τώρα τρως, ας πούμε, έτσι και είναι νηστήσιμη περίοδος και τρως τις μπριζόλες σου, τα... Ε, αφού δεν μπορείς να νηστέψεις, τουλάχιστον ευχαρίστησε τον Θεό. Να πεις: «Κύριέ μου, σε ευχαριστώ και σε δοξάζω που, ενώ οι άλλοι νηστεύουν γιατί μπορούν, εγώ δεν μπορώ και τρώω το κρεατάκι μου, τρώω τις μπριζόλες μου, τρώω τα αβγά μου και σε ευχαριστώ πολύ». Και μέσα από την ευχαριστία και την ευγνωμοσύνη στον Θεό και τα δώρα Του κάνεις και εσύ ένα βήμα. Ευχαρίστησε τον Θεό. Ο άλλος που νηστεύει δεν θα κατακρίνει αυτόν που δεν νηστεύει. Και δεν θα έχει και εγωισμό. Γιατί...

Βαθμολόγηση του αγώνα μας, ό,τι κάνει ο καθένας, θα την λάβουμε από τον Θεό, όχι μόνοι μας. Εγώ μπορώ να πω για τον εαυτό μου πολλά πράγματα. Ο Θεός όμως θα μου πει τελικά ποια από αυτά ήταν σωστά, από αυτά που έκανα. Λοιπόν, εύχομαι να περάσεις όμορφα. Εύχομαι

να ξεπεράσεις τους πειρασμούς του φαγητού. Έχεις δίκιο που μου το είπες μια φορά, ότι «δεν είναι και έτσι ακριβώς», μου λέει ένας, «που τα λες, γιατί και η νηστεία η εκκλησιαστική μερικές φορές παχαίνει και δεν αδυνατίζει. Γιατί», λέει, «εγώ το έχω ρίξει, ας πούμε, στα παξιμάδια, στα ψωμιά, στα ζυμαρικά, ταχινόσουπες, ταχινόπιτες».

Εμ... Πατάτες. «Αυτά», μου λέει, «παχαίνουν τελικά, γιατί τρως πολύ και δεν μπορείς να σταματήσεις». Όχι ότι, εντάξει, άμα τα διαβάσει κανείς λίγο επιστημονικά, καταλαβαίνει ότι έχει δίκιο σε αυτό που λέει, ότι πραγματικά η γλυκόζη και η έκρηξη της ινσουλίνης που προκαλούν αυτές οι τροφές, τα άμυλα, τα πολλά άμυλα, στο αίμα μας και στο σώμα μας, μας αυξάνουν την επιθυμία να φάμε κι άλλο μετά. Είναι δύσκολο να συγκρατηθείς. Όχι επειδή είσαι κακός άνθρωπος. Πρόσεξέ το γι' αυτό, γιατί μου έλεγες την άλλη φορά ότι διάβαζες παρακλήσεις, λέει, γιατί νόμιζες ότι είναι δαιμόνια που σε κάναν και πείναγες πολύ. «Έτρωγα», λέει, «μακαρόνια και μετά έτρωγα κι άλλα κι άλλα και είχα αδειάσει την κατσαρόλα», λέει, «και νόμιζα ότι είναι τα δαιμόνια που με κάναν και πείναγα». Δεν είναι αυτό. Αλλά διαβάζεις βιβλία, σου τα λένε, δεν είναι δικές μου αυτές οι σκέψεις. Αν φας, ας πούμε, ένα κομμάτι κοτόπουλο ή ένα κομμάτι ψάρι με λίγη σαλάτα, αυτό σε κρατάει για πάρα πολλές ώρες, γιατί είναι τροφές, όπως λέμε, αργής καύσης. Ενώ άμα φας, ας πούμε, ψωμί, μακαρόνια, γλυκά, αυτά επειδή ανεβάζουν απότομα την ινσουλίνη στο αίμα και τη γλυκόζη, μετά απότομα τη ρίχνουν και θες πάλι να φας μετά από λίγο. Και

δεν σταματάς. Το είπε και ένας φίλος μου αυτό, που είχε πάρει τα 18 κιλά. «Πώς έγινε έτσι, ρε παιδάκι μου;» Γιατί τέτοια αλλαγή; Μου λέει: «Άστα, τη Σαρακοστή είχα βρει», λέει, «μια ωραία αποθήκη ξηρών καρπών. Άλλο πράγμα», λέει, «και έπαιρνα κάτι σακούλες, από αυτές που παίρνουν», λέει, «στα κέντρα, που βάζουν με τα ουίσκι τους ξηρούς καρπούς, και την κράταγα», λέει, «το απόγευμα και ξεκίναγα και έτρωγα και δεν ήξερα γιατί δεν σταματάω». Του λέω: «Θα σου πω γιατί δεν σταματάς, γιατί μέσα εκεί», λέω, «υπάρχει μια ουσία». Λέει: «Εντάξει, τα διάβασα», λέω, «γιατί και εγώ το ίδιο είχα, τον ίδιο πειρασμό και έψαξα τον λόγο. Υπάρχει», του λέω, «μια ουσία που λέγεται τριπτοφάνη». «Πού, ρε παιδί μου», λέει, «αυτή; Τι είναι αυτό;» Λέω: «Μες στους ξηρούς καρπούς υπάρχει μια ουσία που λέγεται τριπτοφάνη και όταν αρχίζεις και τρως, αυτό σε κάνει μετά να μην μπορείς να σταματήσεις». Έτσι εξηγείται που όταν ξεκινάς ένα πακετάκι με κάσιους ή φιστίκια, αράπικα, το ένα το άλλο, λες θα φάω λίγα και δεν ξέρεις πότε θα σταματήσεις. Και δεν σταματάς καθόλου, δεν είσαι κακός.

Σου λέγει κανείς να φας, ας πούμε, βραστά αυγά, ένα παράδειγμα έτσι. «Φάε», να σου πει, «όσα αυγά βραστά μπορείς σήμερα το απόγευμα», ας πούμε. Ε, θα τρως ένα, δύο, τρία, τέσσερα αυγά βραστά, δεν μπορείς να φας παραπάνω. Και να σου πει κανείς «φάε», λες «δεν μπορώ άλλο, έσκασα», γιατί έχει το στοιχείο του κορεσμού η πρωτεΐνη, ενώ τα άμυλα δεν σε χορταίνουν το ίδιο. Φουσκώνεις μεν, αλλά ξαναπεινάς. Άρα δεν είσαι κακός.

Λειτουργεί το σώμα μας. Γι' αυτό χρειάζεται μια γνώση, χρειάζεται ένα μέτρο, χρειάζεται ένας ωραίος συνδυασμός τροφών, και άμυλο και φυτικές πρωτεΐνες και σαλάτα και φρούτα και περιορισμένα γλυκά, ώστε και να κάνουμε την προσπάθεια της νηστείας, αλλά να πάρουμε και τους καρπούς της νηστείας και να ωφεληθούμε στο τέλος. Και όχι να τελειώσει η νηστεία και να μου πει κανείς: «Άκουσες; Πήρα 10 κιλά αυτή τη Σαρακοστή και νήστεψα όμως».

Εντάξει, σωστό είναι και να νηστεύεις, και να έχεις υγεία, και να είσαι ισορροπημένος, και να δοξάζεις τον Θεό, και να αυξήσεις και την προσευχή και την αγάπη, και την ελεημοσύνη στους άλλους. Που μου είπες ότι κάνεις οικονομία τις μέρες της νηστείας στα αναψυκτικά και τα λεφτά που θα χάλαγα, λες, σε αναψυκτικά, ο άλλος κάνει σε τσιγάρα, περιορίζει τα τσιγάρα, τα πακέτα που χάλαγε, και μαζεύω λίγα λεφτά και τα δίνω σε κάποιες οικογένειες που έχουν ανάγκη, στην ενορία μου, σε έναν ιερέα που τα δίνει εδώ και εκεί. Και έτσι, λέει, κάνω και εγώ μια θυσία και λέω μπράβο, καλό είναι και αυτό. Και η νηστεία που μου είπες ότι κάνεις, ότι νηστεύεις τα λόγια, καλό είναι και αυτό. Έβαλε ένα σκοπό, λέει, την περίοδο της νηστείας να μην τσακωθεί καθόλου με τη γυναίκα του. Και η γυναίκα του έβαλε σκοπό, αλλά αυτή δεν μπόρεσε μετά την πρώτη εβδομάδα.

έκανε μια κατάλυση στη νηστεία αυτή, δεν τα κατάφερε. Ο άντρας, λέει, τα κατάφερε. «Έλεγα, δεν θα της πω κάτι που θα φέρει καβγά, θα τη συγχωρώ, θα κάνω το χαζό, θα κάνω ότι δεν άκουσα». «Ήταν», λέει, «μαρτύριο, προτιμούσα να μου βάλεις να κάνω αλάδωτη νηστεία παρά αυτό. Γιατί η γυναίκα μου λέει μερικές φορές κάτι πράγματα που δεν μπορείς να κρατηθείς, πρέπει να της απαντήσεις γιατί πνίγεσαι. Σε πνίγει η αίσθηση του δικαίου ότι λέει πράγματα που δεν στέκουν». Και λέει: «Έκανα μεγάλη νηστεία φέτος».

Θέλω πια να σκέφτομαι τα ίδια και τα ίδια, σαν να ήταν όλα ψέματα στα χτες κι από τα ίδια. Θέλω ανοιχτά παράθυρα να με χτυπάει ο αέρας, να έχω το νου μου αδειανό, να έχω και πρίμο τον καιρό.

Θέλω να μου μιλάς για όσα έχεις ζήσει. Δε χάθηκε κι ο κόσμος πια, το τζάμι αν ραγίζει. Θέλω να 'ρθεις και να με βρεις, να κάτσεις να τα πούμε, πώς νιώθουμε παράφορα, πώς ζούμε έτσι αδιάφορα. Δε θέλω να πικραίνεσαι τις Κυριακές τα βράδια, χωρίς αυτή τη σκοτεινιά τα χρόνια μένουν άδεια.

Αυτός που μπορεί και τα συνδυάζει όλα, και νηστεία τροφών και νηστεία παθών και νηστεία σε όλα. Σε ένα δεν πρέπει να κάνουμε νηστεία, αλλά να είμαστε πλούσιοι, να έχουμε αυτή τη λιπαρότητα αυτού, του ενός, της αγάπης. Αγάπη, στην αγάπη να μην νηστεύεις ποτέ. Αγάπη πάντα να δίνεις, αγάπη πάντα να δέχεσαι από τον Θεό και από τους ανθρώπους όταν σου δίνουν. Άμα δεν σου δίνουν, δεν πειράζει. Αγάπη εσύ. Μην παραπονιέσαι που δεν σου δίνουν αγάπη, να νηστεύεις αυτό το παράπονο, να το νηστέψεις. Όχι παράπονα, όχι παράπονα. Θα πάρεις πάνω σου την ευθύνη της ζωής σου. Δεν φταίει κανείς που είσαι έτσι όπως είσαι. Όλο τα ρίχνεις, ας πούμε, «φταίνε αυτοί που δεν μ' αγαπάνε, φταίνε αυτοί που μου φέρθηκαν άδικα». Όλο εσένα, όλοι σ' αδικούνε, όλο παράπονο. Όχι, δεν θα παραπονιέσαι, θα νηστέψεις από τα παράπονα. Δεν έχω παράπονα.

Ζωή μου.

Υπεύθυνος και υπεύθυνη, θα λες, είμαι εγώ. Αν εγώ είχα βρει την πηγή που είναι ο Θεός και την αγάπη και είχα μάθει εγώ να αγαπώ, δεν θα με πείραζε αν οι άλλοι με αγαπούν ή δεν με αγαπούν. Εντάξει, με πειράζουν όλα επειδή εγώ δεν έχω μάθει να αγαπώ. Είναι ωραία έτσι η νηστεία. Περνάνε ωραία οι μέρες και χαιρόμαστε την παρουσία του Θεού.

Δεν είναι χαμένες μέρες ούτε στέρηση αυτού που κάνουμε, αλλά είναι πλησμονή, είναι χορτασμός, είναι κορεσμός, είναι θέση και κατάφαση και όχι άρνηση. Είναι κάτι που το απολαμβάνουμε και όχι κάτι που στερούμαστε. Είναι κάτι που χαιρόμαστε, που πλουτίζω εκείνη την εποχή. Δεν φτωχαίνω, πλουτίζω. Ομορφαίνει η ζωή μου. Εύχομαι να το ζήσεις έτσι.

Και εσύ, Βασίλη Γατζινικολάου, πολύ σε ευχαριστώ. Και σήμερα ο μουσικός μας, ο ηχολήπτης της εκπομπής αυτής και μουσικοσυνθέτης, ψάλτης, μουσικός και όλα τα καλά, Βασίλης Γατζινικολάου, με την όμορφη μουσική του, με τα δικά του CD που μπορείτε να αναζητήσετε μέσω ίντερνετ, να βρείτε πληροφορίες κλπ. Η εκπομπή κυκλοφορεί σε λίγες μέρες και στο διαδίκτυο, θα βρείτε το πού

και υπάρχει ένα email, το atheata.perasmata@yahoo.gr. Θα τα ξαναπούμε την άλλη φορά και εύχομαι να, να είσαι δυνατός και να είσαι δυνατή και να χαίρεσαι τη ζωή σου και να δοξάζεις το Θεό και να ξυπνάς και να λες: «Ξέρω γιατί ζω, ξέρω γιατί υπάρχω, ξέρω ποιος με έφερε στον κόσμο, ξέρω ότι και σήμερα ζω για να αγαπώ». Και η νηστεία εύχομαι και να σε οδηγήσει στην αγάπη, να στερηθείς, αλλά για να απολαύσεις την αγάπη του Θεού και των αδερφών σου. Καλή δύναμη, ο Θεός μαζί μας και καλή συνέχεια στην νηστεία που θα κάνουμε. Χαίρετε.