Από τη θεωρία στην πράξη

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Το αγγλικό κείμενο είναι η τελική προετοιμασμένη μετάφραση. Παραλείπονται μουσικά και επιλεγμένα δυσδιάκριτα τμήματα. Διατίθεται αγγλική ψηφιακή αφήγηση με συνθετική φωνή.

Λήψη τελικού αγγλικού κειμένου (TXT)

God bless you, my dear friend, my dear friends. We are together again for Divine Passages on Piraeus Church Radio, at 91.2 FM, the station that speaks to our souls.

I'm here again with you, alongside Vasilis Chatzinikolaou, our program's musician and sound engineer. Thank you so much, Vasilis, for being with us today. Many thanks to Phoebe, who answers your calls and takes down your messages. And above all, thank you for listening.

I want you to know that I receive your letters, and the gifts so many of you send without my asking. Thank you very much. Books, poems, icons, all kinds of things. I hadn't intended to mention it, but I need to, so you know that what you sent has reached me. I can't name everyone who writes, and I don't have time to answer every letter. Sometimes I read them weeks later, when I manage to steal a little time. It isn't easy. But I want you to know that what you write enriches me deeply. It teaches me, moves me, helps me grow, and gives me much to think about. The subjects we discuss here come from you.

They're yours!

I read your words, take them into my thoughts and my heart, and answer you. How? Through this program. That's why you sometimes say the program answered a question of yours. Yes, because what I read came from you. Page after page of letters shows me pain and trials everywhere. I want you to know that you aren't the only one suffering. You wrote to me about your child, and about sorrowful stories from your family's past: how you began, how you grew up, what you endured, the blows you suffered, the pain you felt. Whatever I say, you may think I'm speaking about you, and I am. But many others like you have written about similar experiences.

We're all here together, inhabitants of this same earth, all hurting, all in tears, all struggling. I pray that God will bless you and strengthen you, keep you in the light of His love, His wisdom, His truth, and His grace, and give you the courage to keep living. It isn't easy. Life is hard. Life holds pain and tragedy, but it is also a blessing and a joy. There are birds singing, waves breaking on the shore, and beautiful sunsets. There are also torrents, thunderbolts, hail, and pain. We will learn to live an ordinary life, as everyone on this earth does.

We, too, will grow stronger and more mature. When one wave passes, we'll wait for a little calm, and then another wave will come. What we gain is experience, maturity, and wisdom. We'll know that the wave that just passed left something within us, an imprint. The wave that struck me left salt on my face, even in my eyes. It brought tears, but it also gave me the strength to look at life more calmly and say, ‘This is how things are,’ without being surprised or shocked or having a stroke the moment something happens. Now that I've mentioned a stroke, take care of your health. Illnesses are going around; there is...

...wear and tear, pain, and sickness, and they make us suffer. Take care of your health. These thoughts come to me one by one. Some people love God but neglect their health. I've told you personally: get checked by a doctor. Find out why you've lost your appetite, why you seem exhausted, why your body is always tired and weak. There may be spiritual reasons, but there may also be medical ones, and sometimes those are the main reason you feel this way. Your body may need nutrients, proper food, or vitamins. So go to the doctor. That is deeply connected to your spiritual life: caring for both soul and body.

Our body is our house built of earth, a house of soil and clay. Yet we live in it. We are soul and body. Let's care for the body, help it, and follow the treatment the doctor recommends, so that you can live for many years instead of falling into the gloom of saying, ‘It's all over for me. I'm finished. I'm dying. I'm on my way out.’ But how old are you, to be on your way out? You can't be forty-five or fifty and talk as though you're ninety-eight or a hundred. You're not on your way out. You're tired, disappointed, a little downhearted and discouraged. That's why you don't want to see the doctor. But you will go and get well. I pray that you have good health and can see things with a clear mind.

With a clear mind.

Our life—perhaps you've noticed—the years pass, and our life passes with them. And what are we doing together now? Keeping each other company for a little while. We talk and enjoy one another's company; we meet through sound. Each of us pictures the other from what we hear. Through your voices, I try to understand you, and I hope you understand me.

I picture you in my soul. What are you like, you who are listening to me now? Someone who met me once said, ‘Oh, so that's what you look like! I'd imagined you differently. I thought you had more white in your beard. I thought you were shorter, but you're taller. I thought you were more...’ We imagine people from what we hear. That's what we're doing now: keeping each other company and, through our imagination and the powers of our soul, trying to draw a little closer to the meaning of life, a little closer to God.

Our life, our struggle, the effort we make—all of it is so poor, so small. Really, this program is no great thing, nor is this hour we spend together. If you turn off the radio and don't listen, you lose nothing. Life itself will teach you. Things will happen that strengthen you. Your child will come and tell you something, and what they say may teach you as much as a whole book. You grow through their words, their questions, their pain, their confusion. Little by little you gain composure, holiness, and wisdom, like some elderly spiritual fathers who have been through so much that they...

...face life far more calmly. They smile and go to visit a relative in the hospital with a calm heart. We younger people may be shaken when we visit someone there, because it's our first close encounter with pain and illness, with sorrow, intensive care units, wires, tubes, ventilators, and all those troubles.

But after you have lived through all this and begun to understand it, the time finally comes to leave this life. Then you ask, ‘What happened in this world, after all? What did I learn in this life? What did I take from all its ups and downs? Was the way I lived worthwhile? Did any good come of it? Did I learn my lessons?’ I pray that you will learn yours, that I will learn mine, and that we will all learn ours.

No one can help us by taking our struggle upon themselves. You will go through your trials, and I will go through mine. No one can solve your problem by taking it over for you. I can't eat for you, just as washing my own body doesn't wash yours. Each of us must attend to our own path.

When you're hungry, you eat; I can't eat for you. In the same way, you will struggle, suffer blows, and find joy. Of course, you do this in fellowship with others, sharing love with them. But you cannot avoid your own lesson. It is personal. Several people may live in one house, yet each sees things in a different way. Suppose they hear that an uncle has separated from his wife. The whole family hears the same news. One person takes it hard; another stays calmer.

A small child may hardly understand, because other things fill the child's mind. The man's mother may be devastated: ‘My son has separated from his wife.’ Life touches each person in a deeply personal way. You are alone in your struggle, and so am I. We are all alone in that sense, each of us striving. And that matters, because this is how a personal holiness grows, how God's own imprint is left on your soul. That is what makes each person sacred and precious. Each one is unique, shaped by God. Imagine God as a master woodcarver, taking each piece of wood, working on it, and giving each one its own...

...design, its own care, and its own pain. One thing wounded you; another wounded me. One person caused you pain; something else caught me off guard. That is why every person is sacred, and why we should be careful what we say about others. You don't know anyone else's life. You don't know what each person has endured. We start to accuse someone, then we get to know them a little and say, ‘He's a good person, and he's suffered so much.’ Christ's words are profound: ‘Judge not, that you be not judged.’ See how I've moved from one subject to another? Yet they all fit together, because life is a whole. Its parts are connected.

The parts may seem unrelated, but they belong together. So Christ said, ‘Judge not, that you be not judged.’ Don't make comments about people or reach final conclusions about them. Don't speak out of hostility. Of course you can use your judgment. You might say, ‘If I see someone getting angry, I can tell that he's angry.’ Yes, you can see it, notice it, and talk about what happened. But when Christ says, ‘Judge not,’ He means: don't speak with hostility, don't talk as though you were God, and don't put a label on someone. You don't know their whole story. ‘That you be not judged.’ Who will judge you? Other people? The angels, the Saints, and God will judge us. People, sadly, will judge us too. People will judge even someone who does not judge others.

People will judge even someone who never judges others. They can criticize him and talk about him. We cannot expect perfect treatment from other people. We have done the same to others, and others do it to us. People will misunderstand you and say all sorts of things about you. Let them. You, though, should not speak that way. Look within yourself. Tend to your soul and the growth of your character. As for others, say only, “This is how it seems to me,” or “This is my opinion.” Nothing more. Do not speak with certainty, because you do not know. Someone gets a promotion, and we say, “Oh, he wanted it. He was proud, hungry for power and ambitious. He pushed for it and used his connections.” How do you know any of that?

There is so much we do not know. How often does the full story come out later and show that we were badly mistaken, that we wronged someone by all the things we said? So do not take such a firm position about other people. We know nothing. We stand before an astonishing mystery: the mystery of life and of a universe about which we know so little. Even the world we see, we do not truly see. We cannot fully perceive what is right around us; so much escapes us. As we speak, there are sounds around you that you cannot hear. There are colors all around us that we cannot see, though a bee can see them. There are smells that animals can detect

but we cannot. So there are things beyond our perception. The same is true of the inner life, of the hidden world of another person’s soul. Let us put our effort into living the spiritual life as Christians. Let us receive the growth, maturity, and holiness that Christ gives us. Let that move us; let us go deeper into it. Let us set our whole course and all our hopes on it. Let us grow spiritually and cultivate our inner life. That is a great thing: to see real change in the depths of your character.

And I see that it is in the hour of temptation that we are tested. Of course, that is when we forget everything. The hour of temptation is the test. I may go to the radio station, make a program, and then sit quietly at home in an atmosphere of peace. Suddenly the phone rings, and I hear terrible news about someone I know, a relative or a friend. All at once, the spiritual maturity I thought I had collapses, and panic takes hold of me. That is where the question lies. Can I absorb what I have gained from books, reflection, and prayer so deeply that it enters every cell, runs through all my blood, and flows through every part of me,

so that when temptation or trouble comes, I remember it all and see life with that hidden depth? Otherwise, it all remains theoretical, does it not? We become people who talk about holiness and about Christ in theory. We speak beautifully, but none of it becomes something we live. This troubles me sometimes. I see people of eighty or ninety whom I have known in the Church, in the different churches I visit, and I find myself asking, “My friend, how many years have you been in the Church? How long have you been striving to draw near to God?” And they say, “Since I was a child.” You were there at fifteen or twenty or thirty, and now you are eighty or ninety. Where are the fruits? Where are the fruits?

At forty you say, “I am not doing well because I am still young.” At fifty you say, “I am not doing well because I am middle-aged.” But if the thread of your life is cut there, what will you have to show? How is your character changing? Do you understand these things, live them, and put them into action? Panic at twenty, and panic at ninety. Anxiety at thirty, and insecurity at seventy. We often say in the Church that the Church is a place of healing, a hospital where a person comes to get well. Suppose I have injured my leg. I go to an orthopedic doctor and spend one week in the hospital, then two, three, four, but I do not get better. Months pass, and still I do not get better.

Someone who sees me will say, “Either you are not following the treatment your doctor prescribed, or something is wrong with this hospital. What is going on? You have been here four months, and you still cannot move your leg. Nothing has changed.” So when we call the Church a place of healing, a hospital, we expect something to happen there. We expect change and spiritual growth. Someone who sees you should be able to say, “This is the change wrought by the right hand of the Most High.” The hand of God has touched this person, changed him, transformed him, given him new life. He was one way and has become another. He was a wolf and is becoming a sheep; he was a hawk and is becoming a dove.

He was irritable, nervous, demanding, difficult, and harsh; now he is becoming gentle, compassionate, kind, and calm. Where do we see that? This is the heart of Christian spiritual life, the heart of Christ’s message for our lives. I think we need to feel that God is our Father and to feel His love. Let that love move us and transform us, giving us the desire to change and to live all the other virtues the Lord calls us to, but not as rules for good behavior. Rather, He asks: do you feel that God is your Father?

What will then come from within you? You will grow peaceful and still. You will forgive others, and you will forgive yourself, too, though you are always scolding yourself. You will come to love yourself as well. You will feel that “the earth is the Lord’s, and all its fullness.” You live on God’s earth, so you are safe wherever you go. Whatever situation arises, God has sent it. Remember Christ’s words about trust: not even a little bird falls to the ground unless God allows it. So God allowed what happened in your home the other day. But Christ did not say this just so we could read it in books and repeat His words. What good is repeating them if they never leave the page and enter my life? That is the point. And that is what another person needs to see to understand what makes

our Orthodox faith and our love different, and how they affect his life. There was an elderly man in Athens whom Saint Paisios of the Holy Mountain spoke about; his spoken comments were later put into books. This man lived in Patissia, a crowded part of Athens, among apartment buildings, traffic, and working people who labored hard. He used to say, “No one ever came here to ask me difficult spiritual questions. No one asked me to explain the decisions of an Ecumenical Council or deep, difficult theological ideas. They came for encouragement. They wanted to know how to bear life and its pain,

how to look at things, how to wake up in the morning and say

‘Good morning’ and truly feel that the day was good. A day is a beautiful thing. Life is a beautiful thing. They wanted to go to work, reach the nearby train station, stamp their ticket, and feel glad: ‘I am stamping a ticket to enter life today. I am alive, and I am going to work with meaning and purpose.’ That,” he said, “is what people asked of me. I have been here thirty or forty years, and they have never asked me to explain deep, difficult theological matters, worthy of respect though those matters are.”

I think what people ask of us today is the lived faith we lack, the love of Christ that we do not yet have. We have the truth, but we do not live it. We have the truth, but we

present it in words and arguments. We debate and quarrel, while the other person asks me, “But do you love me?”

Once I stopped in the street to speak with a Jehovah’s Witness. As our conversation went on, I felt I knew more than he did on some points and could defeat him in the argument. I will not hide it from you: I was a little pleased with myself. I thought, “Two or three more moves and it is checkmate. I have won.” But then I wondered what good that would do. So I said to him, “Do you really want to understand these things? Are you open to moving beyond where you are and seeing God’s truth with humility and love? Let us look past our argument and face the death that will come for both of us.”

With a steady step.

Christ’s teaching is not a matter of quarrels. It is not a matter of tension or bloodshed. It is a matter of love and truth, which will enter our flesh and blood and come forth as a spiritual fragrance. “You are the fragrance of Christ,” Scripture says. “You are a letter of Christ,” it says. Someone looks at you and reads Christ in you. They read His word. They read His character. His manner. His example. But not just on the lips. Words, words, words. Sermons, sermons, philosophy, teaching. This is what children say to their mothers. Your son has said it to you too, yet you do it again, and he says, “Please stop preaching at me. I cannot bear another sermon.” Christ did not preach in the way I preach. He Himself was God made visible in the flesh. Can you be that?

Can you make God visible in the way you live? You might be peeling an orange, and someone asks, “What is happening here?” “What do you mean? I am peeling an orange.” “Yes, but there is such a fragrance.” “That is the orange.” “It is not the orange. It is you. There is a spirit about you, a holiness.” Someone said something like that about Saint Paisios of the Holy Mountain. He saw him peeling an orange and felt God’s grace wash over him, without a word being spoken. Imagine bringing that into your home. I am not speaking here about people whom God has called and gifted, and who have the responsibility to teach theology

and the faith. They are right to do so, and they should. I am speaking to you at home, who want to help your child, your neighbor, your husband, or your wife come to feel these things. Let us move beyond theories and live our faith. You might say, “But is that not what you are doing now? Talking about theories?” Yes, I am doing the same thing.

That is what I am doing now: giving teachings.

And when people get to know the one who teaches, they see the falsehood, the performance, the hypocrisy. I’m speaking about myself. Quite a few people have told me, “You say such beautiful things on the radio, but when someone meets you, you have no time for me. You don’t pay attention to my problems or help me.” “You’re right,” I say. “You’re right.”

That’s how it is. Of course, there is a small difference: at home, you live with four or five people, and you have another twenty or thirty relatives. But when someone speaks and a great many people listen to him, tell me, whom can he attend to first? You? Many others came before you. They are already waiting their turn, hoping he will spend a long time speaking with them. And there are people he has known for years; he cannot simply abandon them to speak with you, a newcomer and a stranger. Isn’t that so? The game—that is why I tell you—the game and the struggle are where you are. Right there. At home, with the people you have regular contact with in daily life, who see you as you see them. When the door and windows of the house are shut and we are alone, there is no performance or pretense there. That is where we are ourselves.

Anger, well... Someone once told me about an elderly priest in a church who was speaking with a man and had become a little angry. A young person was sitting in a nearby stall, but the priest had not noticed him. When the priest saw him, he turned and said, “You’re here? I didn’t see you. I’m sorry. Forgive me.” You see, that priest was an ordinary human being too. He felt at ease with someone and spoke sharply. He got angry, regained his balance, made peace with the man, and apologized. That is life. Real life is behind the display window. It is where you sit down to eat

together, leave the dishes out, and someone gets irritated and says, “The icons, my child—pick up your plate here. You’ve left crumbs. Wash the dishes properly, don’t step like that, and put your life in order.” That is the friction of daily life. That is where Christianity is present, or absent. Christ is such a great gift to us, such a blessing and such a cause for gratitude. He spoke to us so simply that even children understand. His love is clear in the way He entered our daily lives and our homes

right beside the plates we ate from, at the tables where we drank, on the roads we walked, in the shops people visited, and on the shore where they gathered their fish.

In the squares where people gathered to hear His teaching, God entered our lives in this simple, beautiful way, bringing us too into an everyday, lived experience of Him. This is a great source of rest, happiness, and balance. That is why I once said to a young man who asked me, “Isn’t it true? I got married, and somehow I feel I’m missing out on many things, while you who are dedicated to God, who have not married and are like the monks on the Holy Mountain and elsewhere—the nuns and monks—are better off.” I told him, “Can I tell you something? After quite a few years of limited experience, I think what matters most is where there is sincerity and truth.”

“There you are with your little children, changing the babies’ diapers, shopping for them, going to the supermarket for baby food, waiting in line. You are about to lose your temper, but you show patient endurance. It’s two in the afternoon, and you still have to get to the school, sort out the car, get to the gas station, attend to your wife, and pay the bills you owe. If you do all this calmly, with effort and patient endurance, with honesty in the way you live, then you are in a much better position than I am if all I have is theory and words. Don’t envy me. Don’t stop at the outward appearance. Hold on to what you are doing; it is something very

beautiful, though of course it tires you. I understand that life has worn you out and that you sometimes think others have it easier. But that is not always so. You, too, are doing well; you are in a very good place.” And of course the monk, the person dedicated to God, and the priest are doing well when they truly attend to the central points, the very heart of Christ’s teaching, to its truth, and do not waste their time and the strength of their souls on pointless matters, arguments, complaints, commotion, and turmoil of the soul, becoming troubled and troubling others. And that is very beautiful. That is why I think of a monk on the Holy Mountain who, when a conversation was about to turn in the guest room where visitors came...

to gossip and idle curiosity, the sort of talk that mostly satisfies the intellect. He said, “Well, my friends, I have some work in the garden. I’m going there now. Stay or leave as you like, but I’m going out to the garden.” He preferred to handle mud, soil, roots, thorns, tomatoes, and whatever else they had planted, rather than sit through supposedly spiritual talk that merely fed curiosity, habit, and the wish to stand out and say something clever. Live your faith. Leave the talk and live. Stop speaking and start living. Do what you say you teach.

When I was young, I stayed at a monastery where a visitor snored so loudly that it seemed the doors along the whole floor were rattling. They had given him a room to himself; perhaps the monk looking after him knew from earlier visits how loudly he snored. I was four rooms away and could still hear him. I went into the corridor to find the source, listening at one door after another until I reached his room. The sound was astonishingly loud. The next day, in the monastery guest room, after having some bread rings, coffee, and the other things they had served, that gentleman said to a monk, “Father, may I ask you something? Is the uncreated light...

Bluish, yellowish, or white?” I looked at him and thought, “Ah, he’s the one who snored.” You might ask what his snoring has to do with anything, since he had a problem. Is snoring wrong? Of course not; I say this partly in jest. But discussing the uncreated light while sitting in a comfortable room, with your mouth full of bread rings and coffee and an easy life in general, is very different from someone struggling in a cave or in the arena of life. If he does not see the uncreated light, he sees the uncreated grace of Christ in his heart, giving him patient endurance, love, courage, and strength to get through life. I prefer the latter to the former, who comes to settle questions

that have no bearing on our everyday lives. Yet our living faith, a faith we are meant to experience, sometimes becomes a subject for debate and quarrels. When Saint Spyridon had to show something, it was as though he said, “We will not leave this entirely to teaching,”

valuable though teaching is, because it helps the human mind understand. “Now you will see it in action.” He took a brick and said, “Look. See.” This was a saint speaking from experience: fire rose from the brick, water fell from it, and earth remained in his hand. I tell you this because the saint did not stop at theory. He showed it in action. Can you show me what you say you believe? A child might say to his mother, “You care so much about the doctrine of the Holy Trinity, yet you shout at everyone at home. You cannot speak kindly to any of us. Then you tell me, ‘Holy Trinity, Most Holy Trinity, O God, have mercy on us and save us.’ But how can you speak of the Holy Trinity when you do not accept what it means?” She says, “I’ll strike you! How dare you insult me? I hold the Holy Trinity above everything!” Yes, but the Holy Trinity is a doctrine, a teaching, a truth that begins with a reality. The reality came first, and the teaching followed. What does it mean? The three Persons—the Father, the Son, and the Holy Spirit—love one another beyond measure. They are one in essence, one in nature. Each is reflected in the others; each wills what the others will. They dwell in one another, while each remains distinct

in perfect unity. The Father is distinct from the Son, and the Holy Spirit is distinct from both. They share the same nature, yet each has His own personal properties. Now let us take that theology and live it. In a Christian home that teaches what it believes, each person should feel deeply connected to the others, as in the Holy Trinity, yet also free and distinct. Each should give the others room to breathe and to be themselves. The Father does not make the Son into the Father. He receives Him as the Son, and likewise the Holy Spirit. But you press down on your child like a steamroller. You want to draw your child entirely into yourself, to swallow him up,

to cling to him and drain him of everything he has, of all his strength. You do not let him go out into life, stand on his own feet, disagree with you, or show that he, too, has a personality. There is the person before you, yet you do not let him feel that he is a person who can say something without being crushed.

So the great truths we believe—the doctrines, the teachings of the Ecumenical Councils, their definitions and decisions—should not be words that come easily from our mouths. They should emerge, through pain, blood, tears, and sweat, from our lives, our actions, our experience, and our everyday conduct.

Thank you.

Saint Sergius of Radonezh in Russia was once asked what he would call his monastery. He said, “I will name it for the Holy Trinity, so that the fathers here may be deeply united, yet each distinct, each different, each free, each a person in his own right.” The Holy Trinity has this unity and a love beyond the grasp of the human mind. We cannot truly comprehend what God is like or exactly what we mean when we speak of Him. We approach it only faintly—if we can even call it an approach. Whatever we grasp is very little.

So he was saying, “The Holy Trinity lives in this way, and I want us to live this way too: together and distinct. Loving, but without crushing one another or making everyone the same. You will have your own personality, your gifts, your freedom, and the respect due to you. At the same time, when I hurt, you will hurt; when you hurt, I will hurt. You will understand what I love and want to love it too. You will step beyond yourself to understand my thoughts.” That is it. Does someone visiting your home see this in your life? Do they see this love that reaches beyond the self: this sharing, compassion, gentleness, and understanding? If they do—and I believe they see it in you—

they are moved and filled with admiration. What you have draws them toward you. They say, “I like what comes from you. You do not push me away or prick me like a cactus when I touch you. I feel good in your company.” Our time is up. You can find two books as MP3 recordings to listen to in your car. One is called “Strengthen Your Soul,” and the other, “Love Forever.”

If you’d like to write to me at the program’s email address, please keep it to five lines, so I can manage to read your message and everyone else’s. In that way, we can live out the love of the Holy Trinity. Our circle has many more than three persons, of course. Send your five lines to atheata.perasmata@yahoo.gr. Vasilis Hatzinikolaou will play our final piece of music, and I’ll say goodbye and leave you to think about what we’ve discussed. Forgive me for taking another hour of your life. Have you ever thought about how many hours we’ve spent together? You have. You wrote to me, deeply moved, and said, ‘Father, though you don’t know me, I want you to know how many nights you’ve kept me company.’ It is an honor. Thank you so much. I embrace you.

If you are suffering, I embrace you twice as warmly. I pray that God will fill the vessel of your heart and soul with His inexhaustible grace, love, and patient endurance, and place His Resurrection in your heart, so that you can endure and come through life victorious. Everything will pass. Everything will pass, and all will be well. Vasilis, thank you very much, and thank you all. Until we meet again, I pray that we will be closer to God, closer to His truth, and closer to His love. Goodbye, my dear friends.

Το ελληνικό κείμενο ακολουθεί την ομιλία της πρωτότυπης ηχογράφησης. Τυχόν μουσική, ψαλμωδία ή δυσδιάκριτα σημεία διακρίνονται από την ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται.

Λήψη ελληνικής μεταγραφής (TXT)

Να είσαι καλά, αγαπητέ μου φίλε, αγαπητοί μου φίλοι. Είμαστε και πάλι μαζί στα Θεία Περάσματα, στην Πειραϊκή Εκκλησία, στους 91,2 μεγακύκλους των FM, στο σταθμό που μιλάει στην ψυχή μας.

Που είμαστε πάλι μαζί σου, παρέα με τον Βασίλη Χατζηνικολάου, τον μουσικό και ηχολήπτη της εκπομπής μας. Ευχαριστώ πάρα πολύ, Βασίλη, και για τη σημερινή σου παρουσία στην εκπομπή μας. Ευχαριστώ πολύ τη Φίβη, η οποία απαντά στα τηλέφωνά σας, δέχεται και καταγράφει τα μηνύματά σας, και πάνω απ' όλα ευχαριστώ εσένα που ακούς.

Να σε πληροφορήσω ότι λαμβάνω τις επιστολές σου, λαμβάνω τα διάφορα δώρα που στέλνουν πολλοί, χωρίς να τα ζητήσω. Ευχαριστώ πάρα πολύ. Από βιβλία, ποιήματα, εικόνες, αντικείμενα, διάφορα ο καθένας. Δεν ήθελα να το πω, αλλά πρέπει να το πω για να ξέρουν πολλοί ότι τα πράγματα που έστειλαν ελήφθησαν και είναι στα χέρια μου. Δεν μπορώ να πω τα ονόματα όλων αυτών που γράφουν, δεν έχω χρόνο να απαντήσω σε όλες αυτές τις επιστολές. Μερικές φορές τις διαβάζω αρκετές εβδομάδες αργότερα, όταν βρω λίγο χρόνο και ξεκλέψω λίγο χρόνο. Δεν είναι εύκολο. Και θέλω να ξέρεις ότι αυτά που γράφεις με πλουτίζουν εμένα πολύ, με διδάσκουν, με συγκινούν, με ωριμάζουν, με προβληματίζουν. Και γι' αυτό μετά αυτά τα θέματα που αναπτύσσουμε είναι βγαλμένα από σένα.

Δικά σου!

Διαβάζω, τα περνάω μέσα από τη δική μου τη σκέψη και τη δική μου την καρδιά και σου απαντώ. Πώς; Μέσα από την εκπομπή. Γι' αυτό και λες μερικές φορές ότι η εκπομπή αυτή σου έδωσε μια απάντηση. Ε, ναι, γιατί είναι δικά σου αυτά που διάβασα. Σελίδες ατελείωτες, φύλλα ατελείωτα σε γράμματα, που βλέπω, ας πούμε, ότι παντού υπάρχει περιπέτεια, πόνος, δοκιμασία. Στο λέω να το ξέρεις ότι δεν είσαι μόνο εσύ που πονάς, και εσύ που μου έγραψες πολλές πονεμένες ιστορίες για το παιδί σου και πολύ θλιβερές οικογενειακές ιστορίες του παρελθόντος, πώς ξεκίνησες, πώς μεγάλωσες, πώς ταλαιπωρήθηκες, πώς χτυπήθηκες, πώς πόνεσες. Ό,τι και να πω θα νομίζεις ότι μιλάω για σένα, και είναι όντως για σένα, αλλά και πολλοί άλλοι άνθρωποι σαν και εσένα έχουν γράψει παρόμοια περιστατικά.

Όλοι είμαστε στον ίδιο τόπο. Στον ίδιο αυτό πλανήτη, κάτοικοι αυτής της γης, πονεμένοι όλοι, δακρυσμένοι όλοι, βασανισμένοι. Ο Θεός εύχομαι να σε ευλογεί, να σε δυναμώνει, να σε έχει μέσα στο φως της αγάπης Του, της σοφίας Του, της αλήθειας Του, της χάρης Του και να σου δίνει κουράγιο να αντέχεις να ζεις. Δεν είναι εύκολο πράγμα. Η ζωή είναι μια δύσκολη υπόθεση, η ζωή είναι πόνος, η ζωή είναι τραγικότητα, η ζωή είναι ευλογία, είναι χαρά, είναι πουλάκια που κελαηδούν και κύματα που σκάνε στην παραλία και όμορφα ηλιοβασιλέματα, αλλά είναι και καταρράκτες και αστροπελέκια και χαλάζι και πόνος και όλα αυτά. Θα μάθουμε να ζούμε μια κανονική ζωή, θα μάθουμε να ζούμε όπως ζουν όλοι οι άνθρωποι σε αυτή τη γη.

Και εμείς και θα δυναμώνουμε και θα ωριμάζουμε, και όταν περνάει το ένα κύμα θα περιμένουμε να έρθει πάλι λίγη γαλήνη και μετά να έρθει πάλι ένα άλλο κύμα, και αυτό που θα αποκτούμε θα είναι η εμπειρία, η ωριμότητα, η σοφία. Θα ξέρουμε ότι αυτό το κύμα που τώρα πέρασε άφησε κάτι μέσα μου, ένα αποτύπωμα. Το κύμα που με χτύπησε άφησε μια αλμύρα στο πρόσωπό μου, στο βλέμμα μου. Έφερε δάκρυα, αλλά έφερε και δύναμη να βλέπω τη ζωή πλέον πιο ψύχραιμα. Και να λέω ότι έτσι είναι τα πράγματα. Και να μην ξαφνιάζομαι. Και να μην σοκάρομαι και να μην παθαίνω εγκεφαλικό με το που... Τώρα που είπα εγκεφαλικό, να προσέχεις και την υγεία σου. Κυκλοφορούν αρρώστιες, κυκλοφορεί

φθορά, κυκλοφορεί ο πόνος, οι ασθένειες δηλαδή, και μας ταλαιπωρούν. Να προσέχεις την υγεία σου. Σκόρπια μου έρχονται κάποια πράγματα. Είναι μερικοί άνθρωποι που επειδή αγαπούν το Θεό δεν προσέχουν την υγεία τους. Στο έχω πει και προσωπικά, να κάνεις τις εξετάσεις σου, να δεις τι έχεις, γιατί έχει πέσει η όρεξή σου. Φαίνεσαι εξαντλημένος και εξαντλημένη, γιατί το κορμί σου είναι κουρασμένο συνέχεια και μια ατονία. Δεν έχει να κάνει μόνο με πνευματικούς λόγους, έχει να κάνει και με ιατρικούς λόγους και μερικές φορές κυρίως για ιατρικούς λόγους τα παθαίνεις όλα αυτά. Σου λείπουν ουσίες από το σώμα, τροφές, κατάλληλες βιταμίνες. Γι' αυτό λοιπόν να πας στο γιατρό, και αυτό δεν είναι καθόλου μη πνευματικό, είναι πολύ πνευματικό θέμα, η επιμέλεια της ψυχής και του σώματος.

Χωματόκτιστο σπίτι μας είναι το σώμα μας. Ένα σπίτι χτισμένο από χώμα και πηλό, αλλά μέσα σε αυτό κατοικούμε, αυτό είμαστε, είμαστε ψυχή και σώμα. Να το φροντίσουμε το σώμα μας, να το βοηθήσουμε, να κάνουμε τη θεραπεία που θα μας πει ο γιατρός, για να ζήσεις πολλά χρόνια και να μη σε πιάνει αυτή η μιζέρια ότι «α, εγώ τώρα τελείωσα, εγώ τώρα ξόφλησα, όλα τελειώσανε, εγώ πεθαίνω, εγώ φεύγω». Μα πόσο χρονών είσαι και φεύγεις; Δεν μπορεί να είσαι 45 και 50 χρονών και να μιλάς λες και έχεις φτάσει 98 και 100. Δεν φεύγεις, απλώς έχεις κουραστεί λίγο και απογοητεύτηκες και έχεις λίγο μελαγχολήσει και αποθαρρυνθεί. Και γι' αυτό δεν θες να πας στο γιατρό. Θα πας όμως να γίνεις καλά και εύχομαι να έχεις υγεία και να βλέπεις τα πράγματα έτσι με καθαρό νου.

Με καθαρό νου.

Η ζωή μας, δεν ξέρω αν το έχετε καταλάβει, περνάν τα χρόνια, περνάει η ζωή μας. Και τι κάνουμε και τώρα μαζί; Κάνουμε λίγη παρέα, περνάει λίγη η ώρα. Τα λέμε, χαιρόμαστε, βλεπόμαστε ακουστικά, ζωγραφίζει ο ένας από τον ήχο τη μορφή του άλλου. Μέσα από τον ήχο προσπαθώ να σας καταλάβω και να με καταλάβετε.

Σε ζωγραφίζω στην ψυχή μου. Πώς να είσαι άραγε εσύ που τώρα με ακούς, σαν πώς σε έχω δει; Εσύ μια φορά με είδες και είπες: «Ω, έτσι είσαι; Για να δω πώς είσαι. Σε φανταζόμουν κάπως. Πώς νόμιζα, έχεις πιο πολλά άσπρα γένια. Σε νόμιζα πιο κοντό, είσαι πιο ψηλός. Σε νόμιζα πιο...» Φανταζόμαστε μέσα από αυτά που ακούμε. Αυτό κάνουμε τώρα, προσπαθούμε να κάνουμε λίγη παρέα και μέσα από τη φαντασία μας και μέσα από τις δυνάμεις της ψυχής μας προσεγγίσουμε λίγο το νόημα, λίγο το Θεό.

Ζωή μας, τον αγώνα μας, την προσπάθεια που κάνουμε, πολύ φτωχά όλα αυτά που κάνουμε, πολύ ασήμαντα. Σιγά το πράγμα δηλαδή, σιγά την εκπομπή, σιγά την ώρα που περνά, σιγά και αν το κλείσεις το ράδιο και δεν ακούσεις, δεν χάνεις τίποτα. Θα στα πει όλα η ζωή, θα έρθουν περιστατικά να σε βρουν και θα σε δυναμώσουν. Θα έρθει το παιδί σου να σου μιλήσει και να σου πει κάτι που μοιάζει σαν να έχεις διαβάσει ολόκληρο βιβλίο από αυτά που σου είπε το παιδί σου. Ωριμάζεις μέσα από την κουβέντα του, μέσα από την απορία του, μέσα από τον πόνο του, μέσα από το μπέρδεμά του, επειδή αποκτάς, αποκτάς σιγά σιγά νηφαλιότητα, αγιότητα, σοφία, όπως κάποιοι γέροντες σε μεγάλη ηλικία που επειδή πέρασαν πολλά

αντιμετωπίζουν πολύ πιο ψύχραιμα τη ζωή, χαμογελούν, πάνε στα νοσοκομεία να δουν ένα συγγενή τους και πάνε ψύχραιμοι, ενώ εμείς οι νεότεροι όταν πάμε να δούμε έναν στο νοσοκομείο ταραζόμαστε, γιατί είναι η πρώτη μας επαφή, έτσι η δυνατή επαφή με πόνους, αρρώστιες, στεναχώριες, εντατικές, καλώδια, σωλήνες, αναπνευστήρες, προβλήματα.

Όμως τα έχεις περάσει όλα αυτά και όταν τα καταλάβεις όλα αυτά, στο τέλος έρχεται η ώρα και φεύγεις από τη ζωή αυτή και λες: «Τελικά τι έγινε σε αυτόν τον κόσμο; Τι έμαθα σε αυτή τη ζωή; Τι πήρα μέσα από αυτά τα σκαμπανεβάσματα; Άξιζε τελικά έτσι όπως έζησα; Βγήκε κάτι καλό; Πήρα τα μαθήματά μου;» Αυτό εύχομαι να παίρνεις και να παίρνω κι εγώ και να παίρνουμε όλοι τα μαθήματά μας.

Δεν θα μας βοηθήσει με την έννοια να φορτωθεί τον αγώνα μας. Εσύ θα τα περάσεις όλα και εγώ θα περάσω τα δικά μου και εσύ θα περάσεις τα δικά σου. Δεν θα σου λύσει κανένας το πρόβλημα με την έννοια να το αναλάβει αυτός για σένα, όπως δεν τρώω εγώ για σένα, όπως δεν πλένω εγώ το κορμί μου, το δικό μου, για σένα. Ο καθένας φροντίζει την πορεία του.

Πεινάς, τρως εσύ, δεν τρώγω για σένα. Έτσι θα αγωνιστείς και θα χτυπηθείς και θα χαρείς, ενωμένος φυσικά με τους ανθρώπους, ζώντας την αγάπη με τους άλλους, αλλά το προσωπικό σου μάθημα δεν θα το γλιτώσεις. Είναι προσωπικό αυτό. Ζουν σε ένα σπίτι τόσα άτομα και ο καθένας θα βλέπει προσωπικά τα πράγματα. Λένε, ας πούμε, για το θείο τάδε που χώρισε και ακούνε όλη η οικογένεια ότι ο θείος χώρισε. Ο ένας το παίρνει βαριά, ο άλλος το παίρνει πιο ψύχραιμα.

Μικρό παιδί ούτε που το καταλαβαίνει γιατί το μυαλό του σκέφτεται άλλα θέματα, έχει άλλα σχέδια στη ζωή του. Η μάνα του χωρισμένου, ας πούμε, καταρρέει γιατί λέει «το παιδί μου χώρισε». Τον καθένα τον αγγίζει η ζωή με έναν πολύ προσωπικό τρόπο. Μόνος είσαι και μόνος μου είμαι. Αυτό να το ξέρεις, όλοι είμαστε μόνοι και παλεύουμε. Και αξίζει αυτό. Γιατί έτσι αποκτάται και μια προσωπική πλέον αγιότητα και προσωπική σφραγίδα του Θεού στη δική σου την ψυχή. Και αυτό είναι που κάνει τον κάθε άνθρωπο να είναι και ιερό πρόσωπο και σπουδαίο πρόσωπο. Ο κάθε άνθρωπος έχει μοναδικότητα γιατί έχει σκαλιστεί από το Θεό, σαν ένας μεγάλος ξυλογλύπτης, φαντάσου ο Θεός, ένας μεγάλος σπουδαίος ξυλογλύπτης που παίρνει το κάθε κομματάκι ξύλου και το επεξεργάζεται και του δίνει ειδικό

σχέδιο στον καθένα, προσωπική φροντίδα, αλλά και προσωπικό πόνο. Αλλού σε μάτωσε εσένα, αλλού εμένα, άλλος ήρθε εσένα που σε πόνεσε, άλλο βρήκε εμένα που με ξάφνιασε. Και έτσι ο κάθε άνθρωπος είναι πολύ ιερός. Και εκεί στηρίζεται και αυτό που λέμε, να μην λέμε για τους άλλους τίποτα. Δεν ξέρεις του καθενός τη ζωή. Τι έχει περάσει ο καθένας, τι τον έχει βρει τον ένα, τι τον έχει βρει τον άλλο, δεν ξέρεις. Πάμε να κατηγορήσουμε κάποιον, μόλις τον γνωρίσουμε λίγο και αυτόν τον κάποιον, τον συμπαθούμε, λέμε «ωραίος άνθρωπος και αυτός, πολύ πονεμένος». Είναι μεγάλη κουβέντα αυτό που είπε ο Χριστός μας, ότι «μη κρίνετε ίνα μη κριθείτε». Πώς από το ένα θέμα τώρα πάω στο άλλο, αλλά πες μου εσύ πώς πάω από το ένα στο άλλο και πώς τελικά όλα δένουν όμως και όλα συμπλέκονται στη ζωή, γιατί η ζωή είναι αυτό το ενιαίο, το όλον, δεν είναι κομματάκια.

Άσχετα μεταξύ τους, είναι κομματάκια αλλά δένουν όλα αυτά τα κομματάκια. Είπε λοιπόν ο Χριστός μας «μη κρίνετε ίνα μη κριθείτε». Μη σχολιάζετε, μην βγάζετε συμπεράσματα τελεσίδικα, μην εκφέρετε έναν λόγο εμπάθειας για κάτι. Φυσικά λογική έχεις, θα πεις «δεν μπορώ να μην κρίνω κάτι». Δηλαδή άμα δω κάποιον που θυμώνει, κρίνω και λέω «αυτός τώρα θύμωσε». Εντάξει, δεν μπορώ να μην το κρίνω αυτό, θα το δω, θα το παρατηρήσω, θα το συζητήσω. Αλλά εδώ όταν λέει «μη κρίνετε» εννοεί μη βγάζεις εμπάθεια, μην εκφράζεσαι σαν Θεός, μη βάζεις ετικέτα, δεν ξέρεις, τίποτα δεν ξέρεις. «Ίνα μη κριθείτε». Ποιοι θα σας κρίνουν; Οι άλλοι; Τι άλλοι; Οι άγγελοι, οι Άγιοι και ο Θεός. Οι άνθρωποι θα μας κρίνουν, δυστυχώς, ακόμα και αυτός που δεν κρίνει.

Άνθρωποι τον κρίνουν, μπορούν να τον κρίνουν, να τον σχολιάσουν. Οι άνθρωποι, από τους ανθρώπους δηλαδή δεν θα βρούμε την ιδανική αντιμετώπιση, γιατί και εμείς το έχουμε κάνει στους άλλους και άλλοι το κάνουν σε εμάς. Οι άνθρωποι θα σε παρεξηγήσουν, θα σε σχολιάσουν, θα πουν για σένα διάφορα. Εντάξει, ας πουν, εσύ να μη λες. Εσύ μέσα σου κοίτα την ψυχή σου, κοίτα τον εαυτό σου, κοίτα την καλλιέργειά σου και για όλους τους άλλους να λες «έχω τη γνώμη αυτή, κατά την άποψή μου αυτό». Τίποτα άλλο όμως. Με σιγουριά τίποτα. Δεν ξέρεις. Γίνεται κάποιος, παίρνει μια προαγωγή και λέμε εμείς οι άλλοι «α, το ήθελε, είχε εγωισμό, αυτός μέσα του ήταν φίλαρχος, φιλόδοξος, πάλεψε, έβαλε μέσον». Πού τα ξέρεις όλα αυτά;

Πράγματα αγνοούμε, πόσες ιστορίες αποκαλύπτονται μετά και βγαίνουν άλλα και φανερώνουν ότι κάναμε μεγάλο λάθος και αδικήσαμε τον άνθρωπο και είπαμε πολλά, πολύ μεγάλα λάθη. Γι' αυτό μην παίρνεις τόση μεγάλη θέση για τους άλλους, τίποτα δεν ξέρουμε. Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα απίστευτο μυστήριο, στο μυστήριο της ζωής, στο μυστήριο του σύμπαντος που αγνοούμε πάρα πολλά πράγματα. Αγνοούμε, τον κόσμο αυτό που βλέπουμε δεν τον βλέπουμε. Στην πραγματικότητα ούτε αυτά που είναι γύρω μας μπορούμε να δούμε καλά γιατί πολλά μας διαφεύγουν. Υπάρχουν τώρα εκεί που κάθεσαι και που μιλάμε ήχοι γύρω σου που δεν τους ακούς αλλά υπάρχουν ήχοι. Υπάρχουν χρώματα που είναι δίπλα μας παντού και δεν τα βλέπουμε. Μια μέλισσα τώρα τα βλέπει όμως. Υπάρχουν ζώα που μυρίζουν

που εμείς δεν μπορούμε να μυρίσουμε. Υπάρχουν λοιπόν καταστάσεις που μας ξεπερνούν. Το ίδιο συμβαίνει και με την ψυχική σφαίρα, με το μυστικό κόσμο της ψυχής του άλλου. Γι' αυτό ας ρίξουμε το βάρος στην πνευματικότητα της χριστιανικής ζωής. Να πάρουμε αυτή την καλλιέργεια, αυτή την ωριμότητα και αγιότητα που μας χαρίζει ο Χριστός μας και αυτό να μας συγκινήσει και εκεί να εμβαθύνουμε. Εκεί να ρίξουμε άγκυρα και πλώρη και την επιδίωξή μας όλη. Να προοδεύσουμε πνευματικά, να καλλιεργηθούμε εσωτερικά. Μεγάλη υπόθεση. Να έχεις μια επιτυχία δηλαδή στο βάθος του χαρακτήρα σου.

Το οποίο βλέπω ότι την ώρα του πειρασμού εκεί θα βαθμολογηθούμε. Εκεί βέβαια τα ξεχνάμε όλα. Την ώρα του πειρασμού θα βαθμολογηθούμε. Εκεί που κάθομαι σπίτι ήσυχος και κάνω μια εκπομπή, ας πούμε πάω στο σταθμό, κάνω μια εκπομπή, κάθομαι μετά σπίτι ήσυχος ζώντας μέσα σε μια ατμόσφαιρα γαλήνης. Ξαφνικά χτυπάει το τηλέφωνο και μου λένε μια είδηση πολύ δυσάρεστη για κάποιο γνωστό μου πρόσωπο, κάποιο συγγενή, κάποιο φίλο, κάποια γνωστή μου, και ξαφνικά όλη αυτή η πνευματικότητα που νόμιζα ότι έχω καταρρέει και με πιάνει πανικός. Εκεί είναι το θέμα. Μπορώ αυτή την πνευματικότητα που απέκτησα μέσα από βιβλία, μέσα από σκέψεις, μέσα από προσευχές να την αφομοιώσω, να μπει μέσα στα κύτταρά μου όλα όμως και μέσα στο αίμα μου όλο όμως και να κυλά μέσα μου παντού

σε βαθμό που την ώρα του πειρασμού και του προβλήματος να τα θυμηθώ όλα αυτά και να δω τη ζωή έτσι με αυτό το μυστικό βάθος; Αλλιώς θεωρητικά γίνονται όλα, έτσι δεν είναι; Αλλιώς καταντάμε να είμαστε οι θεωρητικοί της αγιότητας, οι θεωρητικοί άνθρωποι του Χριστού. Μιλάμε πανέμορφα, θεωρητικά, αλλά δεν μας γίνεται βίωμα αυτό το πράγμα. Και προβληματίζομαι μερικές φορές. Βλέπω ανθρώπους που φτάνουν 80 χρονών και 90, γνωστούς μου ανθρώπους στην εκκλησία, στις διάφορες εκκλησίες που πάω εδώ και εκεί, και βγάζουν μια κατάσταση που λες «πόσα χρόνια είσαι στην εκκλησία εσύ, άνθρωπέ μου; Πόσα χρόνια μπήκες και αγωνίζεσαι να πλησιάσεις στο Θεό;» Και λέει «είμαι από παιδί». Δηλαδή είσαι από 20 χρονών έτσι, από 15, 20, 30, και τώρα είσαι όμως 80, 90. Πού είναι οι καρποί; Πού είναι οι καρποί;

Είσαι 40, λες «δεν πάω καλά γιατί είμαι νέος ακόμα», πας 50 «δεν πάω καλά γιατί είμαι μεσήλικας». Ναι, αλλά αν κάπου εκεί το νήμα της ζωής σου κοπεί, τι έχεις να παρουσιάσεις; Πώς αλλοιώνεται ο χαρακτήρας σου μέσα στη... Όλα αυτά τα καταλαβαίνεις, τα ζεις, γίνονται πρακτικά βιώματα; Πανικός στα 20, πανικός και στα 90, άγχος στα 30, ανασφάλεια και στα 70. Λέμε, και είναι μια γνωστή έννοια της εκκλησίας, ότι η εκκλησία είναι ένα θεραπευτήριο, ένα νοσοκομείο που μπαίνει ο άνθρωπος να γίνει καλά. Όταν λοιπόν πάω σε ένα νοσοκομείο και έχω, ας πούμε, μια αρρώστια, έχω στραμπουλήξει το πόδι μου και πάω σε έναν ορθοπαιδικό και με πάει στο νοσοκομείο και κάθομαι εκεί πέρα μια εβδομάδα, δύο, τρεις, τέσσερις και δεν γίνομαι καλά. Και περνάνε και μήνες και δεν γίνομαι καλά.

Θα πει κάποιος που θα με δει, θα πει «ή δεν τηρείς σωστά τις θεραπείες που σου δίνει ο γιατρός ή κάτι δεν πάει καλά με αυτό το νοσοκομείο. Τι γίνεται εδώ πέρα; Έχεις τέσσερις μήνες και ακόμα δεν μπορείς να κουνήσεις το πόδι σου, τίποτα δεν άλλαξες». Όταν λοιπόν λέμε ότι η Εκκλησία είναι ένα θεραπευτήριο, ένα νοσοκομείο, υπάρχει και μια προσδοκία σε αυτό το νοσοκομείο. Περιμένεις μια αλλαγή, περιμένεις μια πνευματική αλλοίωση και πρόοδο. Να πει κάποιος που σε βλέπει ότι «αυτή η αλλοίωσις της δεξιάς του Υψίστου». Πω πω, το δεξί χέρι του Θεού άγγιξε αυτόν τον άνθρωπο και τον αλλοίωσε, τον μεταμόρφωσε, τον αναγέννησε. Ήταν αλλιώς και έγινε αλλιώς. Ήταν λύκος και γίνεται πρόβατο, ήταν γεράκι και γίνεται περιστέρι.

Ήτανε οξύθυμος, νευρικός, απαιτητικός, παράξενος, σκληρός και τώρα γίνεται επιεικής, φιλάνθρωπος, αγαθός, ήρεμος. Πού είναι αυτό; Αυτός είναι ο πυρήνας της πνευματικότητας του χριστιανισμού, του μηνύματος του Χριστού στη ζωή μας, νομίζω. Να νιώσουμε τον Θεό Πατέρα μας, να νιώσουμε την αγάπη Του, αυτό να μας μεταμορφώσει και να μας συγκινήσει, να μας δώσει κίνηση, ώθηση για αλλαγή και όλες τις άλλες αρετές που μας καλεί ο Κύριος να ζήσουμε, όχι όμως σαν κανόνες καλής συμπεριφοράς, αλλά σου λέει: νιώθεις το Θεό Πατέρα σου.

Τώρα τι πράγματα θα βγουν από μέσα σου; Θα γαληνέψεις, θα ησυχάσεις, θα συγχωρήσεις τους άλλους, θα συγχωρήσεις και τον εαυτό σου, τον οποίο συνέχεια τον μαλώνεις, θα τον αγαπήσεις και αυτόν. Θα νιώσεις ότι του Κυρίου η γη και το πλήρωμα αυτής, ότι κατοικείς μέσα στη γη που είναι του Θεού και άρα και εσύ είσαι ασφαλής, όπου και να πας είναι του Θεού η γη και όποια κατάσταση και αν έρθει ο Θεός την έχει στείλει. Και αν θυμάσαι τα λόγια του Χριστού που λέει για την εμπιστοσύνη ότι ακόμα και ένα πουλάκι δεν πέφτει κάτω χωρίς να το επιτρέψει ο Θεός, άρα αυτό που έγινε στο σπίτι σου προχτές το επέτρεψε ο Θεός. Ναι, αλλά αυτό δεν είναι θεωρητικό, το είπε ο Χριστός για να το διαβάζουμε στις εγκυκλοπαίδειες, να βάζουμε και να λέμε τι είπε ο Χριστός αυτό. Ωραία, και τι έγινε που το είπε; Πώς θα βγει από το βιβλίο να μπει στη ζωή μου; Αυτό είναι το ζητούμενο. Και αυτό περιμένει να δει και ο άλλος για να καταλάβει τη διαφορά και τη μοναδικότητα.

Ορθοδοξίας, της αγάπης μου, της επιρροής μου στη ζωή του. Έλεγε ένας παππούλης, άτομο στην Αθήνα, για τον οποίο έχει γράψει και ο πατήρ Παΐσιος κάποια σχόλια, στα βιβλία έχουν βγει, προφορικά ήταν αλλά τα γράψαν στο βιβλίο, έλεγε λοιπόν αυτός, ζει σε μια περιοχή στην Αθήνα, στα Πατήσια, με πάρα πολλά σπίτια δίπλα, φασαρία, κίνηση, πολυκατοικίες πολλές, άνθρωποι εκεί της εργατιάς, του κόπου και του μόχθου, και έλεγε ότι ποτέ δεν ήρθαν εδώ άνθρωποι να με ρωτήσουν δύσκολα πνευματικά πράγματα να τους πω. Ποτέ δεν ήρθαν κάποιοι να μου πούν να τους πω τα αποτελέσματα και τις αποφάσεις μιας Οικουμενικής Συνόδου, δύσκολα βαθιά θεολογικά νοήματα. Ήρθαν να τους πω και να τους δώσω κουράγιο πώς να αντέξουν τη ζωή, τον πόνο

να βλέπουν τα πράγματα, πώς να ξυπνάνε το πρωί και να λένε

καλημέρα και να το αισθάνονται ότι η μέρα είναι καλή. Ωραίο πράγμα είναι η μέρα. Ωραίο πράγμα είναι η ζωή. Και να πηγαίνουν στη δουλειά κοντά στο σταθμό που είναι κοντά εκεί πέρα στον ηλεκτρικό και να χτυπάνε το εισιτήριό τους και να χαίρονται και να νιώθουν ότι χτυπάω ένα εισιτήριο για να μπω στη ζωή σήμερα. Ζω και πάω για δουλειά με νόημα και σκοπό. Αυτό ζήταγαν οι άνθρωποι, λέει, από μένα. Είμαι εδώ λοιπόν στα 30-40 χρόνια, ποτέ δεν μου έδωσαν αφορμή να τους πω βαθιά, δύσκολα, δυσνόητα και ακατανόητα πράγματα θεολογικά, τα οποία είναι κατά πάντα αξιοσέβαστα.

Αυτά που σήμερα ο κόσμος και οι άνθρωποι ζητούν από μας, νομίζω είναι αυτό το βίωμα που μας λείπει, αυτή η αγάπη του Χριστού που δεν την έχουμε. Έχουμε την αλήθεια, αλλά δεν τη ζούμε. Έχουμε την αλήθεια, αλλά την...

παρουσιάζουμε λεκτικά, την παρουσιάζουμε με επιχειρήματα, δηλαδή συζητάμε και τσακωνόμαστε, αλλά ο άλλος μου λέει: «Εσύ τώρα μ' αγαπάς όμως;»

Είχα σταθεί μια φορά στον δρόμο με έναν χιλιαστή, μάρτυρα του Ιεχωβά, αυτό το πράγμα καταλάβαινα ότι έτσι που το πάμε, μου λέγει, του λέγα, αισθανόμουν ότι ξέρω πιο πολλά σε μερικά σημεία και ότι μπορώ να τον κάνω σκόνη, να του πω, να τον κατατροπώσω και μέσα μου δεν σου κρύβω. Εγώ εκείνη την ώρα κολακεύτηκα και λίγο γιατί λέω έλα τώρα δύο-τρεις ακόμα κινήσεις, ρουά ματ, κάτω το πιόνι, κάτω ο βασιλιάς σου, πάει και η βασίλισσα, το παιχνίδι δικό μου, το κέρδισα και λέω και τι θα βγει, τι θα βγει; Και κάποια στιγμή προβληματίστηκα και λέω να σου πω κάτι, θες να καταλάβεις κάποια πράγματα; Θέλεις πραγματικά; Μπορείς να βγεις από εκεί που είσαι; Είσαι ανοιχτός στο μυαλό σου να αγαπήσεις, να δεις την αλήθεια του Θεού με ταπεινό τρόπο; Το θέμα δεν είναι να σε νικήσω και να μην νικήσεις. Μη κοιτάς εμένα και μη κοιτάω εσένα, ας δούμε απέναντι το θάνατο που έρχεται να μας πάρει και τους δύο.

Βήμα σταθερό.

Δεν είναι θέμα τσακωμού η διδασκαλία του Χριστού, δεν είναι θέμα έντασης, δεν είναι θέμα αιματοχυσίας, είναι θέμα αγάπης και αλήθειας, η οποία όμως θα μπει μέσα στο κορμί μας και μέσα στο αίμα μας και θα βγει ως ευωδία πνευματική. Εσείς, λέει, είστε ευωδία Χριστού. Εσείς είστε, λέει, επιστολή Χριστού. Σας βλέπει ο άλλος και διαβάζει τον Χριστό. Διαβάζει το λόγο του. Διαβάζει το ήθος του. Το ύφος του. Το παράδειγμά του. Αλλά όχι στο στόμα. Λέξεις, λέξεις, λέξεις. Κήρυγμα, κήρυγμα, φιλοσοφία, διδασκαλία. Αυτό που λένε τα παιδιά στη μάνα τους. Και στο έχει πει και εσένα ο γιος σου. Και το κάνεις πάλι και σου λέει: «Σταμάτα πια αυτό το κήρυγμα, δεν αντέχω κήρυγμα». Ο Χριστός δεν κήρυξε με την έννοια που κηρύττω εγώ. Ο Χριστός ήταν ο ίδιος η ένσαρκη φανέρωση του Θεού. Μπορείς να είσαι αυτό το πράγμα.

Είσαι η ένσαρκη φανέρωση του Θεού. Μπορείς να καθαρίζεις ένα πορτοκάλι και να σου λέει ο άλλος: «Τι γίνεται;» «Τι γίνεται, ρε παιδιά; Καθαρίζω ένα πορτοκάλι.» «Ναι, αλλά το πορτοκάλι όπως το καθαρίζεις αποπνέει ευωδία.» «Όχι, το πορτοκάλι μυρίζει.» «Δεν μυρίζει το πορτοκάλι. Εσύ μυρίζεις. Βγάζεις ένα ήθος, μια αγιότητα.» Έτσι είπαν στον πατέρα Παΐσιο. Μια φορά ένας λέει τον είδε να καθαρίζει ένα πορτοκάλι και ένιωσε τη χάρη του Θεού να τον κατακλύζει, χωρίς λόγια. Αυτό αν μπορούσες να το βγάλεις στο σπίτι σου. Δεν μιλάω για ανθρώπους που είναι επιτετραμμένοι και έχουν την ειδικότητα και την κλίση από το Θεό και το χάρισμα, αλλά και την αρμοδιότητα να άπτονται τέτοιων θεμάτων θεολογικών,

διδασκαλιών και λοιπά, αυτοί καλά κάνουν και πρέπει να το κάνουν. Εγώ τώρα απευθύνομαι σε σένα που είσαι στο σπίτι σου και θες να βοηθήσεις το παιδί σου, το γείτονά σου, τον σύζυγό σου και τη γυναίκα σου να νιώσουμε κάποια πράγματα. Εκεί αναφέρομαι. Να αφήσουμε τις θεωρίες και να προχωρήσουμε στη ζωή. Κι εγώ, θα μου πεις τώρα, αυτό δεν κάνω; Θεωρίες κάνω, μιλάω. Τα ίδια κάνω κι εγώ, ναι.

Εγώ αυτό κάνω τώρα, διδασκαλίες κάνω.

Και όταν γνωρίζει κανείς από κοντά αυτόν που διδάσκει, τότε καταλαβαίνει το ψέμα, τότε καταλαβαίνει το θέατρο, την υποκρισία, μιλώ για μένα. Γιατί μου το έχουν πει αρκετοί, δηλαδή όχι ένας δύο, λέω, αλλά εσύ στο ράδιο λες τόσο ωραία πράγματα, αλλά όταν σε γνωρίζει κανείς ούτε χρόνο έχεις να ασχοληθείς μαζί μου, ούτε προσέχεις τα προβλήματά μου, ούτε με βοηθάς. Έχεις δίκιο, λέω, έχεις δίκιο.

Έτσι είναι. Βέβαια υπάρχει μια μικρή διαφορά, ότι εσύ είσαι στο σπίτι σου με 4-5 άτομα κι άλλους τους 30 συγγενείς, 20. Ένας όμως που μιλάει και τον ακούνε πάρα πολλοί άνθρωποι, πες μου εσύ με ποιον να πρωτασχοληθεί; Με σένα; Μα πριν από σένα υπάρχουν άλλοι τόσοι που θέλουν χρόνο, ήδη που έχουν μπει στη σειρά και περιμένουν να τους μιλήσεις πολλή ώρα. Και είναι και κάποιοι άλλοι τους οποίους τους ξέρεις εδώ και αρκετά χρόνια. Δεν μπορείς να τους παρατήσεις αυτούς για να μιλήσει κανείς σε σένα που είσαι ένας καινούριος άγνωστος. Έτσι δεν είναι; Το παιχνίδι, γι' αυτό σου λέω, το παιχνίδι και ο αγώνας είναι εκεί που είσαι. Εκεί. Στο σπίτι σου, με τα άτομα με τα οποία έχεις μια συγκεκριμένη τριβή καθημερινής ζωής και σε βλέπουν και τους βλέπεις. Εκεί πλέον, όταν κλείνει η πόρτα του σπιτιού και τα παράθυρα και είμαστε μόνοι, εκεί δεν έχουμε θέατρο και προσχήματα, εκεί είμαστε ο εαυτός μας.

Θυμός, εεε... Όπως μου έλεγε ένας μια φορά, ήταν ένας παππούλης σε μια εκκλησία και μίλαγε με κάποιον και είχε θυμώσει και λίγο κιόλας. Και σε ένα στασίδι κοντά ήταν ένα άλλο παιδί που δεν το είχε πάρει είδηση ο ιερέας ότι ήταν μέσα το παιδί αυτό. Και μου λέει, αυτός ο ιερέας λέει και την ώρα άρχισε να θυμώνει με κάποιον και όταν με είδε γυρίζει και μου λέει: «Εδώ είσαι; Δεν σε είδα, συγνώμη, με συγχωρείς.» Του λέει ναι, είδες και ο ιερέας αυτός κανονικός άνθρωπος είναι. Και όταν ένιωσε άνετα με κάποιον μίλησε έντονα, μίλησε και αυτός θύμωσε, ισορρόπησε, τα ξαναβρήκανε, ζήτησε συγνώμη. Έτσι είναι η ζωή. Η ζωή δεν είναι η βιτρίνα. Η ζωή πραγματική είναι πίσω από τη βιτρίνα. Εκεί που θα φας

φας μαζί, που δεν θα μαζέψεις τα πιάτα και ο άλλος θα εκνευριστεί και θα σου πει: «Τις εικόνες, ρε παιδάκι, πάρε εδώ πέρα το πιάτο, ότι έχεις αφήσει ψίχουλα, και πλύν’ τα καλά, και μην πατάς έτσι, και βάλε μια τάξη στη ζωή σου». Και αυτή είναι η καθημερινότητα της τριβής. Και εκεί είναι ο χριστιανισμός ή η απουσία του χριστιανισμού. Ο Χριστός μας είναι μεγάλο δώρο και μεγάλο ευτύχημα και μεγάλη αφορμή ευγνωμοσύνης, ότι μας μίλησε τόσο απλά που το καταλαβαίνουν ακόμα και τα παιδιά. Είναι μεγάλη απόδειξη της αγάπης του ότι μπήκε στην καθημερινότητά μας, στα σπίτια μας.

δίπλα εκεί στα πιάτα μας που τρώγαμε, στα τραπέζια μας που πίναμε, στους δρόμους που περπατούσαμε, στα καταστήματα που πήγαιναν οι άνθρωποι, στην παραλία που οι άνθρωποι πήγαιναν και μάζευαν τα ψάρια τους.

Στις πλατείες που μαζεύονταν να ακούσουν τη διδασκαλία του, έτσι απλά και όμορφα μπήκε στη ζωή μας ο Θεός για να μας φέρει και εμάς αυτή την καθημερινή βιωματική προσέγγιση του Θεού. Και αυτό είναι μεγάλη πηγή ανάπαυσης και ευτυχίας και ισορροπίας. Γι' αυτό και είχα πει σε κάποιο παιδί που με ρώτησε μια φορά: «Δεν είναι αλήθεια; Και εσένα, εγώ παντρεύτηκα και κάπως νιώθω ότι χάνω πολλά πράγματα και ότι εσείς οι αφιερωμένοι στο Θεό, που δεν παντρευτήκατε και είστε σαν μοναχοί στο Άγιο Όρος και στα άλλα μέρη, και μοναχές και μοναχοί, είστε καλύτεροι». Του λέω: «Να σου πω κάτι; Μετά από αρκετά χρόνια μικρής εμπειρίας, νομίζω, λέω, ότι το καλύτερο είναι εκεί που υπάρχει γνησιότητα και αλήθεια».

Εσύ εκεί που είσαι ζεις, έστω μέσα με τα παιδάκια σου, με τις πάνες των μωρών που τους αλλάζεις και πας και του ψωνίζεις και πας στο σούπερ μάρκετ να πάρεις φρουτόκρεμα και περιμένεις την ουρά και πας να εκνευριστείς αλλά κάνεις υπομονή και η ώρα είναι δύο το μεσημέρι και πρέπει να πας και στο σχολείο να προλάβεις και το αυτοκίνητο, αυτοκίνητο να προλάβεις και το βενζινάδικο να προλάβεις και τη γυναίκα και τους λογαριασμούς που χρωστάς και όλα αυτά τα κάνεις, του λέω, με ψυχραιμία, με αγώνα, με υπομονή, με μια αλήθεια στο ήθος σου είσαι, του λέω, σε πολύ πιο πλεονεκτική θέση από εμένα, αν εγώ είμαι μόνο της θεωρίας και των λόγων. Μη ζηλεύεις, μη μένεις στη βιτρίνα, μη μένεις σε αυτό που δείχνει το εξωτερικό, η φινέτσα εξωτερική, αλλά πιάσε αυτό που κάνεις που είναι πολύ

Πολύ όμορφο, πέρα από την κούραση που φυσικά θα νιώσεις. Εντάξει, το καταλάβεις, ενώ έχεις κουραστεί στη ζωή και κάπου θεωρείς ότι οι άλλοι είναι σε προνομιακή θέση, δεν είναι όμως και απόλυτο αυτό. Είσαι πολύ καλά κι εσύ, σε πολύ καλό επίπεδο βρίσκεσαι. Και ο μοναχός φυσικά, και ο αφιερωμένος άνθρωπος, και ο ιερέας ο οποίος ασχολείται ουσιαστικά με τα κεντρικά σημεία και τα πυρηνικά σημεία της διδασκαλίας του Χριστού, τον πυρήνα, την αλήθεια, και δεν αναλώνεται και δεν κατασπαταλά το χρόνο του και την ενέργεια της ψυχής του σε ανούσιες καταστάσεις και τσακωμούς και γκρίνιες και φασαρίες και ταραχές, ταραχές της ψυχής, ταράζεται και ταράζει, και αυτό είναι πάρα πολύ ωραίο. Γι' αυτό βλέπω έναν μοναχό στο Άγιο Όρος ο οποίος, όταν στο Αρχονταρίκι, εκεί που έρχοντανε κόσμος, πήγαινε να γίνει καμία συζήτηση

κουτσομπολιού, περιέργειας που κυρίως τον εγκέφαλο ικανοποιούσε. Αυτός έλεγε: «Α, παιδιά, έχω μια δουλειά στον κήπο, εγώ πάω τώρα, εσείς άμα είναι καθίστε, φύγετε, ό,τι θέλετε κάνετε, αλλά πάω λίγο στον κήπο», και προτιμούσε να πάει στον κήπο να πιάσει λάσπες, χώμα, ρίζες, αγκάθια, ντομάτες και ό,τι άλλο είχαν εκεί φυτεμένα παρά να κάτσει και να ασχολείται δήθεν με θέματα πνευματικά που απλώς ικανοποιούσαν μια περιέργεια, μια ρουτίνα, μια τάση να ξεχωρίσω, να πω και εγώ την εξυπνάδα μου και λοιπά. Ζήσε. Άσε τα λόγια, ζήσε. Σταμάτα να μιλάς και ξεκίνα να ζεις. Κάνε αυτά που λες ότι διδάσκεις.

Σε ένα μοναστήρι μια φορά που ήμουν μικρός, ήταν ένας επισκέπτης που κοιμόταν και ροχάλιζε και όλος ο όροφος που κοιμόμασταν χτυπάγαν οι πόρτες από τον ροχαλητό του τόσο πολύ, δεν ξέρω, τον είχαν βάλει σε ένα μοναχικό δωμάτιο γιατί φαίνεται ο μοναχός που τον φρόντιζε ήξερε από προηγούμενες επισκέψεις ότι αυτός ο άνθρωπος έχει αυτό το χαρακτηριστικό, ροχαλίζει πάρα πολύ δυνατά. Εγώ έμενα τέσσερα δωμάτια πιο κάτω και ακουγόταν ο ροχαλητός του και βγήκα να δω στο διάδρομο από πού έρχεται ο ροχαλητός. Πήρα ένα-ένα δωμάτιο και έβαζα τ' αυτί να δω ποιος ροχαλίζει, ποιος ροχαλίζει και έφτασα στην πηγή που ήταν αυτός ο κύριος. Πολύ δυνατά αυτός ο ήχος. Αυτός λοιπόν ο κύριος την άλλη μέρα στο Αρχονταρίκι, έχοντας φάει μερικά κουλούρια, καφέ, ό,τι άλλο του είχαν βγάλει εκεί, λέει σ' έναν μοναχό, του λέει: «Πάτερ μου, να σου πω κάτι, το άκτιστο φως είναι λέει...

Γαλαζωπό ή κιτρινωπό ή λευκό; Οπότε λέω, τον κοιτάω, α, λέω, αυτός είναι που ροχαλίζει. Θα μου πεις τώρα, τι σχέση έχει που ροχαλίζει ο άνθρωπος, αφού είχε πρόβλημα; Είναι κακό να ροχαλίζεις; Ε, δεν είναι κακό, εννοείται, και εγώ το λέω λίγο αστειευόμενος αυτό. Αλλά με μπουκωμένο το στόμα κανείς, με καφέ και με κουλούρια και με γενικώς μια όμορφη και εύκολη ζωή, να μιλάμε για το άκτιστο φως, καθήμενοι σε ένα σαλόνι, είναι πολύ διαφορετικά από τον άλλον, τον άνθρωπο ο οποίος μέσα σε μια σπηλιά ή σε έναν αγωνιστικό χώρο σαν στίβο ζωής παλεύει και βλέπει, αν όχι το άκτιστο φως, βλέπει την άκτιστη χάρη του Χριστού μέσα στην καρδιά του, που του δίνει υπομονή, αγάπη, κουράγιο, δύναμη να τα βγάλει πέρα στη ζωή. Και το προτιμώ αυτό το δεύτερο από το πρώτο που έρχεται να λύσει απορίες.

οι οποίες όμως δεν έχουν να πουν τίποτα στη ζωή μας, στην καθημερινότητα της ζωής μας. Και κατάντησε η ζωντανή και βιωματική πίστη μας να γίνεται μερικές φορές αντικείμενο συζητήσεων, προστριβών. Ενώ ο Άγιος Σπυρίδωνας, όταν ήρθε η ώρα να δείξει κάποια πράγματα, σου λέει: «Δεν θα εξαντλήσουμε το θέμα μόνο στη διδασκαλία»

η οποία είναι σπουδαία και αυτή, γιατί ικανοποιεί το μυαλό του ανθρώπου, αλλά θα δεις τώρα στην πράξη. Και πιάνει το κεραμίδι και λέει: «Να, κοιτάξτε, δείτε». Ο Άγιος, εμπειρία, έτσι; Ανεβαίνει φωτιά πάνω από το κεραμίδι, πέφτει το νερό και μένει το χώμα στο χέρι. Αυτό το λέω θέλοντας να δείξω ότι ο Άγιος δεν έμεινε στη θεωρία. Σου λέει: «Θα σου το δείξω αυτό στην πράξη». Μπορείς να μου το δείξεις αυτό που λες; Μπορείς να το δείξεις; Και το παιδί αυτό σου λέει: «Κόπτεσαι, σου λέει, ας πούμε, για το τριαδικό δόγμα και φωνάζεις και στο σπίτι», λέει στη μάνα του, ας πούμε, το παιδί. «Δεν μπορείς να μιλήσεις καλά με κανέναν από όλους μας. Και μετά μου λες: “Η Αγία Τριάς, Παναγία Τριάς, Αγία Τριάς ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς”. Μα τι Αγία Τριάς; Εσύ δεν δέχεσαι την Αγία Τριάδα». Και σου λέει: «Θα σε χτυπήσω. Τολμάς και με προσβάλλεις; Κι εγώ την Αγία Τριάδα την έχω πάνω απ' όλα». Ναι, η Αγία Τριάδα όμως είναι ένα δόγμα, είναι μια διδασκαλία, μια αλήθεια που ξεκινά από μια πραγματικότητα. Και πρώτα υπήρξε η πραγματικότητα και μετά ήρθε η διδασκαλία. Έτσι δεν είναι; Τι θα πει; Ότι τρία πρόσωπα, Πατέρας, Υιός και Άγιο Πνεύμα, αγαπιούνται τόσο πολύ μεταξύ τους, είναι ένα στην ουσία, η φύση τους, το ένα καθρεφτίζεται στο άλλο, το ένα θέλει ό,τι θέλει το άλλο, το ένα μπαίνει μέσα στο άλλο και έχουν μοναδικότητα, ξεχωριστότητα

και ενότητα απόλυτη. Ξεχωριστός ο Πατέρας, άλλο ο Υιός, άλλο το Άγιο Πνεύμα. Αλλά έχουν και πολλά κοινά πράγματα, κυρίως τη φύση τους κοινή, αλλά και ξεχωριστά πράγματα, ιδιότητες υποστατικές, τις προσωπικές τους ιδιότητες. Αυτό τώρα να το πάρουμε πέρα από τη θεολογία που σου είπα και να το κάνουμε πράξη. Είναι σαν να λέμε ότι στο σπίτι το ορθόδοξο, εγώ, να σου πω ένα παράδειγμα, το χριστιανικό, που διδάσκει ό,τι πιστεύει, θα πρέπει ο καθένας να νιώθει πολύ πολύ δεμένος με τους άλλους, όπως η Αγία Τριάδα, αλλά και πολύ πολύ ελεύθερος και ξεχωριστός, και να δίνει ο ένας το δικαίωμα στον άλλον να αναπνεύσει και να ανασάνει και να είναι ο εαυτός του. Ο Πατέρας δεν κάνει τον Υιό Πατέρα, τον αφήνει να είναι Υιός. Τον δέχεται ως Υιό, το Άγιο Πνεύμα το ίδιο. Εσύ όμως το παιδί σου το έχεις πατήσει και γίνεσαι οδοστρωτήρας και θες να το απορροφήσεις μέσα σου, να το ρουφήξεις,

να γαντζωθείς επάνω του και να το απομυζήσεις, να του βγάλεις ό,τι έχει και δεν έχει, να ρουφήξεις όλη του την ενέργεια και να μην το αφήσεις να βγει στη ζωή, να πατήσει στα πόδια του, να σου πει διαφορετική γνώμη, άλλη άποψη για ένα θέμα, να δείξει ότι κι αυτό έχει προσωπικότητα. Να το πρόσωπο, δεν το αφήνεις να νιώσει ότι έχει πρόσωπο, ότι μπορώ κι εγώ να πω κάτι χωρίς να με λιώσεις.

Λοιπόν, αυτά τα σπουδαία που πιστεύουμε, τα δόγματα, τις διδασκαλίες των Οικουμενικών Συνόδων, τους όρους, τις αποφάσεις, όλα αυτά δεν είναι λόγια που βγαίνουν εύκολα από το στόμα μας, αλλά θα έπρεπε να βγαίνουν με πόνο, με αίμα, με δάκρυ και ιδρώτα από τη ζωή μας, από τις πράξεις μας, από τα βιώματά μας και την καθημερινότητά μας.

Ευχαριστώ.

Είχαν ρωτήσει τον Άγιο Σέργιο του Ραντονέζ στη Ρωσία πώς θα βγάλει το μοναστήρι του. Είπε: «Θα το ονομάσω της Αγίας Τριάδος γι' αυτό το λόγο, για να είναι οι πατέρες εδώ πολύ ενωμένοι και ξεχωριστός ο καθένας, διαφορετικός ο καθένας, ελεύθερος ο καθένας, προσωπικότητες». Και όπως η Αγία Τριάδα νιώθει αυτή την ενότητα, την απέραντη αγάπη, την ασύλληπτη στο ανθρώπινο μυαλό, έτσι μπορούμε να καταλάβουμε... Εμείς το Θεό δεν μπορούμε να νιώσουμε τι ακριβώς είναι τώρα αυτά που λέμε, στο περίπου τα... στο περίπου δεν τα προσεγγίζουμε, στο περίπου τα προσεγγίζουμε, δεν ξέρω, είναι προσέγγιση αυτό τελικά; Πάντως κάτι λίγο, ό,τι και να είναι λίγο είναι.

Λοιπόν, λέει, η Αγία Τριάδα ζει έτσι, θέλω να είμαστε κι εμείς. Μαζί και ξεχωριστοί. Αγαπημένοι, αλλά όχι οδοστρωτήρας. Όχι ομογενοποιημένοι. Θα έχεις την προσωπικότητά σου, τα χαρίσματά σου, την ελευθερία σου, το σεβασμό που σου αξίζει και σου ταιριάζει και παράλληλα όταν πονώ θα πονάς. Και όταν πονάς θα πονώ. Και ό,τι αγαπώ θα θες κι εσύ να το αγαπάς και θα το καταλαβαίνεις και θα βγαίνεις από τον εαυτό σου για να μπεις κι εσύ στη δική μου τη σκέψη. Αυτό είναι. Τα έχει δει αυτά ο άλλος που επισκέπτεται το σπίτι σου, που βλέπει τη ζωή σου; Βλέπει αυτή την εκστατική αγάπη της αλληλοπεριχώρησης, του μοιράσματος, της συμπόνιας, της επιείκειας, της κατανόησης; Αν τα βλέπει, και πιστεύω ότι τα βλέπει σε σένα,

θαυμάζει και συγκινείται και αυτό που έχεις είναι το τραβηχτικό επάνω σου, τραβάς τον άλλο μετά και λέει ο άλλος: «Θέλω, μ' αρέσει αυτό που βγάζεις. Δεν μου βγάζεις αποστροφή, δεν μου βγάζεις σαν κάκτος αγκάθια μόλις σε ακουμπάω, νιώθω ωραία μαζί σου». Πέρασε η ώρα. Στο αυτοκίνητό σου, σε μορφή MP3, τα δύο βιβλία θα τα βρείτε. Λέγεται «Δυνάμωσε την ψυχή σου» το ένα και το άλλο λέγεται «Αγάπη για πάντα».

Email της εκπομπής, αν θες να μου γράψεις πέντε γραμμές, σε παρακαλώ, για να αντέξω να διαβάσω και τα δικά σου και των άλλων και να ζήσουμε την αγάπη της Αγίας Τριάδος, που εδώ δεν είμαστε μόνο τρία πρόσωπα αλλά είμαστε πάρα πολλά πρόσωπα της παρέας μας. Πέντε γραμμές στο atheata.perasmata@yahoo.gr. Ο Βασίλης Χατζηνικολάου θα μας βάλει το τελευταίο μουσικό άκουσμα και εγώ θα σε χαιρετήσω για να σ' αφήσω να σκεφτείς αυτά που είπαμε, να σου ζητήσω συγγνώμη που σου 'φαγα πάλι μια ώρα τη ζωή σου. Το έχεις σκεφτεί πόσες ώρες έχουμε κάνει παρέα μαζί; Εσύ το σκέφτηκες και μου το πες και μου το 'γραψες συγκινημένος και μου λες: «Να ξέρεις», ενώ δεν με ξέρεις, μου λες, «πάτερ, να ξέρεις πόσες νύχτες κάνουμε παρέα μαζί». Είναι τιμή μου. Σε ευχαριστώ πάρα πολύ και σε ασπάζομαι.

Αν πονάς, σε ασπάζομαι διπλά και εύχομαι ο Θεός να σου δώσει και να γεμίσει το δοχείο της καρδιάς σου και της ψυχής σου με την ανεξάντλητη δική Του χάρη και αγάπη και υπομονή και την Ανάστασή Του να σου βάλει στην καρδιά για να αντέχεις και να βγεις νικητής στη ζωή. Και όλα θα περάσουν, όλα θα περάσουν και όλα θα πάνε καλά. Βασίλη, πολύ σε ευχαριστώ και όλους σας ευχαριστώ και καλή αντάμωση να έχουμε την επόμενη φορά και εύχομαι τότε να είμαστε πιο κοντά στο Θεό, πιο κοντά στην αλήθεια Του, πιο κοντά στην αγάπη Του. Χαίρετε, αγαπητοί μου φίλοι.