Άγχος τέλος Γ΄

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Το αγγλικό κείμενο είναι η τελική προετοιμασμένη μετάφραση. Παραλείπονται μουσικά και επιλεγμένα δυσδιάκριτα τμήματα. Διατίθεται αγγλική ψηφιακή αφήγηση με συνθετική φωνή.

Λήψη τελικού αγγλικού κειμένου (TXT)

Let me tell you, we cannot get to everyone. There are so few of us, and people’s thirst for love and support is so great.

Greetings, my dear friend, wherever you are in the far corners of the world. I am here with Vasilis Hatzinikolaou, the musician for this program, who helps me so much. He works on the sound so you can hear clearly, and he adds the musical breaks and background music. And you can hear us all the way out there. Imagine: the sound of this program reaches you, even at the ends of the earth. And from the ends of the earth comes an SOS, a signal saying: We need help. We ask for love, help, and support. We want to solve our problems. We want someone to listen to us, someone to spend time with, someone we can tell our troubles to. We ask for support, for prayer, for money, for health, for someone to share our life with.

People ask because we all have needs. So if God has given you a little strength, if He has given you courage too, if your heart has the gentleness that comes with kindness, give wherever you can. Give your smile, offer a kind word, give a little time and a little support. So many people thirst for love and kindness, and of course they cannot receive it all from one person. That person is human, and you cannot depend on one person for everything. Take care that this does not happen to you. Do not rely on one person for all that you seek. Through the person you love, learn little by little to rely on yourself as well. Find within yourself that hidden spring where the clear water of God’s love flows, so that your own soul can quench your thirst too. Learn to discover God’s secrets within you, and do not depend on others.

Enjoy other people’s company; be glad to be with them. But do not let that become a dependency. Be able to manage without them too. Be glad when we are together, but be able to manage when we are apart. Do you see the difference? Do not let anyone become an obsession or a weakness, because you will be distressed by their loss. When you lose the man or woman you thought was the one person in your life, you will be terribly disappointed and hurt. So draw on your own abilities and gifts. Rely on God and on your prayer. And of course love the people close to you and give them love. If you receive love in return, be very happy. If you do not, keep giving love yourself. And if you can even find love in your heart for those who do not love you, and say, for example,

“May this person who does not love me be well. They too do not know what they are doing.” As the Lord said on the Cross, “For they do not know what they are doing.” People do not know what they are doing; that is why they treat me this way and crucify me. So you too can say, “Lord, this person does not understand. All right, they are not doing it out of malice. I forgive them.” If you reach that point, you will be very happy. Do not hold a grudge. Do not let bitterness, curses, and resentment come out of you. Everyone does what they can. I do what I can too. If I cannot do better, this is what I can do. Accept it, look at it with humility, and say, “This is how we human beings are.” Isn’t that so? Aren’t you like that too? Others are, and so am I. We give thanks, and we all ask God to fill the many gaps in our hearts, our lives, our minds, and our memories. We human beings have many shortcomings and struggles.

There goes the subject we were talking about. Do you remember it? You’re right—which subject? We have talked about so many things. Sometimes at school, after several lessons, we have a review test to see how we are doing. We go over yesterday’s lesson: Did we take it in? Do we remember it? Did we put it into practice? Did we do the math exercises we were assigned? You see, there is also ascesis, ascetic discipline, in our lives. Take what we have talked about and put it into practice afterward. We spoke about love, for example. Did you show love? We spoke about humility. Did you try to humble yourself a little and say, “All right, I am not the most important person in the world, so everyone does not have to focus on me”?

A little of your greed, your gluttony, all sorts of things—to work on them... It is not enough to say, “We like listening. We really enjoy hearing what you say.” That is good, but something more is needed. It is the doers of the law, not just its hearers. They will be called great before God. Scripture says, “He shall be called great,” the one who does and teaches. Teaching matters, and listening is good too. But putting it into practice is best.

You might find in an ascetic’s little cell a book or two, a small cup for drinking water, and one spare cassock. He had two cassocks in all: he washed one and wore the other, changing between them. Nothing else. With a book and just a couple of little things, he went to Paradise. He read, but he also put what he read into practice. We have so many books and talks, and we say so much. We talk and talk and talk.

But do we put it into practice? I do not know how much we do. I am simply reminding you to keep this in mind. I do not know whether any of your anxiety has eased after all we said in earlier programs. You seem a little better to me, and I see the same in many people I have come to know over time. Life helps us, and God helps us through what happens to us. Little by little, our souls grow peaceful. We become calmer, gentler, and more composed in the face of life’s problems.

We become clearheaded and able to endure patiently. Anxiety has impatience in it. We say, “Come on, don’t get so worked up. Don’t tremble and worry. Be patient.” Life does call for patient endurance—a great deal of it. An impatient person has anxiety in their life too. You worry about your children and want to see them turn out well. You ask, “How will they be all right tomorrow?” They are still children. You have to wait.

Today your child did something wrong: he broke the neighbor’s window while they were playing and he threw the ball. You say, “I cannot settle down. He misbehaves, and the school called me. Don’t I want my child to turn out well?” He will. But how can your child turn out well by tomorrow? He got into mischief today. This will pass, and other things will pass too. He may get into more mischief, but he will mature. It takes patient endurance for your anxiety to ease. And you will know it has eased when you can look at things more patiently and bear with them.

You will be able to endure them. You will not flare up or lose your temper over every little thing that happens. Bring Christ, His love, and His light to mind often.

The Cross is the guardian of the whole world; the Cross is the beauty of the Church.

The Cross is the strength of kings, the support of the faithful, the glory of angels, and the wound of demons.

I saw a photograph online of a Metropolitan’s office in Greece. Behind his desk—and the details of who he was do not matter—there was a large painting of a beautiful landscape, with our Lord Christ depicted in it and light all around Him, surrounding His whole body. It was a painting rather than an icon, and it is permissible to portray Him that way. And I thought: when you think of that light of Christ, remind yourself that you too are within it, and that Christ loves you very much.

I have been wanting to tell you this for days, and I want to say it again. If you understand even this one thing in your life and from this program, I will count that a great success. You can set aside any other wisdom you may think you hear from me, anything that sounds clever.

Through it all, remember this. I have come to understand it from my own life and from the little experience I have gained talking with you from time to time: through your emails and phone calls, meeting in churches, at vigils and at confession, and through the children at school. From all this contact, I have understood that every one of us lacks love. We lack it terribly.

In the end, love is what we lack and what we want more than food, more than anything—even more than the closeness of marriage, physical intimacy, and romance. Through all these things, a person seeks love. Everything else passes and lasts for a while, however powerful, precious, useful, or necessary it may be. No one is condemning any of it.

A prayer. After a meal, a relationship, some warmth, an embrace, a conversation, or a phone call, it is the love that stays with you, and still you seek more love. You say, “The meal is over, but I still want love. The outing is over, but I still want love. Our conversation is over, but I have not had my fill of love.” You can never have your fill of love; you always seek it. So think of the Lord and know that He loves you. Believe it, live it, feel it, and remind yourself of it, because you forget. There are people who grow calm and delighted when you tell them, “I love you.” They say, “Do you really mean it? Say again that you love me. You love me?” And you answer, “Yes, I love you very much.” “And do you think of me?” “Yes.”

Savros Angelos.

However much you think about someone, you cannot think about them all day, no matter how much you love them. But the Lord truly loves us and thinks of us all day long. We are at the center of His love. Keep reminding yourself of that.

Remember Christ’s promises, so your soul can grow calm and the anxiety can leave your heart. He said, “I am with you always, even to the end of the age.” Amen. That is how it ends. “I will always be with you.” My presence, My love, My mercy, My blessing, My protection, My strength—all of it will be close to you, the Lord says. And in the Mysteries of the Church, we experience Christ. Feel that you are not alone in life. You call me and say, “When I phone you, please answer sometimes. Talk to me. Or when I write to you, write something back, because I feel so alone.” “I feel so alone,” you say. Someone even dared to say to me, humbly, “Forgive me. What I’m doing is spiritual begging. I’m begging for a little love.”

I tell you, you are not alone. Do not feel that way. The Lord is near you; God loves you. Let yourself feel it. Do not wait for that feeling to come on its own. Remind yourself through prayer, and by repeating this thought: “The Lord is near me. He promised to be with us always.”

Here is something else: live in the present. Do not dwell on things that happened long ago and grow sad. Do not look ahead to things that have not happened yet and become anxious and afraid. Live here and now, in this moment. It is beautiful when you feel that. A little child lives this way very fully. Children live in the present. They do not keep digging into the past or worrying much about the future. That is why, even if they fight and one punches the other in the nose until it bleeds, and they both get hurt and cry, two hours later they are no longer dwelling on it. They have forgotten what happened, and they love each other again and kiss each other.

They kiss, put their arms around each other, hold hands, and go back to their games. They eat together at the same table, even from the same plate. They hold no grudge, because they are living neither in the past nor in the future. A child lives in the present.

That is why a child is so happy. The present moment is, after all, the only moment that belongs to us. Right now I am speaking to you. I do not know what will happen in my life an hour from now. What happened an hour ago is past; I cannot control it now. Right now I am here.

I am making this program and speaking to you now, and you are there, living this moment now. I am not saying that something will not happen to you later. Something very difficult may come: sorrow, anguish, any kind of hardship. But if you live in the present moment, you can face what is here now. Suppose you go to a small child and say, “You know, we are in an economic crisis.” The child cannot grasp what that means. “Soon Daddy may have no job.”

“We will not have much money.” And suddenly the child says, “But make me... give me a toasted sandwich to eat.”

“We want to sit down and play now.” You tell the child, “My dear, difficulties will come in life.” The child does not understand what “difficulties will come” means well enough to become anxious. Instead, the child says, “Will you give me that little toy you put up in the loft, so I can play with my brother or sister?” The child lives in the present. You are trying to make the child think ahead and worry about the future. Or suppose the child is in middle school, and you say, “If you do not study, you will not get into university. When you reach high school, you will not have a good foundation. You are already not paying attention.” A child cannot see that far ahead. It is hard for the child to think, “I should study now so that, in my final year of high school, I will do well on the national university entrance exams and get in.” The child says, “Today, my dear, we have a ball right in front of us. We have a ball waiting for us to go and play. We have a basketball hoop waiting for us to go and dunk, to play, and to enjoy ourselves.” The child lives for today, lives in the present. That is why most children are happy. They have joy and are bursting with life.

A child’s smile is so refreshing. A little child smiles at you, and at once your soul grows calm. Children do not have those worries. Why do we call worries dark thoughts? Because they darken the soul. They come from anxious thoughts about the future or the past, from memories and sadness.

A child drinks in life. A child does not think about those things. Children do not spend so much time thinking; they live. Their nous, their spiritual mind, does not pry into everything. They do not feel the need to keep probing and finding things out. That is something we adults do, and little by little we pass it on to children and unsettle their spiritual mind. By “nous,” I do not mean the part that solves math problems. That is the brain. Here I mean the way a child meets life and everything that happens in it. So the child lives, enjoys life, and rejoices. That is why there is something divine in a child’s face.

There is a fresh happiness and a sense of well-being. That is why you rarely see a little child wake up in the morning without being happy about the new day ahead. Even if there is trouble at home, the child does not take it in. You tell the child about the difficulty, and the child does not understand it. We, too, can become a little more like children. We can live in the present and say, “Today.”

Well, we have eaten, and we will have a little food. What else shall we do today? We will do this. Good. Perhaps tomorrow we will have no food. All right, leave tomorrow for tomorrow. I am not living in tomorrow; I am living today. I might not even live to see tomorrow. Am I going to spend today thinking about it? I would die before my time. Should I start grieving now over something that may happen tomorrow? What did the Lord say? “Unless you turn and become like children...” It takes a turning.

A decisive movement of the soul, turning toward the simplicity of childhood. And one mark of childhood is this: children do not rush anxiously into future troubles. Then you will see happiness blossom in your soul. Look how good it is: right now I am well here. We are talking now. Later, sorrow may come into my life, or I may hear some painful news.

I may have a debt that causes me great anxiety. In a little while, I may lose my job. But right now I am well, very well. I am here. I look around: is there a lion nearby, or anything threatening me? Is there an earthquake? No, the ground is still. Good. What else? Water is running from the tap. My refrigerator is full of things. Whether it is full today or not, it has at least the basics, so I can eat something.

I am not dying or collapsing. God will provide. I will think about my future and make provisions for my children. But I will not let thoughts of the future tear my life apart twice: once now, before the trouble comes, and again when it actually arrives.

At least this way, we will grieve only once: when the trouble comes. That is what children do. They are upset when something happens to them. If someone breaks my nose, I cry because it hurts. But once the pain has passed and my nose has healed, I love you again. I do not keep thinking about what happened, or about what might happen, making myself hurt again and reliving it a second time—

reliving a pain I have already felt, or feeling again and again a pain that has not even come. Children live life in a wonderful way. They drink it in and enjoy every moment. They do not let a moment go to waste. If you spend this moment thinking about the future, you lose it, and many moments of your life slip away. Live now. Live in the present, where Christ is present. I think you understand. God will provide for what comes next. If you say, “God will provide,” you will see that He does. I have seen it in my own life: things worked out in the end. Even problems and temptations turned out for the good. Some people have faced temptations and trials that lasted a year, even a year and a half.

Sorrows, insults, slander—all right. Why are you anxious? Won’t these things pass too? They will. But then people slander you. All right. How long did they slander you? A month. How long did the repercussions of that slander last? A year, a year and a half? That passed too; this will pass too. And you too will pass. We will leave the stage of this life. We will leave, go on, and go elsewhere. We can look at it that way too.

Good morning. Let Monday be Tuesday—and if it is Tuesday, what does it matter? Today looks like tomorrow. I will dream again, as I did yesterday and last year. Even if my dreams do not come true, I love to have a dream. Today, tomorrow, yesterday—laugh if you like, cry if you like; pain and joy are siblings. Today, tomorrow, yesterday—die if you like, live if you like; it makes little difference.

Whatever decision I make, I’ll throw it away like a cigarette. The day will come around again, and I’ll make the same mistakes. Life goes by, time passes, and wrinkles keep carving their lines into me. But Glory to God, I still have plenty of hope. Today, tomorrow, yesterday—laugh if you want, cry if you want; pain and joy are brother and sister. Today, tomorrow, yesterday—die if you want, live if you want; it makes little difference. Spring comes into my yesterdays, and my heart beats differently. Perhaps this summer will bring me something beautiful. And if it doesn’t, so what? I’ll dream new dreams. I have so many hopes, enough to last me all my life.

Today, tomorrow, yesterday—laugh if you want, cry if you want; pain and joy are brother and sister. Today, tomorrow, yesterday—die if you want, live if you want; it makes little difference.

Remember, although I’ve just told you to live in the present, there’s another secret that can ease your anxiety: take a longer view of life. When you look at today’s problem through a magnifying glass and say, “I’m finished; look what I’m going through,” you become terribly anxious. And the pain may be real. An event can shake you and leave you deeply sad. I remember grieving when someone very dear to me died. I was devastated. It hurt me deeply. People came with words of comfort, and one acquaintance said, “You have every reason to grieve now. The wound is fresh. But a year from now, you’ll be able to look at what happened more calmly, even though it truly is sad.”

At the time, I could barely take that in. When you’re in great pain, even reasonable words seem far away. But I thought, “Yes, I’m hurting today. On this very day next year, 365 days from now, I surely won’t be in quite the same state.” Of course I’ll still love the person who died, and I’ll always pray for him. But I won’t be the wreck I am today. We become anxious about things that happen in our lives. We make them so large that they overwhelm us and fill our souls, as though nothing else matters. “This has ruined my life.” All right, it has crushed you today, perhaps tomorrow and the next day, perhaps for five or ten days. But gradually you’ll see its hold begin to weaken. Try to see it that way, whatever your sorrow may be, and don’t let anxiety take over. Perhaps you made a mistake.

Perhaps you even committed a sin. It crushes you and makes you anxious. You confessed it, repented, and grieved over it. Yes, it may be very serious. But look a little farther ahead. Later, you too will say with David, “For I know my iniquity, and my sin is ever before me.” I remember what happened, Lord, but now I remember it as something past. My soul is no longer crushed by what I did. Time has passed, and time has helped me heal. Time is a powerful remedy for life’s anxiety, and it helps us in so many ways.

Everything is relative in this life, and everything passes. So take a longer view of the problems that make you anxious now. After some time, they may no longer trouble you. I remember the day I took my driving test. I felt as though, if you asked anyone in the world what the biggest problem was, they ought to say, “Your driving test.” To me it seemed like the most important event in the world. But why would the person next to me be concerned about it? He had his own concerns: his children, his marriage, his work, his mother-in-law, his expenses, his illnesses. Yet I thought my problem was the biggest of all, and that it would overwhelm me. Then I only had to ask myself, “What time is your test?” Five in the afternoon. “How long will it take?” A few minutes. By five thirty, it will all be over. Look a little beyond whatever is making you anxious. It will pass.

Let a little air out of that balloon in front of you, the one blocking your view with the words written across it: anxiety, anxiety, chaos, ruin, disaster. It isn’t as overwhelming as it looks. Everything passes in the end. That test passed, and so did the other troubles, and in a few years everything will be different. That’s why you see grandparents who have been through so much in life—trials, sorrow, illness, death—and nothing seems to bother them. Whatever they hear, as the saying goes, they don’t bat an eye. They remain calm. “This too has happened in our lives,” Grandpa says. “Has this happened? God will provide, child. Don’t worry. You will grow stronger.” He doesn’t share your anxiety because he has been through so much himself. Life has strengthened him, and now he sees things with the maturity and distance that time brings.

This too shall pass. This too shall pass.

Nothing that happens in your life is by chance. Remember that; we’ve said it before. Today we’re revisiting what we’ve said about anxiety, and I think we’ll finish the subject. May the anxiety itself come to an end as we finish talking about it. Remember: nothing is by chance. God allowed this troubling event to happen in your life, or allowed you to hear something that upset you. Try to meet it with a thought illumined by God before a dark thought comes and tells you to collapse. Say to yourself, “Why should I fall apart? Why should I offend God? He allowed this to happen.” He allowed it. That doesn’t mean it was His good and pleasing will.

It wasn’t something God willed with delight; it happened by His permission. If someone has a car accident, that doesn’t mean God happily wanted the crash. It means He allowed it to happen. So, since God has allowed it, I’ll look at what needs to be done from here, calmly, without falling apart or surrendering to anxiety. And remember that you can endure. You have the strength to endure. Don’t underestimate yourself. You may say, “There’s no way I can manage this. I’m not strong enough.” Yet people who thought they couldn’t cope have gone on to do great things. Someone may say, “If that ever happened to me, I could never bear it,” and feel anxious at the mere thought. Then it happens, and they discover they do have the strength. You can bear so much. There is remarkable strength within you. Sometimes, though, we get into the habit of lamenting, complaining, and grumbling.

And it can be a way of drawing other people’s love and attention. When a little child is ill, its mother stays close. Its head may hurt and it may have a fever, but it likes the way she strokes it and cares for it. She rubs its back, makes chamomile tea, and brings chicken soup with noodles. The child likes all that. Sometimes we, too, cling to an unhealthy state of soul and show our troubles to those around us because it wins their sympathy. Everyone loves us; we’re the poor souls everyone pities. “Oh, how sad. Help him; he’s hurting so much. Support him.” But that kind of pity is not the support we need.

A woman once sent me a message that was clever, though a little sly. She said, “Please tell God to answer me quickly, because I get upset when He doesn’t. When He does answer me, I find it very easy to love Him. But when He keeps me waiting, it hurts. Please tell Him that leaving me waiting isn’t good.”

I thought, “Even if I tell God, He’ll probably say, ‘Is that your concern? I know what I’m doing.’” The tender attention we keep asking for doesn’t always help us. How often have you pleaded with God and begun to cry, thinking your tears will move Him to pity? He’ll... Rather, we imagine God will pity us and be moved by our sadness, out of pity and compassion. Yes, I didn’t mean that kind of pity. It reminds me of the pity children at school wanted when you gave them an assignment and said, “Read the five chapters for review,” and they said, “Have pity on us, please, have pity on us.” Enough of that, enough of that. If you don’t settle down to study, you’ll remain dunces. Oh, come on—“Have pity on us!” As if you couldn’t read five chapters. What are you? You all underestimate yourselves. That’s what God does, while we simply take it for granted that we can’t do it.

Then we come up with explanations: “He doesn’t love us or respect us. He doesn’t hear our prayer. Perhaps God doesn’t exist.” We say all sorts of things to avoid facing what may be the greater problem: our own neglect and lack of effort. Stand on your own feet. Keep going. Struggle, and grow stronger. How do you know you can’t do it when you haven’t tried? You haven’t yet fought your way through. When you do try, you discover strengths rising within you that you never imagined you had, and you manage very well.

You’ve grown melancholy. You feel cast aside, like a stranger in your own city. Come on, my friend: put skates and a pair of ball bearings on your heart.

I speak and take wing. There’s snow in your head, freezing your thoughts. Come on, my friend: put skates and two ball bearings on your heart.

A warm little fire in the woods. Take your place to come first again. It seems to have cooled off; a little rain is coming, and spring arrives like a bride.

Hey, my friend, come on, put skates and two bearings on your heart.

Put songs you love on the tape player. Think of the hour, the moment when you’ll get your revenge. Think of girls and celebrations and everything stirring with life, and of a child searching for his way alone. Put songs you love on the tape player. Think of the hour, the moment when you’ll get your revenge. Think of girls and celebrations and everything stirring with life, and of a child searching for his way alone.

I’ve seen this many times in you, in people I know, and in life all around us. It doesn’t take much philosophizing to see it. When a person struggles through adversity, they can make it through. They can overcome poverty, illness, bereavement, unemployment, hardship, psychological troubles, and trials, and come through them strong—very strong.

There are mothers who have carried their grief, their widowhood, and their loneliness while raising their children. They keep their composure, help them with their lessons, wash them, take them to school, go to work, and somehow manage it all. Of course it comes at a cost. You grow tired; you grow old. You may not enjoy a carefree life. But who says there is no beauty in that kind of life?

There is holiness in that face, worn by suffering and tears. When you smile, even a little, your smile has a different depth now. After all those years of pain, your smile is extraordinary. It can make someone beside you feel as though they are in Paradise. You used to laugh all the time, but your laughter was different. Now you smile less often, yet your smile is rich, life-giving, and renewing. And you made it through, though everyone around you feared you would not. Do not be afraid. Each person can make it through.

Every one of us can accomplish a great deal, because God trusts us and sees us as worthy and precious. Think of the cry of “Worthy! Worthy!” at the ordination of a priest. Have you ever been to an ordination? As the bishop shows the people the things the new clergyman receives—the stole, the cuffs, the belt—he says, “He is worthy,” and the congregation cries, “Worthy!” It is a moment of great joy, because they affirm that he is worthy to bear the weight and honor God has given him. God says something like that to us: You are worthy. Believe it. You are anxious because you have not recognized your worth or what you are capable of. You can do many things. God does not measure your worth by whether you enter university.

If you do not get in, does that mean you are worth less? You are worthy whether you get in or not. Tall or short, heavy or thin, man or woman, child or adult, grandfather or grandmother—you have great worth. Once you understand that, the logismoi, those intrusive thoughts of doubt, unworthiness, and inferiority that feed your anxiety will begin to leave you. Something keeps eating away at you: “I am not good enough. I am not accepted. I am not loved. I am not attractive. I am not important.” But your worth does not depend on your money, your degrees, or your talents. It lies in your soul. You are a human being. That is enough. You might meet me in the street and say, “You know, I listen to you on the radio.” I might answer, “I’m glad, but I’m in a hurry. Goodbye,” and walk away. Then you might think, “He paid me no attention.” So what?

What does it matter if I do not pay attention to you, or you do not pay attention to me? Does my worth depend on whether you praise me, or yours on whether I praise you? If we keep thinking that way, we will suffer all our lives. So be careful about how much weight you give to other people’s opinions. Worrying about what people will say is a great source of anxiety.

Even when you want to buy something, you think about other people. You want to buy a car: you like gray, you like green, you like brown, you like red—whichever color you like. But instead of choosing it because you like it, you become anxious. You say, “I could buy it, but what will the neighbors say? What will others think? How will they judge me?” You go to get dressed and say, “I like what I’m doing,” but then you say, “Oh, I’m anxious. How will people see me now? What if they don’t like me?” Try to get past that too, if you can. Try to understand it. That is how you get past it: through understanding.

Dispel the myths in your mind. Understand that what you keep thinking and imagining about what others say about you is a myth. Even if the whole world applauds you and calls you important, you do not become any more important because they keep saying it.

And if the whole world speaks badly of you, their words do not make you a bad person. Other people have their opinions; they are only human. You carry a precious treasure within you: your personhood, your soul, your gifts, the divine seal and the breath of God within you. That is who you are. Take joy in who you are. Do you understand?

You are a wonderful person. Someone says to me, “Father, if only I had earned that degree. I didn’t.” So what if you did not earn the degree?

You could not get that degree back then. Times were different; it was long ago, and you had difficulties for various reasons. That is in the past; so many years have gone by since then. You cannot keep thinking about it. Your worth is immense. Yes, now people... Let people say what they will about you. Love people and... but leave them be, too. Do not concern yourself with what they will say about you. Rise above that opinion.

The Apostle Paul says, “If I still sought to please people, I would not be a servant of God.” If I were always trying to please others and worrying about what they would say of me, I would not be God’s servant. I concern myself with what God says of me. You worry because your daughter has not married, and you wonder what the neighbors will say. Is that how you will decide what to do—by what the neighbors say about your child? Your child can sense that you are concerned about her marrying not only for the sake of her soul and her path in life, but also because of other people’s opinions. That does nothing to help your relationship with her.

“My dear child, you’re getting older. My friends keep asking me about you. The other day your uncle from the village called again and asked, ‘Is your daughter still unmarried?’ What am I supposed to tell him?” Tell him whatever you like. Tell him to mind his own affairs and look after his own home, his own troubles, his own burdens. Why are you so anxious about what to say to people? “My child has chosen this path, and...”

“My child,” someone says, “has made me a laughingstock in the neighborhood.” People say that for different reasons: some are embarrassed because their child is close to God and goes to church; others because their child has drifted from God and become caught up in drugs, trouble, substances, nights out, drinking bouts, or anything else. “What will I tell the neighbors?” That is what occupies your mind. What will you tell the neighbors? Your child is happy. Is that what worries you? Other people? Let people live in their own world, and live in yours. You live in another world of your own: the world of God, the world of his love, the world of the Church’s grace. You do not live in the rest of the world. I say this without looking down on anyone. We are all the same, when it comes down to it, because we who belong to the Church are like that too. We judge everyone else as well. Sadly, we make those same comments about others if we hear that a friend has reached a certain age without starting a family...

we talk about it too, and behave just like everyone else. So even within the Church there are people who may increase your anxiety instead of easing it. We claim to be people of God, yet we give others reasons to worry and burden them when we should bring them peace. Think of that woman who came to the Lord and was healed. How must she have felt when the scribes and Pharisees—the religious people of that time—began making comments against her?

She might have said, “You invited me to come and pray here and receive help. I came, Christ healed me, and now, instead of putting me at ease, you make me anxious. You whisper about me, criticize me, grumble, and condemn me.” That is what the world does, and we become like the world too. So all our effort must be to stop being like that—

in our outlook and our conduct, and not merely in our words. We must become people of God, people who have grown beyond the usual routine of gossip, judgment, nosiness, and pettiness. “What will they say? What will they do?” It does not concern me.

It does not concern me. “Really, you do not worry?” “No, I do not worry.” “What will they say?” “Let them talk.” Once I told an acquaintance about a comment someone had written against him in a book. I said, “Look, they wrote this and that about you.” Someone else had said it, and I told him, though I should not have. I was trying to make him anxious in my own way, or to see how anxious he would become and what he would do. We like seeing the people around us suffer, because when someone else suffers, you are glad that you are not suffering. You think, “At least I am better off; I am in a better position.”

I told him, thinking he would be upset, but he said, “Let them talk. What don’t people say? Let them talk. What they say may be true. And if it is true, it is true; what can we do? It is true, and they wrote it down. And if it is not true, all the more reason not to worry. I have even more reason not to worry, since it is not true. Oh, let people talk; may they be well. I do not concern myself with it,” he told me. “I do not care what that clique of his says. I do not care.” Not out of malicious contempt, as in, “I despise you; to me you are a scoundrel.” No, I do not concern myself with it. “My friend, what are you doing? You know, is this what you do?” If you have seen God and felt His presence in your prayer, you cannot do such things. I cannot imagine a holy, spiritual person who experiences prayer, the Divine Liturgy, Holy Communion, love, giving, and almsgiving—all these gifts of God—and then, after such a powerful experience...

going off to act spitefully. I cannot accept that. “But it happens,” someone says. “He has done it.” Perhaps he has. I still do not want to join in his game. He may play it, but he will not find me as a partner. No, thank you. “But he will keep talking about you.” That is all right. I will not fall into the trap of becoming anxious. Let him talk. What freedom that brings! To do this, though, you must stand firmly on the ground of humility and gentleness, and rest in Christ’s love. You must know your worth through Christ and say, “My God loves me. Yesterday, though I am unworthy, God counted me worthy to receive His Body and Blood within me.”

Is that not an immense honor? So if another person, subject to the same weaknesses as I am, says something about me, let him say it. He is not my judge. You will make yourself ill if you are always occupied with what others say about you. And if they say something good, may they be well. That is no reason to become beside yourself with happiness, either.

That’s fine. But remember, the same person who says something good about you may also say something bad. So don’t lean too heavily on praise or get carried away by it. Someone said a kind word to me; may God bless them. If they say something unkind later, let them. Stay calm. Keep your peace.

Now, don’t let what I’m about to say go to your head, though I believe it’s true. I don’t know who could argue with it. Your music, your help, your CDs, and all you’ve contributed to this program, to the life of the Church, and to the world of art are beautiful things. I don’t want you to become proud, because you live what I was saying earlier. You don’t worry about what others will say. You follow your path humbly and with conviction. You’re an example of how we should all try to live. That’s what I appreciate: saying, ‘I’ll do what I believe is right,’ without selfishness, and without being troubled if some people don’t like it. Thank you.

I’ll say what I believe. I’ll make the music that brings me peace and expresses who I am. I’ll listen to other people’s opinions, but my trust in myself and in God won’t collapse, and I won’t be crushed because someone sees things differently. Can’t we all have a place in this world? Can’t a garden have different kinds of flowers? Why should I be anxious because others aren’t like you or me? Each person has a beauty all their own. That’s what I wanted to say today, my dear friends. I think I’ve finished this subject. And when you’re anxious, my dear friends, don’t try to do too many chores. Housework can bring a lot of anxiety when you feel you must get everything done. Someone once told me, ‘Do a little, and do it well.’ Clean just the living room today, not the whole house. Do the bathroom tomorrow, the kitchen the day after, and something else next week.

You can’t do everything in one day: cook, iron, sweep, dust, mop, and do everything else, while also being a good mother and wife, shopping, and paying the bills. Just listing it all makes me anxious! So let’s do what we can, a little at a time and in peace. Good iconographers know when to stop working. When their eyes, hands, or enthusiasm grow tired, their work suffers. They stop because they love their work and know that to do it well, they need freedom from anxiety, pressure, worry, and agitation. Take things calmly. Do a couple of chores, and do them well.

You might say, ‘What if I’m at work and have a great deal to do? I can’t tell them, “Today I completed only two delivery forms and sorted two documents. Then I got tired and anxious and couldn’t do any more.”’ That’s true. As I’ve said, it helps to choose work that suits you, work you’d enjoy even if you had to do it a hundred hours a day. Being able to choose that is a luxury and a great blessing: to have work you enjoy, without feeling oppressed inside. But what can I say if that isn’t possible? Do the best you can. At least welcome God into your heart and ask Him to give you patient endurance. Do the work as a service and an offering. Find some beauty even in what seems dull and stressful. Forgive me if I’ve tired you. Now I’m anxious too, wondering whether you liked what I said. Then I tell myself, ‘My God, this is what I said. What else can I say?’

Whether it was good or bad, successful or not, these words came from my mouth and my heart. Forgive me if anything I said upset you. The program’s email address is theata dot perasmata at yahoo dot gr. In a few days, this program will be online, so you can listen whenever you wish, day or night, or download it. We’ll speak again on the next program. Thank you very much for your love. I love you too, and I pray for you. Whatever good thing you ask for, may Christ grant it to you. Above all, may He first take away your anxiety, because only then will you be able to enjoy what you’ve asked for. If you gain it and hold on to it with anxiety, you’ll burden both yourself and the gift. I pray that everything may happen without anxiety. Farewell!

Το ελληνικό κείμενο ακολουθεί την ομιλία της πρωτότυπης ηχογράφησης. Τυχόν μουσική, ψαλμωδία ή δυσδιάκριτα σημεία διακρίνονται από την ομιλία. Η πλήρης ελληνική ηχογράφηση διατηρείται.

Λήψη ελληνικής μεταγραφής (TXT)

Να σου πω, δεν τα προλαβαίνουμε όλα. Είμαστε πολύ λίγοι και είναι πολύ μεγάλη η δίψα των ανθρώπων για αγάπη και συμπαράσταση.

Χαιρετώ, αγαπητέ μου φίλε, στα πέρατα. Μαζί με τον Βασίλη Χατζηνικολάου, τον μουσικό της εκπομπής που με βοηθάει πάρα πολύ. Επεξεργάζεται ηχητικά τον ήχο για να ακούς εσύ καθαρά και βάζει και τα μουσικά διαλείμματα αλλά και τη μουσική επένδυση της εκπομπής. Και ακουγόμαστε εκεί. Φαντάσου, μέχρι εκεί που είσαι φτάνει ο ήχος αυτής της εκπομπής, στα πέρατα του κόσμου. Και απ' τα πέρατα του κόσμου εκπέμπεται ένα SOS, ένα σήμα που λέει: θέλουμε βοήθεια. Ζητούμε αγάπη, ζητούμε βοήθεια, ζητούμε συμπαράσταση. Θέλουμε να λύσουμε τα προβλήματά μας, θέλουμε κάποιον να μας ακούσει, θέλουμε κάποιον να κάνουμε παρέα, θέλουμε να πούμε τον πόνο μας. Ζητούμε συμπαράσταση, ζητούμε προσευχή, ζητούμε χρήματα, ζητούμε υγεία, ζητούμε άνθρωπο στη ζωή μας.

Ζητούν. Όλοι έχουμε ανάγκη. Και γι' αυτό, αν ο Θεός σου έχει δώσει λίγη δύναμη, αν ο Θεός και εσένα σου έχει δώσει κουράγιο, αν η καρδιά σου έχει αυτή την ευγένεια της καλοσύνης, δίνε όπου βρεις, δώσε το χαμόγελό σου, δώσε την κουβέντα σου, δώσε λίγο χρόνο, δώσε λίγη συμπαράσταση. Πολύς κόσμος διψά για αγάπη και καλοσύνη και δεν μπορεί φυσικά να τα πάρει όλα από έναν άνθρωπο. Είσαι άνθρωπος και δεν μπορεί να στηρίζεσαι και σε έναν άνθρωπο. Αυτό πρόσεξέ το, μην το πάθεις. Μη στηριχτείς σε έναν άνθρωπο για όλα αυτά που ζητάς. Να μάθεις μέσα από τον άνθρωπο που αγαπάς, σιγά σιγά να στηρίζεσαι και στον εαυτό σου και να βρεις και μέσα τη δική σου την κρυφή πηγή που τρέχει το νερό, το γάργαρο της αγάπης του Θεού και να ξεδιψάς και από την δική σου την ψυχή. Να μάθεις τα μυστικά του Θεού μέσα σου και να μην εξαρτάσαι από τους άλλους.

Να χαίρεσαι την παρέα των άλλων, να χαίρεσαι να είσαι μαζί με άλλους, αλλά να μην σου γίνει αυτό εξάρτηση. Να μπορείς δηλαδή και χωρίς αυτούς. Να χαίρεσαι που είμαστε μαζί, αλλά να μπορείς και χωρίς να είμαστε μαζί. Το καταλαβαίνεις αυτήν την διαφορά; Να μην σου γίνει δηλαδή κανένας αρρώστια, να μην σου γίνει κανένας πάθος, αδυναμία, γιατί μετά θα στεναχωρηθείς με την απώλειά του. Όταν χάσεις αυτόν που θεωρούσες ή αυτήν που θεωρούσες μοναδικό πρόσωπο στη ζωή σου, θα απογοητευτείς και θα πληγωθείς πάρα πολύ. Γι' αυτό στηρίξου και στις δικές σου δυνατότητες και στα δικά σου χαρίσματα, στηρίξου στο Θεό και στην προσευχή σου και αγάπα φυσικά και τους ανθρώπους που είναι κοντά σου και δώσε αγάπη. Και άμα πάρεις αγάπη, να είσαι πολύ ευτυχισμένος. Αν δεν πάρεις, δίνε εσύ, εσύ δίνε αγάπη. Και αν μπορέσεις και δώσεις αγάπη και σε αυτούς που δεν σε αγαπούν μέσα σου και πεις, ας πούμε,

είναι καλά και αυτός ο άνθρωπος που δεν με αγαπά, δεν ξέρει και αυτός τι κάνει, όπως είπε ο Κύριος στο σταυρό ότι «ου γαρ οίδασι τι ποιούσι», δεν ξέρουν τι κάνουν οι άνθρωποι, γι' αυτό φέρονται έτσι και με σταυρώνουν, έτσι να λες κι εσύ: «Κύριε, δεν ξέρει ο άνθρωπος, εντάξει, δεν το κάνει από κακία, τον συγχωρώ». Αν φτάσεις σε αυτό το σημείο, τότε θα είσαι πάρα πολύ ευτυχισμένος και ευτυχισμένη. Μην κρατάς κακία, μη βγάζεις από μέσα σου πίκρα και κατάρα και αγανάκτηση. Ο καθένας ό,τι μπορεί κάνει. Κι εγώ ό,τι μπορώ κάνω. Κι αν δεν μπορώ το καλύτερο, τόσο μπορώ. Θα το δεχτείς, θα το δεις ταπεινά και θα πεις: έτσι είμαστε όλοι άνθρωποι. Έτσι δεν είναι; Κι εσύ έτσι δεν είσαι; Κι οι άλλοι έτσι είναι, κι εγώ έτσι είμαι. Ευχαριστούμε και όλοι παρακαλάμε το Θεό να μας καλύπτει τα πολλά κενά της καρδιάς μας, της ζωής μας, του μυαλού μας, της μνήμης μας. Έτσι είμαστε οι άνθρωποι με πολλές ατέλειες και δυσκολίες.

Πάει το θέμα που λέγαμε, το θυμάσαι; Έχεις δίκιο, ποιο, ποιο απ' όλα; Έχουμε πει τόσα θέματα και καμιά φορά στο σχολείο κάνουμε μετά από αρκετά μαθήματα, κάνουμε ένα επαναληπτικό τεστ, ένα επαναληπτικό διαγώνισμα, να γνωρίζουμε πώς πάμε, ρωτάμε το χθεσινό μάθημα, αν το εμπεδώσαμε, αν το θυμόμαστε, αν το εφαρμόσαμε, αν κάναμε τις ασκήσεις που βάλαμε στα μαθηματικά. Είδες, η λέξη «ασκήσεις», η άσκηση στη ζωή μας υπάρχει. Αυτό που είπαμε να το κάνεις άσκηση μετά. Μιλήσαμε, ας πούμε, για αγάπη, έδειξες αγάπη; Μιλήσαμε για ταπείνωση, το πάλεψες να ταπεινωθείς λιγάκι και να πεις «εντάξει, δεν είμαι και το σημαντικότερο πρόσωπο του κόσμου να ασχολούνται όλοι μαζί μου»;

λίγο την απληστία σου, τη λαιμαργία σου, διάφορα πράγματα, να τα... Όχι μόνο «μας αρέσει να ακούμε», λέει, «μας αρέσει πάρα πολύ να ακούμε αυτά που λέτε». Καλό είναι αυτό, θέλει και... Όχι, λέει, οι ακροατές του νόμου, αλλά οι ποιητές του νόμου. Αυτοί θα ονομαστούν μεγάλοι μπροστά στο Θεό. Αυτός, λέει, «μέγας κληθήσεται», ο ποιήσας και διδάξας. Και όχι μόνο ο διδάξας, αλλά και αυτός που ακούει καλά κάνει. Αλλά και αυτός που εφαρμόζει κάνει το καλύτερο.

βρει στο κελάκι ενός ασκητή ένα βιβλίο, δύο, ένα ποτηράκι και το νεράκι του που έπινε και ένα ράσο επιπλέον, δύο ράσα είχε κιόλας, ένα έπλενε, ένα φόραγε, τα άλλαζε και τίποτα άλλο. Και με ένα βιβλίο και δύο πήγε στον παράδεισο, δύο πραγματάκια. Διάβαζε, εφάρμοζε όμως. Εμείς πολλά βιβλία, πολλές ομιλίες, πολλά πολλά λέμε, λέμε, λέμε.

Εφαρμογή; Δεν ξέρω πόση εφαρμογή έχουμε. Απλώς μια υπενθύμιση σου κάνω, να έχεις το νου σου αυτό. Δεν ξέρω τώρα αν σου έχει φύγει καθόλου το άγχος με όλα αυτά που λέγαμε στις παλιότερες εκπομπές, αν το άγχος λίγο... Σε βλέπω κάπως καλύτερα και πολλούς ανθρώπους που τους γνωρίζω στο πέρασμα του χρόνου. Μας βοηθάει η ζωή και ο Θεός μέσα από τα περιστατικά και γαληνεύει η ψυχή μας σιγά σιγά. Σιγά σιγά γινόμαστε πιο ήρεμοι, πιο πράοι, πιο ψύχραιμοι στα προβλήματα της ζωής.

Νηφάλιοι και υπομονετικοί. Το άγχος έχει ανυπομονησία μέσα. Λέμε «μην κάνεις έτσι, ρε παιδί μου, μην τρέμεσαι, μην αγχώνεσαι, κάνε υπομονή». Και θα θέλει και υπομονή η ζωή, πολύ υπομονή. Και ο ανυπόμονος άνθρωπος έχει και άγχος στη ζωή. Άγχος για τα παιδιά σου, να τα δεις να γίνονται καλά, και λες: «Πώς θα γίνουν καλά αύριο;» Παιδιά είναι ακόμα, πρέπει να περιμένεις.

Σήμερα έκανε αυτό, έσπασε το τζάμι απέναντι, παίζανε και πέταξε την μπάλα και δεν μπορώ να ησυχάσω και είναι άτακτος, στο σχολείο με πήραν τηλέφωνο. Δεν θέλω να γίνει καλό το παιδί μου; Θα γίνει. Πώς θα γίνει καλό το παιδί σου αύριο; Έκανε μια αταξία σήμερα, θα περάσει και αυτό, θα περάσει και το άλλο, θα κάνει και καμιά ακόμα. Θα ωριμάσει. Θέλει υπομονή για να σου φύγει και το άγχος και όταν θα φύγει το άγχος θα το καταλάβεις από αυτό: ότι θα βλέπεις τα πράγματα πιο υπομονετικά. Θα τα ανέχεσαι.

Θα τα αντέχεις, δεν θα εξάπτεσαι, δεν θα αρπάζεσαι με το παραμικρό που συμβαίνει. Φέρνε στο νου σου συχνά το Χριστό, την αγάπη Του και το φως Του.

Σταυρός ο φύλαξ πάσης της οικουμένης, Σταυρός η ωραιότης της Εκκλησίας.

Σταυρός Βασιλέων το κραταίωμα, Σταυρός πιστών το στήριγμα, Σταυρός Αγγέλων η δόξα και των δαιμόνων το τραύμα.

Είδα στο διαδίκτυο το γραφείο ενός Μητροπολίτη της Ελλάδος και πίσω του, δεν έχει σημασία τώρα να πω λεπτομέρειες ποιος και τι, αλλά πίσω από το γραφείο του είχε μια μεγάλη εικόνα, ένα ωραίο τοπίο, σαν ζωγραφική ήταν, και τον Κύριο, τον Χριστό μας ζωγραφισμένο και γύρω του ένα φως, γύρω γύρω γύρω από το σώμα του Κυρίου ένα φως. Δεν ήταν αγιογραφία και επιτρέπεται να το κάνει κανείς σαν μια ζωγραφική. Και λέω, αυτό το φως του Χριστού, όταν αν το σκεφτεί κανείς, να σκέφτεται το φως του Χριστού και να θυμίζεις στον εαυτό σου και εσύ ότι είσαι μέσα σε αυτό το φως του Χριστού και σε αγαπάει πάρα πολύ ο Χριστός.

μέρες να σου το πω και θέλω πάλι να σου το πω και θεωρώ μεγάλη επιτυχία και μόνο αυτό αν το καταλάβεις στη ζωή και σε αυτή την εκπομπή και άσε τις άλλες σοφίες που ίσως νομίζω ότι σου λέω και τα ακούς κάτι έξυπνο από μένα.

τα όλα, να θυμάσαι αυτό. Γιατί κατάλαβα και από τον εαυτό μου και από τη μικρή πείρα που έχω μαζί σου που μιλάμε κατά καιρούς με τα email που γράφεις, με τα τηλέφωνα, με την επικοινωνία, με τις εκκλησίες, τις αγρυπνίες, την εξομολόγηση, αυτή η επαφή τέλος πάντων, τα παιδιά στο σχολείο, κατάλαβα ότι σε όλους μας λείπει αγάπη. Λείπει πάρα πολύ αγάπη.

Είναι το μόνο που μας λείπει τελικά και το μόνο που θέλουμε πάνω και από το φαΐ, πάνω και από όλα, πάνω και από τις ανθρώπινες σχέσεις με την έννοια συζυγική και σαρκική και ερωτική. Μέσα από όλα αυτά ο άνθρωπος θέλει να πάρει αγάπη. Γιατί όλα τα άλλα περνάνε και κρατάνε κάποια ώρα, κάποιο διάστημα. Δεν μπορούν να κρατήσουν συνέχεια, όσο δυνατά και σπουδαία και αν είναι και χρήσιμα και απαραίτητα, και κανείς δεν τα καταδικάζει.

Ευχή. Αυτά μετά από ένα φαγητό, από μια σχέση, από μια ζεστασιά, από μια αγκαλιά, από μια επικοινωνία, από ένα τηλέφωνο να σου μείνει η αγάπη και ζητάς αγάπη ακόμα. Λες, το φαΐ τελείωσε, αλλά αγάπη πάλι θέλω. Η βόλτα τελείωσε, αλλά αγάπη πάλι θέλω. Η κουβέντα μαζί σου τελείωσε, αλλά αγάπη δεν χόρτασα. Δεν χορταίνεται η αγάπη, τη ζητάς πάντοτε. Γι' αυτό να σκέφτεσαι τον Κύριο ότι σε αγαπάει και να το πιστεύεις και να το ζεις αυτό και να το νιώθεις και να το θυμίζεις στον εαυτό σου, γιατί το ξεχνάει, το ξεχνάς. Εδώ υπάρχουν άνθρωποι που όταν τους πεις ότι σ' αγαπώ, ηρεμούνε και ενθουσιάζονται και λένε: «Αλήθεια το λέτε; Για ξαναπές ότι με αγαπάς. Εσύ αγαπάς εμένα;» Και λες: «Ναι, γιατί σ' αγαπάω πάρα πολύ». «Και με σκέφτεσαι;» «Ναι».

Σαύρος Αγγέλος

Όσο και να σκεφτείς, δεν μπορείς να σκεφτείς όλη μέρα έναν άνθρωπο όσο και να τον αγαπάς. Ο Κύριος όμως όντως μας αγαπάει και μας σκέφτεται όλη μέρα. Και είμαστε στο επίκεντρο της αγάπης Του. Αυτό να το θυμίζεις στον εαυτό σου.

Να θυμάσαι τις υποσχέσεις του Χριστού για να γαληνεύει η ψυχή σου και να φεύγει αυτό το άγχος από την καρδιά σου, ότι «θα είμαι μαζί σου πάντοτε, ιδού εγώ μεθ' υμών ειμι πάσας τας ημέρας έως της συντελείας του αιώνος». Αμήν, έτσι τελειώνει. Θα είμαι πάντοτε μαζί σας. Η παρουσία μου, η αγάπη μου, το έλεός μου, η ευλογία μου, η προστασία μου, η δύναμή μου, όλα όλα θα είναι κοντά σου, λέει ο Κύριος, και μέσα στα μυστήρια της Εκκλησίας ζούμε τον Χριστό. Αυτό να το νιώθεις, ότι δεν είσαι μόνος στη ζωή. Με πήρες τηλέφωνο και μου λες: «Όταν σας παίρνω τηλέφωνο, απαντάτε μου καμιά φορά, μιλήστε μου, ή όταν σου γράφω, γράφε μου κι εσύ κάτι, γιατί νιώθω πολύ μόνος». «Νιώθω πολύ μόνη», λες. Και κάποιος μου τόλμησε και το είπε έτσι με ταπείνωση, λέει: «Συγχωρέστε με, αυτό που κάνω είναι πνευματική ζητιανιά, ζητιανεύω λίγη αγάπη».

Σου λέω, δεν είσαι μόνος, μην νιώθεις έτσι, είναι ο Κύριος κοντά σου, σ' αγαπάει ο Θεός. Αυτό να το αισθάνεσαι και να το νιώθεις. Μην περιμένεις να το νιώσεις έτσι από μόνο του, θα το θυμίζεις στον εαυτό σου με τις προσευχές και με τις επαναλήψεις αυτού του λογισμού. Είναι ο Κύριος κοντά μου, το υποσχέθηκε, θα είναι μαζί μας πάντοτε.

Κάτι άλλο, ζήσε το τώρα, μην σκέφτεσαι παλιά γεγονότα που συνέβησαν και μελαγχολείς, μην κοιτάς μακρινά γεγονότα που ακόμα δεν ήρθαν και αγχώνεσαι και τρομάζεις και φοβάσαι, ζήσε το εδώ και τώρα της στιγμής, είναι πολύ ωραία όταν το αισθάνεσαι αυτό. Ένα παιδάκι, ας πούμε, το ζει αυτό πολύ έντονα. Τα παιδιά ζουν το τώρα. Δεν σκαλίζουν πολύ το παρελθόν, ούτε θυμούνται πολύ για το μέλλον. Γι' αυτό όταν τσακωθούνε και σπάσει τη μύτη του άλλου με μια μπουνιά και βγάλει αίμα και χτυπηθούν και κλαίνε, και μετά από δύο ώρες δεν το σκαλίζουν και δεν θυμούνται τι έγινε και ξανά είναι αγαπημένα και φιλιούνται.

Φιλιούνται, πιάνονται αγκαλιά, χέρι χέρι, παίζουν πάλι τα παιχνίδια τους, τρώνε στο ίδιο τραπέζι από το ίδιο φαγητό, από το ίδιο πιάτο, δεν κρατάνε κακία γιατί δεν ζούνε στο παρελθόν ούτε στο μέλλον. Το παιδί ζει το τώρα.

Γι' αυτό είναι πολύ ευτυχισμένο, γιατί μέσα στην παρούσα στιγμή, που είναι τελικά η μόνη στιγμή που μας ανήκει, το τώρα. Τώρα σου μιλώ. Δεν ξέρω τι θα γίνει μετά από μια ώρα στη ζωή μου. Πριν από μια ώρα πέρασε αυτό, δεν το ελέγχω τώρα. Τώρα είμαι εδώ.

Κάνω αυτή την εκπομπή και σου μιλάω τώρα εσένα και εσύ εκεί τώρα αυτό το πράγμα ζεις. Το ότι μετά από λίγο μπορεί να συναντήσεις στη ζωή σου κάτι, δεν το αρνούμαι. Μπορεί να έρθει κάτι πολύ δύσκολο, να έρθει μια στεναχώρια, μια αγωνία, μια οτιδήποτε δύσκολη κατάσταση. Αλλά αν ζήσεις το παρόν της στιγμής, δεν έχεις πρόβλημα. Γι' αυτό αν πας σε ένα μικρό παιδί και του πεις «Ξέρεις, ζούμε μια οικονομική κρίση», και τι σημαίνει αυτό δεν μπορεί να καταλάβει, και σε λίγο ο μπαμπάς δεν θα έχει δουλειά.

Δεν θα έχουμε πολλά λεφτά. Και λέει το παιδί ξαφνικά: «Μα κάνε μου να... δώσ' μου ένα τοστ να φάω».

Θέλουμε να κάτσουμε τώρα να παίξουμε. Του λες: «Παιδί μου, θα έρθουν δυσκολίες στη ζωή». Το παιδί δεν καταλαβαίνει τι θα πει «θα έρθουν δυσκολίες» για να αγχωθεί. «Μου δίνεις», λέει, «αυτό το παιχνιδάκι που έχεις βάλει στο πατάρι να παίξουμε με το αδερφάκι μου;» Ζει το τώρα. Εσύ πας να του πεις να σκέφτεται μελλοντικά, να αγχωθεί για το μέλλον. Ή του λες, ας πούμε, πάει γυμνάσιο και του λες: «Αν δεν διαβάζεις, δεν θα περάσεις στο πανεπιστήμιο. Όταν πας λύκειο, δεν θα έχεις καλές βάσεις. Από τώρα δεν προσέχεις». Το παιδί δεν μπορεί να καταλάβει μακριά. Δεν μπορεί να σκεφτεί πολύ ότι «ας διαβάσω τώρα για να, όταν πάω τρίτη λυκείου, να είμαι καλός στις Πανελλήνιες και να περάσω». Το παιδάκι λέει: «Σήμερα, παιδάκι μου, εδώ έχουμε μια μπάλα μπροστά στα μάτια. Έχουμε μια μπάλα που περιμένει να πάμε να παίξουμε. Έχουμε μια μπασκέτα που περιμένει να πάμε να καρφώσουμε, να παίξουμε, να χαρούμε». Το σήμερα ζει, το παρόν ζει. Και γι' αυτό τα πιο πολλά παιδιά είναι ευτυχισμένα. Έχουν μια χαρά, έχουν μια εκρηκτικότητα.

Το χαμόγελο ενός παιδιού είναι πολύ ξεκούραστη κατάσταση. Κοιτάς ένα παιδάκι, σου χαμογελάει και ηρεμεί η ψυχή σου αμέσως. Δεν έχει σκοτούρες. Οι σκοτούρες γιατί λέγονται σκοτούρες; Γιατί σκοτεινιάζουν την ψυχή. Έχουν να κάνουν με αγχωτικές σκέψεις μέλλοντος, παρελθόντος, αναμνήσεις, μελαγχολίες.

Το παιδί ζει ρουφώντας τη ζωή. Δεν σκέφτεται τέτοια πράγματα. Δεν σκέφτεται πολύ, ζει πολύ. Το μυαλό του, ο νους του είναι απερίεργος. Δεν έχει την περιέργεια να μαθαίνει, να σκαλίζει, να μαθαίνει. Αυτό είναι των μεγάλων χαρακτηριστικό και το μεταδίδουμε σιγά σιγά και στο παιδί, να του χαλάμε το νου. Όταν λέω νου, δεν εννοώ αυτό που λύνει τις ασκήσεις στα μαθηματικά, αυτό δεν είναι ο νους. Αυτό είναι το μυαλό του. Όταν λέω νου εδώ πέρα, εννοώ τον τρόπο που στέκεται μπροστά στη ζωή και στα γεγονότα της ζωής και στα περιστατικά τα διάφορα. Το παιδί λοιπόν ζει, απολαμβάνει, χαίρεται και γι' αυτό έχει κάτι θεϊκό το πρόσωπό του.

Έχει μια φρεσκάδα ευτυχίας και μια ευεξία. Γι' αυτό σπάνιο να δεις παιδάκι να ξυπνάει το πρωί και να μην είναι ευτυχισμένο για την καινούργια μέρα που έρχεται. Ακόμα κι αν, ας πούμε, στο σπίτι υπάρχει μια δυσκολία, το παιδί δεν την πιάνει τη δυσκολία. Του τη λες, δεν την καταλαβαίνει. Μπορούμε να γίνουμε κι εμείς λίγο έτσι, σαν παιδιά, να ζούμε το τώρα και να λέμε: σήμερα.

Εεε... Φάγαμε, ναι, θα φάμε λίγο φαγάκι. Τι θα κάνουμε σήμερα άλλο; Θα κάνουμε αυτό. Ωραία, αύριο μπορεί να μην έχουμε φαγητό. Εντάξει, άστο το αύριο. Εγώ δεν ζω στο αύριο, ζω στο σήμερα. Μπορεί να μην προλάβω να έρθει το αύριο, να φύγω σήμερα. Και θα φύγω με τη σκέψη του αύριο; Θα πεθάνω δηλαδή πριν την ώρα μου. Θα στεναχωριέμαι από τώρα για κάτι που ίσως συμβεί αύριο; Τι είπε ο Κύριος; «Αν δεν γίνετε σαν τα παιδιά, αν δεν στραφείτε», λέει, «και γίνετε σαν τα παιδιά». Θέλει μια στροφή.

Μια κίνηση δυνατή, να στραφεί η ψυχή μας στην παιδικότητα. Κι ένα από τα χαρακτηριστικά της παιδικής ηλικίας είναι αυτό το πράγμα: να μην κινούμαστε με άγχος σε μελλοντικές καταστάσεις. Και θα βλέπεις μετά, ανθίζει απ' την ψυχή σου μια ευτυχία. Δες τι ωραία που είναι, τώρα εδώ είμαι καλά. Μιλάμε τώρα, μπορεί μετά να μου έρθει μια θλίψη στη ζωή, μια δυσάρεστη είδηση.

Να έχω ένα χρέος που θα αγχωθώ πάρα πολύ. Μπορεί μετά από λίγο καιρό να με διώξουν από μια δουλειά. Τώρα όμως είμαι καλά, πολύ καλά. Εδώ, είμαι εδώ. Κοιτάω δίπλα μου για να δω κανένα λιοντάρι, τίποτα να με απειλεί. Μήπως γίνεται σεισμός; Όχι, δεν κουνιέται η γη, καλά. Τι άλλο; Η βρύση τρέχει νερό. Έχω το ψυγείο μου γεμάτο πράγματα. Σήμερα τώρα γεμάτο, δεν γεμάτο. Αλλά έχει λίγο τα βασικά να φάω κάτι.

Δεν πεθαίνω, δεν πέφτω κάτω, έτσι, δεν πέφτω κάτω και έχει ο Θεός. Θα σκεφτώ για το μέλλον μου, θα προνοήσω για τα παιδιά μου, κάποια βοήθεια, αλλά δεν θα αφήσω τη σκέψη του μέλλοντος να μου διαλύσει τη ζωή διπλά. Δηλαδή και τότε που θα έρθει το πρόβλημα να με κουράσει, αλλά και από τώρα να με διαλύσει.

Τουλάχιστον με τον τρόπο που λέμε, θα στεναχωριόμαστε μόνο μια φορά. Πότε; Όταν έρχεται το πρόβλημα. Γιατί τα παιδιά αυτό κάνουν. Στεναχωριούνται όταν έχουν κάτι. Δηλαδή μου σπάσει τη μύτη, κλαίω. Τελείωσε, κλαίω επειδή πονάω. Αφού πέρασε αυτό όμως και η μύτη πέρασε, σ' αγαπάω πάλι. Δεν σκέφτομαι τι έγινε, ούτε θα σκεφτώ αυτό που θα γίνει, να ξαναπονάω και να το επαναλαμβάνω και να βιώνω δεύτερη φορά

τον πόνο που έζησα ή να βιώνω πολλές φορές τον πόνο που ακόμα δεν ήρθε. Τα παιδιά ζουν μοναδικά τη ζωή, συναρπαστικά τη ζωή, τη ρουφούν και τη χαίρονται την κάθε μια στιγμή και δεν αφήνουν τη στιγμή να πάει χαμένη, γιατί αν αυτή τη στιγμή σκέφτεσαι το μέλλον, χάνεις αυτή τη στιγμή και πάνε χαμένες πολλές στιγμές της ζωής σου. Ζήσε το τώρα, ζήσε το παρόν που είναι ο Χριστός παρών. Το κατάλαβες αυτό πιστεύω. Έχει ο Θεός μετά. Άμα πεις «Έχει ο Θεός μετά», θα δεις ότι έχει, ναι. Εγώ το έχω δει στη ζωή μου ότι όλα τελικά πήγαν καλά και προβλήματα που ήρθανε σε καλό βγήκανε και πειρασμοί που ήρθανε. Έχουν υπάρξει πειρασμοί στη ζωή κάποιων ανθρώπων που κράτησαν, ας πούμε, και ένα χρόνο και ενάμιση, δοκιμασίες.

Στεναχώριες, προσβολές, συκοφαντίες, ωραία. Και τι να χώνεσαι; Δεν θα περάσουν κι αυτά; Θα περάσουν. Μα άλλη εξής είναι να σε συκοφαντούνε, ωραία. Πόσο καιρό σε συκοφαντήσανε; Ένα μήνα. Πόσο κράτησε η απήχηση που είχε αυτή η συκοφαντία; Ένα, ενάμιση χρόνο. Πέρασε κι αυτό, θα περάσει κι αυτό. Και θα περάσεις κι εσύ. Και θα φύγουμε από το σκηνικό αυτής της ζωής. Θα φύγουμε, θα συνεχίσουμε, θα πάμε κι αλλού. Κάνουμε και έτσι.

Καλημέρα, Τρίτη να είναι η Δευτέρα, κι αν είναι Τρίτη, τι πειράζει; Το σήμερα με το αύριο μοιάζει. Θα κάνω όνειρα ξανά, όπως εχθές, όπως και πέρσι. Τι κι αν δεν βγουν αληθινά; Ένα όνειρο πολύ μ' αρέσει. Τι σήμερα, τι αύριο, τι χθες, γέλα αν θες, κλάψε αν θες, αδέρφια είναι ο πόνος και η χαρά. Τι σήμερα, τι αύριο, τι χθες, πέθανε αν θες, ζήσε αν θες, δεν έχει και μεγάλη διαφορά.

Όποια απόφαση κι αν πάρω, θα την πετάξω σαν τσιγάρο. Θα έρθει η μέρα, θα ξανάρθει, κι εγώ θα κάνω τα ίδια λάθη. Η ζωή, περνά καιρός, κι όλο με σκάβουν οι ρυτίδες. Μα δόξα να έχει ο Θεός, πολλές είναι οι ελπίδες. Τι σήμερα, τι αύριο, τι χθες, γέλα αν θες, κλάψε αν θες, αδέλφια είναι ο πόνος κι η χαρά. Τι σήμερα, τι αύριο, τι χθες, πέθανε αν θες, ζήσε αν θες, δεν έχει και μεγάλη διαφορά. Άνοιξη μπαίνει ο χθέ μου, χτυπάει αλλιώτικα η καρδιά μου. Ίσως αυτό το καλοκαίρι κάτι ωραίο να μου φέρει. Κι αν δεν μου φέρει, τι με αυτό; Καινούργια όνειρα θα κάνω. Ελπίδες έχω ένα σωρό, μου φτάνουν μέχρι να πεθάνω.

Τι σήμερα, τι αύριο, τι χθες, γέλα αν θες, κλάψε αν θες, αδέρφια είναι ο πόνος και η χαρά. Τι σήμερα, τι αύριο, τι χθες, πέθανε αν θες, ζήσε αν θες, δεν έχει και μεγάλη διαφορά.

Να θυμάσαι, ενώ σου είπα τώρα να ζεις το τώρα, υπάρχει και ένα άλλο μυστικό για να ηρεμήσεις λίγο από το άγχος: να κοιτάς μακριά λίγο τη ζωή. Όταν βλέπεις το πρόβλημά σου σε μεγέθυνση σήμερα και το μεγαλοποιείς πάρα πολύ και λες «Χάθηκα, περνάω αυτό», αγχώνεσαι πάρα πολύ. Και όντως είναι τραγικό, σε διαλύει ένα περιστατικό, μπορεί να σε στεναχωρήσει. Θυμάμαι σε ένα πένθος, έφυγε ένας πολύ αγαπημένος μου άνθρωπος, πολύ αγαπητός μου άνθρωπος και είχα λυπηθεί πάρα πολύ. Είχα τσακιστεί μέσα μου, με είχε πολύ πονέσει αυτή η ιστορία. Και ήρθε κάποιος να μου πει διάφορα παρηγορητικά λόγια και ένας έτσι γνωστός μου μου είπε: «Έχεις δίκιο τώρα να στεναχωριέσαι, γιατί είναι φρέσκο, φρέσκια η πληγή. Μετά όμως από ένα χρόνο θα το βλέπεις πιο ήρεμα και πιο ψύχραιμα το περιστατικό αυτό που συνέβη, που όντως είναι πολύ λυπηρό και θλιβερό».

Εεε... Λίγο εκείνη την ώρα μπόρεσα να το σκεφτώ, γιατί μες στον πόνο το μεγάλο δεν σκέφτεσαι και λογικά να σου μιλάνε εσύ ζεις αλλού. Αλλά λέω, πράγματι, τώρα ας πούμε πονάω αυτή τη μέρα, του χρόνου ακριβώς τέτοια μέρα, μετά από 365 μέρες, αποκλείεται να είμαι το ίδιο χάλια. Φυσικά θα αγαπάω τον άνθρωπο που έφυγε, θα προσεύχομαι για αυτόν πάντα, ναι, αλλά δεν θα είμαι και ερείπιο όπως είμαι σήμερα. Αυτό, αγχωνόμαστε για κάποια πράγματα που συμβαίνουν στη ζωή μας και τα μεγαλοποιούμε και τα κάνουμε να μας κατακλύζουν, να μας πνίγουν και τους δίνουμε μια φοβερή εξάπλωση μέσα στην ψυχή μας, ότι είναι τα κυρίαρχα θέματα. Αυτό θα είναι το παν στη ζωή μου, με διέλυσε αυτό. Ωραία, σε διέλυσε πότε; Σήμερα, αύριο, μεθαύριο, άλλες δυο τρεις μέρες, εντάξει, πέντε δέκα. Μετά όμως θα δεις ότι αυτό σιγά σιγά θα αρχίσει να ατονεί. Δες το έτσι και μην αγχώνεσαι για τις στεναχώριες σου, οτιδήποτε και να είναι αυτό. Έκανες ένα λάθος.

Ακόμα και μια αμαρτία. Σε τσακίζει, σε αγχώνει, εξομολογήθηκες, μετάνιωσες, λυπήθηκες. Ναι, κι όμως είναι πολύ βαρύ. Κοίτα λίγο πιο μακριά. Θα λες κι εσύ σαν τον Δαβίδ μετά ότι «Ιδού γαρ, ότι την ανομίαν μου εγώ γινώσκω και η αμαρτία μου ενώπιόν μου εστι διαπαντός». Τα θυμάμαι, Κύριε, αυτά που γίνανε, αλλά σαν ανάμνηση τώρα, σαν ανάμνηση. Δεν τσακίζεται η ψυχή μου από αυτό που έκανα τώρα, γιατί πέρασε ο καιρός, πέρασε ο χρόνος και ο χρόνος με θεράπευσε. Και ο χρόνος είναι μεγάλο γιατρικό μέσα στο άγχος της ζωής και μας βοηθάει σε πάρα πολλά.

Όλα είναι σχετικά σε αυτή τη ζωή και όλα περνούν. Γι' αυτό κοίτα μακριά στα διάφορα προβλήματα που τώρα σε αγχώνουν και θα δεις ότι μετά από καιρό δεν θα σε αγχώσουν. Θυμάμαι την ημέρα που έδινα δίπλωμα για την οδήγηση, νόμιζα ότι όλοι οι άνθρωποι, αν τους ρωτήσεις «Τι σε απασχολεί αυτή τη στιγμή; Τι είναι το μεγάλο πρόβλημα;», νομίζω ότι όλοι έπρεπε να πούνε ότι αυτό ήταν το δικό μου πρόβλημα, το μεγαλύτερο. Ότι δίνω δίπλωμα για την οδήγηση και αισθανόμουν ότι είναι το μεγαλύτερο περιστατικό του κόσμου. Και πιο δίπλα ένας άλλος ούτε που νοιαζόταν γι' αυτό. Άλλος είχε τα δικά του, άλλος είχε τα παιδιά του, το γάμο του, τις δουλειές του, την πεθερά του, τα έξοδά του, τις αρρώστιες του. Εγώ το θεωρούσα ότι είναι το δικό μου το μεγαλύτερο πρόβλημα και μάλιστα ότι θα με καταβάλει, με πνίγει. Και αρκεί να σκεφτόμουν ότι, ξέρεις τι; Τι ώρα έχεις να δώσεις δίπλωμα; Πέντε η ώρα το απόγευμα. Ωραία, πόση ώρα κρατάει αυτό; Λίγα λεπτά. Πεντέμισι η ώρα θα έχουν περάσει όλα. Δες λίγο πιο πέρα από αυτό που σε αγχώνει. Θα έχει περάσει αυτό.

Ξεφούσκωσέ το λίγο αυτό το μπαλόνι που μπήκε μπροστά σου και σου κρύβει τη θέα και γράφει απάνω τη λέξη άγχος, άγχος, χαμός, διάλυση, καταστροφή. Σιγά το πράγμα, όλα περνάνε τελικά και όντως πέρασε και αυτό, πέρασαν και τα άλλα και όλα και όλα θα είναι διαφορετικά μετά από λίγα χρόνια. Γι' αυτό βλέπεις κάτι παππούδες και γιαγιάδες που έχουν περάσει πολλά στη ζωή, δοκιμασίες, στεναχώριες, αρρώστιες, θανάτους. Δεν τους πειράζει τίποτα. Ό,τι και να ακούσουν, αυτό που λέει, δεν ιδρώνει το αυτί μου. Δεν ταράζονται. Έγινε και αυτό στη ζωή μας, λέει ο παππούς. Έγινε αυτό; Έχει ο Θεός, παιδάκι. Μη στεναχωριέσαι. Θα δυναμώσεις. Δεν συμμερίζεται την αγωνία σου, γιατί αυτός έχει περάσει πάρα πολλά δικά του και η ζωή τον δυνάμωσε και τώρα τα βλέπει μέσα από την ωριμότητα του χρόνου και από την απόσταση.

Θα περάσει κι αυτό. Θα περάσει κι αυτό.

Τίποτα από όσα συμβαίνουν στη ζωή σου δεν είναι τυχαίο, έτσι; Το θυμάσαι και αυτό, το έχουμε πει. Σήμερα κάνουμε μια επανάληψη όλα αυτά που λέγαμε για το άγχος, για να το κλείσουμε νομίζω το θέμα σήμερα. Μακάρι να κλείσει και το άγχος όπως κλείνει το θέμα σήμερα. Να θυμάσαι ότι τίποτα δεν είναι τυχαίο. Αφού το επέτρεψε ο Θεός να συμβεί αυτό στη ζωή σου που σε αγχώνει, να γίνει ένα περιστατικό που θα σε ταράξει, κάτι που θα μάθεις, Αυτός επέτρεψε να γίνει αυτό. Απλώς θέλει να προλάβεις τον δικό σου αυτόν φωτισμένο λογισμό πριν έρθει ο άλλος λογισμός, ο σκοτεινός, που σου προτείνει να καταρρεύσεις, και να πεις: Γιατί να καταρρεύσω; Γιατί να προσβάλλω τον Θεό; Αφού ο Θεός είπε να γίνει αυτό και το επέτρεψε. Το επέτρεψε. Δεν είναι το θέλημά του το αγαθό, το ευάρεστο.

Κατ' ευδοκία που λέμε, αλλά είναι το κατά παραχώρηση, δηλαδή το παραχώρησε ο Θεός να γίνει. Δηλαδή αν κάποιος τρακάρει δεν σημαίνει ότι ο Θεός το θέλησε με τα χαράς, αλλά το θέλησε κατά παραχώρηση. Επέτρεψε να γίνει. Ωραία, αφού το επέτρεψε ο Θεός, θα κοιτάξω από εδώ και πέρα τι θα γίνει, αλλά με ηρεμία, χωρίς να διαλυθώ, χωρίς να αγχωθώ. Και να θυμάσαι ότι μπορείς να αντέξεις, να αντέξεις, έχεις δύναμη να αντέξεις. Μην υποτιμάς τον εαυτό σου. Εγώ αποκλείεται να τα καταφέρω γιατί δεν είμαι δυνατός, και όμως υπάρχουν άτομα που ενώ πίστευαν ότι δεν μπορούν, μπορέσαν μεγάλα πράγματα να κάνουν στη ζωή τους. Ήταν κάποιος που έλεγε ότι εγώ αν μου συμβεί αυτό στη ζωή αποκλείεται να αντέξω, και αγχωνόταν στη σκέψη και μόνο ότι θα γίνει, και όμως συνέβη και έγινε και μια χαρά δύναμη είχε. Τα πάντα μπορείς να αντέχεις, έχεις δυνάμεις μέσα σου απίστευτες. Απλώς καμιά φορά έχει γίνει λίγο συνήθεια να κλαιγόμαστε, να παραπονιόμαστε, να γκρινιάζουμε.

Και ωραίος τρόπος να τραβάμε και την αγάπη του κόσμου. Το παιδάκι όταν αρρωσταίνει έχει τη μαμά του κοντά. Και μπορεί να το πονάει το κεφαλάκι του και έχει πυρετό, αλλά του αρέσει που την ώρα του πυρετού η μαμά του το χαϊδεύει και το βοηθάει. Και του κάνει μαλάξεις και του κάνει το χαμομήλι του και του φέρνει την κοτόσουπα και το φιδέ. Του αρέσουν αυτά. Γι' αυτό καμιά φορά κι εμείς μας αρέσει να έχουμε μια αρρωστημένη ψυχή, να δείχνουμε έτσι αρρωστημένες καταστάσεις δίπλα μας, γιατί τραβάμε συμπάθειες επάνω μας. Μας αγαπάνε όλοι, είμαστε οι αξιολύπητοι. Έλα μωρέ, κρίμα, βοήθησέ τον, έχει πολύ λυπηθεί αυτός ο άνθρωπος, στήριξέ τον. Όχι, δεν είναι στήριγμα αυτό.

Μου έγραψε μια κυρία ένα μήνυμα μια φορά που ήταν πολύ ωραίο, πολύ έξυπνο, αλλά και λίγο πονηρό. Μου λέει: Να πείτε σας παρακαλώ και εσείς στον Θεό να με ακούει γρήγορα, γιατί όταν δεν με ακούει στεναχωριέμαι. Αλλά όταν με ακούει τον αγαπάω πολύ εύκολα. Όταν δεν με ακούει με στεναχωρεί, και να του πείτε και εσείς ότι δεν είναι καλό αυτό που με αφήνει στην αναμονή.

Έτσι είπα και να το πω εγώ στον Θεό, νομίζω ο Θεός θα μου πει: «Δουλειά σου; Και εγώ ξέρω τι θα κάνω». Αυτά τώρα τα χάδια που ζητάμε πολλές φορές δεν μας βοηθάνε. Πόσες φορές δεν έχεις πει στον Θεό «Σε παρακαλώ» και αρχίζουμε και κλαίμε, νομίζοντας ότι θα λυπήσουμε τον Θεό; Θα τον... Θα μας λυπηθεί μάλλον ο Θεός, θα συγκινηθεί μαζί μας από οίκτο και από λύπηση. Ναι, τέτοια λύπηση δεν είπα. Μου θυμίζει τη λύπηση που θέλαν τα παιδιά στο σχολείο, όταν μια φορά τους βάζεις άσκηση και λες «Θα διαβάσετε τα πέντε κεφάλαια για επανάληψη» και λένε τα παιδιά «Λυπηθείτε μας, σας παρακαλούμε, λυπηθείτε μας». Αφήστε τα αυτά, αφήστε τα αυτά. Γιατί άμα δεν στρωθείτε στο διάβασμα, κουμπούρες θα μείνετε. Άντε μπράβο, λυπηθείτε μας. Λες και δεν μπορείτε να διαβάσετε πέντε κεφάλαια. Τι είστε; Όλοι υποτιμάτε τον εαυτό σας. Αυτό κάνει ο Θεός, εμείς το παίρνουμε φυσικά ότι δεν μπορούμε.

Δεν μας αγαπάει και δεν μας σέβεται και δεν ακούει την προσευχή μας και ότι δεν υπάρχει ο Θεός. Διάφορες απαντήσεις δίνουμε προκειμένου να μην δεχτούμε το μεγαλύτερο πρόβλημα, που είναι η δική μας η αμέλεια, η ραθυμία μας πολλές φορές. Πάτα στα πόδια σου, στηρίξου, πάλεψέ το, δυνάμωσε. Αφού δεν δοκίμασες, πώς ξέρεις ότι δεν μπορείς; Δεν πάλεψες στη ζωή σου να αγωνιστείς. Όταν δοκιμάζεις βλέπεις να αναβλύζουν από μέσα σου δυνάμεις που δεν είχες φανταστεί ότι έχεις και τα καταφέρνεις μια χαρά.

Μελαγχόλησες, νιώθεις πεταμένος, μες στην πόλη σου σαν ξένος, ρε παιδί μου, αμάν. Στην καρδιά βάλε πατίνια και δυο ρουλεμάν.

Μιλώ και φτερώ. Στο μυαλό σου χιόνι που τη σκέψη σου παγώνει, ρε παιδί μου, αμάν. Στην καρδιά βάλε πατίνια και δυο ρουλεμάν.

Στο δασάκι μια γλυκιά φωτιά. Λάβε θέση για να πάρεις πάλι την πρωτιά. Σαν να δρόσισε, έρχεται βροχούλα και μια άνοιξη νυφούλα.

Ρε παιδί μου, αμάν, στην καρδιά βάλε πατίνια και δυο ρουλεμάν.

Βάλε στο μαγνητόφωνο τραγούδια που γουστάρεις. Σκέψου την ώρα, τη στιγμή που τη ρεβάνς θα πάρεις. Σκέψου κορίτσια και γιορτές και πράγμα που σαλεύει, κι ένα παιδί που μοναχό το δρόμο του γυρεύει. Βάλε στο μαγνητόφωνο τραγούδια που γουστάρεις. Σκέψου την ώρα, τη στιγμή που τη ρεβάνς θα πάρεις. Σκέψου κορίτσια και γιορτές και πράγμα που σαλεύει, και ένα παιδί που μοναχό το δρόμο του γυρεύει.

Το έχω δει πολλές φορές σε σένα που έχουμε κάποια επαφή και σε άλλο κόσμο και στη ζωή το βλέπεις, δεν χρειάζεται και πολύ φιλοσοφία αυτό. Το βλέπεις σε όλο τον κόσμο ότι όταν παλέψει ο άνθρωπος με όλες τις αντιξοότητες μπορεί να τα βγάλει πέρα και να νικήσει φτώχειες, αρρώστιες, θανάτους, ανεργίες, ταλαιπωρίες, ψυχολογικά προβλήματα, δοκιμασίες και να βγει ένας άνθρωπος δυνατός, πολύ δυνατός.

Υπάρχουν μάνες που σηκώσανε το πένθος τους, τη χηρεία τους, τη μοναξιά τους και να έχουν και τα παιδιά τους και να κρατάνε την ψυχραιμία τους και να τα διαβάζουν και να τα πλένουν και να τα πηγαίνουν στο σχολείο και να πηγαίνουν και για δουλειά και να τα καταφέρνουν όλα. Όντως, έχει ένα τίμημα αυτό. Θα κουραστείς, θα γεράσεις, δεν θα χαρείς τη ζωή σου από απόψεως ανεμελιάς και ξενοιασιάς, αλλά και αυτό, ποιος σου είπε ότι δεν είναι ομορφιά ζωής;

Αυτή η αγιότητα, αυτό το πρόσωπο, το τόσο βασανισμένο και κλαμμένο που όμως λίγο να χαμογελάσει έχει άλλη ποιότητα αυτό το χαμόγελο πλέον, το χαμόγελό σου. Το χαμόγελό σου είναι φοβερό τώρα που πόναγες τόσα χρόνια. Τώρα λίγο να χαμογελάσεις κάνεις τον άλλον γύρω σου να νιώθει ότι είναι στον παράδεισο. Παλιά γελούσες συνέχεια αλλά τα γέλια σου δεν ήταν όπως τώρα που χαμογελάς σπάνια αλλά είναι πολύ πλούσιο και ζωογόνο και αναγεννητικό το χαμόγελό σου τώρα. Και τα κατάφερες. Και όλοι οι γύρω σου είχαν αγχωθεί ότι δεν θα τα καταφέρεις. Να τα καταφέρει. Μην φοβάσαι, θα τα καταφέρει ο καθένας.

Ο καθένας και όλοι μας μπορούμε να καταφέρουμε πολλά και επειδή ο Θεός ακριβώς μας εμπιστεύεται και μας θεωρεί άξιους και σπουδαίους, σαν τη χειροτονία των παπάδων, το «άξιος, άξιος». Έχεις πάει στη χειροτονία; Όταν γίνεται κάποιος κληρικός φωνάζουν όλοι από κάτω, όταν του δίνει ο Επίσκοπος, του υποψηφίου, που φοράει ας πούμε το πετραχήλι, τα επιμάνικα, τη ζώνη και τα δείχνει στον κόσμο και λέει «είναι άξιος» και φωνάζουν όλοι «άξιος». Και είναι πολύ μεγάλη στιγμή χαράς και ενθουσιασμού και μεγαλείου αυτή η ώρα, γιατί όλο το εκκλησίασμα τονίζει ότι θεωρεί άξιο αυτόν τον άνθρωπο να σηκώσει αυτό το βάρος και την τιμή που του κάνει ο Θεός. Αυτό λέει και ο Θεός σε εμάς. Άξιος είσαι. Πίστεψε ότι είσαι άξιος. Αγχώνεσαι γιατί δεν έχεις καταλάβει την αξιοσύνη σου, τη δυνατότητά σου. Μπορείς να κάνεις πολλά πράγματα. Και για μένα δεν είσαι άξιος να μπεις στο πανεπιστήμιο, λέει ο Θεός.

Αν δεν μπεις δηλαδή δεν αξίζεις; Είσαι άξιος είτε μπεις είτε δεν μπεις. Είτε είσαι ψηλός είτε είσαι κοντός, είτε είσαι παχύς είτε είσαι αδύνατος, είτε είσαι άντρας είτε γυναίκα, είτε είσαι παιδάκι είτε είσαι μεγάλος, είτε παππούς, γιαγιά, αξίζεις πάρα πολλά. Αν αυτό το καταλάβεις, θα σου φύγει κάθε άλλος λογισμός αμφιβολίας για τον εαυτό σου και αναξιότητας και μειονεξίας και όλα αυτά που γίνονται αφορμή να αγχωθείς πολύ. Σε τρώει μέσα σου κάτι ότι δεν είμαι καλά, δεν είμαι αποδεκτός, δεν είμαι αγαπητός, δεν είμαι ωραίος, δεν είμαι σπουδαίος, δεν είμαι... Μα δεν εξαρτάται η αξία σου από αυτά, από την τσέπη σου και από τα πτυχία σου και από τα χαρίσματά σου. Από την ψυχή σου. Είσαι ένας άνθρωπος. Τέλος. Εγώ μπορεί να σε συναντήσω στον δρόμο, να μου πεις «ξέρετε, σας ακούω στο ράδιο» και να σου πω «χάρηκα πολύ, αλλά δεν μπορώ, βιάζομαι, γεια σου, φεύγω» και να πεις «δεν μου έδωσε σημασία». Και τι έγινε;

Τι έγινε που δεν σου δίνω σημασία ή που δεν μου δίνεις εσύ εμένα σημασία; Τι έγινε; Η αξία μου από εκεί είναι, από το αν μου πεις εσύ μπράβο ή αν σου πω εγώ μπράβο; Αν αυτό το σκέφτομαι συνέχεια θα υποφέρω μια ζωή και εσύ θα υποφέρεις. Γι' αυτό πρόσεχε πάρα πολύ και τη γνώμη του κόσμου. Είναι μεγάλη πηγή άγχους να σκέφτεσαι εσύ τι θα πει ο κόσμος.

Θες να πάρεις κάτι, σκέφτεσαι τον κόσμο. Θες να αγοράσεις ένα αυτοκίνητο, σου αρέσει το γκρι, σου αρέσει το πράσινο, σου αρέσει το καφέ, σου αρέσει το κόκκινο, ό,τι θέλεις να σου αρέσει, και αντί να το κάνεις επειδή σου αρέσει, αγχώνεσαι. Λες: «Εγώ να το πάρω, αλλά τι θα πουν στη γειτονιά; Πώς θα το δουν οι άλλοι; Πώς θα με κρίνουν οι άλλοι;» Πας να ντυθείς, λες: «Μου αρέσει αυτό που κάνεις», αλλά μετά λες: «Αχ, αγχώνομαι. Πώς θα με δει τώρα ο κόσμος, αν δεν αρέσω;» Ξεπέρασέ το και αυτό, αν μπορείς. Προσπάθησε να το καταλάβεις. Έτσι ξεπερνιέται, για τις κατανοήσεις.

Για τις απομυθοποιήσεις μέσα στο μυαλό σου. Κατάλαβε ότι είναι ένας μύθος αυτό που νομίζεις και φαντάζεσαι συνέχεια: τι λένε οι άλλοι για σένα. Όλος ο κόσμος να χειροκροτάει για σένα και να πει ότι είσαι σπουδαίος, δεν αποκτάς μεγαλύτερη σπουδαιότητα επειδή το επαναλαμβάνει.

Όλος ο κόσμος να σε βρίζει, δεν σημαίνει ότι είσαι κακός επειδή σε βρίζουν οι άλλοι. Οι άλλοι λένε μια γνώμη. Οι άλλοι είναι άνθρωποι. Εσύ κουβαλάς μέσα σου έναν θησαυρό πολύτιμο. Είναι η προσωπικότητά σου, είναι η ψυχή σου, είναι τα χαρίσματά σου, είναι η θεϊκή σφραγίδα και η πνοή του Θεού που είναι μέσα σου. Αυτό είσαι. Νιώσε χαρά για αυτό που είσαι, το καταλαβαίνεις;

Ωραίος άνθρωπος. Ναι, δεν είναι... Να 'χα πάρει, πάτερ μου, λέει ένας, να 'χα πάρει αυτό το πτυχίο. Δεν το πήρα. Και τι έγινε που δεν πήρες το πτυχίο;

Δεν μπόρεσες τότε να το πάρεις το πτυχίο, γιατί ήταν όλα τα χρόνια, ήταν παλιά, δυσκολεύτηκες, για διάφορους λόγους. Αυτό πέρασε, έχουν περάσει από τότε τόσα χρόνια. Δεν μπορείς να σκέφτεσαι αυτό. Η αξία σου είναι φοβερή. Ναι, τώρα ο κόσμος... Άσ' τον κόσμο τι θα λέει για σένα. Αγάπα τον κόσμο και... Αλλά κι άσ' τον κιόλας ήσυχο, μην ασχολείσαι με το τι θα πει για σένα. Ξεπέρασε αυτή τη γνώμη.

Ανθρώποις ήρεσκον, λέει ο Απόστολος Παύλος, Θεού δούλος ουκ αν ήμην. Αν μου άρεσε να αρέσω συνήθως στον κόσμο, τι θα πούνε για μένα, δεν θα ήμουν δούλος του Θεού. Εγώ ασχολούμαι με τον Θεό, ο Θεός τι θα πει για μένα. Αγχώνεσαι για τα παιδιά σου, δεν παντρεύεται η κόρη σου, αγχώνεσαι τι θα πει η γειτονιά. Από εκεί δηλαδή θα λάβεις γραμμή πλεύσης; Τι θα πει η γειτονιά για το παιδί σου; Το καταλαβαίνει το παιδί σου αυτό, ότι δεν σε απασχολεί ο γάμος του μόνο για την ψυχή του και για την πορεία του, αλλά και για τον κόσμο. Και αυτό δεν σε βοηθάει καθόλου να έχεις καλή σχέση με το παιδί σου.

Ρε παιδάκι μου, σε πήραν τα χρόνια, με έχουν φάει οι φίλες μου, συνέχεια με ρωτάνε για σένα, με πήρε προχτές πάλι ο θείος από το χωριό και ρωτάει «ακόμα να παντρευτεί η κόρη σου;» Τι θα απαντήσω εγώ; Ό,τι θέλεις να απαντήσεις. Να κοιτάνε τη δουλειά τους, ο καθένας στο σπίτι του, τα προβλήματά του, τα βάσανά του, αυτό να απαντήσεις. Γιατί αγχώνεσαι τι θα πεις για τον κόσμο; Το παιδί μου πήρε αυτόν τον δρόμο, το

Το παιδί μου, λέει, έχω γίνει ρεζίλι στη γειτονιά. Και ρεζίλι γίνεται για διάφορους λόγους: είτε το παιδί σου είναι κοντά στον Θεό, το λες ότι ρεζιλεύεσαι επειδή πάει στην εκκλησία, είτε μερικοί επειδή φεύγει από τον Θεό και μπλέκει με ναρκωτικά, με ιστορίες, με ουσίες, με ξενύχτια, μεθύσια, με οτιδήποτε. Τι θα πω στη γειτονιά; Αυτή είναι η σκέψη. Τι θα πεις στη γειτονιά; Το παιδί σου είναι ευτυχισμένο. Αυτό σε αγχώνει; Ο κόσμος; Άσ' τον κόσμο στον κόσμο του και ζήσε στον κόσμο σου. Εσύ ζεις σε έναν άλλο δικό σου κόσμο, τον κόσμο του Θεού, τον κόσμο της αγάπης του, τον κόσμο της χάρης της εκκλησίας. Δεν ζεις στον κόσμο τον υπόλοιπο. Δεν το λέω αυτό υποτιμώντας τους ανθρώπους. Όλοι οι ίδιοι είμαστε, εδώ που τα λέμε, γιατί και εμείς οι άνθρωποι της εκκλησίας, και εμείς τέτοιοι είμαστε. Κρίνουμε όλο τον κόσμο και εμείς. Αυτά που είπα, τα σχόλια, τα κάνουμε και εμείς για τους άλλους, δυστυχώς, αν μάθουμε για ένα φίλο μας ότι δεν έχει κάνει οικογένεια και έχει φτάσει μια ηλικία.

κι εμείς συζητάμε και γινόμαστε σαν τον κόσμο κι εμείς. Γι' αυτό και μέσα στην εκκλησία υπάρχουν άτομα τα οποία μπορεί να σε δυσκολέψουν να αποβάλεις το άγχος, αλλά αντίθετα να στο αυξήσουν. Υπάρχουν άνθρωποι μέσα στην εκκλησία, άνθρωποι του Θεού υποτίθεται ότι είμαστε, και δημιουργούμε στον κόσμο, στους υπόλοιπους, αφορμές άγχους, αντί να τους γαληνεύουμε εμείς, και τους ταλαιπωρούμε. Πώς να νιώσει αυτή η γυναίκα όταν πήγε κοντά στον Κύριο, την έκανε καλά και άρχισαν οι γραμματείς και οι φαρισαίοι που ήταν της Εκκλησίας άνθρωποι, εκείνον τον καιρό της Εκκλησίας ήταν αυτοί, έτσι, να λένε σχόλια εις βάρος της;

Θα πει αυτή η γυναίκα: «Καλά βρε παιδιά, ήρθα κοντά σας, εσείς λέγατε ελάτε να κάνετε προσευχή εδώ πέρα να βοηθηθείτε, ήρθα, με κάνει καλά ο Χριστός και αντί να με ηρεμήσετε με αγχώνετε, ψιθυρίζετε, με σχολιάζετε, μουρμουράτε, με κατακρίνετε». Ο κόσμος αυτό κάνει και εμείς κόσμος γινόμαστε. Γι' αυτό όλη η προσπάθειά μας είναι να πάψουμε να είμαστε κόσμος, όχι

στα λόγια, αλλά στο φρόνημά μας και στο ήθος μας. Και να γίνουμε άνθρωποι του Θεού, άνθρωποι ανώτεροι, άνθρωποι που θα έχουμε κάνει αυτό το κλικ και θα έχουμε αλλάξει επίπεδο και παράθυρο και θα έχουμε βγει από τη ρουτίνα, από τη συνηθισμένη καθημερινή ζωή, από το κουτσομπολιό, την κατάκριση, την περιέργεια, τις μικροπρέπειες. Τι θα πούνε, τι θα κάνουν; Δεν με ενδιαφέρει.

Δεν με ενδιαφέρει. Καλά, δεν αγχώνεσαι; Όχι, δεν αγχώνομαι. Τι θα πούνε; Ας πούνε. Είχα πει σε κάποιον γνωστό μου ένα σχόλιο που είχε γράψει ένας σε ένα βιβλίο εις βάρος του. Και του λέω: «Κοίτα, γράψανε αυτό και αυτό για σένα». Άλλος είχε πει και του το είπα. Ενώ θα έπρεπε να μην το πω. Γιατί πήγα να τον αγχώσω με τον τρόπο μου ή να τσεκάρω να δω πόσο θα αγχωθεί και τι θα κάνει. Μας αρέσει να βλέπουμε τους άλλους δίπλα μας να βασανίζονται, γιατί όταν βασανίζεται ο άλλος, χαίρεσαι εσύ που δεν βασανίζεσαι. Λες: «Εγώ τουλάχιστον είμαι καλύτερα, είμαι σε καλύτερη μοίρα».

Του το είπα και νόμισα θα ταράχτηκε, και μου λέει: «Ας λένε. Και τι δεν λένε οι άνθρωποι; Ας λένε. Μπορεί να είναι αλήθεια αυτό που λένε, και αν είναι αλήθεια, είναι αλήθεια, τι να κάνουμε; Είναι αλήθεια και το γράψανε. Και αν δεν είναι αλήθεια, ακόμα καλύτερα, να μην αγχώνομαι, ακόμα καλύτερους λόγους να μην αγχώνομαι, αφού δεν είναι αλήθεια. Μπα, μπα, να λένε οι άνθρωποι, ας είναι καλά οι άνθρωποι. Δεν ασχολούμαι», μου λέει, «δεν με ενδιαφέρει τι λέει αυτό το κλικ του, δεν με ενδιαφέρει. Όχι της περιφρόνησης του κακού, ότι σε περιφρονώ, ότι για μένα είσαι ένας παλιάνθρωπος. Όχι, δεν ασχολούμαι. Φίλε μου, τι κάνεις; Έτσι, ξέρεις, αυτά κάνεις; Αν έχεις δει τον Θεό και έχεις νιώσει στην προσευχή σου τον Θεό, δεν μπορείς να κάνεις τέτοια πράγματα. Δεν μπορώ να διανοηθώ, δηλαδή, έναν άγιο άνθρωπο, πνευματικό άνθρωπο, που αισθάνεται την προσευχή του, τη θεία λειτουργία, τη θεία κοινωνία, την αγάπη, την προσφορά, την ελεημοσύνη, να αισθάνεται όλα αυτά τα δώρα του Θεού και μετά από μια τέτοια δυνατή εμπειρία...»

πάει ας πούμε να θέλει να κάνει κακίες. Δεν μπορώ να το δεχτώ, δεν μου αρέσει αυτό το πράγμα. Μα γίνεται, λένε, και όμως γίνεται, το έχει κάνει. Ε, ας το έχει κάνει, δεν θέλω εγώ να μπω στο παιχνίδι του. Αυτός ας το κάνει, εγώ δεν θα βρει δηλαδή συμμέτοχο στο παιχνίδι αυτό εμένα. Εγώ δεν θα πάρω, ευχαριστώ, δεν θα πάρω. Μα θα σε σχολιάζει κι άλλο. Δεν πειράζει, δεν θα πέσω στην παγίδα να αγχωθώ, ας λέει. Μεγάλη απελευθέρωση. Αλλά για να το κάνεις αυτό προϋποθέτει ότι πατάς στα πόδια σου, πατάς στη γη των ταπεινών, των πρααίων ανθρώπων, των πράων ανθρώπων, πατάς στην αγάπη του Χριστού και νιώθεις μέσα σου την αξία σου από το Χριστό και λες: «Εμένα με αγαπάει ο Θεός μου. Εγώ χτες αξιώθηκα, ας πούμε, με έκανε ο Θεός άξιο, αν και είμαι ανάξιος, να πάρω μέσα μου το σώμα και το αίμα Του».

Δεν είναι τεράστια τιμή; Τώρα το ότι κάποιος άνθρωπος, ομοιοπαθής είναι, άνθρωπός μου λέει κάτι για μένα, ας πει. Ας πει, δεν είναι αυτός ο κριτής μου, αλλιώς θα αρρωστήσεις αν συνέχεια ασχολείσαι τι λένε οι άλλοι για σένα. Όχι, αν πούνε κάτι καλό, ας είναι καλά οι άνθρωποι, και αυτό δεν είναι λόγος για αυτό να ξετρελαθείς από ευτυχία.

Μια χαρά, αλλά να ξέρεις ο ίδιος που θα πει κάτι καλό μπορεί να πει και κάτι κακό, άρα μη στηρίζεσαι τόσο πολύ και τα καλά που σου λένε μην τα παίρνεις και αυτά τόσο πολύ τοις μετρητοίς και υπερενθουσιάζεσαι. Εντάξει, να είναι καλά οι άνθρωποι, μου είπαν έναν καλό λόγο. Οι ίδιοι όμως μπορεί μετά από λίγο να πουν κάτι κακό, ας το πουν. Ψύχραιμος και να 'σαι και ψύχραιμος.

Τώρα αυτό που θα σου πω μην το πάρεις επάνω σου, είναι αλήθεια όμως, δεν ξέρω αν υπάρχει αντίλογος. Είσαι πολύ καλός στη μουσική σου, στη βοήθειά σου, στα CD σου, στις προσφορές σου, ό,τι έχεις κάνει και προσφέρει στη ζωή και της εκπομπής στη ζωή αλλά και στη ζωή της εκκλησίας και της τέχνης. Τη ζωή, στον κόσμο της τέχνης αυτά που έχεις προσφέρει είναι πολύ όμορφα. Δεν θέλω να τα πάρεις επάνω σου, γιατί ακριβώς εσύ ζεις αυτό που είπα πριν λίγο. Δεν σε ενδιαφέρει τι θα πούνε οι άλλοι, τραβάς ταπεινά αλλά και δυναμικά το δρόμο σου. Και ανήκεις σε αυτή την κατηγορία που έλεγα, ότι κι έτσι είναι καλό να είμαστε τελικά όλοι μας. Αυτό είναι που μου αρέσει. Να λες, εγώ θα κάνω το δικό μου, όχι εγωιστικά, αλλά δεν με πειράζει αν κάποιοι πουν ότι δεν τους αρέσει κάτι. Ευχαριστώ.

Θα πω αυτό που πιστεύω, θα κάνω τη μουσική που με αναπαύει και με εκφράζει, θα ακούσω τη γνώμη των άλλων αλλά δεν θα γκρεμιστεί η εμπιστοσύνη στον εαυτό μου και στον Θεό μου και δεν θα τσακιστεί η ψυχολογία μου επειδή κάποιος ή κάποιοι έχουν άλλη άποψη. Πειράζει να χωράμε όλοι μέσα στον κόσμο αυτό; Πειράζει μέσα σε έναν κήπο να υπάρχουν ποικιλίες λουλουδιών; Γιατί να αγχώνομαι που δεν είναι όλοι σαν εμένα ή σαν εσένα; Ο καθένας έχει τη μοναδικότητά του και την ομορφιά του. Αυτά είχα να πω σήμερα, αγαπητοί μου φίλοι. Τελείωσα το θέμα αυτό, νομίζω. Μην κάνεις και πάρα πολλές δουλειές, αγαπητοί μου, όταν αγχώνεσαι κι εσύ, γιατί η δουλειά στο σπίτι είναι πολύ μεγάλη πηγή άγχους, να προλάβεις τα πάντα. Μου είχε πει κάποιος μια φορά, λίγα και καλά. Κάνε σήμερα μόνο το σαλόνι. Μην το κάνεις όλο το σπίτι, γιατί είναι πολύ αγχωτική η κατάσταση. Αύριο κάνε το μπάνιο, μεθαύριο θα έρθει η σειρά της κουζίνας. Την άλλη εβδομάδα κάνε κάτι άλλο.

Δεν μπορείς όλα να τα κάνεις την ίδια μέρα, και μαγείρεμα, και σιδέρωμα, και σκούπισμα, και τίναμα, και σφουγγάρισμα, και όλα, όλα, όλα, όλα. Και να είσαι και καλή μάνα, και σύζυγος, και να ψωνίζεις, και να πληρώνεις λογαριασμούς. Ε, μόνο που τα λέω εγώ, αγχώθηκα. Γι' αυτό, ας κάνουμε λίγα και ήρεμα, όσο μπορούμε. Σαν τους αγιογράφους, τους καλούς, που δουλεύουν, αλλά όταν δουν ότι δεν μπορούν, γιατί άμα κουραστεί ο αγιογράφος είτε τα μάτια του, είτε τα χέρια του, είτε η όρεξή του, δεν θα γίνει καλά το έργο, σταματούν. Σταματούν όχι επειδή δεν αγαπούν αυτό που κάνουν, αλλά επειδή το αγαπούν πολύ και ξέρουν ότι για να γίνει κάτι καλά πρέπει να γίνει χωρίς άγχος, πίεση, αγωνία, νευρικότητα. Ήρεμα πραγματάκια. Κάνε δυο δουλίτσες και καλά.

Θα μου πεις, αν είσαι στην δουλειά που πρέπει να κάνεις πάρα πολλές δουλειές και δεν μπορείς να τους πεις: «Ξέρετε, σήμερα έκανα μόνο δύο δελτία αποστολής, τακτοποίησα δύο έγγραφα και μετά κουράστηκα και δεν μπορώ άλλο και αγχώθηκα». Εκεί όντως. Γι' αυτό έχω πει, η δουλειά που διαλέγεις καλό είναι να σου ταιριάζει, ώστε και 100 ώρες την ημέρα να την κάνεις να σου αρέσει. Γι' αυτό κάποιοι διαλέγουν να γίνουν κάτι, είναι πολυτέλεια να μπορείς να το κάνεις αυτό, είναι μεγάλη επιτυχία. Να έχεις μια δουλειά που να σου αρέσει, να την κάνεις χωρίς να σε πιάνει αυτή η κατάσταση της καταπίεσης μέσα στην ψυχή σου. Τι να πω εκεί; Κάνε ό,τι καλύτερο μπορείς, τουλάχιστον βάλε τον Θεό μέσα στην καρδιά σου να σου δίνει υπομονή. Να το κάνεις σαν μια διακονία, σαν μια θυσία και να βρεις μια ομορφιά μέσα σε αυτό που φαίνεται λίγο βαρετό και αγχωτικό στη ζωή σου. Αν σε κούρασα συγχώρεσέ με, κι εγώ αγχώθηκα τώρα, λέω μήπως δεν σου άρεσαν αυτά που είπα, αλλά λέω τώρα: «Θεέ μου, αυτά είπα, τι να πω;»

Καλά, κακά, πετυχημένα ή μη, αυτά βγήκαν από το στόμα μου, αυτά βγήκαν από την καρδιά μου. Να με συγχωρέσεις αν κάπου σε στεναχώρησα. Το email της εκπομπής είναι θεατα.περάσματα, παπακιγιαχου.gr. Σε λίγες μέρες θα υπάρχει στο διαδίκτυο η εκπομπή αυτή. Γίνεται να ακούς όποτε θέλεις εσύ, μέρα, νύχτα, όποια στιγμή θέλεις ή να την κατεβάζεις. Θα τα πούμε στην επόμενη εκπομπή. Ευχαριστώ πολύ για την αγάπη σου και εγώ σε αγαπώ και εύχομαι για σένα και για κάθε καλό που ζητάς, εύχομαι ο Χριστός να στο χαρίσει και πάνω απ' όλα να στο χαρίσει παίρνοντάς σου πρώτα απ' όλα το άγχος, γιατί μόνο έτσι θα μπορείς να το χαρείς κιόλας αυτό που ζητάς. Άμα στο δώσει και το κατακτήσεις με άγχος και το κρατήσεις με άγχος, θα το βασανίσεις και αυτό, θα βασανιστείς κι εσύ. Εύχομαι όλα να γίνουν χωρίς άγχος. Χαίρετε!