Οι δέκα παρθένες: έλεος και ετοιμότητα για τον Χριστό

Ίδια μέρα, Μεγάλη Τρίτη, γίνεται μνεία της από το Ιερό Ευαγγέλιο παραβολής των Δέκα Παρθένων.

Η λειτουργική ανάμνηση της παραβολής των Δέκα Παρθένων, την οποία, μαζί και με άλλες, ο Κύριος, ανεβαίνοντας στα Ιεροσόλυμα και πορευόμενος προς τα κοσμοσωτήρια πάθη, είπε προς τους μαθητές του. Είναι δε αυτές οι παραβολές τις οποίες είπε και προς τους Ιουδαίους.

Είπε την παραβολή αυτή ο Κύριος για να προτρέψει στην ελεημοσύνη αυτούς που τον πιστεύουν και για να διδάξει ότι πρέπει να είμαστε έτοιμοι πριν έλθει το τέλος. Επειδή πολλά για την παρθενία και για τους παρθένους είπε προς αυτούς, και επειδή η παρθενία έχει πολλή δόξα, διότι αληθινά είναι μεγάλο κατόρθωμα, γι' αυτό και για να μην εκείνος που κατορθώνει το έργο αυτό αμελεί την άσκηση των άλλων αρετών και μάλιστα της ελεημοσύνης, με την οποία στολίζεται η λαμπάδα της παρθενίας, προβάλλει σε μας με το Ιερό Ευαγγέλιο την παραβολή αυτή των δέκα Παρθένων. Και τις μεν πρώτες πέντε τις ονομάζει φρόνιμες, διότι μαζί με την παρθενία είχαν πολύ το έλεος της ελεημοσύνης. Τις δε άλλες πέντε τις ονομάζει μωρές, διότι αφού κατόρθωσαν το μεγαλύτερο, αμέλησαν το μικρότερο και δεν διέφεραν από τις πόρνες, διότι εκείνες μεν νικήθηκαν από τις σαρκικές επιθυμίες, αυτές δε από τα χρήματα. Ενώ λοιπόν η νύχτα της παρούσας ζωής προχωρούσε, νύσταξαν όλες οι παρθένες, δηλαδή πέθαναν, διότι ο θάνατος λέγεται ύπνος, ενώ δε κοιμόταν.

Ακούστηκε κατά το μεσονύκτιο φοβερή φωνή που έλεγε: «Ιδού ο νυμφίος έρχεται, εξέρχεσθε εις απάντησιν αυτού». Τότε οι μεν φρόνιμες, προβάλλοντας το έλαιον της ευσπλαχνίας, και καθώς άνοιξαν οι θύρες, εισήλθαν μαζί με τον νυμφίο στη χαρά την αιώνιο. Οι δε μωρές, μη έχοντας ετοιμασμένο το έλαιον της ευσπλαχνίας όταν ζούσαν, λοιπόν, ζητούσαν αυτό μετά το θάνατο. Αλλά οι φρόνιμες, ενώ ήθελαν να δώσουν, μην μπορώντας δε, αποκρίθηκαν σε αυτές πριν εισέλθουν στον νυμφώνα, λέγοντας: «Δεν μπορούμε να σας δώσουμε, διότι βλέπουμε ότι δεν είναι δυνατόν το δικό μας λάδι να φτάσει και για μας και για σας». Δηλαδή, δεν μπορεί κανείς να σωθεί με την ξένη ελεημοσύνη.

Πηγαίνετε στους πωλητές, δηλαδή στους πτωχούς, και αγοράσατε. Αυτό όμως δεν είναι εύκολο, διότι μετά το θάνατο δεν είναι δυνατόν ούτε να δώσει κανείς ούτε να λάβει ελεημοσύνη, όπως τούτο φαίνεται και από την παραβολή του Πλουσίου και του Λαζάρου. Αλλά οι μωρές, καθώς βρίσκονταν στο σκοτάδι, χτυπούσαν τις πόρτες και στην απελπισία τους φώναζαν λέγοντας: «Κύριε, Κύριε, άνοιξον ημίν». Τότε ο Κύριος απάντησε λέγοντας τη φρικτή εκείνη απόφαση: «Αμήν λέγω υμίν, ουκ οίδα υμάς. Φύγετε από μένα, δε σας γνωρίζω». Διότι πώς είναι δυνατόν να δείτε τον νυμφίο μη έχοντας προίκα την ελεημοσύνη; Γι' αυτό λοιπόν το λόγο

εδώ από τους Θεοφόρους Πατέρες η ανάμνηση της παραβολής των Δέκα Παρθένων, για να μας διδάξει ότι πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση και έτοιμοι να υποδεχτούμε τον αληθινό νυμφίο Χριστό με τις αγαθές πράξεις και την ελεημοσύνη, διότι μας είναι άγνωστη η μέρα και η ώρα του τέλους. Μας θυμίζει την παραβολή αυτή η Εκκλησία μας, όπως και τη σωφροσύνη του Ιωσήφ και την ακαρπία της συκής, για να μας παρακινήσει να αποκτήσουμε καρπούς πνευματικούς. Συμπληρώνει δε η σημερινή παραβολή εκείνες, διδάσκοντας ότι δεν αρκεί να εργάζεται κανείς μια αρετή, τις άλλες δε να καταφρονεί και να μην εξασκεί. Διότι αν και το μεγαλύτερο και δυσκολότερο κατορθώσει κάποιος, το οποίο είναι η παρθενία,

τα δε άλλα καταφρονήσει και μάλιστα την ελεημοσύνη, δεν θα εισέλθει με το Χριστό στην αιώνια ανάπαυση, αλλά θα επιστρέψει καταντροπιασμένος. Και τίποτε άλλο δεν είναι τόσο ντροπιασμένο όσο η παρθενία που νικάται από τα χρήματα.

Έρχεται εν τω μέσω της νυκτός και μακάριος ο δούλος, ον ευρήσει γρηγορούντα. Ανάξιος δε πάλιν, ον ευρήσει ραθυμούντα. Η νήψη, η πνευματική προσοχή, είναι σπουδαιότατο θετικό στοιχείο για την πνευματική ζωή και αρνητικότατο η αντίθετη κατάσταση της ραθυμίας και της αμέλειας. Αυτό ο Κύριος μας το τόνισε πολλές φορές. «Γρηγορείτε ουν, ότι ουκ οίδατε ποία ημέρα ο Κύριος υμών έρχεται. Υμείς γίνεσθε έτοιμοι, ότι η ου δοκείτε ώρα, ο Υιός του ανθρώπου έρχεται. Ο δε υμίν λέγω, πάσιν λέγω, γρηγορείτε».

Το ίδιο κάνει και με τη σήμερα μνημονευόμενη παραβολή των δέκα Παρθένων, των πέντε φρονίμων που πρόσεχαν και προνοούσαν και των πέντε μωρών που αμέλησαν και δεν φρόντισαν να έχουν εκείνο που ήταν απαραίτητο για την είσοδό τους στον νυμφώνα. Σχετικά ο Άγιος Εφραίμ ο Σύρος μας λέγει: «Η αμέλεια πολλών κακών αιτία γίνεται σε εκείνους που δεν νήφουν, δεν προσέχουν. Κατά μικρόν απομακρύνει από την πνευματική ζωή και ψυχραίνει την πίστη και ετοιμάζει το να υπηρετούμε τις ηδονές. Δεν επιτρέπει να σκεφτούμε τις αμοιβές της μετά το θάνατο. Αν ακούσει ο αμελής τις Άγιες Γραφές να μας ομιλούν για τις κολάσεις που θα ακολουθήσουν μετά το θάνατο, τα θεωρεί ότι είναι για κάποιον άλλον και ανεπαίσθητα τον

εαυτό του τον βγάζει απ' έξω. Όπως ακριβώς η αμέλεια είναι βλαβερή, έτσι και η νήψη επωφελής και γίνεται πρόξενος κάθε αγαθού. Διότι σε αυτόν που νήφει πάντοτε είναι παρούσα η μνήμη του Θεού και όπου έχει εγκατασταθεί η μνήμη του Θεού έχει παύσει κάθε ενέργεια του πονηρού. Ανανεώνοντας δε πάντοτε τον ακόρεστο πόθο των μελλόντων αγαθών, κάνει σύντομο το δρόμο. Και για μεν το σωματικό δρόμο χρειάζεται η σωματική ευρωστία. Για δε την πνευματική πορεία, αναγκαία είναι η καθαρισμένη ψυχή. Διότι και αν το σώμα καταπονηθεί από υπερβολική αρρώστια, δεν θα παραβλάψει την νήφουσα ψυχή, όπως τον γενναίο Ιώβ έβλαψαν οι πόνοι και το ότι κάθισε έξω στην κοπριά». Άρα ουν, επομένως, κατά τον Απόστολο Παύλο, «μη καθεύδωμεν ως οι λοιποί, αλλά γρηγορώμεν και νήφωμεν».

On that same day, Holy Tuesday, the Church commemorates the Parable of the Ten Virgins from the Holy Gospel.

The Church remembers the Parable of the Ten Virgins, one of the parables the Lord told His disciples as He went up to Jerusalem toward His saving Passion. He also told these parables to the Jews.

The Lord told this parable to encourage those who believe in Him to give alms, and to teach us to be ready before the end comes. He had spoken often about virginity and those who preserve it. Virginity is greatly honored, for it is truly a great achievement. But no one who attains it should neglect the other virtues, especially almsgiving, which adorns the lamp of virginity. That is why the Lord sets before us this parable of the Ten Virgins in the Holy Gospel. He calls the first five wise because, along with their virginity, they showed abundant mercy through almsgiving. He calls the other five foolish because, having achieved the greater thing, they neglected the lesser. They were no different from prostitutes: the latter were overcome by desires of the flesh, while these five were overcome by love of money. As the night of this present life went on, all the virgins grew drowsy—that is, they died, for death is called sleep. And while they slept,

at midnight a fearsome cry was heard: “Behold, the Bridegroom is coming! Go out to meet Him!” The wise virgins brought forward the oil of compassion. When the doors opened, they entered with the Bridegroom into eternal joy. But the foolish virgins had not prepared the oil of compassion while they were alive, and so they sought it after death. The wise virgins wanted to give them some, but could not. Before entering the wedding chamber, they answered: “We cannot give you any, because our oil will not be enough for both us and you.” In other words, no one can be saved by someone else’s almsgiving.

“Go to those who sell it”—that is, to the poor—“and buy some.” But this is no easy thing, because after death no one can give or receive alms, as we see in the parable of the rich man and Lazarus. The foolish virgins stood in the darkness, knocking on the doors and crying out in despair: “Lord, Lord, open to us!” Then the Lord gave that fearful reply: “Amen, I say to you, I do not know you. Go away from Me; I do not know you.” For how can you expect to see the Bridegroom when you have brought no almsgiving as your dowry? For this reason,

the God-bearing Fathers placed the remembrance of the Parable of the Ten Virgins here, to teach us to stay awake and be ready to welcome Christ, the true Bridegroom, with good deeds and almsgiving. We do not know the day or hour of the end. The Church reminds us of this parable, as well as Joseph’s chastity and the fruitlessness of the fig tree, to urge us to bear spiritual fruit. Today’s parable adds a further lesson: it is not enough to cultivate one virtue while despising and neglecting the others. Even if someone attains the greatest and most difficult virtue, virginity,

but despises the others, especially almsgiving, that person will not enter eternal rest with Christ, but will turn away in shame. And nothing is more shameful than virginity overcome by love of money.

“He comes in the middle of the night, and blessed is the servant whom He finds watching. But unworthy is the servant whom He finds growing careless.” Nepsis, or spiritual watchfulness, is vital to the spiritual life. Its opposite, carelessness and neglect, is deeply harmful. The Lord stressed this to us many times: “Watch, therefore, for you do not know on what day your Lord is coming. Be ready, for the Son of Man is coming at an hour you do not expect. And what I say to you, I say to all: Watch.”

He teaches the same thing in the Parable of the Ten Virgins, which we remember today: the five wise virgins were attentive and prepared ahead, while the five foolish ones neglected to provide what they needed to enter the wedding chamber. Saint Ephrem the Syrian tells us: “Neglect causes many evils for those who do not keep watch and pay attention. Little by little, it draws them away from the spiritual life, cools their faith, and prepares them to serve their pleasures. It keeps them from thinking about what awaits them after death. If a careless person hears the Holy Scriptures speak of Hell after death, he thinks they are speaking about someone else and, without noticing it,

excludes himself. Just as neglect is harmful, so nepsis, watchfulness, is beneficial and brings every good thing. The one who keeps watch always remembers God, and where the memory of God has taken root, every work of the evil one has ceased. By continually renewing an insatiable longing for the good things to come, watchfulness makes the journey seem short. Physical strength is needed for a journey on foot; for the spiritual journey, a purified soul is needed. Even if the body is worn down by severe illness, it cannot harm a watchful soul. Pain and sitting outside on a heap of dung did not harm the brave Job.” Therefore, as the Apostle Paul says, “Let us not sleep as others do, but let us stay awake and keep watch.”