Το Άγιο Πνεύμα στην Πεντηκοστή και η ζωή της χάρης

Ίδια μέρα, Δευτέρα της Πεντηκοστής, αυτό το πανάγιον και ζωοποιόν και παντοδύναμον Πνεύμα εορτάζομεν, το τρίτον πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, το ομότιμον και ομοούσιον και ομόδοξον με τον Πατέρα και τον Υιόν.

Τον οποίο εμείς οι ορθόδοξοι χριστιανοί πιστεύουμε και λατρεύουμε, έχει μία την ουσία, μία τη δύναμη και την ενέργεια, μία τη σύνταξη και μία την προσκύνηση, όμως είναι τρία κατά τα πρόσωπα, ομοούσιος και αδιαίρετος. Είναι δε τα πρόσωπα αυτά του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Ο Κύριος είχε υποσχεθεί πριν από το πάθος του στους μαθητές του την έλευση του Παρακλήτου λέγοντας: «Συμφέρει ίνα εγώ απέλθω, εάν γάρ εγώ μη απέλθω, ο παράκλητος ουκ ελεύσεται». Και πάλιν: «Όταν δε έλθει εκείνος, διδάξει μας και οδηγήσει μας εις πάσαν την αλήθεια». Και πάλιν: «Ερωτήσω τον Πατέρα

άλλον παράκλητον πέμψη ημίν, το Πνεύμα της Αληθείας, ο παρά του Πατρός εκπορεύεται». Και μετά το πάθος, όταν ανέβαινε προς τον ουρανό, είπε: «Υμείς δε περιμείνατε εν Ιερουσαλήμ, έως ου ενδύσησθε δύναμιν εξ ύψους». Κατά την ημέρα της Αγίας Πεντηκοστής, σύμφωνα με τους ανωτέρω λόγους του Σωτήρος Χριστού, κατά την τρίτη ώρα της ημέρας, δηλαδή τρεις ώρες πριν το μεσημέρι, στο Υπερώο, ξαφνικά έγινε ήχος, όπως όταν φυσά δυνατός άνεμος, και εν είδει πυρίνων γλωσσών, σαν πύρινες γλώσσες, κατήλθε το Πνεύμα το Άγιο στους μαθητές, όχι μόνο τους δώδεκα, αλλά και τους εβδομήκοντα, και κάθισε πάνω στις κεφαλές τους.

Γέμισαν από την ακένωτη χάρη και σοφία του Θεού και έλεγαν παράδοξα και εξαίσια και προφήτευσαν. Επειδή λοιπόν με όλα αυτά έγινε γνωστό ότι είναι και ένα άλλο πρόσωπο και μια άλλη υπόσταση εκτός από τον Πατέρα και τον Υιό, γι' αυτό οι θείοι πατέρες θέσπισαν, εκτός από τη χθεσινή εορτή της Αγίας Πεντηκοστής, να επιτελούμε σήμερα, ημέρα Δευτέρα, άλλη ξεχωριστή εορτή προς τιμή του ιδιαίτερα σήμερα φανερωθέντος Παναγίου και Ζωοποιού Πνεύματος ως οδηγού και συνεργού και συναιτίου της σωτηρίας μας. Κατά την ίδια μέρα παραλάβαμε να απονέμουμε και τη λατρευτική τιμή και προσκύνηση όλων των τριών προσώπων, του Πατρός και του Υιού και

του Πνεύματος του Αγίου, γι' αυτό και οι σε όλη τη γη ιεροί ναοί, οι επωνόματοι της Αγίας Τριάδος τιμώμενοι, πανηγυρίζουν σήμερα. Η επιδημία αυτή του Αγίου Πνεύματος δεν έγινε αμέσως μετά την ανάληψη του Σωτήρος, αλλά δέκα μέρες μετά από αυτή, για να γίνουν θερμότεροι οι μαθητές, καθώς με πόθο θα το περίμεναν. Μερικοί λέγουν ότι ένα αγγελικό τάγμα κάθε μία μέρα μετά την Αγία Ανάληψη πήγαινε και προσκυνούσε τη θεωμένη εκείνη σάρκα. Μετά τη συμπλήρωση των εννέα ημερών, τη δεκάτη έγινε η κάθοδος του Αγίου Πνεύματος, αφού έγινε η καταλλαγή, η συμφιλίωση δια του Υιού. Έγινε δε πενήντα μέρες μετά το Πάσχα

εις υπόμνηση του παλαιού νόμου, διότι ο Ισραηλιτικός λαός πήρε τον Δεκάλογο πενήντα μέρες αφού πέρασε την Ερυθρά Θάλασσα. Και εκεί μεν υπήρχε το όρος, εδώ δε το υπερώο, εκεί πυρ, εδώ γλώσσες ως πυρός, αντί δε βροντών, εδώ ήχος ώσπερ φερομένης πνοής βιαίας. Λέγει λοιπόν ο Θείος Λουκάς ότι καθώς οι Άγιοι Απόστολοι δέχτηκαν τη χάρη του Παναγίου Πνεύματος, ομιλούσαν και άλλες ξένες γλώσσες, καθώς το Πνεύμα εδίδου αυτοίς αποφθέγγεσθαι, και καθένας από το πλήθος που ήταν παρόν άκουγε τη δική του διάλεκτο. Το θαύμα αυτό μερικοί το εξήγησαν λέγοντας ότι οι Απόστολοι μιλούσαν στη δική τους γλώσσα, δηλαδή στην τότε Εβραϊκή, οι άνθρωποι όμως που ήταν εκεί μαζεμένοι από τα διάφορα μέρη του κόσμου, Πάρθοι και Μήδοι και Μεσοποταμίτες, καθένας άκουγε τους Αποστόλους και τους καταλάβαινε στη δική του γλώσσα και όχι στην Εβραϊκή. Αλλά ο Θεολόγος Γρηγόριος και πολλοί άλλοι λέγουν ότι η εξήγηση αυτή αποδίδει το θαύμα σε εκείνους που άκουγαν και όχι στους Αποστόλους, όπως ήταν η αλήθεια. Διότι οι Απόστολοι έλαβαν εκτός από τα άλλα χαρίσματα και το χάρισμα να ομιλούν όλες τις γλώσσες. Ήταν μεγάλο το θαύμα αυτό του Αγίου Πνεύματος, διότι εκείνοι οι οποίοι δεν γνώριζαν άλλη γλώσσα παρά μόνο την Εβραϊκή, εκείνη τη μέρα ξαφνικά

ομιλούσαν τις διάφορες γλώσσες και άκουγαν και καταλάβαιναν όλοι όσοι είχαν μαζευτεί από τα πέρατα του κόσμου για το Πάσχα στην Ιερουσαλήμ. Μαζεύονταν δε όλοι τότε εκεί, διότι δεν επιτρεπόταν σε αυτούς να εορτάζουν το Πάσχα σε άλλο τόπο εκτός από την Ιερουσαλήμ. Μιλούσε λοιπόν καθένας από τους Αποστόλους τις ξένες γλώσσες. Και τούτο, πρεπόντως, η χάρη του Αγίου Πνεύματος ενήργησε, διότι επρόκειτο να πάνε να κηρύξουν την πίστη στα αλλόγλωσσα έθνη και έπρεπε να κηρύττουν σε αυτά όχι με την Εβραϊκή, την οποία δεν γνώριζαν εκείνοι, αλλά με τη γλώσσα των ακροατών. Λοιπόν, εν είδει δε γλωσσών κατήλθε το Πνεύμα το Άγιο για να φανερωθεί η στενή του σχέση με τον ζώντα λόγο, ή ότι

οι Απόστολοι με γλώσσα θα δίδασκαν και θα έλκυαν τον κόσμο σε επίγνωση και ενότητα, αντίθετη με το διαμερισμό των γλωσσών κατά το χτίσιμο του πύργου της Βαβέλ. Έμοιαζαν δε οι γλώσσες εκείνες με φωτιά για να γίνει φανερό ότι ο Θεός είναι πύρ καταναλίσκον. Συγχρόνως δε δήλωνε και την κάθαρση, διότι η φωτιά είναι καθαρτική. Έγινε δε η επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος σε εορτή και μάλιστα μεγάλη και επίσημη, για να γίνει παντού το γεγονός ακουστό, διότι ήταν πολύ μεγάλο το πλήθος των ανθρώπων που από παντού μαζεύτηκαν, για να θαύμαζαν αυτοί βλέποντας και ακούοντας τα παράδοξα και μετά οι ίδιοι αντί των Αποστόλων επιστρέφοντας στις πατρίδες τους να γίνονταν κήρυκες της αληθείας.

Παρατηρούν δε οι πατέρες ότι ο Ιερός Λουκάς είπε «ως πυρός», δηλαδή σαν πυρ και όχι πυρ, για να μην νομίσει κανείς ότι το Άγιο Πνεύμα έχει τη φύση της φωτιάς. Άπαγε, ας μη σκεφτεί κανείς για το Θεό κάτι υλικό ή σωματικό. Στις κεφαλές δε των Αποστόλων κάθισε, διότι και η χειροθεσία στην κεφαλή γίνεται και η χάρη του Παναγίου Πνεύματος διδασκάλους και ποιμένες του κόσμου όλου τους Αποστόλους χειροτόνησε. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι τη χάρη, την ενέργεια του Παναγίου Πνεύματος έλαβαν οι Απόστολοι και όχι την υπόσταση, υπόσταση, διότι η υπόσταση δεν πέμπεται, λέγει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος.

Ο δε Χριστός υποσχέθηκε να στείλει στους μαθητές του το Πνεύμα το Άγιο και το έστειλε, δηλαδή τη χάρη, αλλά πολύ πιο διαφορετικό από εκείνο που δινόταν στους προφήτες. Διότι οι Άγιοι Απόστολοι δέχτηκαν όλα τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, από τα οποία μόνο ένα ή δύο δινόταν στους παλαιούς προφήτες. Ακόμη το Άγιο Πνεύμα ονομάζεται άλλος παράκλητος, διότι και ο Χριστός παράκλητος λέγεται και είναι, καθώς τον ονομάζει και ο Απόστολος. Παράκλητος δε λέγεται αφενός μεν διότι μας παρηγορεί και μας αναπαύει, αφετέρου δε διότι παρακαλεί για μας στο Θεό. Το Άγιο Πνεύμα υπάρχει μέσα στον Πατέρα και στον Υιό, γι' αυτό και συνδημιουργεί με αυτούς το παν και πάντα

Αγιάζει, Αφορίζει, Νεοποιεί, Αποστέλει, Σοφίζει, Χρύει Προφήτης. Είναι Αυτεξούσιο, Παντοδύναμο, Ευθές, Υγεμονικό. Δι' αυτού κάθε σοφία, ζωή, κίνησης, αγιοσύνη και γενικώς έχει όσα έχει ο Πατήρ και ο Υιός, εκτός από την αγεννησία και τη γέννηση εκπορευόμενο από τον Πατέρα. Όταν λοιπόν εκχύθηκε το Πνεύμα το Άγιο, ο κόσμος γέμισε από όλα τα χαρίσματα και δι' αυτού όλα τα έθνη χειραγωγήθηκαν στη Θεογνωσία. Τρεις φορές δεν δόθηκε στους μαθητές από το Χριστό το Πνεύμα το Άγιο. Πριν από το πάθος πολύ αμυδρά, μετά την Ανάσταση εμφανέστερα με φύσιμα και τώρα κατήλθε τελειότερα.

Φωτίζοντας και αγιάζοντάς τους και δι' αυτόν πάλιν οικειοποιήθηκε τα πέρατα της Οικουμένης.

Θησαυρός των Αγαθών και Ζωής Χορηγός, ελθέ και σκήνωσον εν ημίν και καθάρισον ημάς από πάσης κηλίδος και σώσον, Αγαθέ, τας ψυχάς ημών. Ο Θησαυρός των Αγαθών και Ζωής Χορηγός, εκείνο που δίνει την πνευματική, τη θεϊκή, την αληθινή, την ποθητή από τον άνθρωπο ζωή, είναι το Πνεύμα το Άγιο.

Από τον κόσμο λεγόμενοι πνευματικοί άνθρωποι εργάζονται και παράγουν με το ανθρώπινο πνεύμα και αν δεν έχουν το Πνεύμα του Θεού μένουν σκέτοι και γι' αυτό πολύ φτωχοί άνθρωποι. Στερούνται τον άπειρο πλούτο της ζωής που πηγάζει από το Θεό και ως εκ τούτου βρίσκονται στο βασίλειο του θανάτου. Κατά τον Απόστολο Παύλο, άνθρωπος, όσο έξυπνος κι αν είναι, είτε λογοτέχνης είναι, είτε ασχολείται με τις εικαστικές τέχνες, είτε επιστήμονας, είτε ακόμη καθηγητής πανεπιστημίου, χωρίς τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, είναι σαρκικός ή ψυχικός. Πνευματικός είναι μόνο αυτός που ζει εν Χριστώ και έχει το Πνεύμα το Άγιο. Το Πνεύμα το Άγιο καθαρίζει από πάσης κηλίδος, από τις κηλίδες της αμαρτίας, του πνευματικού θανάτου και σώζει τις ψυχές, ζωοποιεί τις ψυχές δίδοντάς τους τη δική τους ζωή. Όμως η ζωοποιός ενέργεια του Πνεύματος δεν δίδεται στον άνθρωπο κατά αυτόματο και μαγικό τρόπο. Απαιτείται η συνεργασία του ανθρώπου να ζήσει με την πίστη και την αγάπη

με τον τελικό του προορισμό. Τότε ο άνθρωπος άγεται Πνεύματι Θεού. Όταν όμως δεν ακολουθεί το Πνεύμα στερείται της ζωοποιού ενεργείας του Θεού και γίνεται ψυχικός. Γι' αυτό ο Απόστολος Παύλος παραγγέλλει: «Το Πνεύμα μη σβέννυτε». Και ο Άγιος Ειρηναίος μας εξηγεί: «Επειδή χωρίς Πνεύμα Θεού δεν μπορούμε να σωθούμε, ο Απόστολος μας προτρέπει με την πίστη και την αγνή αναστροφή να συντηρούμε το Πνεύμα του Θεού για να μην το χάσουμε και έτσι αποτύχουμε της Βασιλείας του Θεού». Ας φροντίσουμε λοιπόν πάντα να ζούμε κατά τις υπαγορεύσεις του Πνεύματος και να μην το λυπούμε, για να το έχουμε και να είναι και για μας φως και ζωή.

Ζώσα πηγή νοερά, πνεύμα σοφίας, πνεύμα συνέσεως, αγαθόν, ευθές, ηγεμονεύον, καθαίρον τα πταίσματα, Θεός και θεοποιούν.

On this very day, the Monday after Pentecost, we celebrate the all-holy, life-giving, almighty Spirit, the third Person of the Holy Trinity, equal in honor, of one essence, and equal in glory with the Father and the Son.

We Orthodox Christians believe in and worship Him. The Holy Trinity has one essence, one power and one divine uncreated energy, one order and one worship. Yet the three Persons are distinct, while remaining of one essence and undivided: the Father, the Son, and the Holy Spirit. Before His Passion, the Lord promised His disciples the coming of the Paraclete, saying, “It is to your advantage that I go away, for if I do not go away, the Paraclete will not come.” And again: “When He comes, He will teach us and guide us into all truth.” And again: “I will ask the Father

to send us another Paraclete, the Spirit of Truth, who proceeds from the Father.” After His Passion, as He was ascending into heaven, He said, “Wait in Jerusalem until you are clothed with power from on high.” On the day of Holy Pentecost, in fulfillment of these words of Christ our Savior, at the third hour of the day—nine in the morning—the disciples were in the Upper Room. Suddenly there came a sound like a strong wind, and the Holy Spirit descended upon them in the form of tongues like fire, resting on their heads. He came upon the seventy disciples as well as the twelve.

They were filled with the inexhaustible grace and wisdom of God. They spoke wondrous things and prophesied. All this made known that, besides the Father and the Son, there is another distinct Person, another hypostasis. So the holy Fathers established a separate feast for today, Monday, in addition to yesterday’s feast of Holy Pentecost. Today we especially honor the all-holy, life-giving Spirit, who was revealed as our guide and helper in the work of our salvation. On this day we have also received the tradition of offering worship and reverence to all three Persons: the Father, the Son, and

the Holy Spirit. That is why churches throughout the world dedicated to the Holy Trinity celebrate today. This coming of the Holy Spirit did not take place immediately after the Ascension of the Savior, but ten days later, so that the disciples, waiting with longing, would grow more fervent. Some say that on each day after the holy Ascension, one rank of angels came to venerate Christ’s flesh, which had been made divine. When the nine days were complete, the Holy Spirit descended on the tenth, after reconciliation had been accomplished through the Son. This happened fifty days after Pascha,

in remembrance of the giving of the ancient Law, for the people of Israel received the Ten Commandments fifty days after crossing the Red Sea. There it was a mountain; here, the Upper Room. There, fire; here, tongues like fire. Instead of thunder, there was a sound like a mighty rushing wind. Saint Luke tells us that when the holy Apostles received the grace of the all-holy Spirit, they spoke in other languages as the Spirit gave them utterance, and each person in the crowd heard his own dialect. Some have explained this miracle by saying that the Apostles spoke their own language, Hebrew, while those gathered from different parts of the world—Parthians, Medes, and Mesopotamians—each heard and understood them in their own language. But Gregory the Theologian and many others say that this explanation places the miracle in the hearers rather than in the Apostles, where it truly took place. For among their other gifts, the Apostles received the gift of speaking every language. This was a great miracle of the Holy Spirit: men who had known no language but Hebrew suddenly, on that day,

spoke many languages, and everyone who had gathered in Jerusalem from the ends of the earth for Pascha could hear and understand them. They all gathered there because they were not permitted to celebrate Pascha anywhere except Jerusalem. Each Apostle, then, spoke foreign languages. The grace of the Holy Spirit fittingly brought this about, for they were going to preach the faith to nations speaking other languages. They needed to preach in the languages of their listeners, who did not know Hebrew. The Holy Spirit descended in the form of tongues to show His close relation to the living Word (Logos), or to show that

the Apostles would teach with their tongues and draw the world to knowledge and unity, reversing the division of languages at the building of the Tower of Babel. Those tongues looked like fire to show that God is a consuming fire. They also signified purification, for fire cleanses. The Holy Spirit descended on a great and solemn feast so that the event would become known everywhere. A vast crowd had gathered from many lands. They would marvel at what they saw and heard, and then return home and become heralds of the truth themselves.

The Fathers observe that Saint Luke said “like fire,” rather than “fire,” so that no one would think the Holy Spirit has the nature of fire. Far be it from us to imagine anything material or bodily about God. The Spirit rested on the Apostles’ heads because hands are laid upon the head, and the grace of the all-holy Spirit ordained them as teachers and shepherds of the whole world. We should understand that the Apostles received the grace, the divine uncreated energy, of the all-holy Spirit, and not His hypostasis, His Person. For, as John Chrysostom says, a hypostasis is not sent.

Christ promised to send the Holy Spirit to His disciples, and He did send Him: they received His grace in a far fuller way than the prophets of old. The holy Apostles received all the gifts of the Holy Spirit, while the ancient prophets were given only one or two. The Holy Spirit is also called another Paraclete, because Christ too is called the Paraclete, as the Apostle names Him. He is called Paraclete both because He comforts us and gives us rest, and because He intercedes for us before God. The Holy Spirit dwells in the Father and the Son. With them He creates all things and

sanctifies all. He sets apart, renews, sends forth, grants wisdom, and anoints prophets. He acts freely; He is almighty, upright, and sovereign. Through Him come all wisdom, life, movement, and holiness. In general, He has all that the Father and the Son have, except that He is neither unbegotten, as the Father is, nor begotten, as the Son is: He proceeds from the Father. When the Holy Spirit was poured out, the world was filled with His gifts, and through Him all nations were led to the knowledge of God. The Holy Spirit was given to the disciples by Christ on three occasions: faintly before His Passion, more openly after the Resurrection when He breathed on them, and now in a fuller way as He descended upon them,

enlightening and sanctifying them. Through them, He brought the ends of the inhabited world to Himself.

“Treasury of good things and Giver of Life, come and dwell in us, cleanse us from every stain, and save our souls, O Good One.” The Holy Spirit is that Treasury of good things and Giver of Life. He gives the spiritual, divine, true life that every human being longs for.

People whom the world calls spiritual may work and create with the human spirit. But if they do not have the Spirit of God, they are left with only their human gifts, and so they are deeply poor. They lack the infinite riches of the life that flows from God and remain in the realm of death. According to the Apostle Paul, however intelligent a person may be—whether a writer, an artist, a scientist, or even a university professor—without the grace of the Holy Spirit, that person remains fleshly or merely natural. A spiritual person is one who lives in Christ and has the Holy Spirit. The Holy Spirit cleanses us from every stain, from the stains of sin and spiritual death. He saves our souls and gives them life from His own life. But the Spirit’s life-giving divine uncreated energy is not given to a person automatically or by magic. We must cooperate with Him, living in faith and love

in keeping with our final calling. Then a person is led by the Spirit of God. But when someone does not follow the Spirit, that person loses the life-giving divine uncreated energy of God and becomes merely natural. That is why the Apostle Paul commands, “Do not quench the Spirit.” And Saint Irenaeus explains: “Because we cannot be saved without the Spirit of God, the Apostle urges us to preserve the Spirit of God through faith and a pure way of life, lest we lose Him and so fail to enter the Kingdom of God.” Let us always strive to live as the Spirit directs and not grieve Him, so that He may remain with us and be our light and life.

Living, spiritual fountain, Spirit of wisdom, Spirit of understanding, good, upright, sovereign, cleansing our faults, God who makes us divine.