Η εικόνα Γοργοεπηκόου και η πρόσκληση σε πνευματική νηφαλιότητα

Πρώτη του μηνός Οκτωβρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Αποστόλου Ανανίου, του Οσίου Ρωμανού του Ποιητού των Κοντακίων, των Αγίων Οσιομαρτύρων Μιχαήλ και των 36 μοναχών της συνοδείας του, του Αγίου Μάρτυρος Δομνίνου, του Οσίου Ιωάννου του Ψάλτου του Καλουμένου Κουκουζέλη, του Οσίου Γρηγορίου του Δομέστικου και επιτελείται η σύναξη της Υπεραγίας Δεσποίνης ημών Θεοτόκου της επωνομαζομένης Γοργοεπηκόου.

Ονομάζεται η εικόνα της Θεοτόκου, η οποία βρίσκεται στην Ιερά Μονή Δοχειαρίου του Αγίου Όρους, όπου ιδιαίτερα τιμάται ως προστάτιδα της Μονής αυτής για τη χάρη την οποία συνεχώς αναδίδει και για τα πολλά θαύματα τα οποία γοργά και πρόθυμα επιτελεί παντού και πάντοτε σε όλους εκείνους που με πόθο και πίστη την επικαλούνται. Ονομάστηκε δε Γοργοεπήκοος από αυτή την ίδια την Υπεραγία Θεοτόκο και ας δούμε από την αρχή τα σχετικά με την Αγία αυτή εικόνα. Έξω και στην μπροστινή πλευρά της κοινής τράπεζας της Ιεράς Μονής Δοχειαρίου του Αγίου Όρους, ήταν από πολύ παλιά ζωγραφισμένη στον τοίχο εικόνα της Υπεραγίας Θεοτόκου, η οποία κατά τους παλαιότερους πατέρες

αγιογραφήθηκε επί των ημερών του Αγίου Νεοφύτου, του κτίτορος της Ιεράς αυτής Μονής, δηλαδή κατά τον ενδέκατο αιώνα. Όμως παρά την πάροδο τόσου χρόνου και τη μεσολάβηση της καταστροφής και της ανακαίνισης της Μονής, η μορφή και το εκτύπωμα της ιερής αυτής εικόνας δεν φθάρθηκε ούτε διαλύθηκε ανάλογα με την πολυκαιρία της. Από αυτό λοιπόν γίνεται φανερό ότι από τη Θεία Πρόνοια ήταν προορισμένο να διαφυλαχθεί για να αναδειχθεί τελευταία δοξασμένη, θαυματουργός και μετά Θεόν θερμή προστάτης και υπέρμαχος κυβερνήτης της Ιεράς αυτής Μονής, καθώς αυτή μόνη της το δήλωσε στον τραπεζάρι όταν κατ' οικονομία θαυματούργησε σ' αυτόν.

Λοιπόν, από αυτή τη θαυματουργή εικόνα υπήρχε πέρασμα από το οποίο οι πατέρες πήγαιναν στην τράπεζα. Ο τραπεζάρης όμως περνούσε από εκεί συχνότερα, νύχτα και μέρα, για να εκτελέσει τις υπηρεσίες τις οποίες απαιτούσε το διακόνημά του. Τη νύχτα δε άναβε δαδιά για να βλέπει. Κατά το έτος 1664, καθώς ο τότε τραπεζάρης, που ονομαζόταν Νίλος, περνούσε κατά τη συνήθειά του μπροστά από την Αγία Εικόνα με αναμμένα δαδιά, άκουσε φωνή να του λέγει: «Άλλη φορά να μην περάσεις από εδώ με δαδιά καπνίζοντας την εικόνα μου». Αυτός, χωρίς να αντιληφθεί ότι η φωνή βγήκε από την Αγία Εικόνα, αλλά νομίζοντας ότι ήταν από κάποιον άνθρωπο,

δηλαδή κάποιος από τους πατέρες τον πείραζε, δεν έδωσε σημασία, αλλά εξακολουθούσε να περνά κατά τη συνήθειά του. Δεν πέρασαν όμως πολλές μέρες από τότε που ακούστηκε η πρώτη φωνή και άκουσε για δεύτερη φορά φωνή να του λέγει: «Ω μοναχέ, αμόναχε, έως πότε θα καπνίζεις ανευλαβώς τη μορφή μου;» Και μαζί με τη φωνή έχασε το φως του. Όταν δε ο δυστυχής τυφλώθηκε, τότε θυμήθηκε την προηγούμενη φωνή και κατάλαβε ότι δίκαια έπαθε, επειδή δεν πρόσεξε την εντολή της Κυρίας Θεοτόκου, αλλά την παρέβλεψε. Όταν έγινε πρωί, τον βρήκαν οι πατέρες μπρούμυτα πεσμένο στο έδαφος του περάσματος, μπροστά από την Αγία Εικόνα, να μην μπορεί να τους δει. Όταν δε πληροφορήθηκαν από αυτόν τα

καθέκαστα, όλους τους κατέλαβε φόβος και τρόμος. Γι' αυτό, με ευλάβεια πλέον περνώντας από εκεί και αφού κρέμασαν ακοίμητη κανδήλα μπρος στην Αγία Εικόνα, πρόσταξαν το νέο τραπεζάρι κάθε εσπέρα να προσφέρει θυμίαμα. Ο τραπεζάρης δε που τυφλώθηκε, δεν θέλησε ούτε να πάει στο κελί του ούτε να δώσει την παραμικρή ανάπαυση στον εαυτό του, αλλά παρέμεινε σε ένα στασίδι μπροστά από την Αγία Εικόνα, νύχτα και μέρα παρακαλώντας με δάκρυα την Υπεραγία Θεοτόκο να συγχωρέσει ως συμπαθέστατη Μητέρα του Θεού και μεσίτρια του ανθρώπινου γένους την απροσεξία, αμαρτία του, και σαν σημάδι της αφέσεως να του χαρίσει το φως των ματιών του και θεωρώντας την Αγία της Εικόνα να

την δοξάζει και με ευχαριστίες να την υμνεί. Πραγματικά, οι καλές του ελπίδες δεν διαψεύστηκαν, ούτε έμεινε ντροπιασμένος ύστερα από τόσες προσευχές και χειμάρρους δακρύων, τους οποίους έχυσε επί αρκετό καιρό μπρος στην Αγία Εικόνα. Η πηγή της ευσπλαχνίας και του ελέους, η τάχιστη αντίληψη και παρηγοριά όλων των θλιβομένων, η Κυρία Θεοτόκος επάκουσε με ευμένεια τις με συντετριμμένη καρδία θερμές δεήσεις του δούλου της και μια μέρα του αποκάλυψε, μιλώντας για τρίτη φορά από την Αγία Εικόνα, τα εξής: «Ω μοναχέ, εισακούστηκε η προς εμέ δέησή σου και ας είσαι συγχωρημένος, βλέποντας όπως και πριν. Ανάγγειλε δε και στους λοιπούς πατέρες ότι εγώ είμαι η Μητέρα του Θεού και

μετά Θεόν σκέπη και βοήθεια και κραταιά προστασία της Ιεράς αυτής Μονής των Αρχαγγέλων, που προνοώ για αυτή ως υπέρμαχος κυβερνήτης. Και στο εξής οι μοναχοί ας καταφεύγουν σε μένα για κάθε ανάγκη τους και γοργά θα τους εισακούω, καθώς και όλους τους Ορθοδόξους Χριστιανούς που με ευλάβεια θα καταφεύγουν σε μένα, διότι ονομάζομαι Γοργοεπήκοος». Αμέσως λοιπόν με τη χαριτωμένη θεία φωνή ανοίχτηκαν τα μάτια του μοναχού τραπεζάρη και όλοι θαύμασαν. Δονήθηκε όλο το Άγιον Όρος και πολλοί μοναχοί, για να γίνουν αυτόπτες τέτοιου μεγάλου θαύματος που έγινε στις μέρες τους, πήγαιναν στην Ιερά Μονή του Δοχειαρίου από όλες τις άλλες μονές και προσκυνώντας την Υπεραγία Θεοτόκο

θαυματουργό Γοργοεπήκοο, έβλεπαν και τον τυφλωμένο μοναχό που πάλι ανάβλεψε και θαύμαζαν. Όταν δε αυτός φανέρωσε στους πατέρες της Μονής όσα η Γοργοεπήκοος τον πρόσταξε να τους πει, όλοι μαζί ήρθαν μπρος στην εικόνα της και αφού ευχαρίστησαν και πρόσφεραν παρακλήσεις, κεριά και θυμιάματα, απαγόρευσαν πλέον τη διάβαση από εκεί προς την τράπεζα και περίφραξαν με πολύ σεβασμό το μέρος εκείνο της Αγίας Εικόνας. Ακόμη ανήγειραν και περικαλλή ναό επ' ονόματι της Υπεραγίας Θεοτόκου της Γοργοεπηκόου, όχι όμως μπροστά στην εικόνα, επειδή βλέπει αυτή προς δυσμάς και δεν υπήρχε εκεί ευρύχωρος τόπος, αλλά παραδίπλα στα δεξιά μέρη της θαυματουργού εικόνας,

στον οποίο ναό βρίσκεται πάντοτε ένας ιερομόναχος, ο οποίος ονομάζεται προσμονάριος, για να βρίσκεται τον περισσότερο καιρό στο προσκυνητάρι αυτό και να ψάλλει κάθε πρωί και κάθε εσπέρα παράκληση μπρος στην Αγία Εικόνα. Κάθε δε Τρίτη και Πέμπτη, μετά την απόλυση του Εσπερινού, μέσα στο μεγάλο ναό της Μονής, που ονομάζεται Καθολικό, ο εφημέριος βάζει ευλογητός και όλοι οι πατέρες εν πομπή μεταβαίνουν στη θαυματουργή εικόνα της Γοργοεπηκόου, όπου ψάλλεται κοινή παράκληση και ο εφημέριος μνημονεύει και δέεται υπέρ όλων των Ορθοδόξων Χριστιανών και υπέρ της ειρήνης του σύμπαντος κόσμου. Ο δε προσμονάριος περιποιείται και ευτρεπίζει το Ιερό Παρεκκλήσιο,

στο οποίο γίνεται δύο φορές την εβδομάδα Θεία Λειτουργία. Ο ίδιος προσμονάριος του Ιερού Ναού περιποιείται και το προσκυνητάρι της Αγίας Εικόνας της Γοργοεπηκόου και φροντίζει κάθε μέρα να ανάβει τις πολυάριθμες κανδήλες οι οποίες κρέμονται μπροστά σε αυτή και οι οποίες είναι αφιερωμένες από τους χριστιανούς για τις θαυματουργίες που κατά καιρούς αξιώθηκαν, από τις οποίες έξι είναι ακοίμητες. Το λάδι δε γι' αυτές στελλόταν από έξι ευλαβείς χριστιανούς, οι οποίοι γλίτωσαν από θανάσιμους κινδύνους καθώς επικαλέστηκαν τη βοήθεια της Γοργοεπηκόου. Οι πάμπολλες δε θεραπείες και τα εξαίσια θαύματα που έκανε και κάνει κάθε μέρα είναι αδύνατο όλα να περιγραφούν.

Αναδείχθηκε άλλη κολυμβήθρα του Σιλωάμ. Σε τυφλούς χάρισε το φως, χωλούς τους ανόρθωσε, παραλύτους συνέσφιξε, στείρες έκανε μητέρες, από ναυάγια πολλούς γλίτωσε, αιχμαλώτους ελευθέρωσε, ακρίδες έδιωξε και εξαφάνισε, και άλλες άπειρες θαυματουργίες επιτελεί σε όλους τους Ορθοδόξους Χριστιανούς, που με ευλάβεια καταφεύγουν σε αυτή και οι οποίοι με χαρά και αγαλλίαση κηρύττουν παντού τα μεγάλα και εξαίσια θαύματα με τα οποία γοργώς καθημερινά ελεούνται από τη θαυματουργό Θεοτόκο, τη θαυματουργό Γοργοεπήκοο.

Προσοχή είναι κάτι το σημαντικό στη ζωή μας. Πόσα δυσάρεστα δεν αποφύγαμε γιατί προσέξαμε, αλλά και από πόσα ακόμη περισσότερα δεν θα γλιτώναμε εάν ήμασταν ακόμη πιο προσεκτικοί. Εάν όμως η προσοχή είναι τόσο σημαντική για τα καθημερινά βιωτικά, θα λέγαμε ότι για τα πνευματικά είναι απαραίτητη. Και αυτό διότι έχουμε να κάνουμε με τον πονηρό διάβολο, ο οποίος έχει πείρα πονηρίας χιλιάδων ετών, αλλά και τον αμαρτωλό εαυτό μας, του οποίου η διάνοια εκ νεότητος έγκειται επιμελώς επί τα πονηρά. Χρειάζεται να προσέχουμε τις αισθήσεις μας, τη φαντασία μας, τις σκέψεις, τους λογισμούς μας για να μην πέφτουμε θύματα των επιθέσεων του πονηρού διαβόλου, αλλά και για να πιάνουμε αυτό που θέλει να μας πει ο Θεός. Αυτή η πνευματική προσοχή, η οποία ονομάζεται από τους πατέρες νήψη, συνδέεται ιδιαίτερα με την ευλάβεια. Ο προσεκτικός στα πνευματικά είναι ευλαβής και ο ευλαβής είναι προσεκτικός. Προσέχει να πιάνει τα μηνύματα του Θεού και με προθυμία να ανταποκρίνεται σε αυτά. Αυτή την προσοχή τη θέλει από μας ο Θεός και η Παναγία, όχι για τον εαυτό Του, διότι ο Θεός δεν έχει από τίποτε ανάγκη και πολύ περισσότερο από τα δικά μας, αλλά για μας τους ίδιους, για τη δική μας πνευματική προκοπή και σωτηρία, για να γίνουμε μέτοχοι ζωής αιωνίου.

Η απροσεξία και η επιπολαιότητα στα βιωτικά πολλές φορές αποδεικνύονται ιδιαίτερα ζημιογόνες και καταστροφικές. Το ίδιο και ακόμη περισσότερο μπορεί να είναι στα πνευματικά. Λοιπόν, πάση φυλακή τήρει σην καρδίαν, εκ γαρ τούτων έξοδοι ζωής.

On the first of October, our Church commemorates the Holy Apostle Ananias; Venerable Romanos, the composer of kontakia; the holy monastic martyrs Michael and the thirty-six monks of his brotherhood; the Holy Martyr Domninos; Venerable John the Chanter, known as Koukouzelis; and Venerable Gregory the Domestikos. We also celebrate the gathering in honor of our Most Holy Lady, the Theotokos, known as Gorgoepikoos, the Quick to Hear.

This is the name of an icon of the Theotokos at Docheiariou Monastery on the Holy Mountain. She is especially honored there as the monastery’s protectress, because of the grace that continually flows from her and the many miracles she works swiftly and willingly, everywhere and at all times, for those who call upon her with longing and faith. The Most Holy Theotokos herself gave the icon the name Gorgoepikoos. Let us begin the story of this holy icon. Outside, on the front wall of the monastery’s common refectory, there had long been an image of the Most Holy Theotokos. According to the elder fathers,

it was painted in the days of Saint Neophytos, the founder of the monastery, in the eleventh century. Yet despite the passing of so many years, and despite the monastery’s destruction and rebuilding, the figure and image remained intact. From this it is clear that divine providence had preserved it so that, in time, she might be revealed as glorious and wonderworking: after God, the monastery’s loving protectress, defender, and guide. She herself declared this to the refectory steward when, in her providence, she worked a miracle for him.

There was a passage beside this wonderworking icon through which the fathers went to the refectory. The refectory steward passed through more often, day and night, to carry out his duties. At night he lit torches so he could see. In 1664, as the steward at that time, named Neilos, passed before the holy icon with burning torches, as was his custom, he heard a voice say, “Do not pass this way again with torches, covering my icon with smoke.” He did not realize the voice had come from the holy icon. Thinking it belonged to a person,

perhaps one of the fathers teasing him, he paid no attention and kept passing that way. But only a few days after hearing the first warning, he heard the voice again: “Monk, you who act unlike a monk, how long will you show such irreverence by covering my image with smoke?” At that moment he lost his sight. When he became blind, the poor man remembered the earlier warning. He understood that he had brought this upon himself by disregarding the command of the Lady Theotokos. In the morning, the fathers found him lying face down in the passage before the holy icon, unable to see them. When he told them

everything that had happened, they were all seized with fear and awe. From then on, they passed the icon with reverence. They hung a lamp before it that was kept burning continually and instructed the new refectory steward to offer incense there every evening. The steward who had gone blind would neither return to his cell nor give himself the slightest rest. He stayed in a stall before the holy icon, day and night, begging the Most Holy Theotokos through tears to forgive his careless sin, as the most compassionate Mother of God and intercessor for the human race. As a sign of forgiveness, he asked her to restore his sight, so that he might look upon her holy icon

and glorify her, praising her with thanksgiving. His hopes were fulfilled. After all the prayers and tears he poured out before the holy icon for so long, he was not put to shame. The Lady Theotokos, fountain of compassion and mercy and swift helper and comforter of all who suffer, graciously heard her servant’s heartfelt pleas. One day she spoke to him from the holy icon for a third time: “Monk, your prayer to me has been heard. You are forgiven; see again as you did before. Tell the other fathers that I am the Mother of God and

after God, the shelter, help, and strong protection of this holy Monastery of the Archangels. I care for it as its defender and guide. From now on, let the monks turn to me in every need, and I will hear them swiftly. I will also swiftly hear all Orthodox Christians who turn to me with reverence, for I am called Gorgoepikoos, the Quick to Hear.” At once, with that grace-filled divine voice, the eyes of the monk who had served in the refectory were opened, and everyone marveled. All the Holy Mountain was stirred. Monks came to Docheiariou from the other monasteries to see for themselves this great miracle that had taken place in their own days. They venerated the Most Holy Theotokos

in her wonderworking icon of Gorgoepikoos, saw the monk who had been blind and could now see again, and marveled. When he told the fathers of the monastery everything Gorgoepikoos had commanded him to say, they gathered before her icon. They gave thanks and offered supplications, candles, and incense. Then they closed the passage to the refectory and reverently enclosed the place where the holy icon stood. They also built a beautiful church in honor of the Most Holy Theotokos Gorgoepikoos. It was built beside the wonderworking icon, to its right, because the icon faced west and there was too little room directly in front of it.

A priest-monk called the prosmonarios is assigned to that church. He spends most of his time at the shrine and chants the Paraklesis, the supplicatory canon, before the holy icon every morning and evening. Each Tuesday and Thursday, after the dismissal from Vespers in the monastery’s main church, called the katholikon, the officiating priest begins the service with the blessing. All the fathers then go in procession to the wonderworking icon of Gorgoepikoos. There they chant the Paraklesis together, and the priest offers prayers for all Orthodox Christians and for the peace of the whole world. The prosmonarios also tends and prepares the holy chapel,

where the Divine Liturgy is celebrated twice a week. He also tends the shrine of the holy icon of Gorgoepikoos and lights its many hanging lamps each day. Christians dedicated these lamps in gratitude for miracles they had been granted the grace to receive; six burn continually. Oil for those six lamps was sent by six devout Christians who escaped mortal danger after calling on Gorgoepikoos for help. It is impossible to describe all the many healings and extraordinary miracles she has worked and continues to work each day.

She has become another Pool of Siloam. She has given sight to the blind, raised the lame to their feet, strengthened those who were paralyzed, made mothers of women who could not bear children, saved many from shipwreck, freed captives, and driven away swarms of locusts. She works countless other miracles for Orthodox Christians who turn to her with reverence. With joy and gladness, they tell everywhere of the great and wondrous mercies they receive so swiftly, day after day, through the wonderworking Theotokos, Gorgoepikoos.

Being attentive matters in our lives. Think how many troubles we have avoided because we paid attention, and how many more we might have escaped if we had been more careful still. If attention matters so much in everyday affairs, it is essential in spiritual life. We face the cunning devil, with thousands of years of experience in deceit, and we also face our own sinful selves, whose minds have been inclined toward evil from youth. We need to guard our senses, our imagination, our thoughts, and our logismoi, those intrusive thoughts that press upon us. Then we can resist the devil’s attacks and hear what God wishes to tell us. The fathers call this spiritual attentiveness nepsis, or watchfulness, and it is closely bound to reverence. A person who is attentive in spiritual matters is reverent, and a reverent person is attentive. Such a person listens for God’s messages and responds eagerly. God and the Most Holy Theotokos ask this attentiveness of us for our own sake. God needs nothing from us. They seek our spiritual growth and salvation, so that we may share in eternal life.

Carelessness and thoughtlessness in everyday life can cause great harm, even disaster. In spiritual life they can do still more harm. So, as Scripture says, “Guard your heart with all care, for from it flow the springs of life.”