Η εύρεση και η ανακομιδή των λειψάνων του Αγίου Στεφάνου

Σήμερα, 2 του μηνός Αυγούστου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη της ανακομιδής του Λειψάνου του Αγίου Πρωτομάρτυρος και Αρχιδιακόνου Στεφάνου, της ευρέσεως των λειψάνων των Αγίων Μαρτύρων Μαξίμου, Δάδα και Κιντιλιανού, των εγκαινίων του Ιερού Ναού του Αγίου Αποστόλου και Ευαγγελιστού Ιωάννου του Θεολόγου, πλησίον της Αγιωτάτης Μεγάλης Εκκλησίας, του εν ευσεβεί τελειώσει γενομένου βασιλέως Ιουστινιανού και του Αγίου Βασιλείου του διά Χριστόν Σαλού εν Μόσχα, του Θαυματουργού του Ρώσου.

Ο Άγιος Πρωτομάρτυς και Αρχιδιάκονος Στέφανος, καθώς λιθοβολήθηκε από τους Ιουδαίους και έτσι τελειώθηκε, αναδείχθηκε ο πρώτος Μάρτυς της Πίστεως του Χριστού. Αφού δεν πέρασαν 304 χρόνια από το μαρτύριό του και αφού με το μαρτύριο τελειώθηκαν πολλοί χριστιανοί, η ειρήνη διαδέχτηκε τους διωγμούς και η οικουμένη απολάμβανε ελευθερία και ησυχία.

Οι φυλακές άδειασαν από τους φυλακισμένους χριστιανούς και τα βασανιστήρια κατέπαυσαν όταν βασίλευσε ο χριστιανικότατος πρώτος βασιλέας των Ορθοδόξων, ο Μέγας Κωνσταντίνος. Τότε φανερώθηκε και ο πολύτιμος θησαυρός, το πανίερο λείψανο του πρωτομάρτυρος και αρχιδιακόνου Στεφάνου.

Αγία Γραφή. Μέρος που ήταν κρυμμένο το λείψανο του πρωτομάρτυρος έμενε κάποιος σεβάσμιος γέροντας ιερέας ονόματι Λουκιανός. Σε αυτόν λοιπόν φάνηκε δύο ή τρεις φορές ο Άγιος Στέφανος και του έδειξε τον τόπο όπου ήταν κρυμμένο το λείψανό του. Ο ιερέας φανέρωσε την οπτασία στον τότε Πατριάρχη των Ιεροσολύμων Ιωάννη, ο οποίος με πολύ χαρά πήγε στον τόπο που υποδείχθηκε με τους κληρικούς του και αφού έσκαψε βρήκε τη θήκη μέσα στην οποία βρισκόταν το Άγιο Λείψανο. Τότε αναδόθηκε ευωδία, ακούστηκαν αγγελικές φωνές έψαλαν και άρχισαν να γίνονται διάφορες θεραπείες σε αρρώστους που κήρυτταν τη χάρη του Πρωτομάρτυρος.

Λοιπόν προσκύνησε ο Πατριάρχης με ευφροσύνη και χαρά το Άγιο Εκείνο Λείψανο, καθώς και όλοι οι κληρικοί και οι λαϊκοί που παραβρέθηκαν, το σήκωσαν με ψαλμωδίες, λαμπάδες και θυμιάματα και έτσι με την πρέπουσα τιμή το μετέφεραν στην Ιερουσαλήμ και το απέθεσαν στην Αγία Σιών. Αργότερα, κάποιος άρχοντας συγκλητικός, ονόματι Αλέξανδρος, έκτισε ναό επ' ονόματι του Αγίου Στεφάνου μέσα στην Ιερουσαλήμ, παρακάλεσε δε θερμά τον Πατριάρχη Ιωάννη και τον κατέπεισε να αποθέσει το Άγιο Λείψανο στο ναό εκείνο. Μετά πέντε χρόνια ασθένησε ο κτήτορας του ναού Αλέξανδρος και με διαθήκη παρήγγειλε μετά το θάνατό του να κάνουν ξύλινο κιβώτιο από ροδακινιά

να βάλουν το λείψανό του κοντά στο λείψανο του Αγίου Στεφάνου. Πέθανε ο άρχοντας εκείνος και μετά οκτώ χρόνια, όταν βασίλευε ο Μέγας Κωνσταντίνος και πατριάρχευε στην Κωνσταντινούπολη ο Άγιος Μητροφάνης, η χήρα του Αλεξάνδρου, ονόματι Ιουλιανή, επειδή ενοχλούνταν από πολλούς να παντρευτεί για δεύτερη φορά και αυτή δεν ήθελε, σκέφτηκε να πάρει το λείψανο του ανδρός της και να πάει στον πατέρα της στην πατρίδα της στην Κωνσταντινούπολη. Παρουσιάστηκε λοιπόν στον τότε Πατριάρχη της Ιερουσαλήμ Άγιο Κύριλο και τον παρακαλούσε να της επιτρέψει να πάρει τη θήκη με το λείψανο του άνδρα της, αλλά ο Άγιος Κύριλος δεν της το επέτρεπε. Γι' αυτό έγραψε εκείνη στον πατέρα της για την υπόθεση αυτή

με τη μεσολάβησή του έστειλε ο βασιλέας προσταγή να μπορέσει να λάβει εκείνη το λείψανο του ανδρός της και να ανεβεί στην Βασιλεύουσα. Μην μπορώντας πλέον ο Πατριάρχης να εναντιωθεί, επέτρεψε στη γυναίκα να το λάβει. Φαίνεται όμως ότι κατά θεία πρόνοια η γυναίκα αντί να πάρει το ανδρός της πήρε την όμοια θήκη που περιείχε το λείψανο του Αγίου Στεφάνου. Κατά τη διάρκεια του νυχτερινού ταξιδιού ακουγόταν ύμνος αγγελικός και έβγαινε ευωδία, οι δε δαίμονες φώναζαν: «Αλίμονό μας, διότι ο Στέφανος περνά και μας κατακαίει». Οι δε δούλοι που πήγαιναν μπροστά, ακούοντας αυτά, δειλίασαν και έλεγαν στη γυναίκα: «Τι συμβαίνει και τα πνεύματα φωνάζουν μπροστά από εμάς

τον Άγιο Στέφανο; Μήπως αυτός είναι και δεν το ξέρουμε; Βλέπουμε και πλήθος αγγέλων μπροστά μας και φοβόμαστε. Δεν είναι του ανδρός σου το λείψανο, αλλά του Αγίου Στεφάνου». Εκείνη δε τους είπε να μην αποκαλύψουν την υπόθεση σε κανένα. Ακόμη καθοδόν γίνονταν θεραπείες και άλλα θαύματα.

Έφτασε η γυναίκα στην παραλιακή πόλη Ασκάλωνα, βρήκε πλοίο και αφού έδωσε τον ναύλο επιβιβάστηκε σε αυτό και αναχώρησε για την Κωνσταντινούπολη. Κατά το ταξίδι δε γίνονταν πάμπολλα θαύματα. Όταν η γυναίκα έφτασε στην Κωνσταντινούπολη, άκουσε ο βασιλέας ότι ερχόταν το λείψανο του πρωτομάρτυρος Στεφάνου και του γνωστοποιήθηκαν τα σχετικά με τη γυναίκα του Αλεξάνδρου, η οποία παρουσιάστηκε σε αυτόν.

Δια ζώσης και ακριβώς του είπε από την αρχή μέχρι το τέλος τα όσα συνέβησαν. Τότε ο ευσεβέστατος βασιλέας Κωνσταντίνος χάρηκε πολύ και πρόσταξε τον Πατριάρχη και όλο τον κλήρο να προϋπαντήσουν το Άγιο Λείψανο με μεγάλη τιμή και ευλάβεια και έτσι να το φέρουν στα βασιλικά παλάτια. Όσα θαύματα ακολούθησαν είναι αδύνατον κατά λεπτόν να περιγραφούν. Έσυραν λοιπόν τα ζώα την άμαξα πάνω στην οποία ήταν το Άγιο Λείψανο, μέχρι που έφτασαν στον τόπο που λεγόταν Κωνσταντινιανές και εκεί σταμάτησαν. Επειδή δεν χτυπούσαν τα ζώα για να προχωρήσουν, γι' αυτό, καθώς λέγεται, ένα από αυτά με ανθρώπινη φωνή είπε: «Γιατί μας δέρνετε;

Πρέπει να αποτεθεί το Άγιο Λείψανο». Τη φωνή αυτή καθώς άκουσαν ο Πατριάρχης και όλοι που παραβρέθηκαν δόξασαν μεγαλόφωνα το Θεό. Ο Επίσκοπος πήρε τη θήκη των Ιερών Λειψάνων από την άμαξα και την κατέθεσε στον τόπο εκείνο όπου κτίστηκε ναός επ' ονόματι του Αγίου Στεφάνου. Η κατάθεση έγινε κατά τη Δευτέρα Αυγούστου. Η εύρεση του Τιμίου Λειψάνου εορτάζεται τη 15η Σεπτεμβρίου, η δε μνήμη του Πρωτομάρτυρος, κατά την 27η Δεκεμβρίου.

Από τους μεγαλύτερους Αγίους της Εκκλησίας μας είναι ο Άγιος Πρωτομάρτυς Στέφανος, του τιμίου λειψάνου του οποίου την κατάθεση σήμερα εορτάζουμε. Ήταν πλήρης πνεύματος και σοφίας και αξιώθηκε να γίνει διάκονος της Εκκλησίας και να αναδειχθεί πρώτος της μαρτυρίας. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, εγκωμιάζοντας Αυτόν και θέλοντας να μας παρουσιάσει το μέγεθος της αθλήσεως και της τιμής που έλαβε από τον Κύριο, λέγει μεταξύ των άλλων: «Μεγάλο το στάδιο αυτό των αγώνων του πρώτου μάρτυρος, διότι ο αθλητής κάτω παλεύει και ο αγωνοθέτης από τους ουρανούς παρατηρεί. Αυτός αγωνίζεται και κτυπά εδώ και εκείνος από πάνω συναγωνίζεται στεκόμενος.

Δεν βλέπει το Σωτήρα να κάθεται, αλλά εστώτα, όρθιο. Ω, πόσο το μέγεθος της αξίας! Στεκόταν όρθιος ο Δεσπότης, ενώ αθλούσε ο μάρτυρ. Διότι το είδος και το σχήμα του αγωνοθέτου δείχνει το μέγεθος των αγώνων. Διότι τότε οι αγωνοθέτες σηκώνονται όταν φουντώνουν οι αγώνες η σταθερότητα των αθλητών φανερώνεται όταν το χρέος της τιμής αποδίδεται. Η δε τιμή που του έκανε ο Σωτήρας ήταν αυτή, το να προτιμηθεί ακόμη και από τους αγγέλους, διότι λέγει: «Καθώς ατένισε στον ουρανό, είδε δόξα Θεού και τον Ιησού να στέκεται στα δεξιά του Θεού». Είδε όχι μόνο τον αόρατο τόπο την Αόρατη Δόξα, αλλά και αυτόν τον Ποθούμενο, τον οποίο φοβάται να δει και των Αγγέλων η στρατιά. Εκεί ο Μάρτυς ατενίζει, όπου τα Χερουβείμ καλύπτουν τα πρόσωπα και στο απέραντο ύψος, στο οποίο τα Σεραφείμ δεν τολμούν να ατενίσουν. Κατά τούτο λοιπόν φάνηκε ανώτερος από τους Αγγέλους, υψηλότερος των εξουσιών, των θρόνων και των κυριοτήτων επέκεινα, διότι τον ανέβασε η φωνή του Δεσπότου που υποσχέθηκε προηγουμένως και είπε: «Όπου είμαι εγώ, εκεί θα είναι και ο Διάκονός μου». Ο Πρωτομάρτυς δίδαξε σε μας την άθληση, την πίστη, το ζήλο, την αγωνιστικότητα, τη σταθερότητα. Ακολούθησε εκείνος το παράδειγμα του Κυρίου και εμείς μπορούμε και συμφέρον μας είναι

ακολουθήσουμε το δικό του στους αγώνες της καθημερινής ζωής για να επιτύχουμε ανάλογες ευλογίες με εκείνες που αξιώθηκε αυτός.

Today, August 2, our Church commemorates the translation of the relic of Saint Stephen, the Protomartyr and Archdeacon; the discovery of the relics of the holy martyrs Maximus, Dadas, and Quintilian; the dedication of the church of Saint John the Theologian, Apostle and Evangelist, near the Most Holy Great Church; Emperor Justinian, who departed this life in piety; and Saint Basil of Moscow, the Russian wonderworker and fool for Christ.

Saint Stephen, the Protomartyr and Archdeacon, was stoned to death by the Jews and became the first martyr for the faith of Christ. Before 304 years had passed since his martyrdom, many other Christians had also died as martyrs. Then peace followed the persecutions, and the whole world enjoyed freedom and quiet.

The prisons emptied of Christian prisoners, and the tortures ceased when Constantine the Great, the first Christian emperor of the Orthodox, came to the throne. Then a precious treasure was revealed: the most holy relic of Stephen, the Protomartyr and Archdeacon.

Holy Scripture. Near the place where the Protomartyr’s relic was hidden lived a venerable elder, a priest named Lucian. Saint Stephen appeared to him two or three times and showed him where his relic lay hidden. The priest told Patriarch John of Jerusalem about the vision. The Patriarch went joyfully to the place with his clergy and, after digging, found the reliquary containing the holy relic. A sweet fragrance arose, angelic voices were heard singing, and the sick began to be healed. Those who were healed proclaimed the Protomartyr’s grace.

The Patriarch venerated that holy relic with gladness and joy, as did all the clergy and laypeople who were there. They lifted it up and carried it with hymns, candles, and incense to Jerusalem, where they laid it in Holy Zion with due honor. Later, a senator named Alexander built a church in Jerusalem dedicated to Saint Stephen. He earnestly asked Patriarch John to place the holy relic there, and the Patriarch agreed. Five years later, Alexander, the founder of the church, fell ill. In his will, he instructed them to make a wooden coffin of peach wood after his death

and place his remains beside the relic of Saint Stephen. The nobleman died. Eight years later, while Constantine the Great was emperor and Saint Metrophanes was Patriarch of Constantinople, Alexander’s widow, Juliana, was being pressed by many people to marry again. She did not wish to, so she decided to take her husband’s remains and go to her father in her native city of Constantinople. She went to Saint Cyril, then Patriarch of Jerusalem, and begged him to let her take the reliquary containing her husband’s remains. Saint Cyril refused. So she wrote to her father about the matter

and through his intervention, the emperor sent an order allowing her to take her husband’s remains to the imperial city. The Patriarch could no longer object, and he let her take them. But it seems that, by divine providence, she took the matching reliquary containing Saint Stephen’s relic instead of her husband’s. During the journey at night, an angelic hymn could be heard and a sweet fragrance arose. The demons cried out, ‘Woe to us! Stephen is passing by, and he burns us!’ The servants walking ahead heard this and grew afraid. They said to the woman, ‘What is happening? Why are the spirits ahead of us crying out

about Saint Stephen? Could it be he whose relic we are carrying, without knowing it? We see a host of angels before us, and we are afraid. These are not your husband’s remains, but Saint Stephen’s relic.’ She told them to reveal the matter to no one. Healings and other miracles continued along the way.

The woman reached the coastal city of Ascalon, found a ship, paid the fare, and sailed for Constantinople. Many miracles took place during the voyage. When she arrived, the emperor heard that the relic of Stephen the Protomartyr had come. He was told what had happened to Alexander’s wife, and she appeared before him.

She told him in person exactly what had happened, from beginning to end. The devout Emperor Constantine rejoiced greatly and ordered the Patriarch and all the clergy to meet the holy relic with great honor and reverence and bring it to the imperial palace. The miracles that followed are too many to describe in detail. The animals pulled the cart carrying the holy relic until they reached a place called Constantinianai. There they stopped. When they were struck to make them go on, one of them is said to have spoken in a human voice: ‘Why are you beating us?

The holy relic must be laid here.’ When the Patriarch and everyone present heard this voice, they praised God aloud. The bishop took the reliquary from the cart and placed it on that spot, where a church dedicated to Saint Stephen was built. This placing of the relic took place on August 2. The discovery of the precious relic is celebrated on September 15, and the Protomartyr’s feast day on December 27.

Saint Stephen the Protomartyr is among the greatest saints of our Church, and today we celebrate the placing of his precious relic. He was full of the Spirit and wisdom, was counted worthy to become a deacon of the Church, and became the first martyr. Praising him, Saint John Chrysostom speaks of the greatness of his struggle and the honor he received from the Lord: ‘Great was the arena of the first martyr’s contest. The athlete wrestles below, while the judge of the contest watches from heaven. Stephen struggles and takes blows here, while the Lord above stands with him.

He does not see the Savior seated, but standing. What a great honor! The Master stood while the martyr fought. The judge’s very posture shows how fierce the contest is: judges rise when the struggle grows intense and the athletes show their resolve, ready to award the honor that is due. The Savior honored Stephen by giving him a sight beyond even what the angels see. For it says, “Gazing into heaven, he saw the glory of God and Jesus standing at the right hand of God.” He saw not only that unseen place and its unseen glory, but also the One whom he longed for, whom even the hosts of angels fear to behold. The martyr gazed where the Cherubim cover their faces, toward heights the Seraphim dare not look upon. In this he was raised above the angels, above the powers, the thrones, and the dominions. The Master’s voice raised him up, just as He had promised: “Where I am, there My servant will be also.”’ The Protomartyr taught us how to struggle, how to have faith and zeal, and how to stand firm. He followed the Lord’s example, and we too can follow his example in the struggles of daily life. It is for our good

to do so, that we may receive blessings like those he was counted worthy to receive.