Άγιος Τρίφων: θαύματα, μαρτύριο και σταθερή πίστη

Πρώτη του μηνός Φεβρουαρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Μάρτυρος Τρίφωνος, του Οσίου Πέτρου του εις την Γαλατία, του Οσίου Βενδημιανού, ο οποίος ασκήθηκε στο όρος του Αγίου Αυξεντίου, του Αγίου Βασιλείου, Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης του Ομολογητού, του Αγίου Τιμοθέου του Ομολογητού, του Αγίου Μάρτυρος Παΐωνος και δύο παιδιών, του Αγίου Μάρτυρος Καρίωνος, των Αγίων Μαρτύρων Περπετούας και των συναθλητών της Σατήρου, Ρευκάτου, Σατορνίλου, Σεκούνδου και Φιλικητάτης και του Αγίου Νεομάρτυρος Αναστασίου του Ναυπλιώτου.

Μάρτυς του Χριστού Τρίφων γεννήθηκε στην πόλη της Μικράς Ασίας Λάμψακο. Έζησε επί των βασιλέων Γορδιανού, Φιλίππου και Δεκίου, δηλαδή κατά τον τρίτο μετά Χριστόν αιώνα. Πτωχότατος στην παιδική του ηλικία αναγκάστηκε για κάποιο καιρό να βόσκει χήνες για να εξοικονομεί τα προς το ζην. Εφοδιασμένος όμως με κάποια γνώση γραμμάτων και ενώ εξασκούσε το ταπεινό του έργο, καταγινόταν με το να διαβάζει την Αγία Γραφή και εκτελούσε με πολύ ζήλο τα θρησκευτικά του καθήκοντα. Η ευσεβής του φιλομάθεια τον κατέστησε βαθμηδόν ικανό όχι μόνο να γνωρίζει πολλά ο ίδιος, αλλά και να τα διδάσκει, η δε θερμότητα της πίστεώς του και η καθαρή του ζωή, πρωτίστως και κυρίως η χάρη του Θεού.

Συνετέλεσαν ώστε η συναναστροφή του να προσελκύει πολλούς στην πίστη, να στηρίζει στον δρόμο της αρετής και να επιτελούνται θαύματα. Γιάτρευε αρρώστιες και είχε μεγάλη εξουσία κατά των δαιμόνων, οι οποίοι μόνο το όνομά του αν άκουγαν, έφευγαν. Μετά το θάνατο του Αυγούστου Καίσαρος, βασίλευσε στη Ρώμη ο Γορδιανός, ο οποίος ήταν Έλληνας, ονομάστηκε Ευσεβής και δεν δίωκε τους πιστούς. Αυτός είχε θυγατέρα, μονογενή και ωραία, η οποία επέτρεψε ο Θεός να δαιμονιστεί και να παραφρονήσει. Καθώς ο Γορδιανός πληροφορήθηκε από το διοικητή της Μικράς Μυσίας ότι στη Λάμψακο υπήρχε κάποιος που γιατρεύει εύκολα κάθε ασθένεια, κάλεσε τον Τρίφωνα στη Ρώμη.

Ο Τρίφων με αυτούς που τον συνόδευαν πλησίασαν στα όρια της περίφημης πόλεως. Τρεις μέρες πριν φτάσουν στη Ρώμη, γνώρισε ο μιαρός δαίμονας τον ερχομό του Αγίου και βασάνισε την κόρη περισσότερο. Έπειτα έλεγε: «Αλίμονό μου, δεν με αφήνει πλέον ο Τρίφων να κατοικώ εδώ, αλλά με διώχνει. Άλλες τρεις μέρες υπολείπονται και έρχεται ο Τρίφων, ο οποίος έχει εξουσία κατ' επάνω μας». Λέγοντας αυτά, έσεισε με σφοδρότητα την κόρη και μετά έφυγε, διότι δεν μπορούσε καν να αντικρίσει κατά πρόσωπο τον Άγιο Τρίφωνα. Την τρίτη μέρα έφτασε ο Άγιος, ο δε βασιλέας τον υποδέχθηκε με χαρά και πολύ τον τίμησε ως θεραπευτή της θυγατέρας του. Για να βεβαιωθεί όμως καλύτερα την αλήθεια, πάει...

Παρεκάλεσε τον Άγιο να του δείξει οφθαλμοφανώς τον δαίμονα, για να τον ρωτήσει γιατί εισήλθε στην κόρη και για μερικά άλλα ζητήματα. Τότε ο Άγιος νήστευε και προσευχόταν επί έξι μέρες για το θέμα αυτό και ο Θεός του έδωσε ακόμη περισσότερη χάρη κατά των δαιμόνων. Κατόπιν ο Άγιος, παρουσία του βασιλέα, μεγιστάνων και πολλού κόσμου, πρόσταξε τον δαίμονα να παρουσιαστεί μπροστά τους. Αμέσως παρουσιάστηκε μαύρος και άσχημος σκύλος. Ο δαίμονας, απαντώντας σε ερώτηση του Αγίου Τρίφωνος ποιος τον πρόσταξε να εισέλθει στην κόρη, απάντησε: «Ο πατέρας μου, ο οποίος είναι αίτιος όλων των κακών και λέγεται Σατανάς, με έστειλε να τη βασανίσω». Του είπε και πάλι ο Άγιος: «Και ποια εξουσία έχετε εσείς,

αρχηγοί και ευρετές της κακίας, στα πλάσματα του Θεού;» Τότε ο δαίμονας, που φαινόταν σε σχήμα σκύλου, αν και εκ φύσεως είναι φίλος του ψεύδους και δεν θέλει ποτέ να πει την αλήθεια, βιαζόμενος από τη Θεία Δύναμη, ομολόγησε μπροστά σε όλους εκείνα τα οποία ήθελε να κρύβει και είπε: «Εμείς δεν έχουμε καμιά εξουσία να τυραννούμε τους χριστιανούς, οι οποίοι πιστεύουν στον Παντοκράτορα Θεό και στον Χριστό τον Υιό Του. Μόνο δε εκείνους τους οποίους βρίσκουμε να αγαπούν τα έργα μας, αυτούς έχουμε εξουσία να τους βασανίζουμε, δηλαδή ειδωλολάτρες, βλάσφημους, μοιχούς, φονείς, φαρμακείς και υπερηφάνους, και άλλους όμοιους με αυτούς, οι οποίοι χωρίζονται και αποξενώνονται από το Θεό με τέτοια νοήματα,

προς εμάς με τη δική τους προαίρεση. Εκείνους μόνο πειράζουμε, επειδή πράττουν εκείνα που αρέσουν σε μας και καταφρονούν τα θεία προστάγματα». Αυτά ακούοντας οι παρευρισκόμενοι, θαύμασαν και συγχρόνως φοβήθηκαν, πολλοί δε από εκείνους πίστευσαν στο Χριστό, οι δε πιστοί στερεώθηκαν στην πίστη καλύτερα, ακούοντας τη μαρτυρία του δαίμονα, ο οποίος, καθώς επιτιμήθηκε από τον Άγιο, έγινε άφαντος. Αυτά βλέποντας και ακούοντας ο βασιλέας, θαύμασε, τίμησε περισσά, καθώς έπρεπε, τον Τρίφωνα και του έκανε πολλές δωρεές. Μετά πρόσταξε τον έπαρχο Πομπιανό και άλλους να τον συνοδεύσουν μέχρι τον τόπο του. Πορευόμενος δε ο Άγιος, μοίρασε καθοδόν στους πτωχούς

τα χρήματα τα οποία του έδωσε ο βασιλέας και δεν θέλησε να κρατήσει τίποτε. Αφού δε έφτασε στον τόπο του, έκαμνε τα προηγούμενα, θεραπεύοντας τους ασθενείς και οδηγώντας τους πλανεμένους στην αλήθεια. Μετά το θάνατο του Γορδιανού, βασίλευσε ο Φίλιππος και μετά από αυτόν ο δυσσεβής Δέκιος, ο οποίος έκανε μεγάλο διωγμό κατά των Χριστιανών. Πολλοί που δεν υπέφεραν τα πάνδεινα βασανιστήρια προσκυνούσαν, αλίμονο, οι λογικοί τα άλογα και αναίσθητα κτίσματα, οι δε στέρεοι και καλόγνωμοι έμεναν ανίκητοι μέχρι τέλους, φυλάσσοντας την πίστη τους απαρασάλευτη και υπομένοντας ανδρείως όλα τα φρικτά βασανιστήρια και με τον πρόσκαιρο θάνατο απέρχονταν στη ζωή την αιώνιο.

Καθώς είχαν τα πράγματα, μερικοί μισόχριστοι κατάγγελλαν στον έπαρχο Ακυλίνο τον Άγιο Τρίφωνα ως καταφρονητή των βασιλέων, εμπαίκτη των μεγάλων θεών και που προσκυνούσε τον Χριστό, τον οποίον ομολογούσε ως τον μόνο Θεό. Έτσι λοιπόν έστειλε ο Ακυλίνος ανθρώπους να βρουν τον Τρίφωνα, ο οποίος δεν έφυγε να κρυφθεί στα δάση και τις σπηλιές, αλλά οπλισμένος με προσευχές παρουσιάστηκε σε αυτούς που τον ζητούσαν, οι οποίοι με χαρά τον οδήγησαν στον έπαρχο που βρισκόταν τότε στην Νίκαια. Ο Άγιος, όταν παρουσιάστηκε στο κριτήριο, ομολόγησε την πίστη του στο Χριστό και τον πόθο του να βασανιστεί γι' αυτόν και να λάβει επώδυνο θάνατο. Ο τύρανος πρόσταξε να κρεμάσουν τον Άγιο και να τον σπαθίζουν.

Εκείνος καρτερούσε σαν να έπασχε άλλος, χωρίς να βγάζει καμιά φωνή. Ακολούθησαν και άλλοι βασανισμοί, τους οποίους υπέμεινε ο μάρτυς αποβλέποντας στη μέλλουσα ανταπόδοση, και μιμούμενος τον πρωτομάρτυρα Στέφανο και αυτόν τον Κύριο, προσευχόταν για τη συγχώρηση αυτών που τον βασάνιζαν. Αν και αισθανόταν πολύ πόνο κατά τη σάρκα ο καρτερόψυχος και έτρεχαν στη γη τα αίματα, αλλά ο πόθος του Χριστού συντελούσε στο να του προκαλούν τα οδυνηρά αυτά αγαλλίαση στην ψυχή. «Σε ευχαριστώ, Δέσποτα», έλεγε, «διότι δεν με εγκατέλειπες στα χέρια των εχθρών μου, αλλά κατά την ημέρα του πολέμου με σκέπασες και η δεξιά σου με βοήθησε. Αλλά και τώρα σε παρακαλώ, Δέσποτα, παραστάσου έως τέλους

δυνάμωνέ με να τελειώσω καλώς τον αγώνα της ομολογίας σου, για να αξιωθώ να λάβω τον στέφανο της δικαιοσύνης, μετά των φίλων σου οι οποίοι αγάπησαν το Πανάγιό σου όνομα». Τέλος δόθηκε η προσταγή να τον αποκεφαλήσουν έξω από την πόλη. Όταν οι δήμιοι τον πήγαν στον τόπο της καταδίκης, ο Άγιος ύψωσε προς τον ουρανό, κατά την ανατολή, τα χέρια και τους οφθαλμούς του και προσευχήθηκε, ευχαριστώντας το Θεό, διότι τον αξίωσε να τελειώσει τον αγώνα νικηφόρα, και παρεκάλεσε να πάρουν την ψυχή του Άγιοι Άγγελοι και να τη μεταφέρουν στα αγαπητά και ποθητά σκηνώματα.

Δε ενθυμούνται εμένα τον ανάξιο δούλο σου», είπε, «και προσφέρουν σε σένα θυσίες δεκτές, δώσε σ' αυτούς άφθαρτες ευεργεσίες πλούσια ανταμοιβή». Κατόπιν, αφού προσκύνησε το Θεό, παρέδωσε σ' αυτόν την ψυχή του ο Μακάριος, προτού να τον αποκεφαλίσει ο δήμιος, για να μην φανεί ότι τον θανάτωσε ο τύρανος, αλλά τελειώθηκε με θείο νεύμα και βούληση. Τότε όσοι πιστοί ήταν εκεί στην Νίκαια, τύλιξαν με ευλάβεια και με αρώματα σε καθαρό σεντόνι το τίμιο λείψανο και ήθελαν να τον ενταφιάσουν εκεί για να το έχουν ως θησαυρό πολύτιμο και θείο φυλακτήριο. Αλλά ο Άγιος φάνηκε σε όραμα και τους είπε να τον πάνε στη Λάμψακο. Έκαμαν καθώς τους πρόσταξε εκείνος και τον ενταφίασαν εκεί. Στον τόπο δε εκείνο έγιναν πολλά θαύματα, εις δόξαν του Αγίου Τριαδικού Θεού.

Στην περίπτωση κάθε μάρτυρος της Εκκλησίας μας, έτσι και στην περίπτωση του σήμερα εορταζομένου Αγίου Τρίφωνος, εκείνο που πρωτίστως συγκινεί και διδάσκει τη φιλόθεη ψυχή είναι η μέχρι θανάτου αγάπη του μάρτυρος προς τον άχρι θανάτου αγαπήσαντα ημάς Κύριο. Ωστόσο, θα άξιζε, νομίζουμε, σήμερα να προσέξουμε το περιστατικό της θεραπείας της θυγατέρας του Αυτοκράτορα Γορδιανού από το δαιμόνιο που την κατείχε και ιδιαίτερα τον αποκαλυπτικό διάλογο που είχε ο Άγιος με τον δαίμονα. Αν και εμείς δεν περιμένουμε να μάθουμε την αλήθεια από τον διάβολο, ωστόσο ο προαναφερθείς διάλογος, τον οποίο δεν θα επαναλάβουμε τώρα, νομίζουμε ότι συνηγορεί στη διατύπωση κάποιων συμπερασμάτων.

Ότι ο Σατανάς δεν είναι, όπως νομίζουν ή θέλουν να νομίζουν μερικοί, μια αφηρημένη προσωποποίηση του κακού που γίνεται στο μυαλό κάποιων περιδεών ανθρώπων, αλλά μια υπαρκτή προσωπικότητα. Δεύτερον, ότι η προσωπικότητα αυτή, καθώς είναι ο επινοητής του κακού, έχει τόσο πολύ συνδεθεί με αυτό, ώστε πάντα θέλει και πάντα ενεργεί το κακό και ποτέ το καλό του ανθρώπου. Ακόμη και εκείνες που από τις ενέργειές του φαίνονται καλές, είναι δόλιες και τελικό σκοπό έχουν, αφού ξεγελάσουν και παρασύρουν τον άνθρωπο, να τον φέρουν στην καταστροφή. Διάβολος και καλοσύνη είναι ασυμβίβαστα.

Τρίτον. Το Σταυρό και την Ανάσταση του Χριστού, ο διάβολος απέναντι στον πιστό είναι ανίσχυρος. Μπορεί να κάνει κακό στον άνθρωπο μόνο εάν και όσο αυτός με τις αμαρτίες του δώσει δικαιώματα, ανοίξει την πόρτα στον πονηρό και γενικότερα εάν και όσο το επιτρέψει ο Θεός. Και τέταρτον, εάν εμείς με τη ζωή μας μένουμε κοντά στο Θεό, ο διάβολος όχι μόνο δεν μπορεί να μας βλάψει, αλλά παρά την κακία του, πολύ έχει να μας ωφελήσει, αρκεί, το τονίζουμε και πάλι, εμείς να ζούμε κατά Θεόν.

On the first of February, our Church commemorates Saint Tryphon the Martyr; Venerable Peter of Galatia; Venerable Vendemian, who practiced ascesis on the mountain of Saint Auxentios; Saint Basil the Confessor, Archbishop of Thessalonica; Saint Timothy the Confessor; Saint Paion the Martyr and two children; Saint Karion the Martyr; the holy martyrs Perpetua and her fellow sufferers Saturus, Revocatus, Saturninus, Secundus, and Felicitas; and Saint Anastasios the New Martyr of Nafplio.

Tryphon, a martyr of Christ, was born in Lampsacus, a city of Asia Minor. He lived during the reigns of Gordian, Philip, and Decius, in the third century after Christ. His family was so poor that, as a child, he had to tend geese for a time to earn a living. Yet he had learned to read, and while doing this humble work he studied Holy Scripture and faithfully carried out his religious duties. His devout love of learning gradually enabled him not only to know much himself, but also to teach others. His fervent faith, his pure life, and above all the grace of God

made his company a source of faith for many. He strengthened people on the path of virtue, and miracles took place. He healed the sick and had great power over demons: at the mere sound of his name, they fled. The account says that Gordian, a Greek who was called Pious and did not persecute the faithful, ruled in Rome after Augustus Caesar. He had one daughter, a beautiful girl, whom God allowed to become possessed by a demon and lose her reason. When Gordian heard from the governor of Lesser Mysia that a man in Lampsacus could readily heal every illness, he summoned Tryphon to Rome.

Tryphon and his companions approached the borders of the famous city. Three days before they reached Rome, the foul demon sensed the Saint’s arrival and tormented the girl even more. Then it cried out, ‘Woe is me! Tryphon will no longer let me live here. He is driving me out. In three days Tryphon will arrive, and he has power over us.’ With those words, it shook the girl violently and then fled, for it could not even face Saint Tryphon. On the third day the Saint arrived, and the emperor welcomed him joyfully and honored him greatly as the healer of his daughter. But to be more certain of what had happened, he

asked the Saint to make the demon visible to him, so that he could ask why it had entered his daughter and question it about other matters. The Saint fasted and prayed over this for six days, and God gave him still greater grace against the demons. Then, before the emperor, his dignitaries, and a great crowd, the Saint commanded the demon to appear. At once it appeared as a black, ugly dog. When Saint Tryphon asked who had ordered it to enter the girl, the demon answered, ‘My father, the cause of every evil, who is called Satan, sent me to torment her.’ The Saint asked again, ‘And what power do you,

the leaders and inventors of wickedness, have over God’s creatures?’ The demon, which appeared in the form of a dog, is by nature a lover of lies and never wishes to tell the truth. But compelled by divine power, it confessed before everyone what it wanted to conceal. It said, ‘We have no power to torment Christians who believe in Almighty God and in Christ His Son. We have power to torment only those whom we find loving our works: idol worshippers, blasphemers, adulterers, murderers, sorcerers, the proud, and others like them. Through such thoughts, they separate themselves from God

and turn toward us of their own free will. We tempt only them, because they do what pleases us and despise the commandments of God.’ Those present were amazed and afraid when they heard this. Many came to believe in Christ, while the faithful were strengthened in their faith by the demon’s testimony. The Saint rebuked it, and it vanished. The emperor, having seen and heard all this, was amazed. He honored Tryphon greatly, as was fitting, and gave him many gifts. Then he ordered the prefect Pompianus and others to escort him home. On the journey, the Saint distributed to the poor

the money the emperor had given him, keeping nothing for himself. When he reached home, he resumed his former work, healing the sick and guiding those who had gone astray toward the truth. After Gordian’s death, Philip ruled, and after him came the impious Decius, who launched a great persecution of Christians. Many could not endure the terrible tortures and, alas, bowed down to creatures without reason or feeling. But those who were steadfast and sound in judgment remained unconquered to the end. They kept their faith unshaken, bore every dreadful torment with courage, and passed through a temporary death into eternal life.

At that time, some who hated Christians denounced Saint Tryphon to the prefect Aquilinus. They accused him of despising the emperors, mocking the great gods, and worshipping Christ, whom he confessed as the only God. Aquilinus sent men to find Tryphon. He did not flee to hide in forests or caves. Armed with prayer, he presented himself to those seeking him, and they gladly brought him to the prefect, who was then in Nicaea. Before the tribunal, the Saint confessed his faith in Christ and his longing to suffer for Him, even to a painful death. The tyrant ordered him to be hung up and slashed with swords.

Tryphon endured it as though someone else were suffering, without uttering a sound. More tortures followed. Looking toward the reward to come, the martyr bore them all. Like the first martyr Stephen and the Lord Himself, he prayed that his tormentors would be forgiven. Though he felt great pain in his body and his blood flowed to the ground, his love for Christ brought joy to his soul even amid such suffering. ‘I thank You, Master,’ he said, ‘for You did not abandon me into the hands of my enemies. On the day of battle You sheltered me, and Your right hand helped me. Now too, I beg You, Master, stand by me to the end

and strengthen me to finish the struggle of confessing You well, so that I may be counted worthy to receive the crown of righteousness with Your friends who have loved Your most holy name.’ At last the order was given to behead him outside the city. When the executioners took him to the place of execution, the Saint raised his hands and eyes toward heaven, facing east, and prayed. He thanked God for counting him worthy to finish the struggle victoriously, and asked that holy angels receive his soul and carry it to the beloved dwelling places for which he longed.

‘And for those who remember me, Your unworthy servant, and offer You acceptable sacrifices,’ he said, ‘grant incorruptible blessings as a rich reward.’ Then the blessed martyr bowed before God and gave his soul into His hands before the executioner could behead him. Thus it would be clear that the tyrant had not taken his life: his martyrdom was completed by the will of God. The faithful who were there in Nicaea reverently wrapped his precious relics with spices in a clean linen cloth. They wished to bury him there, so they could keep them as a precious treasure and a divine protection. But the Saint appeared to them in a vision and told them to take him to Lampsacus. They did as he instructed and buried him there. Many miracles took place there, to the glory of God, the Holy Trinity.

With every martyr of our Church, and with Saint Tryphon whom we celebrate today, what most deeply moves and teaches a soul that loves God is the martyr’s love unto death for the Lord who loved us unto death. Yet today we should also consider the healing of Emperor Gordian’s daughter from the demon that possessed her, especially the revealing conversation between the Saint and the demon. We do not expect to learn the truth from the devil. Still, that conversation, which we will not repeat now, seems to support several conclusions.

First, Satan is not an abstract image of evil imagined by frightened people, as some think or wish to think. He is a real personal being. Second, as the inventor of evil, he has become so bound to it that he always desires and does evil, never what is good for a human being. Even when his actions appear good, they are deceitful. Their ultimate aim is to deceive and lead a person astray, then bring that person to ruin. The devil and goodness cannot go together.

Third, through the Cross and the Resurrection of Christ, the devil is powerless against a believer. He can harm a person only to the extent that the person’s sins give him an opening, opening the door to the evil one, and only to the extent that God permits it. Fourth, if our lives keep us close to God, the devil cannot harm us. Despite his malice, even his attacks can greatly benefit us, provided—and we stress this again—that we live according to God’s will.