Άγιος Φανούριος, θαυματουργή απελευθέρωση και η άσκηση της ταπεινοφροσύνης

Σήμερα, 27 του μηνός Αυγούστου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Οσίου Ποιμένος, του Αγίου και Ομολογητού Λιβερίου Πάπα Ρώμης, του Αγίου Οσίου Επισκόπου Κορδούης, της Υπότου Αγίου Φιλήπου Γενωμένης Βαπτίσεως του Αιθείου Πωσευνούχου, της Αγίας Μάρτυρος Ανθούσης της Νέας και του Αγίου Ενδόξου Μεγαλομάρτυρος Φανουρίου του Νέου Φανούς.

Αθλητής και μάρτυς του Κυρίου Φανούριος, από πού ήταν, ποιους γονείς είχε, σε ποιο καιρό και με ποιους βασιλείς έκανε την πάλη και τον αγώνα του, δεν μπόρεσε να μαθευτεί. Αυτό μόνον είναι γνωστό, ότι τον καιρό κατά τον οποίο εξουσίαζαν οι Αγαρινοί το νησί της Ρόδου για τις αμαρτίες μας, εκείνος που έγινε εξουσιαστής του νησιού αυτού θέλησε να ανακαινίσει τα τείχη της πόλεως, τα οποία οι εχθροί είχαν προηγουμένως κατεδαφίσει. Ήταν δε στο έξω μέρος του φρουρίου μερικές ερειπωμένες κατοικίες, οι οποίες λέγεται ότι ήταν το πρώτο φρούριο, και από εκείνα τα ερείπια μάζεψε ο Αγαρινός τις πέτρες για την οικοδομή. Εκεί λοιπόν, σκάβοντας, βρήκαν μια ωραία εκκλησία.

Και αυτοί ήταν εν μέρει ερειπωμένοι. Σκάβοντας δε μέχρι το δάπεδο του ναού, βρήκαν και πολλές Άγιες εικόνες φθαρμένες, μόνη δε του Αγίου Φανουρίου η εικόνα ήταν σώα και ακέραιη, σαν να την είχε ζωγραφίσει κάποιος κατά την ίδια μέρα. Καθώς βρέθηκε λοιπόν αυτός ο πάνσεπτος ναός με τις ιερές εικόνες, ήλθε ο αρχιερέας του τόπου ονόματι Νήλος, άνθρωπος Αγιώτατος και Λόγιος, και διάβασε τα γράμματα της εικόνας εκείνης, τα οποία έλεγαν «Ο Άγιος Φανούριος». Ήταν δε η εικόνα ζωγραφισμένη ως εξής. Ο Άγιος, ντυμένος στρατιωτικά, νέος πολύ στην ηλικία, κρατώντας στο δεξί του χέρι σταυρό και στο πάνω μέρος του σταυρού είχε μια αναμμένη λαμπάδα. Γύρω γύρω η εικόνα

σημειωμένα δώδεκα μαρτύρια, δώδεκα φάσεις του μαρτυρίου του. Είχε τον Άγιο να εξετάζεται μπρος στον εξουσιαστή και να βρίσκεται εν μέσω πολλών στρατιωτών, οι οποίοι τον έδερναν με πέτρες στο στόμα και στην κεφαλή. Τον είχε καταγής απλωμένο και να τον μαστιγώνουν οι στρατιώτες. Τον είχε με σιδερένια εργαλεία να καταξεσχίζουν τις σάρκες του, τον είχε να βρίσκεται στη φυλακή, να στέκεται πάλι και να εξετάζεται μπροστά στον τύραννο, σε άλλο μέρος να καίεται με δάδες, να είναι στο μάγκανο δεμένος, να βρίσκεται εν μέσω θηρίων, να είναι πλακωμένος με μια μεγάλη πέτρα, να στέκεται μπρος στα είδωλα κρατώντας στα χέρια του αναμμένα κάρβουνα και ένας διάβολος στον αέρα σαν να θρηνούσε και να έκλαιε.

Φαίνεται όρθιος ανάμεσα σε μια μεγάλη κάμινο, σαν να έκανε προσευχή, έχοντας υψωμένα τα χέρια του προς τον ουρανό. Από αυτές λοιπόν τις δώδεκα μαρτυρικές παραστάσεις, οι οποίες ήταν ζωγραφισμένες στην εικόνα, κατάλαβε ο αρχιερέας ότι ήταν ο Άγιος Μάρτυρας. Αμέσως δε ο καλός εκείνος και ευλαβής αρχιερέας έστειλε πρέσβη στους ηγεμόνες του τόπου να του δώσουν το ναό να τον ανακαινίσει, αλλά εκείνοι δεν θέλησαν.

Αυτό ο αρχιερέας πήγε στην Κωνσταντινούπολη και έβγαλε άδεια να τον κτίσουν και έτσι ανακαινίστηκε έξω από την πόλη και έγινε πηγή πολλών θαυμάτων, από τα οποία θα διηγηθούμε ένα σε πίστωση των πολλών. Κατά τον καιρό εκείνο το νησί της Κρήτης δεν είχε ορθόδοξο αρχιερέα Λατίνο, διότι εξουσιαζόταν από τους Βενετούς, οι οποίοι με πονηριά δεν άφηναν να γίνει νέος αρχιερέας ούτε Μητροπολίτης ούτε Επίσκοπος όταν ένας πέθαινε. Η δε πονηριά ήταν να μπορέσουν με τον καιρό να γυρίσουν τους Ορθοδόξους στα παπικά δόγματα. Λοιπόν πήγαιναν όσοι Ορθόδοξοι ήθελαν να ιερωθούν και χειροτονούνταν στα Κύθηρα. Έτσι κάποτε ξεκίνησαν από την Κρήτη τρεις διάκονοι και πήγαν στον αρχιερέα των Κυθήρων και τους χειροτόνησε ιερείς. Επιστρέφοντας δε στην πατρίδα τους, στην Κρήτη, τους αιχμαλώτισαν στο πέλαγος οι Αγαρινοί και τους πήγαν στη Ρόδο όπου τους πούλησαν σε Αγαρινούς.

Άκουσαν τα μεγάλα θαύματα του Μεγαλομάρτυρος Φανουρίου και αμέσως έπεσαν να παρακαλούν με θερμά δάκρυα τον Άγιο,

ζητώντας να τους ελευθερώσει από την πικρή εκείνη αιχμαλωσία, χωρίς να γνωρίζουν τίποτε ο ένας για τη θέληση του άλλου, επειδή ήταν χωρισμένοι ο καθένας στον αφέντη του. Κατ' οικονομίαν δε του Πανάγαθου Θεού, πήραν άδεια και οι τρεις να πάνε να προσκυνήσουν στο Ναό του Αγίου. Πηγαίνοντας δε εκεί, βρέθηκαν και οι τρεις και έπεσαν μπροστά στην ιερή εικόνα του Αγίου, βρέχοντας τη γη με τα δάκρυά τους και παρακαλώντας να τους ελευθερώσει από τα χέρια των Αγαρινών. Έπειτα αναχώρησαν λίγο παρηγορημένοι, πηγαίνοντας καθένας στον αφέντη του, με ελπίδα ότι θα έβρισκαν έλεος, το οποίο και έγινε. Σπλαχνίστηκε ο Άγιος τα δάκρυά τους και άκουσε τη δέησή τους. Κατά τη νύχτα εκείνη φάνηκε στους Αγαρινούς οι οποίοι τους όριζαν και...

τους πρόσταξε να αφήσουν τους δούλους του Θεού να πάνε να προσκυνήσουν στο Ναό Του, διαφορετικά θα είχαν κακό τέλος. Οι δε Αγαρινοί θεώρησαν μαγεία το πράγμα, τους έβαλαν σε αλυσίδες και τους υπέβαλαν σε βαρύτερα βάσανα. Ο δε Μεγαλομάρτυς Φανούριος πήγε τη νύχτα εκείνη και τους έβγαλε από τα δεσμά και τους ενθάρρυνε λέγοντας ότι την επομένη θα τους ελευθέρωνε. Έπειτα φάνηκε στους Αγαρινούς και ελέγχοντάς τους αυστηρά τους είπε: «Αν αύριο δεν τους ελευθερώσετε, θα δείτε τη δύναμη του Θεού». Έτσι είπε ο Άγιος και έφυγε. Και ω του θαύματος, όσοι ήταν σε εκείνα τα τρία σπίτια όλοι ξημερώθηκαν τυφλοί και παράλυτοι, βασανιζόμενοι με δριμείς πόνους, μικροί και μεγάλοι. Έτσι σκέφτηκαν με τους συγγενείς τους τι να κάνουν και

έτσι αποφάσισαν να στείλουν και να φέρουν τους αιχμαλώτους. Όταν δε ήλθαν οι ταλαίπωροι εκείνοι τρεις ιερείς, τους ρώτησαν αν ίσως μπορούσαν να τους θεραπεύσουν. Αποκρίθηκαν δε εκείνοι: «Εμείς μεν θα παρακαλέσουμε το Θεό, εκείνος δε ας κάνει το θέλημά του». Αλλά ο Άγιος πάλι την τρίτη νύχτα φάνηκε στους Αγαρινούς και τους είπε: «Εάν δεν στείλετε στο σπίτι μου γραπτή την ελευθερία τους, ούτε υγεία έχετε, ούτε το ποθούμενο φως». Τότε συσκέφτηκαν πάλι με τους συγγενείς και τους φίλους τους και έστειλε καθένας το ελευθερωτικό γράμμα του δικού του αιχμαλώτου και άφησαν και τα τρία μπρος στην εικόνα του Αγίου. Και ω του θαύματος, μέχρι που να γυρίσουν οι απεσταλμένοι από το ναό, βρέθηκαν υγιείς οι πρώην παράλυτοι και τυφλοί, οι οποίοι θαύμασαν και ελευθέρωσαν τους ιερείς εκείνους.

Έδωσαν τα έξοδα του ταξιδιού τους, φιλόφρονα δε τους κατευόδωσαν και τους έστειλαν στην πατρίδα τους. Οι δε ιερείς εκείνοι ζωγράφισαν την εικόνα του Αγίου Φανουρίου και την πήραν στη χώρα τους όπου κάθε χρόνο γιόρταζαν με ευλάβεια τον Άγιο.

Το σημερινό συναξάρι με κάποιους λόγους του επίσης σήμερα εορταζομένου Οσίου Ποιμένος, οι οποίοι νομίζουμε ότι είναι ιδιαίτερα βοηθητικοί στο βασικό θέμα της πνευματικής ζωής, στο θέμα της ταπεινώσεως. Καταρχάς, τι είναι η ταπείνωση; Ο Αββάς Ποιμήν μας λέγει: «Το να ταπεινωθείς ενώπιον του Θεού και να μη υπολογίζεις τον εαυτό σου ότι τάχα κάτι είσαι και το να παραμερίζεις το θέλημά σου, όλα αυτά είναι εργαλεία της ψυχής». Δηλαδή ταπείνωση είναι το να ταπεινώνουμε, να χαμηλώνουμε τον εαυτό μας μπρος στο Θεό μέχρι το μηδέν. Όχι ότι δεν είμαστε κάτι, αλλά αυτό το κάτι...

είναι δικό μας, είναι του Θεού, από τον οποίο και προέρχεται κάθε καλό. Δημιουργηθήκαμε από το μηδέν. Επομένως, εμείς καθεαυτούς, από μόνοι μας, είμαστε ένα μηδέν. Εάν δεν κάνουμε το χαμήλωμα αυτό της υπάρξεώς μας, εάν δεν υπολογίζουμε τον εαυτό μας, φυσικό είναι να μην υπολογίζουμε και έτσι να παραμερίζουμε το θέλημά μας, την επιθυμία μας. Η νέκρωση του ιδίου θελήματος είναι ταπείνωση. Εάν δε κάθε καλό προέρχεται από το Θεό, σε εμάς δεν μένει τίποτε άλλο παρά οι αμαρτίες μας.

Αυτό πάλι ο Αββάς Ποιμήν λέγει για τον εαυτό του, αλλά και εμείς πρέπει να λέμε για τον εαυτό μας. Εγώ λέγω:

«Εις τον τόπον όπου ρίχνεται ο σατανάς, εκεί κι εγώ ρίχνομαι». Εάν έχουμε πραγματικά τέτοια ταπεινή ιδέα για τον εαυτό μας, ότι δηλαδή είμαστε αμαρτωλοί και τίποτε παραπάνω, τότε θα θεωρούμε τον εαυτό μας άξιο για οποιαδήποτε ταλαιπωρία. Γι' αυτό έλεγε πάλι ο Αββάς Ποιμήν: «Εάν ο άνθρωπος κατηγορεί τον εαυτό του, παντού είναι καρτερικός». Σε αυτό βεβαίως είχε σύμφωνο και το Μέγα Αντώνιο, ο οποίος, κατά αυτόν πάλι, είπε: «Το πιο δύσκολο στον άνθρωπο είναι να σηκώνει επάνω του ενώπιον του Κυρίου την ευθύνη για το σφάλμα του και να περιμένει πειρασμό μέχρι τελευταίας του αναπνοής». Εάν λοιπόν εμείς

έχουμε καρτερικότητα στις δυσκολίες της ζωής και τα βάσανα ή τα βάζουμε και γκρινιάζουμε πότε με τον ένα και πότε με τον άλλο, με την κοινωνία, ίσως δε και με το Θεό; Ας έχουμε υπόψη ότι αν μη τι άλλο δεν έχουμε πραγματική ταπείνωση και ότι βέβαια θα πρέπει να μάθουμε να βλέπουμε και να αντιμετωπίζουμε διαφορετικά τα πράγματα.

Δε αυτό τόσο αναγκαίο, η ταπεινοφροσύνη είναι τόσο αναγκαία, ώστε ο ίδιος, ο σήμερα εορταζόμενος Αββάς Ποιμήν έλεγε: «Ο άνθρωπος έχει ανάγκη πάντοτε από την ταπεινοφροσύνη και το φόβο του Θεού, όπως ακριβώς έχει ανάγκη από τον αέρα για την αναπνοή του».

Today, August 27, our Church commemorates Venerable Abba Poemen; Saint Liberius, Pope of Rome and Confessor; Saint Hosius, Bishop of Córdoba; the baptism of the Ethiopian eunuch by Saint Philip; the holy martyr Anthousa the New; and the glorious great martyr Saint Phanourios, newly revealed.

Where Phanourios, athlete and martyr of the Lord, came from, who his parents were, and when and under which rulers he fought his struggle—none of this could be learned. Only this is known: when the Hagarenes ruled the island of Rhodes because of our sins, the ruler of the island decided to rebuild the city walls, which enemies had previously torn down. Outside the fortress stood some ruined dwellings, said to have belonged to the original fort. The ruler gathered stones from those ruins for the work. As they dug there, they found a beautiful church.

The church too was partly in ruins. Digging down to its floor, they found many holy icons that had been damaged. Only the icon of Saint Phanourios was whole and intact, as though it had been painted that very day. When this venerable church and its sacred icons were discovered, the local bishop, Neilos, a most devout and learned man, came and read the inscription on the icon: “Saint Phanourios.” The icon showed the saint as a very young man dressed as a soldier. In his right hand he held a cross, with a lighted candle at its top. Around the icon were

twelve scenes of his martyrdom, showing twelve stages of his suffering. One showed the saint being questioned before the ruler, surrounded by soldiers who struck his mouth and head with stones. Another showed him stretched out on the ground while soldiers whipped him. In others, his flesh was torn with iron tools; he was held in prison; he stood again before the tyrant for questioning; he was burned with torches; he was bound to a torture rack; he stood among wild beasts; and he was crushed beneath a great stone. Another showed him standing before idols with burning coals in his hands, while a demon in the air seemed to wail and weep.

In the last scene, he stood inside a great furnace with his hands raised to heaven, as though in prayer. From these twelve scenes painted on the icon, the bishop understood that he was a holy martyr. That good and devout bishop immediately sent an envoy to the local rulers, asking them to give him the church so he could restore it. They refused.

So the bishop went to Constantinople and obtained permission to rebuild it. The church was restored outside the city and became a source of many miracles. We will tell one of them as testimony to the many. At that time, Crete had no Orthodox bishop, for the island was ruled by the Venetians. By a cunning policy, whenever a bishop died, they prevented the appointment of a new Metropolitan or bishop. Their aim was, in time, to turn the Orthodox toward the doctrines of Rome. So Orthodox men who wished to become priests went to Kythera to be ordained. Once, three deacons left Crete and went to the bishop of Kythera, who ordained them priests. On their journey home, Hagarenes captured them at sea, took them to Rhodes, and sold them into captivity.

The priests heard of the great miracles of the great martyr Saint Phanourios, and at once began to beg the saint with fervent tears

to free them from their bitter captivity. None knew that the others were praying for the same thing, for each was held by a different master. Through the providence of the all-good God, all three received permission to venerate the saint at his church. They met there and fell before his holy icon, wetting the ground with their tears as they begged him to free them from the Hagarenes. Then each returned to his master somewhat comforted, hoping for mercy. And mercy came: the saint was moved by their tears and heard their prayer. That night he appeared to the Hagarenes who held them and

ordered them to let the servants of God go and venerate at his church, warning that otherwise they would meet a terrible end. The Hagarenes thought it was sorcery. They put the priests in chains and made their suffering worse. But that night the great martyr Phanourios freed them from their bonds and encouraged them, saying he would set them free the next day. He then appeared to their captors and rebuked them sternly: “If you do not free them tomorrow, you will see the power of God.” With that, the saint departed. And behold the miracle: when morning came, everyone in those three households, young and old, was blind and paralyzed, suffering terrible pain. They consulted their relatives about what to do, and

decided to send for the captives. When the three poor priests arrived, the captors asked whether they could heal them. The priests answered, “We will pray to God, and let Him do His will.” On the third night, the saint again appeared to the Hagarenes and said, “Unless you send written documents granting them freedom to my church, you will have neither health nor the light you long for.” After consulting their relatives and friends again, each master sent a document freeing his captive, and all three documents were placed before the saint’s icon. And behold the miracle: before the messengers returned from the church, those who had been blind and paralyzed were well. Astonished, they released the priests.

They paid the priests’ travel expenses and sent them kindly on their way home. The priests had an icon of Saint Phanourios painted and took it back to their homeland, where they honored the saint devoutly each year.

Let us close today’s account of the saints with some words from Venerable Abba Poemen, whom we also commemorate today. We believe they are especially helpful on a central matter of the spiritual life: humility. First, what is humility? Abba Poemen tells us: “To humble yourself before God, to think you are nothing special, and to set aside your own will—these are tools for the soul.” In other words, humility means lowering ourselves before God, even to the point of seeing ourselves as nothing. It is not that there is nothing good in us, but whatever good there is

does not come from us. It belongs to God, from whom every good thing comes. We were created from nothing. So, considered on our own, we are nothing. When we lower ourselves in this way and stop placing such importance on ourselves, we can set aside our own will and desires. Letting our own will die is humility. And if every good thing comes from God, nothing remains for us to claim as our own but our sins.

Abba Poemen says this about himself, but we too should say it about ourselves. He says:

“Where Satan is cast down, there I too am cast down.” If we truly have such a humble view of ourselves—that we are sinners and nothing more—then we will consider ourselves deserving of any hardship. That is why Abba Poemen also said, “If a person blames himself, he can endure wherever he is.” Anthony the Great agreed with him. As Abba Poemen relates, Anthony said, “The hardest thing for a person is to take responsibility before the Lord for his own fault and to expect temptation until his last breath.” So do we

show patient endurance amid life’s difficulties and troubles? Or do we get angry and complain—now about one person, now about another, about society, and perhaps even about God? If so, we should recognize that we lack true humility, and we must learn to see and face these things differently.

Humility is so necessary that Abba Poemen, whom we commemorate today, said: “A person always needs humility and the fear of God just as surely as he needs air to breathe.”