Άγιος Παύλος ο Ομολογητής και άγιος Λουκάς ο Σικελιώτης

Σήμερα, 6 του μηνός Νοεμβρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Παύλου Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, του Ιερομάρτηρος και Ομολογητού, του Οσίου Λουκά, του Οσιομάρτυρος Νικάνδρου, του Αγίου Παύλου του διά Χριστόν Σαλού, τον Όσιον Βαρλάμ του Ελχουτίνη και Λουκά του Σπηλιώτου των Ρώσων, και μνημονεύεται η με φιλανθρωπία πτώσις κόνεως επί Λέοντος του Μεγάλου.

Ομολογητής και μάρτυς της Ορθοδοξίας, Παύλος καταγόταν από τη Θεσσαλονίκη και ήταν διάκονος και νοτάριος, δηλαδή γραμματέας του Αγιωτάτου Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως Αλεξάνδρου. Όταν το 340 μετά Χριστόν απήλθε από τη ζωή αυτή ο Πατριάρχης Αλέξανδρος, οι Ορθόδοξοι εξέλεξαν διάδοχό του τον Παύλο αυτόν. Ο αυτοκράτορας Κωνστάντιος, όταν επέστρεψε από την Αντιόχεια, επειδή ήταν οπαδός του Αρείου, τον έβγαλε από τον Πατριαρχικό θρόνο και αντί αυτού αυθαίρετα ανεκήρυξε Πατριάρχη τον Νικομηδείας Ευσέβιο. Τότε ο Παύλος αναγκάστηκε να προσφύγει στη Ρώμη, όπου βρήκε εξόριστο τον μέγιστο των προμάχων της Ορθοδοξίας, Μέγα Αθανάσιον. Μετά το θάνατο του Ευσεβίου,

Ορθόδοξοι εγκατέστησαν για δεύτερη φορά στον Πατριαρχικό θρόνο τον Παύλο, ο οποίος είχε επανέλθει από τη Ρώμη έχοντας και συστατικά γράμματα του εκεί αυτοκράτορα Κόνσταντος. Όμως και πάλι ο Κωνστάντιος, με την εισήγηση των Αριανών, έδιωξε τον Παύλο, ο οποίος εκ νέου προσέφυγε στη Ρώμη. Τότε ο Κώνστας έγραψε στον αδελφό του Κωνστάντιο: «Αν ο Αθανάσιος και ο Παύλος δεν πάρουνε τους θρόνους τους, θα έρθω με στρατιωτική δύναμη εναντίον σου». Ο βασιλέας της Κωνσταντινουπόλεως υποχώρησε και ο Παύλος αποκαταστάθηκε. Τρία έτη κράτησε η τρίτη αυτή πατριαρχία του και έγινε σπουδαία εργασία υπέρ της Ορθοδοξίας. Αλλά το 350, μετά το θάνατο του προστάτου του Κώσταντος,

Παύλος εξορίστηκε στην Κουκουσό της Αρμενίας. Όμως οι Αριανοί δεν έφεραν μόνο το δαιμόνιο της αιρέσεως, αλλά και της κακουργίας. Επειδή στην Κωνσταντινούπολη εξακολουθούσε να δεσπόζει ζωντανή η ανάμνηση και συμπάθεια προς τον Παύλο, τα όργανά τους, με ασέβεια προς κάθε ιερό και όσιο, τον έπνιξαν καθώς λειτουργούσε την ανέμακτη λειτουργία με το ίδιο του το ομοφόριο και έτσι παρέδωσε την Αγία του ψυχή στα χέρια του Θεού. Το 385, επί Θεοδοσίου του Μεγάλου, το λείψανο του ομολογητού Πατριάρχου μετακομίστηκε με πομπή στην Κωνσταντινούπολη και κατατέθηκε στο ναό της Αγίας Ειρήνης. Καθώς λέγει δε ένα δίστιχο που είναι αφιερωμένο σ' αυτόν, επειδή πνίγηκε με την κατατοφάρη γαχώνη,

τη χάρη να θεραπεύει από τη δυσφορία και πνιγμονή που προκαλούν στο λαιμό ψυχρά ρεύματα.

Λουκάς, τον οποίο η Εκκλησία μας τιμά σήμερα, ήταν από τη Σικελία και διακρινόταν από την νεαρή του ηλικία για τη μεγάλη του ευσέβεια. Σύχναζε στις εκκλησίες και όχι μόνο άκουγε το λόγο του Θεού, αλλά και τον εφάρμοζε στην καθημερινή του ζωή, ζώντας με σωφροσύνη και ασκώντας την αγάπη.

Έφτασε σε κατάλληλη ηλικία, οι γονείς του θέλησαν να τον νυμφεύσουν. Αυτός, μη περιφρονώντας το γάμο, αλλά φλεγόμενος από τον έρωτα του Θεού, νύχτα σηκώθηκε και έφυγε σε έρημο τόπο. Εκεί έμεινε σαράντα μέρες νηστικός και αξιώθηκε να τον επισκεφθούν άγγελοι. Μετά πήγε σε μοναστήρι, όπου και φόρεσε το αγγελικό σχήμα των μοναχών.

Από τότε έκανε σκληρότερη ασκητική ζωή. Αυστηρότερη νηστεία, χωρίς να απολαμβάνει καμιά σωματική άνεση ή παρηγοριά. Από εκεί πήγε στο όρος της Έτνας, όπου τρεφόταν με χόρτα του βουνού. Κοιμόταν λίγο, δεν φορούσε υποδήματα, είχε μόνο ένα φόρεμα και σαν όρο και κανόνα είχε το να μην βγαίνει από το κελί του, εάν πρώτα δεν διάβαζε όλο το ψαλτήρι. Έπειτα διάβαζε την τρίτη ώρα και μετά έκανε το εργόχειρό του μέχρι την έκτη ώρα, δηλαδή μέχρι το μεσημέρι. Κατόπιν έκαμνε και έτρωγε το λιγοστό του φαγητό και μετά διάβαζε την υπόλοιπη ακολουθία.

Αυτά και με αυτά αγωνιζόμενος αξιώθηκε να λάβει μεγάλη χάρη από το Θεό και το να ερμηνεύει δυσνόητους λόγους της Αγίας Γραφής. Να μπορούν μερικοί και να λένε: «Πώς ούτος γράμματα οίδε μη μεμαθηκώς;» Μετά από αυτά, οδηγημένος από Θεία Αποκάλυψη, πήγε σε άλλο τόπο και εκεί μάζεψε και φρόντιζε για την πνευματική τους προκοπή δώδεκα μαθητές. Έπειτα πήγε στο Βυζάντιο, όπου γίνονταν πνευματικοί αγώνες για την πίστη και την Εκκλησία. Κατέληξε δε στην Κόρινθο της Πελοποννήσου, σε κάποιο χωριό της οποίας μετά από λίγο καιρό αναπαύτηκε εν ειρήνη.

Επανέλθουμε στον Άγιο Πατριάρχη Παύλο, στον οποίο η Εκκλησία έδωσε τον τίτλο του Ομολογητού, διότι ομολόγησε μέχρι θανάτου το Χριστό, τον αληθινό Χριστό, όπως τον αποκαλύπτει το Άγιο Πνεύμα, κι όχι παραποιημένο, όπως τον φαντάζονται οι αιρετικοί. Έτσι, τον ομολόγησε και τον χαρίτωσε ο Χριστός και θα τον ομολογήσει έμπροσθεν του πατρός του κατά τον αψευδή λόγο του: «Πας, ος αν ομολογήσει εν εμοί έμπροσθεν των ανθρώπων, και ο Υιός του ανθρώπου ομολογήσει εν αυτώ έμπροσθεν των Αγγέλων του Θεού». Από αυτή την Ορθόδοξη Ομολογία που οδηγεί στη σωτηρία προσπαθεί να μας απομακρύνει ο διάβολος με την πλάνη και την αίρεση.

Και κατά τον τρόπο της ζωής απομακρυνόμαστε από αυτή με την αμαρτία. Πέφτουμε δε στην αμαρτία είτε για την ευχαρίστηση η οποία στην αρχή και πρόσκαιρα μας δίνει αυτή, είτε διότι θέλουμε να αποφύγουμε τον κόπο που θέλει η αρετή. Αντίθετα, όταν κάνουμε υπακοή και συμμορφώνουμε τη ζωή μας με το θέλημα του Θεού, η ύπαρξή μας αποτελεί ευωδία Χριστού και κήρυγμα, σιωπηλό μεν, δραστικό και αποτελεσματικό δε. Τότε η αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου δοξάζει το όνομά του και ευεργετεί ποικιλοτρόπως και ιδίως πνευματικά το περιβάλλον μας. Σε αυτή την ομολογία την Ορθόδοξη, για την οποία οι πατέρες μας έδωσαν και την πρόσκαιρη ζωή τους,

κρατηθούμε και εμείς, και κατά το φρόνημα, και κατά τον τρόπο της ζωής, για να γίνουμε μαζί τους κοινωνοί μέτοχοι της αιωνίου ζωής.

Today, November 6, our Church commemorates Saint Paul, Archbishop of Constantinople, the hieromartyr and confessor; Venerable Luke; the venerable martyr Nicander; Saint Paul the Fool for Christ; the Russian venerable fathers Barlaam of Khutyn and Luke of the Caves; and the merciful falling of dust in the time of Leo the Great.

Paul, a confessor and martyr for Orthodoxy, came from Thessalonica. He was a deacon and notary, that is, secretary to the most holy Patriarch Alexander of Constantinople. When Patriarch Alexander departed this life in AD 340, the Orthodox chose Paul as his successor. But Emperor Constantius, on returning from Antioch, removed him from the patriarchal throne because he supported Arius. In his place, he appointed Eusebius of Nicomedia as Patriarch on his own authority. Paul was forced to flee to Rome, where he found Athanasius the Great, that foremost defender of Orthodoxy, also living in exile. After Eusebius died,

the Orthodox placed Paul on the patriarchal throne a second time. He had returned from Rome with letters of recommendation from Constans, the emperor there. Yet Constantius, urged on by the Arians, expelled Paul again, and Paul once more sought refuge in Rome. Constans then wrote to his brother Constantius: “If Athanasius and Paul are not restored to their thrones, I will come against you with an army.” The emperor in Constantinople gave way, and Paul was restored. This third period as Patriarch lasted three years, during which he did great work for Orthodoxy. But in 350, after the death of his protector Constans,

Paul was exiled to Cucusus in Armenia. The Arians brought with them not only the demon of heresy but also the evil of violent crime. The people of Constantinople still remembered Paul with affection, so the Arians’ agents, showing no respect for anything sacred, strangled him with his own omophorion as he celebrated the bloodless Divine Liturgy. Thus he entrusted his holy soul into the hands of God. In 385, under Theodosius the Great, the relics of the confessor Patriarch were carried in procession to Constantinople and placed in the Church of Saint Irene. And as a couplet dedicated to him says, because he died by strangulation, he was granted

the grace to heal the discomfort and choking in the throat caused by cold drafts.

Luke, whom our Church honors today, came from Sicily. From a young age he was known for his deep devotion to God. He often went to church, where he listened to the word of God and put it into practice in daily life, living with self-control and showing love.

When Luke came of age, his parents wanted him to marry. He did not look down on Holy Matrimony, but he was aflame with love for God. One night he got up and left for a deserted place. There he fasted for forty days and was counted worthy of a visit from angels. Afterward he went to a monastery and took on the angelic habit of a monk.

From then on, he lived an even stricter ascetic life. He fasted more rigorously and sought no bodily comfort. He went to Mount Etna, where he lived on mountain herbs. He slept little, wore no shoes, and had only one garment. He made it his rule of prayer never to leave his cell before reading the entire Psalter. Then he read the Third Hour and worked with his hands until the Sixth Hour, at noon. After that, he prepared and ate his small meal and read the rest of the service.

Through these struggles, he was granted great grace from God, including the gift of explaining difficult passages of Holy Scripture. People could say of him, “How does this man know the Scriptures, having never studied?” Then, guided by a divine revelation, he went elsewhere and gathered twelve disciples, caring for their spiritual growth. Afterward he went to Byzantium, where people were struggling for the faith and the Church. Finally he came to Corinth in the Peloponnese, and after a short time he reposed in peace in one of its villages.

Let us return to the holy Patriarch Paul. The Church gave him the title Confessor because he confessed Christ to the point of death: the true Christ, as revealed by the Holy Spirit, rather than the distorted Christ imagined by heretics. Paul confessed Christ, and Christ filled him with grace and will confess him before His Father, according to His unfailing word: “Everyone who confesses Me before men, the Son of Man will also confess him before the angels of God.” The devil tries to draw us away from this Orthodox confession, which leads to salvation, through error and heresy.

We also turn away from it in the way we live, through sin. We fall into sin either for the pleasure it offers at first, though only briefly, or because we want to avoid the effort that virtue requires. When we obey God and bring our lives into harmony with His will, our whole being becomes the fragrance of Christ: a proclamation without words, yet powerful and effective. Then the transformation wrought by the right hand of the Most High glorifies His name and benefits those around us in many ways, especially spiritually. This is the Orthodox confession for which our fathers gave even their earthly lives.

Let us hold fast to it too, both in what we believe and in how we live, so that together with them we may share in eternal life.