Ο Άγιος Πάμφυλος, ο Άγιος Φλαβιανός και οι δοκιμασίες της Εκκλησίας

16 του μηνός Φεβρουαρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη των Αγίων Μαρτύρων Παμφύλου και των συναθλητών του Αγίων Μαρτύρων Ουάλου, Παύλου, Σελεύκου, Πορφυρίου, Ιουλιανού, Θεοδούλου, Ηλία, Ιερεμία, Ισαΐα, Σαμουήλ και Δανιήλ, των Αγίων Μαρτύρων, οι οποίοι μαρτύρησαν εις την Περσία και ανεκομίστησαν εις την Μαρτυριούπολη, του Αγίου Μαρουθά, του Αγίου Φλαβιανού Πατριάρχου Κωνσταντινοπόλεως, του Οσίου Φλαβιανού και του Αγίου Νέου Οσιομάρτυρος Ρωμανού του από το Καρπενήσι.

Πάμφυλος και οι άλλοι Άγιοι που μαρτύρησαν μαζί του κατά το έκτο έτος του διωγμού, τον οποίο κίνησε ο Διοκλητιανός εναντίον των Χριστιανών, δηλαδή κατά το 290 μ.Χ., προέρχονταν από διαφόρους τόπους, τέχνες και αξιώματα και ενώθηκαν μαζί σε ένα σώμα μέσω της πίστεως στο Χριστό, συνελήφθησαν δε κατά τον ακόλουθο τρόπο. Όταν έρχονταν από διαφόρους τόπους στην πόλη της Καισαρείας της Παλαιστίνης και περνούσαν τις πύλες της πόλεως, οι φύλακες τους ρωτούσαν ποιοι ήταν και από πού κατάγονταν. Καθώς δε οι μάρτυρες αποκρίνονταν ότι ήταν χριστιανοί και πατρίδα τους είχαν την Άνω Ιερουσαλήμ, τους συνελάμβαναν και τους οδηγούσαν στον ηγεμόνα της πόλεως Φιρμιλιανό,

ο οποίος τους υπέβαλε σε διάφορα βασανιστήρια και τους βίαζε να αρνηθούν τον Χριστό. Επειδή δε οι μακάριοι αυτοί παρέμεναν ακλόνητοι στην πίστη τους στον Κύριο, οι μεν Πάμφυλος, Σέλευκος, Ουάλης και Παύλος, με τους πέντε Αιγυπτίους μάρτυρες, Ηλία, Ιερεμία, Ησαΐα, Σαμουήλ και Δανιήλ, μετά από πολλά βασανιστήρια, στα οποία υποβλήθηκαν, τελευταία αποκεφαλίστηκαν, και έτσι έλαβαν το στέφανο του μαρτυρίου. Ο δε Πορφύριος, που ήταν δούλος του Αγίου Παμφύλου, ζήτησε να λάβει το ιερό λείψανο του κυρίου του, και έτσι τον συνέλαβαν και τον έριξαν στη φωτιά. Επίσης, ο Άγιος Ιουλιανός, επειδή κατασπαζόταν τα τίμια λείψανα των Αγίων, ρίφθηκε και αυτός στην πυρά,

έτσι αξιώθηκε μαρτυρικού τέλους. Ο δε Θεόδουλος υπέστη θάνατο σταυρικό και έτσι έλαβαν όλοι τους τους στεφάνους της αθλήσεως.

Φλαβιανός, που ήταν πρεσβύτερος στην Κωνσταντινούπολη και σκευοφύλακας στο ναό της Αγίας Σοφίας, διαδέχθηκε το 446 τον Άγιο Πρόκλο Αρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως και μαθητή του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Η πατριαρχία του συνέπεσε με το σάλο που είχαν ξεσηκώσει στην Εκκλησία οι αιρέσεις του Νεστορίου και του Ευτυχούς. Ο Νεστόριος είχε καταδικαστεί από την Τρίτη Οικουμενική Σύνοδο που έγινε στην Έφεσο το 431.

Ίδια εποχή ήταν και η αντίθετη αίρεση του μονοφυσιτισμού, την οποία κήρυξε ο ιδρυτής της, αρχιμανδρίτης Ευτυχής, και ο οποίος έλεγε ότι μετά την ένωση της Θείας και Ανθρωπίνης Φύσεως στο Χριστό, η Θεία Φύση απορρόφησε την ανθρώπινη και ανθρώπινη η φύση, έτσι έμεινε μόνο μία φύση, η θεϊκή. Αυτός δε ο Ευτυχής ήταν ηγούμενος σε κάποιο μοναστήρι στην Κωνσταντινούπολη, ασκούσε δε μεγάλη επιρροή στον πρωθυπουργό Χρυσάφιο και υπερασπιζόταν από τον ομόφρονά του Διόσκορο, Πατριάρχη Αλεξανδρείας. Αυτοί προσπάθησαν και κατόρθωσαν να πείσουν τον ελαττωμένης αντιλήψεως αυτοκράτορα Θεοδόσιο τον Β΄ ή Μικρό, να συγκαλέσει στην Έφεσο το 449 Σύνοδο που ονομάστηκε Ληστρική, με σκοπό την επικράτηση του μονοφυσιτισμού. Πρόεδρος της Συνόδου αυτής ορίστηκε από τον αυτοκράτορα ο Διόσκορος. Οι αντιπρόσωποι του Επισκόπου Ρώμης είχαν φέρει επιστολή του, αλλά ο Διόσκορος δεν επέτρεψε την ανάγνωσή της.

Αφαιρούσε το λόγο από τους εναντίον της αιρέσεως του Ευτυχούς και τους απειλούσε. Στο μακάριο Φλαβιανό που προσήλθε στη σύνοδο αυτή για να υπερασπιστεί την Ορθοδοξία, καθώς και σε αυτούς που ήταν μαζί του, απαγορεύτηκε το δικαίωμα ψήφου, ενώ παραχωρήθηκε στον αρχηγό των Σύρων Μονοφυσιτών μοναχών, αρχιμανδρίτη Βαρσουμά. Αυτός καταγόταν από τα Σαμόσατα, αφού δε συγκρότησε τάγμα χιλίων παραφρόνων μοναχών, που ήταν οπλισμένοι με ραβδιά, κασμάδες και φτυάρια, λεηλατούσαν τις κοντά στον Ευφράτη ποταμό εκκλησίες των Νεστοριανών, έκαιγαν τα μοναστήρια τους, έδιωχναν ή φόνευαν τους Νεστοριανούς επισκόπους και έκαναν πολλά άλλα έκτροπα. Όταν αυτός ο Βαρσουμάς ήρθε στη σύνοδο,

μαζί του και το τάγμα αυτό για να το χρησιμοποιήσει καταλλήλως. Όχι δε μόνο το τάγμα αυτό ήλθε στην Έφεσο, αλλά και πολυπληθείς άλλες ομάδες εκφρόνων αιρετικών από διαφόρους τόπους, οπλισμένοι και αποφασισμένοι για κάθε κακία. Όλοι αυτοί άσκησαν τρομοκρατία ενάντια σε καθένα που δεν ήταν μονοφυσίτης στη Σύνοδο της Εφέσου.

Αξίωσαν δε και την καταδίκη του Φλαβιανού. Επειδή όμως η αξίωση αυτή προκαλούσε αντιρρήσεις στη σύνοδο, η τρομοκρατία εντάθηκε. Βλέποντας ο Άγιος την εναντίον του μανία των φανατικών και εκφρόνων αιρετικών και ότι αυτοί ήταν έτοιμοι να ορμήσουν εναντίον του, έσπευσε να κρυφτεί σαν σε άσυλο κάτω από την Αγία Τράπεζα του Ναού της Θεοτόκου,

στον οποίο γινόταν η σύνοδος, δεν τον άφησαν όμως, αλλά σπρώχνοντας και κτυπώντας, τον έβγαλαν από το ναό, τον καθαίρεσαν και αποφάσισαν την εξορία του. Δεν αρκέστηκαν όμως σε αυτά μόνο οι μοναχοί του Βαρσουμά, αλλά εξακολουθούσαν να κακοποιούν τον Άγιο τόσο, ώστε μετά τρεις μέρες παρέδωσε την Αγία του ψυχή στα χέρια του Θεού. Παρόμοια υπέστησαν κι άλλοι Ορθόδοξοι αρχιερείς. Για τις βιαιότητες και κακοπραγίες αυτές, η σύνοδος εκείνη ονομάστηκε ληστρική, ο δε επίσκοπος Ρώμης Λέων, όταν έμαθε τα συμβάντα, την απέρριψε. Κατά το επόμενο έτος, ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος πέθανε και τον διαδέχθηκαν οι ορθοδοξότατοι και ευσεβέστατοι Μαρκιανός και Πουλχερία, η αδελφή του Θεοδοσίου.

Συγκάλεσαν δε την Αγία Τετάρτη Οικουμενική Σύνοδο στη Χαλκηδόνα, η οποία αποκατέστησε την Ορθοδοξία και κατεδίκασε τον μονοφυσιτισμό και μάλιστα τους αρχηγούς του Ευτυχή, Διόσκορο, Βαρσουμά και λοιπούς. Τότε ανακομίστηκε και το ιερό του Αγίου Φλαβιανού λείψανο και κατατέθηκε στο ναό των Αγίων Αποστόλων. Η Ορθοδοξία και πάλι νίκησε. Οι μονοφυσίτες σε τόσο σκοτασμό βυθίστηκαν, ώστε τον Βαρσουμά που τόσα έκανε, τον ανακήρυξαν και τον τιμούν ως Άγιο.

Έχει καλή διάθεση μπορεί να ωφεληθεί όχι μόνο από τα θετικά παραδείγματα, αλλά και από τα αρνητικά. Η Εκκλησία έχει εχθρούς όχι μόνο εξωτερικούς, αλλά και εσωτερικούς. Ο διάβολος επηρεάζει όχι μόνο τους εκτός και τους κάνει διώκτες, αλλά πολεμεί και τους εντός και δημιουργεί τους αιρετικούς, τους πάσης φύσεως πλανεμένους και σκανδαλοποιούς. Αλλά και τον καθένα μας μπορεί να προσβάλλει και, αν δεν προσέξουμε, να εμποδίσει το έργο του Θεού μέσα μας.

Όλη αυτή η κατάσταση και αντίδραση ούτε θα πρέπει να μας παραξενεύει ούτε να μας σκανδαλίζει. Η Εκκλησία παρομοιάζεται με πλοίο που πλέει στην ταραγμένη θάλασσα του κόσμου και της ιστορίας, είναι επόμενο να χτυπιέται από τα κύματα και να υφίσταται τις θύελλες. Ακόμη παρομοιάζεται με νοσοκομείο και έτσι είναι φυσικό να έχει μέσα της ασθενείς που μέχρι να γίνουν καλά θα έχουν αλλά και θα προκαλούν προβλήματα.

Το θαυμαστό και παρήγορο είναι ότι όποιος θέλει μπορεί και μέσα στην κατάσταση αυτή να σωθεί. Ο καλοπροαίρετος από τα αντίθετα όχι μόνο δεν σκανδαλίζεται, αλλά και ωφελείται. Τα λάθη των άλλων τα αξιοποιεί για τον εαυτό του. Βλέποντας την αδυναμία του ταπεινώνεται. Πολεμούμενος καταφεύγει περισσότερο προς τον Σωτήρα Χριστό. Η Εκκλησία είναι Αγία,

για τη δική μας ανύπαρκτη αγιότητα, αλλά διότι ο Χριστός είναι Άγιος, στην αγιότητα του οποίου εμείς προσπαθούμε να μετάσχουμε. Τα σκάνδαλα δείχνουν περισσότερο και μας ωθούν περισσότερο να καταφεύγουμε στον μόνον δυνάμενον σώζειν.

On February 16, our Church commemorates Saint Pamphilus and his fellow martyrs, Saints Valens, Paul, Seleucus, Porphyrius, Julian, Theodulus, Elijah, Jeremiah, Isaiah, Samuel, and Daniel; the holy martyrs who suffered in Persia and whose relics were brought to Martyropolis; Saint Maruthas; Saint Flavian, Patriarch of Constantinople; Venerable Flavian; and the New Venerable Martyr Saint Romanus of Karpenisi.

Pamphilus and the other saints who suffered with him came from different places, trades, and ranks. In the sixth year of Diocletian’s persecution of Christians, that is, in AD 290, their faith in Christ united them as one body. They were arrested in this way: as they arrived from different places and passed through the gates of Caesarea in Palestine, the guards asked who they were and where they came from. The martyrs answered that they were Christians and that their homeland was the Jerusalem above. So the guards arrested them and brought them before Firmilian, the governor of the city,

who subjected them to various tortures and tried to force them to deny Christ. But these blessed men remained steadfast in their faith in the Lord. After many tortures, Pamphilus, Seleucus, Valens, and Paul, together with the five Egyptian martyrs Elijah, Jeremiah, Isaiah, Samuel, and Daniel, were beheaded and received the crown of martyrdom. Porphyrius, a servant of Saint Pamphilus, asked to receive the sacred remains of his master. For this he was arrested and thrown into the fire. Saint Julian, too, was cast into the flames because he embraced the honored remains of the saints,

and so he was counted worthy of a martyr’s death. Theodulus died by crucifixion. In this way they all received the crowns of their struggle.

Flavian was a priest in Constantinople and keeper of the sacred vessels at the church of Hagia Sophia. In 446 he succeeded Saint Proclus, Archbishop of Constantinople and disciple of Saint John Chrysostom. His time as Patriarch coincided with the turmoil stirred up in the Church by the heresies of Nestorius and Eutyches. Nestorius had been condemned by the Third Ecumenical Council, held at Ephesus in 431.

At about the same time, the opposing heresy of Monophysitism was being preached by its founder, the archimandrite Eutyches. He claimed that after the divine and human natures were united in Christ, the divine nature absorbed the human, leaving only one nature, the divine. Eutyches was the abbot of a monastery in Constantinople. He had great influence over the chief minister Chrysaphius and was defended by Dioscorus, Patriarch of Alexandria, who shared his views. Together they persuaded Emperor Theodosius II, whom the speaker describes as lacking sound judgment, to convene a council at Ephesus in 449 to secure the triumph of Monophysitism. It came to be called the Robber Council. The emperor appointed Dioscorus to preside. Representatives of the bishop of Rome brought a letter from him, but Dioscorus would not allow it to be read.

Dioscorus cut off those who spoke against the heresy of Eutyches and threatened them. Blessed Flavian came to the council to defend the Orthodox faith, but he and his companions were denied a vote. A vote was given instead to the archimandrite Barsumas, leader of the Syrian Monophysite monks. Barsumas came from Samosata. He had assembled a band of a thousand deranged monks armed with clubs, pickaxes, and shovels. They plundered the churches of the Nestorians near the Euphrates, burned their monasteries, drove out or killed their bishops, and committed many other outrages. When Barsumas came to the council,

he brought this band with him, ready to use it for his purposes. And it was not the only group to come to Ephesus. Large groups of other fanatical heretics arrived from various places, armed and prepared for every kind of wrongdoing. At the Council of Ephesus, they terrorized everyone who was not a Monophysite.

They also demanded that Flavian be condemned. When members of the council objected, the intimidation grew worse. Seeing the fury of the fanatical heretics against him and realizing that they were about to attack, the saint hurried to take refuge beneath the holy altar in the church of the Theotokos,

where the council was meeting. But they would not leave him there. They pushed and struck him, dragged him out of the church, deposed him, and ordered him into exile. Even that did not satisfy the monks of Barsumas. They continued to assault the saint so severely that three days later he gave up his holy soul into the hands of God. Other Orthodox bishops suffered in similar ways. Because of this violence and wrongdoing, the council became known as the Robber Council. When Leo, the bishop of Rome, learned what had happened, he rejected it. The following year Emperor Theodosius died, and he was succeeded by the devout and steadfastly Orthodox Marcian and Pulcheria, Theodosius’s sister.

They convened the holy Fourth Ecumenical Council at Chalcedon. It restored the Orthodox faith and condemned Monophysitism, especially its leaders Eutyches, Dioscorus, Barsumas, and the others. Saint Flavian’s sacred relics were then brought to Constantinople and placed in the church of the Holy Apostles. Orthodoxy had prevailed once again. The Monophysites had fallen into such darkness that they proclaimed Barsumas a saint and honor him as one, despite all he had done.

A person of good will can be edified by bad examples as well as good ones. The Church has enemies within as well as outside her. The devil influences those outside the Church and turns them into persecutors, but he also fights those within her, giving rise to heretics, people led astray in every way, and those who cause scandal. He can attack each of us too and, if we are not careful, obstruct God’s work within us.

None of this turmoil and opposition should surprise us or cause us to stumble. The Church is like a ship sailing through the troubled sea of this world and its history. Of course the waves strike her and she must weather storms. She is also like a hospital. Naturally, she has sick people within her who, until they recover, have troubles of their own and cause troubles for others.

What is wonderful and consoling is that anyone who wants to can be saved even amid all this. A person of good will is not led astray by these troubles but is edified by them. Such a person learns from the mistakes of others. Seeing his own weakness, he humbles himself. When attacked, he turns all the more to Christ the Savior. The Church is holy,

not because we possess holiness of our own, but because Christ is holy, and we seek to share in His holiness. Scandals make this all the clearer and urge us all the more to turn to the only One who can save.