Ο Άγιος Ιωάννης Κασσιανός για τον μοναστικό βίο και τους οκτώ πονηρούς λογισμούς

Πατέρας μας Κασιανός έζησε κατά τον 5ο μετά Χριστόν αιώνα, όταν βασίλευε ο Θεοδώσιος ο Μικρός, καταγόταν δε από την Παλαιά Ρώμη. Από τους ευσεβείς του γονείς παραδόθηκε σε δάσκαλο, από τον οποίο εκπαιδεύτηκε και προχώρησε πολύ στην κοσμική, την εξωτερική λεγόμενη φιλοσοφία, διότι εκτός του ότι ήταν πολύ ευφυής, είχε και μεγάλη φιλομάθεια και με μεγάλη επιμέλεια μελετούσε. Κατόπιν επιδόθηκε στην εκμάθηση της Παλαιάς και Νέας Διαθήκης και προχώρησε στην απόκτηση της Θείας Γνώσεως θεωρητικά αλλά και πρακτικά, στολίζοντας τον εαυτό του με την αγνότητα και την καθαρότητα. Μετά αναχώρησε από την πατρίδα του

αφού άφησε τους συγγενείς και τη στρατιωτική θέση την οποία κατήχε, καθώς και κάθε δόξα και υπερηφάνεια της ζωής αυτής, πήρε και σήκωσε τον σταυρό στους ώμους του και ακολούθησε τον Χριστό. Σε κάποιο μοναστήρι της Βηθλεέμ έγινε μοναχός και επιδόθηκε στην άσκηση της υπακοής, τη σκληραγωγία του σώματος και με την προσευχή είχε πάντα το νου του στραμμένο προς τον Θεό. Αφού απόκτησε την άκρα υπακοή και ταπείνωση και την αρετή της διακρίσεως, πήγε σε ήσυχο και απομονωμένο μέρος και εκεί αγωνιζόταν μόνος του. Κατόπιν περιόδευσε σε διάφορα μέρη. Πέρασε από όλα τα μοναστήρια και ασκητήρια όλης της Αιγύπτου, της Θηβαΐδος, της Νητρίας, της Ασίας,

Πόντου και της Καπαδοκίας, όπου συναντήθηκε με πολύ προχωρημένους στην πνευματική ζωή οσίους ασκητές και σαν φιλόπονη μέλισσα μάζεψε στον εαυτό του όλων αυτών τις αρετές. Έτσι και αυτός ωφελήθηκε, αλλά και στους άλλους έγινε υπόδειγμα κάθε είδους αρετής και τους παρακινούσε με τον λόγο και το έργο να μιμηθούν το δικό του ζήλο. Αφού καθάρισε τον νου του και θεραπεύτηκε από τα πάθη, γνώρισε ακριβώς τόσο με την πείρα όσο και με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος την ακρίβεια της μοναχικής πολιτείας και την τέλεια κατά των παθών νίκη. Έτσι με πολλή σαφήνεια έγραψε για τους οκτώ λογισμούς της κακίας: περί γαστριμαργίας, πορνείας, φιλαργυρίας,

οργής, λύπης, ακηδίας, κενοδοξίας και υπερηφάνειας, έργο το οποίο αφιέρωσε στον Επίσκοπο Κάστορα, και για τη ζωή και την τάξη των κοινοβείων της Αιγύπτου και της Ασίας, και με τα συγγράμματά του αυτά πρόσφερε και προσφέρει μεγάλη ωφέλεια στους μοναχούς και στους κοινοβιάτες και στους ησυχαστές. Αλλά και μόνο που τον έβλεπε κανείς τον μακάριο αυτόν Κασιανό, λάβαινε μεγάλη ωφέλεια και πολλή πνευματική ηδονή. Και γενικώς, είτε σιωπώντας είτε ομιλώντας, ο όσιος ήταν διδασκαλία και συμβουλή. Αλλά και απλούστατος και διακριτικότατος ήταν, μέχρι που και ο Άγιος Ιωάννης, ο συγγραφέας της Κλίμακος,

αναφέρεται σε αυτόν και τον επαινεί στον περί υπακοής λόγο του. Το έτος 404 πήγε ο όσιος αυτός Κασιανός στην Κωνσταντινούπολη και γνωρίστηκε εκεί με τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, ο οποίος ήταν τότε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως. Από εκεί επέστρεψε στη Ρώμη, όπου χειροτονήθηκε πρεσβύτερος από τον τότε Πάπα Ινοκέντιο τον Πρώτο. Μετά δύο έτη πήγε στη Μασσαλία της Γαλλίας, όπου έκτισε ανδρικό μοναστήρι επ' ονόματι του Αγίου Μάρτυρος Βίκτορος. Ακολούθως έκτισε και γυναικεία μονή και μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα έγινε ο εισηγητής και αρχηγός της μοναχικής ζωής στη Γαλλία αρχικώς μετά στην Ισπανία. Έλαβε μέρος στις αντιθέσεις μεταξύ του Αγίου Αυγουστίνου και του Πελαγίου και υποστήριξε την ορθόδοξη διδασκαλία κατά την οποία απορρίπτεται εξίσου τόσο ο απόλυτος προορισμός του πρώτου όσο και η αυτάρκεια της φύσεως του δευτέρου. Έτσι λοιπόν, αφού έζησε με οσιότητα και έφτασε στο άκρο της απάθειας, έλαμψε με προφητικό χάρισμα και παντού αναδείχθηκε μέγας, ειρηνικά αναχώρησε από τον κόσμο αυτό προς τον Κύριο, την 29η Φεβρουαρίου του έτους 435. Το τίμιό του λείψανο έγινε πλουσιοπάροχη πηγή διαφόρων ιαμάτων σε όσους με πίστη προσέρχονται σ' αυτό και επικαλούνται τη

χάρη του.

Το περί των οκτώ λογισμών της κακίας έργο, το οποίο έγραψε ο σήμερα εορταζόμενος όσιος Κασιανός, αναφέρουμε επιλεκτικώς κάποια λίγα αποσπάσματα, τα οποία αν και γράφτηκαν για μοναχούς, νομίζουμε ότι μπορούν να έχουν γενικότερη εφαρμογή, να αποτελούν καθοδηγητικές συμβουλές και για τη δική μας πνευματική ζωή. Γράφει λοιπόν ο όσιος αναφερόμενος στην εγκράτεια της κοιλίας: «Οι πατέρες μας δεν έχουν παραδώσει ένα μόνο κανόνα νηστείας, ούτε ένα τρόπο διατροφής, ούτε το ίδιο μέτρο, διότι δεν έχουν όλοι την ίδια δύναμη, είτε λόγω ηλικίας είτε ασθενείας. Έχουν όμως παραδώσει σε όλους

να αποφεύγουμε την αφθονία και να αποστρεφόμαστε το χορτασμό της κοιλιάς, διότι με οποιαδήποτε τροφή όταν γεμίσει η κοιλιά γεννά το σπόρο της διαφθοράς. Και πάλι δεν είναι μόνο η κραιπάλη του κρασιού που φέρνει μέθη στη διάνοια, αλλά και η αφθονία του νερού και κάθε τροφής η υπερβολική χρήση τη ζαλίζει και φέρνει νύστα σ' αυτήν. Τις τροφές τις χρησιμοποιούμε τόσο όσο να ζήσουμε, όχι για να σκλαβωθούμε στις ορμές της επιθυμίας. Η μετρημένη και μέσα σε λογικά όρια τροφή βοηθά στην υγεία του σώματος, δεν αφαιρεί την αγιότητα. Ακριβής κανόνας εγκρατείας, όπως παρέδωσαν οι πατέρες, είναι να σταματούμε να τρώμε πριν χορτάσουμε. Και ο Απόστολος που είπε «Της σαρκός πρόνοιαν μη ποιείσθε εις επιθυμίας» δεν εμπόδισε την αναγκαία κυβέρνηση της ζωής, αλλά απαγόρευσε τη φιλήδονη επιθυμία. Άλλωστε για την καθαρότητα της ψυχής δεν αρκεί μόνο η εγκράτεια στα φαγητά, αν δεν συντρέχουν και οι υπόλοιπες αρετές. Η αποχή από την οργή, από τη λύπη, από την κενοδοξία, από την υπερηφάνεια, όλα αυτά προξενούν τη γενική καθαρότητα της ψυχής. Τη μερική καθαρότητα της ψυχής μέσω της σωφροσύνης ιδιαίτερα κατορθώνουν η νηστεία και η εγκράτεια, διότι είναι αδύνατον εκείνος που έχει γεμάτη την κοιλιά του

να κάνει νοερό πόλεμο εναντίον του πνεύματος της πορνείας. Ώστε, λοιπόν, πρώτος αγώνας μας ας είναι να συγκρατούμε την κοιλιά μας και να υποδουλώνουμε το σώμα. Όχι μόνο με νηστεία, αλλά και με αγρυπνία και κόπο και πνευματικά αναγνώσματα, με το να συγκεντρώνουμε την καρδιά μας στο φόβο της κολάσεως και στον πόθο της βασιλείας των ουρανών. Για την καταπολέμηση του πνεύματος της πορνείας και της σαρκικής επιθυμίας γράφει: «Πρώτα πρώτα, πρέπει με κάθε προσοχή να φυλάγει κανείς την καρδιά του από ρυπαρούς λογισμούς. Προπάντων βοηθά η ταπείνωση. Οφείλουμε να φροντίζουμε να έχουμε όχι μόνο εγκράτεια σώματος

και συντριβή καρδιάς και πυκνές προσευχές με στεναγμούς, ώστε το καμίνι της σάρκας μας, το οποίο ο βασιλιάς της Βαβυλώνας ανάβει καθημερινά με τους ερεθισμούς της επιθυμίας, να το σβήσουμε με τη δρόσο του Αγίου Πνεύματος». Για τη φιλαργυρία τονίζει: «Πρέπει με κάθε επιμέλεια να ξεριζώνουμε από την ψυχή μας τη ρίζα όλων των κακών που είναι η φιλαργυρία, γνωρίζοντας καλά ότι όταν μένει η ρίζα εύκολα φυτρώνουν τα κλαδιά». Για την οργή σημειώνει: «Η τέλεια θεραπεία της ασθένειας της οργής είναι αυτή: να πιστέψουμε ότι ούτε για δίκαιες ούτε για άδικες αφορμές επιτρέπεται ποτέ να θυμώνουμε,

όταν η οργή σκοτίσει τη διάνοια, ούτε διάκριση ούτε σωστή σκέψη ούτε δικαιοσύνη θα βρεθεί μέσα μας, ούτε και ναός του Αγίου Πνεύματος μπορεί να γίνει η ψυχή μας, αλλά θα μας κατακυριεύσει το πνεύμα της οργής, σκοτίζοντας τη διάνοιά μας. Τότε μόνο χρησιμοποιούμε κατά φύση το θυμό όταν το στρέφουμε εναντίον των εμπαθών και φιλήδονων λογισμών. Έτσι διδάσκει και ο προφήτης: Να οργίζεστε και να μην αμαρτάνετε, δηλαδή να οργίζεστε κατά των παθών σας και των πονηρών λογισμών και να μην αμαρτάνετε εκτελώντας όσα αυτοί σας υπαγορεύουν». Για τη λύπη συμβουλεύει: «Μία μόνο λύπη να έχουμε, τη μετάνοια για τις αμαρτίες μας,

ενωμένη με την αγαθή ελπίδα, για την οποία ο Απόστολος λέει: «Η κατά Θεόν λύπη προξενεί μετάνοια που οδηγεί σε οριστική σωτηρία». Από την αντίθετη λύπη είναι φανερή η καρπή του πονηρού πνεύματος: ανυπομονησία, θυμός, μίσος, αντιλογία, απελπισία, οκνηρία στην προσευχή. Αυτή η λύπη θεραπεύεται με την προσευχή και την ελπίδα στο Θεό και τη μελέτη των θείων λόγων και με τη συναναστροφή με ευλαβείς ανθρώπους». Για το πάθος της κενοδοξίας, της ανθρωπαρέσκειας, τονίζει ότι είναι πολύμορφο και πολύ λεπτό, δύσκολο να το καταλάβει κανείς και δύσκολο να το καταπολεμήσει.

Θέλει να τον νικήσει, πρέπει να μην κάνει τίποτε επιδιώκοντας τον ανθρώπινο έπαινο, αλλά να επιζητεί την αμοιβή μόνο από το Θεό και αποβάλλοντας πάντοτε τους λογισμούς που έρχονται στην καρδιά του και τον επαινούν, να εξουθενώνει τον εαυτό του ενώπιον του Θεού. Τέλος, τον κατά της υπερηφάνειας αγώνα τον χαρακτηρίζει φοβερότατο. Πολεμά προπάντων τους τελείους και καταστρέφει σαν θανατηφόρα αρρώστια όχι ένα μέρος αλλά ολόκληρη την ψυχή. Μάρτυρας γι' αυτό είναι ο Άγγελος εκείνος που έπεσε από τον Ουρανό εξαιτίας της υπερηφάνειάς του, ο οποίος αν και δημιουργήθηκε από τον Θεό και στολίστηκε από Αυτόν με κάθε αρετή και σοφία,

δεν θέλησε να τα αποδίδει όλα αυτά στον Κύριο, αλλά στη δική του φύση. Με κάθε προσοχή ας φυλάξουμε την καρδιά μας από το θανατηφόρο πνεύμα της υπερηφάνειας, λέγοντας πάντοτε στον εαυτό μας, όταν κατορθώσουμε κάποια αρετή, τον λόγο του Αποστόλου: «Όχι εγώ, αλλά η Χάρη του Θεού που είναι μαζί μου», και τον λόγο του Κυρίου, ότι «χωρίς εμού ου δύνασθε ποιείν ουδέν», και τον λόγο του Προφήτου: «Εάν μη Κύριος οικοδομήσει οίκον, εις μάτην εκοπίασαν οι οικοδομούντες», και το «ου του θέλοντος, ουδέ του τρέχοντος, αλλά του ελεούντος Θεού».

Our father Cassian lived in the fifth century after Christ, during the reign of Theodosius the Younger. He came from Old Rome. His devout parents placed him with a teacher, under whom he made great progress in secular learning, what was called outward philosophy. He was very intelligent, eager to learn, and diligent in his studies. Then he devoted himself to the Old Testament and the New Testament, growing in divine knowledge both through study and through the way he lived, and adorning his life with chastity and purity. After this, he left his homeland

and his relatives behind. He gave up his military position and every honor and source of pride in this life. He took up his cross and followed Christ. At a monastery in Bethlehem he became a monk, giving himself to obedience and bodily hardship. Through prayer he kept his nous, his spiritual mind, turned toward God. Having acquired deep obedience and humility, as well as discernment, he went to a quiet, secluded place and struggled there alone. Later he traveled widely, visiting monasteries and hermitages throughout Egypt, the Thebaid, Nitria, Asia,

Pontus, and Cappadocia. There he met venerable ascetics far advanced in the spiritual life and, like an industrious bee, gathered their virtues into his own life. He himself was edified, and he became an example of every virtue to others, urging them by word and deed to imitate his zeal. After purifying his nous, his spiritual mind, and being healed of the passions, he came to know, through both experience and the grace of the Holy Spirit, the demands of monastic life and complete victory over the passions. He then wrote with great clarity about the eight evil logismoi, the intrusive thoughts: gluttony, lust, love of money,

anger, sorrow, acedia, or spiritual torpor, vainglory, and pride. He dedicated this work to Bishop Castor. He also wrote about the life and order of the communal monasteries of Egypt and Asia. These writings have brought, and still bring, great benefit to monks living in community and to those who follow the life of inner stillness. Even the sight of blessed Cassian brought people great benefit and deep spiritual delight. Whether silent or speaking, the venerable father taught and offered counsel. He was also remarkably simple and discerning. Saint John Climacus himself

mentions and praises him in his discourse on obedience. In the year 404, the venerable Cassian went to Constantinople, where he met Saint John Chrysostom, then Patriarch of Constantinople. From there he returned to Rome, where Pope Innocent I ordained him a priest. Two years later he went to Marseille in France and built a monastery for men dedicated to Saint Victor the Martyr. He then built a monastery for women. Before long, he had become a pioneer and leader of monastic life, first in France and then in Spain. He took part in the disputes between Saint Augustine and Pelagius, upholding the Orthodox teaching that rejects both Augustine’s absolute predestination and Pelagius’s claim that human nature is sufficient on its own. Having lived a holy life and reached the height of apatheia, freedom from the passions, he shone with the gift of prophecy and was held in high esteem everywhere. He departed this world peacefully to be with the Lord on February 29, 435. His precious relics became a rich source of healing for those who approach them in faith and invoke his

grace.

From the work on the eight evil logismoi, the intrusive thoughts, written by the venerable Cassian whom we celebrate today, we will share a few selected passages. Though written for monks, we believe they can also offer guidance for our own spiritual lives. Speaking about restraint in eating, he writes: “Our fathers did not hand down a single rule of fasting, one kind of diet, or the same measure for everyone, because people do not all have the same strength, whether because of age or illness. But they did teach everyone

to avoid excess and to turn away from eating until the stomach is full. Whatever the food, a full stomach sows the seed of corruption. And it is not only drinking too much wine that intoxicates the mind. Too much water or too much of any food can also cloud it and make it drowsy. We eat enough to live, rather than becoming slaves to our appetites. Food taken in moderation supports the body’s health and does not take away holiness. The precise rule of restraint handed down by the fathers is to stop eating before we are full. When the Apostle said, ‘Make no provision for the flesh, to gratify its desires,’ he did not forbid what is needed to sustain life; he forbade the pursuit of pleasure. Restraint in eating alone is not enough to purify the soul unless the other virtues are present. Abstaining from anger, sorrow, vainglory, and pride all contributes to the soul’s overall purity. Fasting and restraint help especially with purity in chastity, for it is impossible for someone with a full stomach

to wage an inward battle against the spirit of lust. So let our first struggle be to restrain the stomach and bring the body into obedience. We do this through fasting, but also through keeping vigil, labor, and spiritual reading, gathering our hearts in the fear of Hell and the longing for the Kingdom of Heaven.” On combating the spirit of lust and bodily desire, he writes: “First of all, we must carefully guard our hearts against unclean logismoi, intrusive thoughts. Humility helps above all. We must seek not only bodily restraint

but also a contrite heart and frequent prayers with sighs, so that the dew of the Holy Spirit may quench the furnace of our flesh, which the king of Babylon stokes each day with the stirrings of desire.” On love of money, he stresses: “We must take great care to uproot from our souls the love of money, the root of all evils, knowing that as long as the root remains, branches will readily grow.” On anger, he writes: “The complete cure for the sickness of anger is to believe that we must never give way to anger, whether the cause seems just or unjust.

When anger darkens our minds, we lose discernment, sound judgment, and justice. Nor can our souls become temples of the Holy Spirit. Instead, the spirit of anger will rule us and darken our minds. We use anger according to its proper purpose only when we turn it against thoughts driven by the passions and the desire for pleasure. This is what the prophet teaches: ‘Be angry, and do not sin.’ In other words, be angry with your passions and evil logismoi, the intrusive thoughts, but do not sin by doing what they urge you to do.” On sorrow, he counsels: “Let us have only one kind of sorrow: repentance for our sins,

joined to good hope. Of this the Apostle says, ‘Godly sorrow brings repentance that leads to salvation.’ The fruit of the other kind of sorrow plainly comes from an evil spirit: lack of patient endurance, anger, hatred, contentiousness, despair, and neglect of prayer. This sorrow is healed through prayer, hope in God, study of the divine words, and the company of devout people.” Of the passion of vainglory, the desire to please others, he says that it takes many forms and is so subtle that it is hard to recognize and hard to fight.

Anyone who wants to overcome it must do nothing for the sake of human praise, but seek a reward from God alone. He must continually cast out the logismoi, the intrusive thoughts, that come into his heart and praise him, and humble himself before God. Finally, Cassian calls the struggle against pride the most fearsome of all. Pride attacks especially those who are spiritually advanced and, like a deadly disease, destroys the whole soul, not merely one part of it. The angel who fell from Heaven through pride bears witness to this. Though God created him and adorned him with every virtue and wisdom,

he refused to attribute these gifts to the Lord and credited his own nature instead. Let us carefully guard our hearts against the deadly spirit of pride. Whenever we attain a virtue, let us repeat to ourselves the words of the Apostle: ‘Not I, but the grace of God that is with me’; the words of the Lord: ‘Apart from me you can do nothing’; the words of the prophet: ‘Unless the Lord builds the house, those who build it labor in vain’; and these words: ‘It depends neither on the one who wills nor on the one who runs, but on God who shows mercy.’