Όσιος Δανιήλ ο εν Θάσω και η ανάγκη πνευματικής καθοδήγησης

12 του μηνός Σεπτεμβρίου η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Ιερομάρτυρος Αυτονόμου, του Αγίου Ιερομάρτυρος Κορνούτου, Επισκόπου Ικονίου, του Αγίου Ιερομάρτυρος Θεοδώρου, Επισκόπου Αλεξανδρείας, του Αγίου Μάρτυρος Ιουλιανού του εν Γαλατία, των Αγίων Μαρτύρων Μακεδονίου, Θεοδούλου και Τατιανού, του Οσίου Δανιήλ του εν Θάσω και του Αγίου Μάρτυρος Ωκεανού.

Ο σήμερα εορταζόμενος Όσιος Δανιήλ άκμασε κατά τον 9ο μετά Χριστόν αιώνα επί του εικονομάχου βασιλέα Λέοντα του Αρμενίου. Γεννήθηκε από γονείς ευσεβείς και περί τα θεία ευλαβέστατους, διδασκόταν τον νόμο Κυρίου και ήταν σαν το δένδρο το πεφυτευμένο παρά τας διεξόδους των υδάτων κατά τον προφητάνακτα Δαβίδ, το οποίο κατά τον καιρό αυτού απέδωσε τον καρπό του καλόν και ωραιότατον. Από παιδί λοιπόν έβαλε πρώτο θεμέλιο την εγκράτεια και τη σωφροσύνη, νηστεύοντας και δαμάζοντας τη σάρκα, σβήνοντας τις ορμές και τα κινήματά της με την εγκράτεια, τον δε θυμό νικούσε με την ταπείνωση.

Παρόμοια και τα άλλα πάθη πολεμούσε με τις αντίθετές τους αρετές. Επιθυμώντας δε να αρνηθεί τον κόσμο και τα του κόσμου πρόσκαιρα αγαθά και να σηκώσει ευαγγελικά τον ελαφρό ζυγό του Κυρίου, περιερχόταν τις ερημιές του νησιού της Θάσου όπου ζούσε, ζητώντας να βρει τόπο κατάλληλο για την πνευματική, την κατά Θεό ησυχία. Αφού βρήκε ένα σπήλαιο, μπήκε σε αυτό και μόνος με μόνο το Θεό μένοντας και αδιάλειπτα προσευχόμενος, τρεφόταν με άγρια βότανα και τα ακρόδρυα των δέντρων. Επειδή όμως ο λύχνος δεν είναι δίκαιο να κρύβεται υπό τον μόδιον, αλλά επί την λυχνίαν ανατίθεται για να φέγγει σε όλους, γι' αυτό και η αρετή του Θεοφόρου Δανιήλ δεν ήταν δυνατόν να μένει κρυμμένη μέχρι τέλους.

Έμαθαν την ισάγγελή του πολιτεία και την υπεράνθρωπη σε εκείνη την έρημο διαγωγή, πολλοί από τους Θασίους πήγαν σε αυτόν, παρακαλώντας τον να τους δεχθεί και να τους έχει μαθητές και συναγωνιστές στους κόπους του. Ο δε Όσιος, κατά το Ευαγγελικό, «τον ερχόμενον προς με ου μη εκβάλω έξω», τους υποδέχθηκε με μεγάλη χαρά. Κατόπιν, καθώς μαζεύτηκαν και άλλοι, έγινε η έρημος σαν πόλη κατοικημένη και με τη συνδρομή κάποιων φιλόχριστων έκτισε μοναστήρι πάνω σε ένα νησάκι ονόματι Κραμπούσα που ήταν κοντά στη Θάσο και απέναντι από το χωριό Ποταμιά.

Έγινε ιερό κοινόβιο, φροντιστήριο ψυχών, όπου μαζεύτηκαν αδελφοί όχι μόνο από το νησί της Θάσου, και από άλλα μέρη, έχοντας ακούσει για τη μεγάλη αρετή του οσίου. Όλους αυτούς τους ποίμανε ο όσιος, διδάσκοντας και νουθετώντας τους περισσότερο με το υπόδειγμα της προσωπικής ασκητικής του ζωής, παρά με τα λόγια, και έτσι έγινε αίτιο σωτηρίας πολλών ψυχών. Κατοίκησαν δε και στα γύρω κοντινά νησάκια πολλοί άλλοι μοναχοί που προτιμούσαν τη στενή και τεθλιμμένη οδό από κάθε σωματική ηδυπάθεια και οι οποίοι με την πρόσκαιρη κακοπάθεια και την πνευματική και πατρική καθοδήγηση του Αγίου αξιώθηκαν την ουράνια και αιώνια βασιλεία και απόλαυση. Κατά τον καιρό εκείνο συνέβη ο Μέγας Ιωαννίκιος να έχει πάει στη Βουλγαρία όπου με την προσευχή του

ελευθέρωσε τους αιχμαλώτους χριστιανούς από τα δεσμά και τη φυλακή. Κατά την επιστροφή του μέσω της Μακεδονίας και θέλοντας να πάει στα Μουδανιά για να προσκυνήσει το Άγιο Λείψανο του Αγίου Θεοφάνους της Συγκριανής, πέρασε με το πλοίο από το νησί της Θάσου, το οποίο τότε είχε γεμίσει από φαρμακερά φίδια. Οι Θάσιοι, καθώς άκουσαν ότι ήλθε στο νησί τους ο φημισμένος Μέγας Ιωαννίκιος, μαζεύτηκαν όλοι από όλα τα χωριά και πέφτοντας στα πόδια του, τον παρακάλεσαν με θερμά δάκρυα να τους βοηθήσει και να τους λυτρώσει από την πληγή των φιδιών.

Σπλαχνίστηκε ο Άγιος Ιωαννίκιος, έκανε προσευχή και αμέσως, ω του θαύματος, τα φίδια βγήκαν από τις φωλιές τους, βιαστικά σύρθηκαν

έπεσαν στη θάλασσα και δεν ξαναφάνηκαν. Βλέποντας το θαύμα αυτό οι Θάσιοι, ευχαρίστησαν καθώς έπρεπε τον πραγματικά μεγάλο εκείνο Ιωαννίκιο και ως Άγγελο Θεού τον τίμησαν και τον σεβάστηκαν. Ο δε Όσιος Δανιήλ, αν και τότε ήταν ηγούμενος όλων των εκεί μοναχών, εγκατέλειψε την ηγουμενική του θέση και έσπευσε να τον ακολουθήσει, ποθώντας να γίνει υποτακτικός του και να ωφεληθεί πνευματικά από την αρετή και αγιότητά του. Ο Ιωαννίκιος από ταπεινοφροσύνη προσπάθησε να τον εμποδίσει από αυτό. Όμως ο Δανιήλ επέμενε και τελικά ο Ιωαννίκιος υποχώρησε. Ο Όσιος Δανιήλ θέλησε να πάρει μαζί του και τον Ευθύμιο, αδελφό καθόλα υπάκουο και αγαπητό.

Ο Άγιος Ιωαννίκιος του είπε: «Μη κοπιάζεις να έρθεις μαζί μας, αδελφέ Ευθύμιε, αλλά διόρθωσε την ψυχή σου, διότι μετά από λίγες μέρες πηγαίνεις προς τον Κύριο», το οποίο και έγινε. Αναπαύτηκε εν Κυρίω ο καλός υποτακτικός και κληρονόμησε την Ουράνια Βασιλεία. Μετά από καιρό, ο Ιωαννίκιος παρεκίνησε τον Δανιήλ να επιστρέψει στο μοναστήρι του, διότι οι μοναχοί του τον ζητούσαν επίμονα, μην μπορώντας να βρουν καθόλα αντάξιο αντικαταστάτη του. Αλλά και από άλλα πλησιόχωρα ασκητήρια καθικέτευαν για την επιστροφή του, ενθυμούμενοι τις πατρικές και πολύτιμές του συμβουλές στις δύσκολες περιστάσεις της ψυχής και της ζωής τους. Ο Όσιος υπάκουσε και...

επέστρεψε στο μοναστήρι του, όπου, όταν τον είδαν οι μοναχοί, χάρηκαν χαρά μεγάλη. Ο Όσιος Δανιήλ, αφού έφτασε σε βαθύ γήρας, αναπαύτηκε εν Κυρίω, οι δε μαθητές του κατά εντολή του, τον ενταφίασαν στο ίδιο νησίδιο και έτσι πήρε την επωνυμία και λέγεται Όσιος Δανιήλ ο εν Θάσω, δηλαδή στο μικρό νησάκι της Θάσου.

Το συναξάρι του σήμερα εορταζομένου Οσίου Δανιήλ νομίζουμε ότι μας δείχνει τη σημασία, τη σπουδαιότητα και τη χρησιμότητα του πνευματικού οδηγού και ποιμένα. Και αυτό φαίνεται και στη σχέση μεταξύ του Οσίου Δανιήλ και των μοναχών εκείνων που πήγαν για να μαθητεύσουν κοντά του, να καθοδηγηθούν από εκείνον και έτσι να προχωρήσουν πνευματικά και να σωθούν. Αλλά το βλέπουμε και στο ότι ο Όσιος Δανιήλ άφησε την ηγουμενία για να υποταχθεί στον Μέγα Ιωαννίκιο και να ωφεληθεί από την αρετή του. Η πνευματική, η χριστιανική ζωή δεν είναι μόνο γνώση αλλά είναι ζωή. Είναι τέχνη και επιστήμη όχι θεωρητική αλλά

εφαρμοσμένη και γι' αυτό, εκτός από γνώσεις, χρειάζεται και το δάσκαλο, τον οδηγό. Αυτόν που όχι μόνο θα διδάξει αλλά και θα ελέγξει, θα δει εκείνα που δεν βλέπει ο μαθητής, θα δώσει κατευθύνσεις και ιδιαίτερες οδηγίες, θα προσευχηθεί για τη συμπαράσταση της Χάριτος του Θεού. Αλλά για να τα κάνει αυτά θα πρέπει ο ίδιος προηγουμένως να έχει περάσει από τον ίδιο δρόμο και να έχει ήδη φτάσει σε ένα υψηλό πνευματικό στάδιο στο οποίο να οδηγήσει και το μαθητή του. Θα πρέπει να έχει προσωπική πείρα της πνευματικής ζωής μέχρι και τα υψηλότερά της στάδια για να μπορέσει να ανεβάσει.

Στη μοναχική γλώσσα ονομάζεται «γέροντας», που σημαίνει όχι απλώς προχωρημένος στα χρόνια, αλλά πολύπειρος και προχωρημένος στην πνευματική ηλικία. Η εξομολόγηση και η με τη συγχωρητική ευχή άφεση των αμαρτιών μπορεί να γίνει στον κάθε εξομολόγο που έχει τη σχετική ευλογία από τον Επίσκοπό του. Όμως η πνευματική καθοδήγηση δεν γίνεται από τον καθένα. Χρειάζεται, επαναλαμβάνουμε, έμπειρο, προχωρημένο πνευματικά και ει δυνατόν αγιασμένο οδηγό. Γι' αυτό ο Άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης μας εφιστά την προσοχή. Όταν πρόκειται, μας λέγει, να κλίνουμε τον αυχένα μας στον Κύριο και να εμπιστευτούμε τον εαυτό μας σε άλλον,

με λογισμό ταπεινοφροσύνης και με κύριο σκοπό να εξασφαλίσουμε τη σωτηρία μας, ας εξετάσουμε ερευνητικά και ας δοκιμάσουμε για να μην πέσουμε σε ναύτη αντί σε κυβερνήτη, σε ασθενή αντί σε ιατρό, σε εμπαθή αντί σε απαθή, σε πέλαγος αντί σε λιμάνι και έτσι προξενήσουμε στον εαυτό μας βέβαιο ναυάγιο. Μετά όμως την ανεύρεση του κατάλληλου οδηγού χρειάζεται η υπακοή. Θέμα μεγάλο και ωφελιμότατο.

On September 12, our Church commemorates the Holy Hieromartyr Autonomos; the Holy Hieromartyr Cornutus, Bishop of Iconium; the Holy Hieromartyr Theodore, Bishop of Alexandria; the Holy Martyr Julian of Gaul; the Holy Martyrs Macedonius, Theodoulos, and Tatianos; Saint Daniel of Thasos; and the Holy Martyr Oceanus.

Saint Daniel, whom we celebrate today, lived in the ninth century after Christ, during the reign of the iconoclast emperor Leo the Armenian. He was born to devout parents with deep reverence for the things of God. He was taught the law of the Lord and was like the tree planted beside streams of water, as the prophet and king David says: in its season, it brought forth good and beautiful fruit. From childhood, then, Daniel laid his first foundation in self-control and purity. He fasted and disciplined his body, restraining its impulses through self-control, and overcame anger through humility.

He fought the other passions, too, with the virtues opposed to them. Wishing to renounce the world and its passing goods, and to take up the Lord’s light yoke as the Gospel teaches, he wandered through the wilderness of Thasos, the island where he lived, looking for a place suited to spiritual life and to hesychia, the stillness sought in God. He found a cave and entered it. There he lived alone with God, praying without ceasing and eating wild herbs and nuts from the trees. But a lamp should not be hidden under a basket. It is placed on a stand to give light to everyone. And so the virtue of the God-bearing Daniel could not remain hidden forever.

When people learned of his angelic way of life and the extraordinary life he led in that wilderness, many from Thasos came to him. They begged him to accept them as disciples and as fellow laborers in his struggles. Saint Daniel welcomed them with great joy, in keeping with the words of the Gospel: “Whoever comes to me I will never cast out.” As still more gathered, the wilderness became like an inhabited town. With the help of some people devoted to Christ, he built a monastery on a small island called Krambousa, near Thasos and opposite the village of Potamia.

It became a holy community and a place where souls were nurtured. Brothers gathered there from Thasos and from other places, having heard of the saint’s great virtue. He shepherded them all, teaching and guiding them more by the example of his own ascetic life than by words, and thus helped bring many souls to salvation. Many other monks settled on the nearby islets. They chose the narrow and difficult path over bodily pleasures and, through hardship endured for a time and the saint’s spiritual and fatherly guidance, were counted worthy of the heavenly and eternal Kingdom and its joy. Around that time, Saint Ioannikios the Great had gone to Bulgaria, where, through his prayer,

he freed captive Christians from their chains and imprisonment. On his return through Macedonia, he wanted to go to Moudania to venerate the holy relics of Saint Theophanes of Sigriane. His ship passed by Thasos, which at that time was overrun with poisonous snakes. When the people of Thasos heard that the renowned Saint Ioannikios the Great had come to their island, they gathered from every village. Falling at his feet, they begged him through heartfelt tears to help them and deliver them from the plague of snakes.

Saint Ioannikios had compassion on them and prayed. At once, by a miracle, the snakes came out of their nests and hurriedly slithered away,

fell into the sea, and were never seen again. Seeing this miracle, the people of Thasos thanked the truly great Ioannikios as they should, honoring and revering him as an angel of God. Although Saint Daniel was then the abbot of all the monks there, he left his position and hurried to follow Ioannikios. He longed to become his disciple and to be spiritually edified by his virtue and holiness. Out of humility, Ioannikios tried to dissuade him, but Daniel persisted, and at last Ioannikios agreed. Saint Daniel also wanted to bring Euthymios with him, a beloved brother who was obedient in all things.

Saint Ioannikios told him, “Brother Euthymios, do not trouble yourself to come with us. Prepare your soul, for in a few days you will go to the Lord.” And so it happened. That good disciple reposed in the Lord and inherited the heavenly Kingdom. Some time later, Ioannikios urged Daniel to return to his monastery. Daniel’s monks kept asking for him, unable to find a successor equal to him in every way. People from neighboring hermitages also pleaded for his return. They remembered his precious, fatherly counsel in the difficult moments of their spiritual lives and their daily lives. The saint obeyed and...

returned to his monastery. When the monks saw him, they rejoiced greatly. Saint Daniel lived to a very old age and then reposed in the Lord. At his instruction, his disciples buried him on that same small island. Thus he received the name Saint Daniel of Thasos, after the little island near Thasos.

The life of Saint Daniel, whom we celebrate today, shows us, I think, how important and helpful a spiritual guide and shepherd is. We see this in the relationship between Daniel and the monks who came to learn from him. Under his guidance, they could grow spiritually and be saved. We also see it in Daniel himself: he gave up his position as abbot to become a disciple of Saint Ioannikios the Great and to be edified by his virtue. Spiritual life, Christian life, is more than knowledge. It is a way of living. It is an art and a discipline learned through

doing. That is why, along with knowledge, we need a teacher and a guide: someone who will teach us, correct us, see what we cannot see in ourselves, give us direction and guidance suited to our needs, and pray that God’s grace will help us. But to do this, the guide must first have walked that same path and reached a high stage of spiritual life, where he can lead his disciple. He needs firsthand experience of the spiritual life, even its highest stages, to help his disciple rise toward them.

In monastic language, such a person is called an elder or spiritual father. This means more than someone advanced in years. It means someone with deep experience who has advanced in spiritual maturity. Confession and the forgiveness of sins through the prayer of absolution can be received from any confessor who has the necessary blessing from his bishop. Spiritual guidance, however, cannot be given by just anyone. As I say again, it requires a guide who is experienced, spiritually mature, and, if possible, holy. That is why Saint John Climacus calls us to be careful. When we are about to bow our necks to the Lord and entrust ourselves to another person, he tells us,

we should do so with humility and with our salvation as our chief aim. We should examine and test the person carefully, lest we find a sailor instead of a captain, a sick person instead of a physician, someone ruled by the passions instead of someone who has attained apatheia, freedom from the passions, or the open sea instead of a harbor. Otherwise, we may bring certain shipwreck upon ourselves. Once we have found a suitable guide, though, obedience is needed. That is a great and deeply beneficial subject.