Άγιος Χαραλάμπης: μαρτύριο, θαύματα και αγάπη σε προχωρημένη ηλικία

10 του μηνός Φεβρουαρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Ιερομάρτυρος Χαραλάμπους, των Αγίων Τριών Γυναικών, οι οποίες διά του Αγίου Χαραλάμπους επίστευσαν εις τον Χριστόν, των Αγίων Μαρτύρων Πορφυρίου και Βάπτου, των δημίων, οι οποίοι τιμωρούσαν τον Άγιο Χαραλάμπη, των Αγίων Μαρτύρων και Παρθένων, Εναθά και Ουαλεντίνης, του Αγίου Μάρτυρος Παύλου, του Αγίου Αναστασίου Αρχιεπισκόπου Ιεροσολύμων και του Οσίου Ζήνωνος.

Ιερομάρτυς Χαραλάμπης ο Θαυματουργός ήταν υπέργηρος ιερέας της Μαγνησίας, στο Μέανδρο ποταμό της Μικράς Ασίας, και η ζωή του απετέλεσε αδιάκοπη σειρά της ευσεβέστερης υπηρεσίας προς τον Χριστό και της ειλικρινέστερης και θερμότερης αγάπης προς τον πλησίον. Την ενεργητικότητά του δεν ελάττωσε το βάρος των 113 ετών. Οι ακατάβλητες δυνάμεις της ψυχής μετέδιδαν δύναμη και στο σώμα, και όχι μόνο τη διδασκαλία εξακολουθούσε τακτικά, αλλά και στα έργα της φιλανθρωπίας προΐστατο, και κοντά στους ασθενείς και πάσχοντες πήγαινε, σπέρνοντας τη θεία ενίσχυση και παρηγοριά. Ήταν ωραιότατο και εποικοδομητικότατο το θέαμα του σεβασμίου γέροντος ιερέως...

ο οποίος, γεννημένος περί τα τέλη του πρώτου μετά Χριστόν αιώνος, διατηρούσε όλη την ψυχική του ζωτικότητα ενώ πλησίαζε ο τρίτος αιώνας. Κατά το διάστημα αυτό η Εκκλησία του Χριστού είχε υποφέρει πολλούς διωγμούς και το μαρτυρικό αίμα είχε ρεύσει άφθονο. Αλλά ο Άγιος Χαραλάμπης έμενε άθικτος, μολονότι ποτέ δεν ζήτησε να αποφύγει τους κινδύνους. Ο Θεός τον φύλαγε για τον καιρό κατά τον οποίο από το μαρτύριό του θα μπορούσε να προκύψει περισσότερη ωφέλεια. Καθώς έληγε ο δεύτερος αιώνας, επικεφαλής της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ήταν ο Σεπτίμιος Σεβήρος. Ο αυτοκράτορας αυτός και τα γράμματα αγαπούσε και τις τέχνες υποστήριζε και στη νομοθεσία προσέφερε λαμπρότατες υπηρεσίες.

Όμως το παθητικό του, ότι όχι μόνο να εννοήσει τον χριστιανισμό δεν μπόρεσε, αλλά και καταδίωξε σκληρά τους χριστιανούς. Επί της βασιλείας αυτού, το 198 μετά Χριστόν, μαρτύρησε και ο Άγιος Ιερομάρτυς Χαραλάμπης. Η αρχή της εναντίον του ενέργειας έγινε με προσταγή του επάρχου Λουκιανού, ο οποίος φαντάστηκε ότι θα μπορούσε να εξαναγκάσει τον χριστιανό ιερέα να αρνηθεί την πίστη του. Τον προσκάλεσε λοιπόν ενώπιόν του, τον επέπληξε και τον απείλησε ότι θα τον βασάνιζε φοβερά για τα κηρύγματά του εναντίον των ειδώλων, υπέδειξε δε συγχρόνως ότι τη συγγνώμη θα ελάμβανε μόνο εάν δεχόταν να τα προσκυνήσει. Ο γέροντας ιερέας μη δειλιάσας και αποτεινόμενος προς τον έπαρχο,

του είπε: «Έκρινες για έναν ιερέα του Χριστού, υποθέτοντας ότι θα τον φοβήσουν απειλές βασάνων και θανάτου. Αυτά για μας είναι τρυφή και τα ποθούμε, δεν τα αποφεύγουμε. Έπειτα εγώ πλέον ξόφλησα με τη ζωή. Έπρεπε να είχα κοιμηθεί προ πολλού. Δεν θα μου δώσεις λοιπόν με το θάνατο παρά ό,τι περιμένω κάθε μέρα». Ο έπαρχος υποκρίθηκε ότι τον λυπόταν για τους φρικτούς πόνους με τους οποίους θα τελείωνε η ζωή του. Αλλά ο Άγιος του απάντησε: «Εμείς οι χριστιανοί είμαστε εξοικειωμένοι με τους αγώνες και τους πολέμους και όπως οι γενναίοι στρατιώτες δεν επιθυμούμε τον ήσυχο θάνατο του κρεβατιού, αλλά τον δοξασμένο της μάχης. Σε μένα υπάρχει το γήρας, αλλά μάθε καλώς:

στους δικούς μας αγώνες το παν είναι η ψυχή, η αποφασιστικότητα, η αυταπάρνηση. Αυτά δε δεν ελαττώνονται με την ηλικία, αλλά μένουν πάντα ανθηρά και νέα. Αν αμφιβάλλεις, έπαρχε, δοκίμασε. Θα δεις ότι, χάρη στον Κύριό μου Ιησού Χριστό, θα κουραστούν όλοι οι ακμαίοι δήμιοί σου, χωρίς ο ιερέας Χαραλάμπης να ζητήσει την επιείκειά τους». Τέτοια γλώσσα θα έπρεπε βέβαια να προκαλέσει τον σεβασμό και την ευλάβεια, αλλά η σκοτισμένη και σαρκική του επάρχου Λουκιανού ψυχή επέτεινε μόνο την οργή της και διέταξε να αρχίσει ο βασανισμός του ιερέως. Να καταξεσχίσουν με χειράγρες από το κεφάλι μέχρι τα πόδια τις σάρκες του. Ο Μάρτυς δεόταν προς τον Θεό

να του δώσει όλη την υπομονή και την καρτερία, για να μείνει μέχρι τέλους πιστός στρατιώτης και να τιμήσει τις τάξεις της Εκκλησίας. Και ο Θεός τον άκουσε. Εκτελέστηκε με θαυμαστή υπομονή του Αγίου επί των πόνων και ευχαριστία. Καθ' όλη τη διάρκεια του θηριώδους εκείνου έργου, έψαλλε υμνώντας τον Θεό και τον ευχαριστούσε, διότι του παρείχε την τιμητική και περιπόθητη ευκαιρία να καταταχθεί μεταξύ των μαρτύρων του. Ευχαριστούσε και τους βασανιστές του. «Ευχαριστώ σας, αδελφοί», έλεγε, «ότι βασανίζοντές μου το σώμα προξενείτε στην ψυχή μου στον μέλλοντα αιώνα αιώνια μακαριότητα». Αναφέρεται και το εξής θαυμαστό γεγονός. Κάποιος παριστάμενος άρπαξε θυμωμένος

τις χειράγρες από τα χέρια των δημίων και άρχισε να καταξεσχίζει το σώμα του Αγίου με πολλή οργή. Αλλά τότε τα χέρια του κόπηκαν και καθώς μετά με προσευχή του Αγίου θεραπεύτηκε, πίστευσε και βαπτίστηκε στο όνομα της Αγίας Τριάδος. Η θαυμάσια καρτερία και τα θαύματα τα οποία έγιναν κατά το βασανισμό του Αγίου προκάλεσαν μεγάλη συγκίνηση στους κατοίκους της Μαγνησίας. Ο δε έπαρχος Λουκιανός, εν μέρει για την κατάπληξη η οποία και σε αυτόν μεταδόθηκε και εν μέρει για την εξέγερση και την ηθική πίεση της πόλεως, άφησε ελεύθερο τον Άγιο. Τότε μαζεύονταν σ' αυτόν όλοι οι κάτοικοι της Μαγνησίας και των πέριξ και εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους βαπτίζονταν. Πολλά δε θαύματα και θεραπείες στους ασθενείς

κάθε μέρα ο Άγιος. Τυφλοί ανέβλεπαν, χωλοί περπατούσαν, δαίμονες έφευγαν, νεκροί ανασταίνονταν. Ο αυτοκράτορας Σεβήρος όταν πήγε μετά από κάποιο χρόνο στην Αντιόχεια και πληροφορήθηκε τα κατά τον Άγιο Χαραλάμπη θέλησε να τον δει. Τον πήγαν λοιπόν προς αυτόν και παρουσιάστηκε ο Μάρτυς με τα σημεία των παθημάτων του ενώπιον του δυνατού και αγέρωχου βασιλέως. Αυτός θαύμασε την ανδρεία και την ακλόνητη θρησκευτική πίστη του γέροντα, αλλά η ειδωλολατρική πρόληψή του δεν βράδυνε να ξεσηκώσει μέσα του όλη την αντίχριστη λύσσα. Διαθέτοντας φιλοσοφική μόρφωση, θέλησε καταρχάς να συζητήσει με τον Άγιο, νομίζοντας ότι θα τον έκανε να σιωπήσει, όταν όμως είδε ότι

η δύναμη της αλήθειας στρεφόταν εναντίον του, ο φιλόσοφος αποφάσισε να μεταβληθεί σε βασανιστικό τύρανο. Από την κακουργία προσπάθησε να εμποδίσει τον βασιλέα η θυγατέρα του, η οποία τον συνόδευε κατά την περιοδεία του. Η Γαλήνη, έτσι ονομαζόταν η κόρη, παραβρισκόταν στη συζήτηση του πατέρα της με τον Άγιο και με την απλότητα και ειλικρίνεια της ψυχής της θαύμασε το θάρρος του χριστιανού ιερέως και πείστηκε για την αλήθεια των λόγων του. Προσπάθησε, λοιπόν, να διαφωτίσει τον τύρανο, αλλά δεν μπόρεσε. Η σκληρυμένη ψυχή του τον έκανε να προσβλέψει με οργή και σε αυτή τη θυγατέρα του και να της απευθύνει λόγους πικρούς και απειλητικούς. Με το σκοτάδι στο νου και τη θηριωδία στην καρδιά, ο βασιλέας διέταξε τον αποκεφαλισμό του μάρτυρος.

Δήμιος θέλησε να εκτελέσει τη διαταγή, αλλά ο Θεός, ενώπιον του οποίου ήταν υπεραρκετά τα όσα μέχρι τότε είχε υποφέρει ο Άγιος Χαραλάμπης, τον παρέλαβε στους κόλπους του πριν τον αγγίσει το φονικό ξίφος. Η μακαρία Γαλήνη κατέβρεξε με τα θερμά της δάκρυα το τίμιο λείψανο για τα αφόρητα βάσανα τα οποία υπέστη και το ενταφίασε αφού το περιποιήθηκε με πολύτιμα μύρα και αρώματα. Αργότερα το πανσεβάσμιο λείψανο του Αγίου ενδόξου Ιερομάρτυρος Χαραλάμπους διαμοιράστηκε παντού στους Ορθοδόξους Χριστιανούς, χάριν ευλαβείας, ως φυλακτήριο από κάθε κακό και άριστο γιατρικό κάθε ασθένειας.

Αγιωτάτη και πάντιμος κάρα του βρίσκεται τώρα στο σεβάσμιο και ιερό μοναστήρι, το σεβάσμιο τιμώμενο επωνύμως του Αγίου Πρωτομάρτυρος και Αρχιδιακόνου Στεφάνου των Μετεώρων, τελεί δε κάθε μέρα πάμπολλα και παράδοξα θαύματα. Γιατρεύει διάφορες αρρώστιες σε εκείνους που με πίστη και πόθο προσέρχονται, ιδιαίτερα δε φυλάσσει από τη λοιμώδη νόσο της πανώλους.

Στα τόσα άλλα, τα οποία θα μπορούσε να προσέξει κανείς στο συναξάρι του σήμερα εορταζομένου Αγίου Ιερομάρτυρος Χαραλάμπους, είναι το προχωρημένο της ηλικίας, το βαθύ γήρας, στο οποίο μαρτύρησε ο Άγιος. Συνήθως η νεαρή ηλικία διακρίνεται για τον ενθουσιασμό και την τόλμη και την αφοβία, αλλά αυτή η αφοβία μερικώς ίσως οφείλεται σε μια κάποια επιπολαιότητα, στην έλλειψη επαρκούς πείρας και συνέσεως. Αντίθετα, εκείνοι που περισσότερο κινούνται γύρω από τον εαυτό τους και περισσότερο φοβούνται το θάνατο είναι οι ηλικιωμένοι, πιθανώς δε αυτό να οφείλεται και στην έκπτωση των διανοητικών λειτουργιών που συνήθως παρουσιάζεται στο γήρας. Όμως ο Άγιος Χαραλάμπης σε...

ηλικία 113 ετών ήταν νεάζων τω πνεύματι. Έδειξε νεανικό ζήλο, νεανική τόλμη και αφοβία, άκαμπτη καρτερία. Το μαρτυρικό φρόνημα και η ηρωική στάση του Αγίου δεν ήταν αποτέλεσμα ούτε νεανικής απερισκεψίας ούτε γεροντικής άνοιας, αλλά καρπός της εν Θεώ πείρας, της χάρητος του Αγίου Πνεύματος. Ο δε καρπός του πνεύματος, κατά τον Απόστολο Παύλο, είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη και τα άλλα που αναφέρει. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η κατάσταση του Αγίου Χαραλάμπους ήταν ένα μείγμα και ένα αποτέλεσμα της πίστεως, της αγάπης, της ειρήνης και της χαράς που δίνει το Άγιο Πνεύμα.

Αξιοπρόσεκτα τα λόγια του προς τον έπαρχο που τον απειλούσε με βασανισμούς και θάνατο. «Αυτά για μας», είπε, «είναι τρυφή και τα ποθούμε, δεν τα αποφεύγουμε». Το μαρτύριο και ο θάνατος ήταν τρυφή και χαρά για τον Άγιο, όχι μόνο διότι θα του προσπόριζαν τα αιώνια αγαθά, ούτε βέβαια με μαζοχιστικό τρόπο, άπαγε της βλασφημίας, αλλά ως ένδειξη αγάπης και ευγνωμοσύνης, ως ανταπόκριση στην αγάπη και θυσία του Χριστού. Η αγάπη του Αγίου Χαραλάμπους και όχι ο πόνος καθεαυτόν θα έδινε χαρά στον Χριστό και αυτό ήταν τρυφή για τον Άγιο. Εάν και εμείς κινούμασταν με αυτό το πνεύμα, εάν προσπαθούσαμε να αναπαύουμε τους άλλους, το Θεό και τους συνανθρώπους μας, και έχουμε τόσες ευκαιρίες γι' αυτό, και η δική τους ανάπαυση αποτελούσε για μας

υπόθεση τρυφής, δεν θα γινόταν η ζωή μας Αγία Παράδεισος;

On February 10, our Church commemorates the holy priest-martyr Charalambos; the three holy women who came to believe in Christ through him; the holy martyrs Porphyrios and Baptos, the executioners who tortured him; the holy virgin martyrs Enatha and Valentina; the holy martyr Paul; Saint Anastasios, Archbishop of Jerusalem; and Saint Zeno.

The wonderworking priest-martyr Charalambos was a very elderly priest in Magnesia, by the Maeander River in Asia Minor. His life was one long offering of devout service to Christ and sincere, warm love for his neighbor. Even at 113, his energy had not diminished. The strength of his soul gave strength to his body. He continued to teach regularly, led works of charity, and visited the sick and suffering, bringing them divine strength and comfort. It was a beautiful and uplifting sight to see this venerable elder priest...

Born toward the end of the first century after Christ, he still had all his spiritual vitality as the third century approached. During those years, the Church of Christ had suffered many persecutions, and the blood of martyrs had flowed abundantly. Yet Saint Charalambos remained unharmed, though he had never tried to avoid danger. God was preserving him for the time when his martyrdom could bring greater benefit. As the second century drew to a close, Septimius Severus ruled the Roman Empire. He loved learning, supported the arts, and made outstanding contributions to its laws.

Yet he could neither understand Christianity nor refrain from cruelly persecuting Christians. During his reign, in AD 198, the holy priest-martyr Charalambos also suffered martyrdom. The action against him began with an order from Governor Lucian, who imagined he could force the Christian priest to deny his faith. He summoned Charalambos, rebuked him, and threatened him with terrible torture for preaching against the idols. At the same time, he said that Charalambos would be pardoned only if he agreed to worship them. The elderly priest showed no fear. Addressing the governor,

he said, “You have misjudged a priest of Christ if you think threats of torture and death will frighten him. To us, these things are a delight. We long for them; we do not flee from them. Besides, I have already lived my life. I should have fallen asleep long ago. By putting me to death, you will give me only what I expect every day.” The governor pretended to pity him for the dreadful pain with which his life would end. But the Saint replied, “We Christians are used to struggles and battles. Like brave soldiers, we do not desire a quiet death in bed, but a glorious death in battle. I am old, but understand this well:

in our struggle, what matters is the soul, resolve, and self-denial. These do not diminish with age; they remain strong and young. If you doubt it, Governor, put me to the test. You will see that, through the grace of the Lord Jesus Christ, all your vigorous executioners will grow weary before the priest Charalambos asks them for mercy.” Such words should have inspired respect and reverence. Instead, they only inflamed the anger of Governor Lucian, whose soul was darkened and ruled by the flesh. He ordered the priest to be tortured: his flesh was to be torn with iron claws from head to foot. The martyr prayed to God

to give him all the patient endurance and fortitude he needed to remain a faithful soldier to the end and bring honor to the ranks of the Church. And God heard him. The Saint endured the torture with remarkable patient endurance and thanksgiving. Throughout that savage ordeal, he sang hymns of praise to God and thanked Him for granting him the honored and longed-for opportunity to be counted among His martyrs. He even thanked his torturers. “Thank you, brothers,” he said, “for by tormenting my body, you are bringing eternal blessedness to my soul in the age to come.” Another wondrous event is also recorded. One of those present angrily snatched

the iron claws from the executioners’ hands and began furiously tearing the Saint’s body. But his hands were severed. When the Saint later healed him through prayer, he believed and was baptized in the name of the Holy Trinity. The Saint’s remarkable endurance and the miracles that occurred during his torture deeply moved the people of Magnesia. Governor Lucian released him, partly because he too was astonished, and partly because of the city’s outcry and moral pressure. The people of Magnesia and the surrounding area then flocked to the Saint, confessed their sins, and were baptized. Each day, the Saint performed many miracles and healings among the sick.

The blind regained their sight, the lame walked, demons departed, and the dead were raised. Some time later, Emperor Severus went to Antioch. When he heard what had happened with Saint Charalambos, he wanted to see him. The martyr was brought before the powerful and proud emperor, still bearing the marks of his sufferings. Severus admired the old man’s courage and unwavering faith, but his devotion to idols soon stirred up all his fury against Christ. Having studied philosophy, he first tried to debate the Saint, thinking he could silence him. But when he saw that

the force of the truth was turning against him, the philosopher decided to become a torturing tyrant. His daughter, who was accompanying him on his journey, tried to stop him from committing this evil. Her name was Galina. She had been present for her father’s conversation with the Saint, and with simplicity and sincerity of heart she admired the Christian priest’s courage and became convinced that his words were true. She tried to make her father see the truth, but could not. His hardened heart led him to turn angrily even on his daughter and speak to her with bitterness and threats. With his mind in darkness and his heart full of cruelty, the emperor ordered the martyr to be beheaded.

An executioner came forward to carry out the order. But God, before whom all that Saint Charalambos had already suffered was more than enough, received him into His embrace before the deadly sword could touch him. Blessed Galina wept warm tears over his precious relics, grieving for the unbearable torments he had endured. She tended his body with costly myrrh and perfumes and buried him. Later, the most venerable relics of the glorious priest-martyr Charalambos were distributed among Orthodox Christians everywhere for veneration, as a protection from every evil and a powerful aid in every illness.

His most holy and honored head is now at the venerable monastery of Saint Stephen the Protomartyr and Archdeacon in Meteora. Through it, countless wondrous miracles take place every day. People who come with faith and longing are healed of various illnesses, and it is especially regarded as protection against the plague.

Among the many things we might notice in the account of the holy priest-martyr Charalambos, whom we celebrate today, is the great age at which he suffered martyrdom. Young people are usually known for enthusiasm, daring, and fearlessness. Yet some of that fearlessness may come from rashness, or from a lack of experience and sound judgment. Older people, on the other hand, may be more preoccupied with themselves and more afraid of death, perhaps partly because of the decline in mental abilities that often comes with old age. Yet Saint Charalambos, at...

113 years of age, was young in spirit. He showed youthful zeal, youthful daring and fearlessness, and unyielding endurance. His readiness for martyrdom and his heroic stand came neither from youthful recklessness nor from confusion in old age. They were the fruit of his life with God and of the grace of the Holy Spirit. According to the Apostle Paul, the fruit of the Spirit is love, joy, peace, and the other gifts he names. We could say that Saint Charalambos’s spirit was shaped by the faith, love, peace, and joy that the Holy Spirit gives.

Consider his words to the governor who threatened him with torture and death. “To us,” he said, “these things are a delight. We long for them; we do not flee from them.” Martyrdom and death were a delight and a joy to the Saint. This was not only because they would bring him eternal blessings, and certainly not because he took pleasure in pain—God forbid such blasphemy. They were an expression of love and gratitude, a response to the love and sacrifice of Christ. It was Saint Charalambos’s love, not pain itself, that would bring joy to Christ, and that was the Saint’s delight. If we too lived in this spirit, if we tried to bring comfort to others—to God and to our fellow human beings, as we have so many opportunities to do—and if bringing them comfort became for us

a source of delight, would our lives not become a holy Paradise?