Πεντηκοστή, το χάρισμα των γλωσσών και η μετάνοια

Ίδια ημέρα, Κυριακή ογδόη από του Πάσχα, την Αγία Πεντηκοστήν εορτάζομεν.

Αγία Πεντηκοστή εορτάζομε σήμερα εις ανάμνηση της εις τον κόσμο επιδημίας του Παναγίου Πνεύματος, η οποία έγινε πενήντα ημέρες μετά την εκ νεκρών Ανάσταση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, κατά την οποία εκπληρώθηκε η υπόσχεση την οποία είχε δώσει στους μαθητές του. Μετά την εις ουρανούς ανάληψη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, οι ένδεκα μαθητές και μερικές ευλαβείς γυναίκες και η Υπεραγία Θεοτόκος, η μητέρα του Κυρίου Ιησού, και οι αδελφοί Του επέστρεψαν από το όρος των Ελαιών στην Ιερουσαλήμ και, αφού μπήκαν στο σπίτι στο οποίο έμεναν, ανέβηκαν στο ανώγιο του σπιτιού εκείνου, το οποίο μετά έγινε εκκλησία, η οποία ονομαζόταν Ανωτέρα των Αποστόλων Εκκλησία. Εκεί λοιπόν όλοι αυτοί ομοθυμαδόν,

δηλαδή με μια επιθυμία και με ένα σκοπό, με προσευχές και δεήσεις, περίμεναν την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος. Κατά τις ημέρες δε εκείνες και ο Ματθίας συγκαταψηφίστηκε με τους ένδεκα Αποστόλους. Κατά αυτή δε την πεντηκοστή ημέρα από την Ανάσταση του Κυρίου, ήταν πάλι όλοι οι Απόστολοι μαζεμένοι στο ίδιο ανώγιο με τον πόθο της επιδημίας του Αγίου Πνεύματος. Ώρα τρίτη της ημέρας, δηλαδή τρεις ώρες πριν το μεσημέρι, ξαφνικά ακούστηκε τέτοιος ήχος που κατέβαινε από τον ουρανό, όπως εκείνος ο οποίος γίνεται όταν φυσά δυνατός άνεμος. Γέμισε δε ο ήχος αυτός όλο το σπίτι στο οποίο κάθονταν οι Απόστολοι και οι άλλοι που ήταν μαζί τους. Αμέσως φάνηκαν γλώσσες σαν από φωτιά,

οι οποίες διαμοιράστηκαν και κάθισαν πάνω στον καθένα τους. Και κατά μεν την τρίτη ώρα κατέβηκε το Πνεύμα το Άγιο για να φανερώσει τις τρεις υποστάσεις της Θεότητος, ξαφνικά δε, για να δείξει ότι εκείνοι που περίμεναν την κάθοδό του δεν είχαν ανάγκη ετοιμασίας αλλά ήταν καθαροί και έτοιμοι για την υποδοχή του. Σήμαινε δε ο ήχος την του Παναγίου Πνεύματος έλευση, όπως η φωνή φανέρωσε στους προπάτορες την παρουσία του Θεού στον Παράδεισο. Από τον ουρανό δε προερχόταν ο ήχος, για να πληροφορηθούν ότι ο Ιησούς, ο οποίος αναλήφθηκε στους ουρανούς, αυτός από τον ουρανό έστειλε το Πνεύμα το Άγιο, καθώς τους είχε υποσχεθεί. Ήταν δε ο ήχος σαν βιαία πνοή για το μεγαλείο του χαρίσματος.

Ο ήχος γέμισε όλο εκείνο το σπίτι, κάνοντάς το σαν γεμάτη κολυμβήτρα, για να εκπληρωθεί η πρόρρηση του Σωτήρος, ο οποίος είχε πει: «Υμείς δε βαπτισθήσεσθε εν Πνεύματι Αγίω, ου μετά πολλάς ταύτας ημέρας». Φάνηκαν δε γλώσσες διαμεριζόμενες, σημαίνοντας το πολύγλωσσο χάρισμα το οποίο πήρε καθένας από τους μαθητές του Χριστού για να κηρύττει τα μεγαλεία του Θεού. Η πολυγλωσσία και ποινή έγινε και δώρο. Και όταν μεν έγινε ποινή, μέρισε τους ανθρώπους σε πολλά έθνη και πολλούς τόπους, όταν δε δόθηκε ως δώρο, μάζεψε όλα τα έθνη σε ένα έθνος, το χριστιανικό, και σε μια εκκλησία, την του Χριστού. Με το «ωσεί πυρός» φανέρωσε τη δραστική ενέργεια και τη λαμπρότητα του Ευαγγελικού Κηρύγματος,

με το «εκάθισεν εφ' ένα έκαστον αυτών» το μόνιμο και στερεό του χαρίσματος. Ας προσέξουμε δε και την ακριβολογία του συγγραφέως, μάλλον δε του Παναγίου Πνεύματος, το οποίο λαλούσε δι' αυτού. Δεν είπε «ήχος φερομένης πνοής βιαίας», αλλά «ήχος ώσπερ φερομένης πνοής βιαίας». Ομοίως δεν είπε «γλώσσαι πυρός», αλλά «γλώσσαι ωσεί πυρός», για να μην νομίσουμε ότι το Πνεύμα το Άγιο είναι πνοή ή φωτιά ή κάτι άλλο υλικό, αλλά με την ομοίωση να καταλάβουμε το μυστήριο, το υπερφυσικό του πράγματος. «Και επλήσθησαν άπαντες Πνεύματος Αγίου». Το «επλήσθησαν άπαντες Πνεύματος Αγίου» σημαίνει ότι οι Θεοαπόστολοι και όλοι όσοι βρέθηκαν τότε μαζί τους στο υπερώο

έλαβαν όχι μόνο το χάρισμα των γλωσσών, αλλά και το πλήρωμα όλων των χαρισμάτων του Παναγίου Πνεύματος. Ένα δε από αυτά ήταν το χάρισμα των γλωσσών, αυτό δε μνημόνευσε ο Μακάριος Λουκάς, επειδή αυτό αμέσως τότε φανερώθηκε, τα δε άλλα κατόπιν. Άρχισαν, λέγει, αμέσως μετά την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος, να ομιλούν όχι με την πατρική τους γλώσσα, αλλά με άλλες διαλέκτους. Μιλούσαν δε καθώς το Πνεύμα το Άγιο εδίδου αυτοίς, δηλαδή εκείνα τα λόγια έλεγαν όσα έβαζε στο στόμα τους το Πνεύμα το Άγιο. Έτσι, λοιπόν, εκπληρώθηκε η προφητεία του Χριστού, ο οποίος είπε για αυτούς που θα πίστευαν σε Αυτόν: «Γλώσσαις λαλήσουσι καιναίς». Επειδή όμως όλοι όσοι βρέθηκαν εκεί άκουαν τους Αποστόλους να

ομιλούν με την πατρική γλώσσα του καθενός, θαύμαζαν και έλεγαν: «Και πώς ημείς ακούομεν έκαστος τη ιδία διαλέκτω ημών εν η εγεννήθημεν; Πώς εμείς ακούμε καθένας στη διάλεκτο του τόπου στον οποίο γεννηθήκαμε;» Απ' αυτό είναι φανερό ότι μιλούσαν και τη διάλεκτο των Πάρθων και των Μήδων και των Ελαμιτών και την ελληνική γλώσσα και τη γλώσσα των Αιγυπτίων και τη ρωμαϊκή και την αραβική και κάθε άλλη διάλεκτο που ομιλούνταν και κατανοούνταν από εκείνους που τότε είχαν μαζευτεί. Όχι δε μόνο τότε, αλλά και μετά μιλούσαν στις διάφορες γλώσσες, καθώς φαίνεται στην προς Κορινθίους πρώτη επιστολή του Αποστόλου Παύλου. Όχι δε μόνο οι Απόστολοι έλαβαν αυτό το χάρισμα, αλλά μετά από αυτούς και άλλοι θεοφιλείς, καθώς αυτό μαρτυρεί ο Άγιος Ειρηναίος,

ο οποίος αναφέρει ότι άκουσε πολλούς αδελφούς στην Εκκλησία να έχουν προφητικά χαρίσματα και με το Άγιο Πνεύμα να ομιλούν κάθε είδους γλώσσες. Όσοι δε κατάγονταν από το γένος των Ιουδαίων, από τους προγόνους τους δε κατοικούσαν σε ξενικούς τόπους, εκείνοι, αν και ήταν Ιουδαίοι κατά το γένος και τη θρησκεία, έπαιρναν όμως την ονομασία από τον τόπο της κατοικίας τους. Έτσι λέγονταν Πάρθοι, Μήδοι, Ρωμαίοι, Αλεξανδρείς, Αντιοχείς. Αυτούς λοιπόν ο Ευαγγελιστής Λουκάς πρώτα τους ονόμασε Ιουδαίους από το γένος και τη θρησκεία και έπειτα κατωτέρω Πάρθους και Μήδους και Ελαμίτες από τον τόπο στον οποίο κατοικούσαν. Από αυτούς μερικοί ευλαβούμενοι το Μωσαϊκό Νόμο πήγαν στην Ιερουσαλήμ για να γιορτάσουν τις τρεις γιορτές τις

καθορισμένες από το Μωσαϊκό Νόμο. Τέτοιοι λοιπόν ευλαβείς Ιουδαίοι βρέθηκαν στην Ιερουσαλήμ εκείνη τη μέρα της Πεντηκοστής, κατά την οποία κατέβηκε το Άγιο Πνεύμα στους Αγίους Αποστόλους. Όταν λοιπόν το πολύγλωσσο αυτό πλήθος που βρισκόταν στην Ιερουσαλήμ άκουσε τον ήχο που από τον ουρανό κατέβηκε στο σπίτι στο οποίο ήταν οι μαθητές του Χριστού, έτρεξαν όλοι εκεί για να μάθουν τι άραγε συνέβη. Εκεί λοιπόν καθώς πήγαν και καθένας άκουγε τους Αποστόλους να ομιλούν στην πατρική του διάλεκτο, ρωτούσαν μεταξύ τους: «Αυτοί οι άνθρωποι οι οποίοι μιλούν με τόσο διαφορετικές διαλέκτους, ουχί οι πάντες Γαλιλαίοι; Δεν είναι όλοι Γαλιλαίοι, οι οποίοι δεν γνωρίζουν τις δικές μας γλώσσες; Πώς λοιπόν καθένας από εμάς

τη δική του διάλεκτο;» Σ' αυτό το πλήθος, έλεγαν αυτοί μεταξύ τους, βρίσκονται Πάρθοι και Μήδοι και Ελαμίτες και αυτοί που κατοικούν στη Μεσοποταμία, την Ιουδαία, την Καππαδοκία, τον Πόντο, την Ασία, τη Φρυγία, την Παμφυλία, την Αίγυπτο και στα μέρη της Λιβύης. Όχι δε μόνο αυτοί που κατοικούν στην Ιερουσαλήμ, αλλά και οι ξένοι που ήλθαν και οι Ιουδαίοι και οι προσήλυτοι, δηλαδή αυτοί που από τα έθνη, από τους ειδωλολάτρες προσήλθαν στην Ιουδαϊκή πίστη, και οι Κρήτες και οι Άραβες, και όμως όλοι ακούμε αυτούς τους Γαλιλαίους να ομιλούν με τις δικές μας γλώσσες τα μεγαλεία του Θεού. Άλλοι όμως, ίσως ήταν οι τυφλοί γραμματείς και φαρισαίοι, χλεύαζαν το θαύμα και έλεγαν ότι οι Απόστολοι ήταν μεθυσμένοι. Τότε στάθηκε ο Πέτρος με τους ένδεκα και αφού ύψωσε τη φωνή του, ομίλησε σε όλους

τους είπε ότι το πράγμα δεν ήταν αποτέλεσμα μέθης, αλλά ήταν εκπλήρωση της επαγγελίας του Θεού, εκείνης που διά του προφήτου Ιωήλ είχε λεχθεί: «Και έσται εν ταις εσχάταις ημέραις, εκχεώ από του Πνεύματός μου επί πάσαν σάρκα και προφητεύσουσιν οι υιοί υμών και αι θυγατέρες υμών». Στη συνέχεια, ο Θείος Πέτρος κήρυξε τον Κύριο Ιησού και με πολλά αποδείκνυε ότι Αυτός είναι ο Κύριος, ο Χριστός, τον οποίον οι μεν Ιουδαίοι σταύρωσαν, ο δε Θεός ανάστησε από τους νεκρούς. Καθώς εκείνοι άκουσαν το λόγο του Αποστόλου, συναισθάνθηκαν την ενοχή τους, τους κατέλαβε λύπη και κατάνυξη στην καρδιά τους και είπαν στον Πέτρο και στους υπολοίπους Αποστόλους: «Τι πρέπει να κάνουμε, άνδρες αδελφοί, για να συγχωρηθεί η ενοχή μας;»

Ο δε Πέτρος τότε είπε: «Μετανοήσατε και καθένας από σας, αφού δεχθεί με πίστη αδίστακτο ως Σωτήρα του και Κύριό του τον Ιησού Χριστό, ας βαπτιστεί, για να του δοθεί άφεση αμαρτιών, και θα λάβετε τη δικαίωση και τον αγιασμό, τα οποία ως δωρεά παρέχει το Πνεύμα το Άγιο στους βαπτιζομένους». Μη αμφιβάλλετε γι' αυτό, διότι η διά του προφήτου Ιωήλ υπόσχεση για την έκχυση και τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος δόθηκε για σας και για τους απογόνους σας και για όλους όσους θα προσκαλέσει ο Κύριος ο Θεός μας από εκείνους οι οποίοι, επειδή λατρεύουν τα είδωλα, είναι τώρα μακριά από το Θεό. Και με άλλους λόγους περισσότερους, δημοσίως και με τόνο ζωηρό μαρτυρούσε ο Πέτρος για την αλήθεια και προέτρεπε τους Ιουδαίους λέγοντας:

«Σώσατε τους εαυτούς σας από τη φοβερά τιμωρία που θα υποστεί η κακή και διεστραμμένη αυτή γενεά, η οποία εσταύρωσε τον Ιησού». Αυτοί δέχθηκαν ευχαρίστως και με την καρδιά τους τον λόγο και τη διδασκαλία του Πέτρου και βαπτίστηκαν. Έτσι προστέθηκαν στα μέλη της Εκκλησίας κατά την ημέρα εκείνη περίπου τρεις χιλιάδες ψυχές.

Το Πνεύμα κατήλθε κατά την ημέρα της Αγίας Πεντηκοστής στους Αγίους Αποστόλους, όχι σαν ένα απλό γεγονός, όχι μόνο για εκείνους, αλλά για να φθάσει μέχρι σε μας. Για να διαδίδεται και να μεταδίδεται στον καθένα που με την πίστη την αληθινή, την έμπρακτη θα μπορεί να το δέχεται και να υφίσταται την καλή, την ένθεη, τη σωτηριώδη αλλοίωση, την κάθαρση από την αμαρτία, το φωτισμό, τη θέωση, τη σωτηρία. Γι' αυτό ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, τελειώνοντας τη σχετική με τη σημερινή εορτή ομιλία του, μεταξύ των άλλων μας λέγει τα ακόλουθα, με τα οποία και θα κλείσουμε το σημερινό συναξάρι. Ας αποφύγουμε λοιπόν την οργή του Θεού.

Ας σπεύσουμε να επιτύχουμε τη χρηστότητα και συμπάθεια του Παναγίου Πνεύματος διά της μετανοίας. Όποιος έχει μίσος προς κάποιον, ας συμφιλιωθεί με αυτόν κι ας επανέλθει προς την αγάπη, για να μην τον καταγγείλουν το μίσος και η μάχη προς τον πλησίον, ότι δεν αγαπά το Θεό. Διότι, αν δεν αγαπάς τον αδελφό σου που έχεις ιδεί, το Θεό που δεν έχεις ιδεί, πώς θα τον αγαπήσεις; Όποιος περιέπεσε σε πορνεία ή μοιχεία ή παρόμοια ακαθαρσία του σώματος, να απομακρυνθεί από το μιαρό του τον βόρβορο και να καθαρίσει τον εαυτό του με εξομολόγηση, με δάκρυα, με νηστεία και τα παραπλήσια. Διότι τους πόρνους και μοιχούς που δεν μετενόησαν θα τους κρίνει και θα τους κατακρίνει ο Θεός,

θα τους αποπέμψει και θα τους παραδώσει στη γέεννα, στο άσβεστο πυρ και στις άλλες ατελεύτητες κολάσεις. Αλλά εμείς, αδελφοί, ας απομακρυνθούμε, παρακαλώ, από τα μισητά στο Θεό έργα και λόγια, για να επικαλούμαστε με παρρησία τον Θεό ως Πατέρα. Ας επιστρέψουμε προς Αυτόν αληθινά, για να επιστρέψει και Αυτός προς εμάς και να μας καθαρίσει από κάθε αμαρτία και να μας καταστήσει αξίους της Θείας του Χάριτος. Διότι έτσι θα εορτάσουμε και τώρα και στους αιώνες και θα πανηγυρίσουμε ενθέως και πνευματικώς την τελείωση της Θείας Επαγγελίας, την έλευση και ανάπαυση του Παναγίου Πνεύματος στους ανθρώπους, την έκβαση και συμπλήρωση της μακαρίας ελπίδος εν Χριστώ τω Κυρίω ημών.

On this same day, the eighth Sunday after Pascha, we celebrate Pentecost.

Today we celebrate Pentecost in remembrance of the coming of the Holy Spirit into the world. This took place fifty days after the Lord Jesus Christ rose from the dead and fulfilled the promise He had made to His disciples. After the Lord Jesus Christ ascended into heaven, the eleven disciples returned from the Mount of Olives to Jerusalem with several devout women, the Most Holy Theotokos, the mother of the Lord Jesus, and His brothers. They entered the house where they were staying and went up to its upper room. That room later became a church known as the Upper Church of the Apostles. There, together in one accord,

that is, with one desire and one purpose, they waited in prayer and supplication for the Holy Spirit to descend. During those days, Matthias was counted among the eleven Apostles. On this fiftieth day after the Lord’s Resurrection, all the Apostles were again gathered in that same upper room, longing for the coming of the Holy Spirit. At the third hour of the day, nine in the morning, a sound suddenly came down from heaven like the sound of a powerful wind. It filled the whole house where the Apostles and their companions were sitting. At once, tongues like fire appeared,

and came to rest, one on each of them. The Holy Spirit descended at the third hour to reveal the three hypostases, the three Persons of the Godhead. He came suddenly to show that those awaiting Him needed no further preparation: they were pure and ready to receive Him. The sound signaled the coming of the Holy Spirit, just as a voice had revealed God’s presence to our first ancestors in Paradise. It came from heaven so they would know that Jesus, who had ascended into heaven, had sent the Holy Spirit from there, as He had promised. The sound was like a rushing wind because of the greatness of the gift.

The sound filled the whole house, making it like a baptismal pool filled to the brim, so that the Savior’s promise would be fulfilled: ‘You shall be baptized with the Holy Spirit not many days from now.’ Tongues appeared and were divided among them, signifying the gift of many languages that each disciple of Christ received to proclaim the mighty works of God. The diversity of languages had been both a punishment and a gift. As a punishment, it divided people into many nations and scattered them across many lands. Given as a gift, it gathered all nations into one Christian people and one Church, the Church of Christ. The words ‘as of fire’ showed the powerful working and radiance of the Gospel’s proclamation,

while ‘it rested on each one of them’ showed that the gift would remain firm and lasting. Notice how carefully the writer speaks—or rather, how carefully the Holy Spirit speaks through him. He did not say, ‘the sound of a rushing mighty wind,’ but ‘a sound like a rushing mighty wind.’ Likewise, he did not say, ‘tongues of fire,’ but ‘tongues as of fire.’ We must not imagine that the Holy Spirit is wind, fire, or anything material. These likenesses help us understand the mystery and its supernatural character. ‘And they were all filled with the Holy Spirit.’ This means that the God-bearing Apostles, and everyone else with them in the upper room,

received not only the gift of languages but the fullness of all the gifts of the Holy Spirit. The gift of languages was one of these. Blessed Luke mentions it because it appeared immediately, while the others became evident later. He says that as soon as the Holy Spirit descended, they began to speak in languages other than their native tongue. They spoke as the Holy Spirit gave them utterance: they said the words He placed in their mouths. Thus Christ’s prophecy about those who would believe in Him was fulfilled: ‘They will speak with new tongues.’ And because everyone there heard the Apostles

speaking in their own native language, they marveled and said, ‘How is it that each of us hears them in the language we were born with?’ Clearly, the Apostles spoke the languages of the Parthians, Medes, and Elamites, as well as Greek, Egyptian, Latin, Arabic, and every other language spoken and understood by those gathered there. They continued to speak in various languages afterward, as we see in the First Epistle of the Apostle Paul to the Corinthians. Nor did the Apostles alone receive this gift. Other people beloved of God received it after them, as Saint Irenaeus bears witness.

He says that he heard of many brothers in the Church who had gifts of prophecy and, through the Holy Spirit, spoke in all kinds of languages. Some people of Jewish descent had lived in foreign lands since the time of their ancestors. Though Jewish by ancestry and religion, they were also named for the places where they lived. Thus they were called Parthians, Medes, Romans, Alexandrians, or Antiochians. Luke the Evangelist first calls them Jews, referring to their ancestry and religion, and later calls them Parthians, Medes, and Elamites, referring to where they lived. Some of them, out of reverence for the Law of Moses, went to Jerusalem to celebrate the three feasts

appointed by that Law. So devout Jews like these were in Jerusalem on the day of Pentecost when the Holy Spirit descended upon the holy Apostles. When this crowd, speaking many languages, heard the sound come down from heaven upon the house where Christ’s disciples were, they all ran there to find out what had happened. Each heard the Apostles speaking in his own native language, and they asked one another, ‘Are not all these men who speak in so many different languages Galileans? They do not know our languages. How, then, does each of us hear’

‘his own language?’ They said to one another, ‘Among us are Parthians, Medes, and Elamites, and people who live in Mesopotamia, Judea, Cappadocia, Pontus, Asia, Phrygia, Pamphylia, Egypt, and parts of Libya. There are people living in Jerusalem and visitors from abroad, Jews and converts to the Jewish faith from among the Gentiles, Cretans and Arabs. Yet we all hear these Galileans speaking in our own languages about the mighty works of God.’ Others—perhaps the spiritually blind scribes and Pharisees—mocked the miracle and said the Apostles were drunk. Then Peter stood with the eleven, raised his voice, and spoke to them all.

He told them that what they had witnessed was not drunkenness but the fulfillment of God’s promise spoken through the Prophet Joel: ‘And in the last days, I will pour out My Spirit on all flesh, and your sons and your daughters shall prophesy.’ Peter then preached the Lord Jesus and gave many proofs that He is the Lord and Christ: the One whom the Jews had crucified and whom God had raised from the dead. Hearing the Apostle’s words, the people recognized their guilt. Sorrow and katanyxis, deep compunction, pierced their hearts, and they said to Peter and the other Apostles, ‘Brothers, what must we do to be forgiven?’

Peter answered, ‘Repent. Let each of you receive Jesus Christ with unwavering faith as your Savior and Lord, and be baptized for the forgiveness of sins. Then you will receive justification and sanctification, gifts the Holy Spirit grants to those who are baptized.’ Do not doubt this, for the promise spoken through the Prophet Joel—the outpouring and gift of the Holy Spirit—is for you, for your descendants, and for all whom the Lord our God will call from among those who now worship idols and are far from God. With many other words, Peter testified publicly and earnestly to the truth and urged the Jews, saying:

‘Save yourselves from the fearful punishment that will come upon this wicked and perverse generation, which crucified Jesus.’ They gladly received Peter’s word and teaching with all their hearts and were baptized. That day, about three thousand souls were added to the Church.

The Holy Spirit descended upon the holy Apostles on the day of Pentecost so that His gift would reach even us. It is passed on to each person who receives it through true faith lived out in deeds, bringing a good, God-given, saving transformation: purification from sin, illumination, theosis or divinisation, and salvation. For this reason, Saint Gregory Palamas closes his homily for today’s feast with words such as these, and with them we shall close today’s account. Let us turn away from the wrath of God.

Let us hasten, through metanoia—repentance—to receive the goodness and mercy of the Holy Spirit. If anyone bears hatred toward another, let him be reconciled and return to love, lest his hatred and quarrel with his neighbor testify that he does not love God. For if you do not love the brother you have seen, how can you love God, whom you have not seen? If anyone has fallen into fornication, adultery, or a similar impurity of the body, let him leave that foul mire and cleanse himself through confession, tears, fasting, and similar acts. For God will judge and condemn those who commit fornication and adultery without repenting;

He will cast them out and deliver them to Gehenna, to unquenchable fire and other punishments without end. But we, brothers and sisters, I beg you, let us turn away from words and deeds that God hates, so that we may call upon Him as Father with confidence. Let us truly return to Him, that He may return to us, cleanse us from every sin, and make us worthy of His divine grace. Then, both now and forever, we shall celebrate with divine and spiritual joy the fulfillment of God’s promise: the coming of the Holy Spirit and His resting upon humanity, and the realization of our blessed hope in Christ our Lord.