Ο Μιχαήλ, ο Γαβριήλ και η εορτή των Αγγέλων

Σήμερα, 8 του μηνός Νοεμβρίου, επιτελείται η σύναξη των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ και των λοιπών ασωμάτων και ουρανίων ταγμάτων.

Ο ενδοξότατος και λαμπρότατος ταξιάρχης των ασωμάτων δυνάμεων Μιχαήλ πολλές και μεγάλες ευεργεσίες και χάρες έφερε στο ανθρώπινο γένος, καθώς αυτό φαίνεται τόσο στην Παλαιά Διαθήκη όσο και στη Νέα Χάρη του Ευαγγελίου. Διότι αυτός φάνηκε πρώτα στον Πατριάρχη Αβραάμ, έπειτα στον Λωτ, όταν τον λύτρωσε με τις θυγατέρες του από το θεόσταλτο πυρ και την καταστροφή των Σοδόμων. Κατόπιν φάνηκε στον Πατριάρχη Ιακώβ, όταν τον λύτρωσε από τα φονικά χέρια του αδελφού του Ησαύ. Αυτός προπορευόταν μπροστά από τον Ισραηλιτικό λαό όταν ελευθερώθηκε από την αιχμαλωσία των Αιγυπτίων και με τη στήλη του πυρός και της νεφέλης τους διευκόλυνε στην οδοιπορία. Αυτός φάνηκε στον μάντη Βαλαάμ

όταν εκείνος βάδιζε να καταραστεί τον Ισραηλιτικό λαό, φοβερίζοντάς τον και φανερά εμποδίζοντάς τον από το να κάνει κάτι τέτοιο. Αυτός αποκρίθηκε και στον Ιησού του Ναυή, όταν τον ρώτησε: «Εγώ, ο Αρχιστράτηγος Κυρίου, νυνί παραγέγονα». Αυτός και κατά τους χρόνους της Νέας Χάριτος καταξήρανε τα ποτάμια τα οποία κάποτε έστρεψαν δυσσεβείς εναντίον του θείου ναού του, αλλά και άλλα πολλά αναφέρονται γι' αυτόν στις θεόπνευστες γραφές. Γι' αυτό και εμείς, θεωρώντας τον προστάτη και φύλακα της ζωής μας, γιορτάζουμε σήμερα την πάνσεπτή του εορτή, ιδιαίτερα για την ακόλουθη αιτία. Ο διάβολος, ο οποίος για την υπερβολική του υπερηφάνεια επάρθηκε κατά του ποιητού και δεσπότου των όλων,

καυχήθηκε να ανεβάσει τον θρόνο του επάνω στα σύννεφα του ουρανού και να γίνει όμοιος με τον Ύψιστο, καθώς ο Ισαΐας γράφει γι' αυτόν. Αυτός λοιπόν, μόλις σκέφτηκε και θέλησε αυτά, εξέπεσε από την ουράνια δόξα και το αρχαγγελικό του αξίωμα, καθώς είπε στο Ιερό Ευαγγέλιο ο Κύριος: «Εθεώρουν τον Σατανά ως αστραπήν εκ του ουρανού πεσόντα». Όμοια και το υποτασσόμενο σε αυτόν τάγμα των αγγέλων αποσκίρτησε από το Θεό από υπερηφάνεια, γι' αυτό εξέπεσε και αυτό με τον αρχηγό του διάβολο και έγιναν όλοι σκοτεινοί αντί φωτεινών και δαίμονες αντί αγγέλων. Τότε λοιπόν λέγεται ότι ο μέγας αυτός Αρχιστράτηγος Μιχαήλ, βλέποντας την ελεεινή των αγγέλων πτώση, ενόησε την αιτία της πτώσεως εκείνης

με την υποταγή και ταπείνωση την οποία έδειξε ως δούλος ευγνώμων και πιστός προς το Δεσπότη του Θεό, διαφύλαξε τόσο τη δική του δόξα και λαμπρότητα που του χαρίστηκε από το Θεό, όσο και τη δόξα των άλλων αγγελικών ταγμάτων. Γι' αυτό, για την υποταγή και την ευγνωμοσύνη του αυτή, ορίστηκε από τον Παντοκράτορα Θεό πρώτος των αγγελικών τάξεων. Διότι, αφού μάζεψε και ένωσε σε ένα τους αγγελικούς χορούς, φώναξε σε αυτούς το «Πρόσχωμεν», δηλαδή ας προσέξουμε κι ας εννοήσουμε τι έπαθαν οι εκπεσόντες δαίμονες για την υπερηφάνειά τους,

οι οποίοι πριν από λίγο ήταν μαζί με εμάς άγγελοι, και ας συλλογιστούμε τι είναι ο Θεός και τι είναι ο άγγελος. Δηλαδή ο μεν Θεός είναι δημιουργός και Κύριός μας, εμείς δε άγγελοι, είμαστε κτίσματα και δούλοι του Θεού. Και έτσι ανύμνησε και δόξασε τον Θεό των όλων, αναβοώντας τον θείο και αγγελικό ύμνο με όλους τους αγγέλους: «Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος Σαβαώθ, πλήρης ο Ουρανός και η γη της δόξης αυτού».

Το μυστήριο αυτό, έχοντας παραλάβει από αρχαία παράδοση, εορτάζουμε τη σημερινή εορτή ονομάζοντάς την Σύναξη. Μαζί με τον Αρχάγγελο Μιχαήλ έχουμε σήμερα και τον χαριέστατο Αρχάγγελο Γαβριήλ, διότι και αυτός πολλές ευεργεσίες έκανε στο ανθρώπινο γένος τόσο κατά τους χρόνους της Παλαιάς όσο και κατά τους χρόνους της Καινής Διαθήκης. Διότι στην μεν προφητεία του Δανιήλ αυτολεξεί αναφέρεται το όνομά του.

Εξήγησε στον Δανιήλ την όραση την οποία είδε περί των βασιλέων Μήδων και Περσών και Ελλήνων, καθώς ο ίδιος λέγει: «Και εγένετο εν τω ιδείν με, εγώ Δανιήλ, την όρασιν και εζήτουν σύνεσιν, και ιδού έστη ενώπιόν μου ως όρασις ανδρός. Και ήκουσα φωνήν ανδρός και είπε: Γαβριήλ, συνέτισον εκείνον την όρασιν». Και ήλθε και έστη. Πάλι δε άλλη φορά ο ίδιος Γαβριήλ φανέρωσε στον Δανιήλ ότι μετά από εβδομήντα εβδομάδες ετών, δηλαδή μετά τετρακόσια ενενήντα έτη, μέλλει να έλθει ο Χριστός. «Και ιδού, ανήρ Γαβριήλ, ον είδον εν τη οράσει εν τη αρχή, πετώμενος, και ήψατό μου»

ώραν θυσίας εσπερινής και συνέτισέ με και τα λοιπά. Αυτός και πάλι είναι ο οποίος έφερε την καλή είδηση στη γυναίκα του Μανωέ ότι πρόκειται να γεννήσει τον Σαμψών. Αυτός είναι που έφερε την καλή είδηση στον Ιωακείμ και την Άννα ότι μέλλουν να γεννήσουν την κυρία και δέσποινα Θεοτόκο. Στη Νέα Διαθήκη αυτός είναι που ευαγγελίστηκε τον Ζαχαρία, στέκοντας στα δεξιά του θυσιαστηρίου του θυμιάματος, ότι θα γεννήσει τον Μέγα Ιωάννη τον Πρόδρομο. Αυτός έτρεφε και την Αειπάρθενο Μαρία δώδεκα έτη μέσα στα Άγια των Αγίων με τροφή ουράνια. Αυτός ευαγγελίστηκε την ίδια Θεοτόκο ότι μέλλει να γεννήσει εκ Πνεύματος Αγίου τον Υιόν και Λόγον του Θεού. Αυτός καθ',

πολλοί λέγουν, φάνηκε στο όραμα του Ιωσήφ και του είπε να μην φοβηθεί, αλλά να παραλάβει την Μαριάμ, επειδή το εν αυτή γεννηθέν εκ Πνεύματος εστίν Αγίου. Αυτός φάνηκε και στους ποιμένες και τους ευαγγελίστηκε ότι ετέχθη ο Σωτήρ του κόσμου Χριστός. Επίσης εν οράματι είπε στον Ιωσήφ να λάβει το παιδίο και τη μητέρα του και να φύγει στην Αίγυπτο. Και πάλι αυτός ο ίδιος είπε στον μνήστορα να επιστρέψει στη γη του Ισραήλ. Πολλοί δε από τους ιερούς διδασκάλους και ασματογράφους λέγουν ότι ο θείος Γαβριήλ ήταν ο λευκοφορεμένος εκείνος άγγελος, ο οποίος κατέβηκε από τον ουρανό και αποκύλησε τον λίθο από τη θύρα του μνημείου του Ζωοδότου Ιησού και καθόταν πάνω σε αυτόν.

Αυτός ήταν που ευαγγελίστηκε τις μυροφόρες για την Ανάσταση του Κυρίου. Και για να μην τα αναφέρουμε όλα με λεπτομέρεια, λέμε ότι ο θειότατος Γαβριήλ υπηρέτησε στο μυστήριο της ενσάρκου οικονομίας του Θεού Λόγου από την αρχή μέχρι το τέλος, γι' αυτό η Εκκλησία του Χριστού παρέλαβε να τον συνεορτάζει μαζί με τον Αρχάγγελο Μιχαήλ και να επικαλείται τη βοήθεια και χάρη του. Τι δε είναι οι άγγελοι; Είναι φύσει νοεροί και ασώματοι ως προς το δικό μας σώμα, αόρατοι στα συνηθισμένα σαρκικά μάτια. Είναι και αυτεξούσιος ο άγγελος. Εάν θέλει να γίνει κακός, γίνεται, καθώς ο διάβολος, από άγγελος που ήταν προηγουμένως. Είναι πάντα υπηρέτης του Θεού σε έργα και δοξολογίες. Σε έργα μεν τον στέλνει ο Θεός και

κάνει ό,τι τον διατάξει: ή ψυχή να παραλάβει, ή Άγιο να υπηρετήσει, ή όραση να δείξει, ή άλλη υπηρεσία να κάνει. Σε δοξολογίες δε, διότι υμνεί ακατάπαυστα το Θεό και δοξολογεί την άπειρή του δύναμη. Έχουν δε και αθανασία οι άγγελοι, όχι από τον εαυτό τους, αλλά διότι το θέλει ο Θεός. Είναι δε φωτεινοί και λαμπροί με άκτιστο φως, το οποίο παίρνουν από το Θεό και όχι από τον εαυτό τους. Είναι και περιγραπτοί, δηλαδή όταν είναι σε ένα τόπο δεν είναι σε άλλο. Δεν τους εμποδίζει ούτε τείχος, ούτε θύρα, ούτε κάτι άλλο. Τον αγιασμό και το φωτισμό τον έχουν από το Άγιο Πνεύμα. Επιτηρούν, φυλάσσουν και βοηθούν έθνη, χώρες, πόλεις, τόπους και εκκλησίες.

Και κάθε χριστιανός, είτε είναι αμαρτωλός είτε δίκαιος, έχει φύλακα άγγελο. Έχουν χάρη από το Θεό να σχηματίζονται σε ό,τι σχήμα τους διατάξει αυτός. Ο αριθμός τους είναι άγνωστος, αν και ο προφήτης Δανιήλ λέγει: «Χίλιαι χιλιάδες ελειτούργουν αυτώ και μύριαι μυριάδες παρειστήκεισαν αυτώ». Όμως διαιρούνται σε τρεις τάξεις και σε εννέα τάγματα. Η πρώτη τάξη είναι των εξαπτερύγων Σεραφείμ, των πολυομμάτων Χερουβείμ και των αγιωτάτων Θρόνων. Η δεύτερη τάξη είναι των Κυριοτήτων, των Δυνάμεων και των Εξουσιών. Η τρίτη δε των Αρχών, των Αρχαγγέλων και των Αγγέλων. Το δε όνομα άγγελος σημαίνει κοινός μηνυτής ή αγγελιαφόρος.

Σήμερα μας δόθηκε η ευκαιρία να δούμε πόσο μεγάλο κακό είναι η υπερηφάνεια και τι καταστροφή μπορεί να προκαλέσει. Ο φωτεινός Εωσφόρος, ο φέρων το φως, έγινε σκοτεινός διάβολος. Η υπερηφάνεια είναι μια παράβλεψη της πραγματικότητας ότι τα πάντα και οι άγγελοι και εμείς οι άνθρωποι προήλθαμε από το μηδέν και από το μηδέν μας έφερε στην ύπαρξη το ζωοποιό θέλημα του Θεού. Ως εκ τούτου κάθε καλό προέρχεται από το Θεό, ενώ εμείς καθ' εαυτούς, από μόνοι μας, παραμένουμε ένα μηδέν. Λοιπόν, εάν πούμε ότι κάτι καλό έχουμε από τον εαυτό μας, θα πούμε ψέματα, και αυτό το ψέμα ορθώνεται σαν τείχος ανάμεσα σε εμάς και στο Θεό.

Δεν αφήνει τη χάρη του Θεού να περάσει και να έλθει σε εμάς και έτσι σκοτιζόμαστε. Οι άγγελοι παρέμειναν άγγελοι και δεν δαιμονοποιήθηκαν με την ταπείνωση και την αποδοχή της πραγματικότητας και, όπως μας λέγει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, στερεώθηκαν στο καλό και έγιναν άπτωτοι με το να δουν και να εγκολπωθούν την ταπείνωση του Χριστού, ο οποίος υπέδειξε και σε μας ως αρίστη οδό υψώσεως την ταπείνωση. Κατά δε τον αββά Ισαάκ τον Σύρο, η ταπείνωση είναι η στολή της Θεότητος και καθένας που τη φόρεσε, φόρεσε αυτόν τον Χριστό και πραγματικά έγινε όμοιος με Αυτόν.

Today, November 8, we celebrate the Synaxis of the Archangels Michael and Gabriel and all the other bodiless heavenly hosts.

Michael, the most glorious and radiant commander of the bodiless powers, has brought many great blessings and gifts to the human race. We see this in both the Old Testament and the new grace of the Gospel. He first appeared to the Patriarch Abraham, and then to Lot, when he delivered Lot and his daughters from the fire sent by God and the destruction of Sodom. Later he appeared to the Patriarch Jacob and saved him from the murderous hands of his brother Esau. He went before the people of Israel when they were freed from captivity in Egypt, guiding them on their journey by the pillar of fire and cloud. He appeared to the seer Balaam

as Balaam was on his way to curse the people of Israel, frightening him and plainly preventing him from doing so. And when Joshua son of Nun questioned him, he answered, “I have now come as commander of the Lord’s army.” In the time of the new grace, he also dried up the rivers that impious people had once turned against the church dedicated to him. The God-inspired Scriptures tell of many other deeds of his as well. So today we celebrate his most venerable feast, regarding him as the protector and guardian of our lives. We do so especially for this reason: the devil, swollen with excessive pride, exalted himself against the Creator and Master of all.

He boasted that he would raise his throne above the clouds of heaven and become like the Most High, as Isaiah writes of him. As soon as he conceived and desired these things, he fell from heavenly glory and from his rank as an archangel. As the Lord said in the Holy Gospel, “I saw Satan fall like lightning from heaven.” The order of angels subject to him also turned away from God through pride. They fell with their leader, the devil, and all became dark instead of radiant, demons instead of angels. Then, it is said, the great commander Michael saw the wretched fall of those angels and understood its cause.

By the obedience and humility he showed as a grateful and faithful servant of God, his Master, Michael preserved both the glory and radiance God had given him and the glory of the other angelic orders. For this obedience and gratitude, Almighty God appointed him first among the angelic ranks. He gathered the choirs of angels together and called out to them, “Let us attend!” In other words: let us take heed and understand what happened to the fallen demons because of their pride.

Only a short time ago they were angels among us. Let us consider what God is and what an angel is. God is our Creator and Lord; we angels are creatures and servants of God. And so Michael praised and glorified the God of all, crying out with all the angels the divine hymn: “Holy, Holy, Holy, Lord of Sabaoth; heaven and earth are full of His glory.”

We have received this account of the Mystery from ancient tradition, and today we celebrate the feast we call the Synaxis. We also honor the gracious Archangel Gabriel alongside the Archangel Michael, for Gabriel too brought many blessings to the human race in the times of both the Old Testament and the New Testament. The prophecy of Daniel even mentions him by name.

Gabriel explained to Daniel the vision he had seen concerning the kings of the Medes, Persians, and Greeks. Daniel himself says: “When I, Daniel, had seen the vision, I sought to understand it. And behold, someone who looked like a man stood before me. I heard a man’s voice saying, ‘Gabriel, help him understand the vision.’” And Gabriel came and stood before him. On another occasion, Gabriel revealed to Daniel that Christ would come after seventy weeks of years, that is, after four hundred and ninety years. Daniel says: “And behold, the man Gabriel, whom I had seen in the earlier vision, came flying and touched me”

“at the time of the evening sacrifice, and helped me understand,” and so on. It was Gabriel, too, who brought Manoah’s wife the good news that she would bear Samson. He brought Joachim and Anna the good news that they would bear the Lady, the Theotokos (God-bearer). In the New Testament, he stood at the right side of the altar of incense and brought Zechariah the good news of the birth of the great John the Forerunner. For twelve years he fed Mary the Ever-Virgin with heavenly food in the Holy of Holies. He announced to the Theotokos that she would bear, by the Holy Spirit, the Son and Word (Logos) of God. He also,

as many say, appeared to Joseph in a vision and told him not to be afraid to take Mary as his wife, because the child conceived in her was of the Holy Spirit. He appeared to the shepherds and brought them the good news that Christ, the Savior of the world, had been born. In another vision he told Joseph to take the child and His mother and flee to Egypt. Later he told Joseph, her betrothed, to return to the land of Israel. Many sacred teachers and hymnographers also say that Gabriel was the angel dressed in white who came down from heaven, rolled the stone away from the entrance to the tomb of Jesus, the Giver of Life, and sat upon it.

It was he who brought the myrrh-bearing women the good news of the Lord’s Resurrection. To keep from recounting every detail, we may say that Gabriel served the Mystery of the incarnation of God the Word (Logos) from beginning to end. For this reason, the Church of Christ has received the tradition of celebrating him together with the Archangel Michael and calling upon his help and grace. What, then, are angels? By nature they are spiritual and, compared with our bodies, bodiless. They are invisible to ordinary human eyes. Angels also have free will. An angel can choose evil, as the devil did, though he had once been an angel. An angel is always God’s servant, both in the tasks he carries out and in the praise he offers. God sends him on a task,

and he does whatever God commands: receiving a soul, serving a Saint, showing a vision, or carrying out some other service. He also praises God without ceasing and glorifies His infinite power. Angels are immortal, too, through God’s will, not through any power of their own. They are bright and radiant with uncreated light, which they receive from God and do not possess of themselves. They are also limited to a place: when they are in one place, they are not in another. Yet no wall, door, or other barrier stops them. They receive their sanctification and illumination from the Holy Spirit. They watch over, guard, and help nations, countries, cities, places, and churches.

Every Christian, whether sinful or righteous, has a guardian angel. God grants angels the grace to take whatever form He commands. Their number is unknown, although the prophet Daniel says, “A thousand thousands served Him, and ten thousand times ten thousand stood before Him.” They are divided into three ranks and nine orders. The first rank consists of the six-winged Seraphim, the many-eyed Cherubim, and the most holy Thrones. The second consists of Dominions, Powers, and Authorities. The third consists of Principalities, Archangels, and Angels. The name “angel” means a messenger or bearer of news.

Today we have been given the chance to see how great an evil pride is and what ruin it can bring. The radiant Lucifer, the bearer of light, became the dark devil. Pride overlooks the truth that everything—the angels and we human beings alike—came from nothing. God’s life-giving will brought us into existence from nothing. All good, then, comes from God; left to ourselves, we are nothing. If we claim to have some good thing of our own, we speak a lie, and that lie rises like a wall between us and God.

It keeps God’s grace from reaching us, and so we fall into darkness. Through humility and acceptance of this truth, the angels remained angels and did not become demons. As Saint Gregory Palamas tells us, they were established in goodness and became incapable of falling by seeing and embracing the humility of Christ. Christ showed us, too, that humility is the finest path to being raised up. And according to Abba Isaac the Syrian, humility is the garment of the Godhead. Whoever puts it on has put on Christ Himself and has truly become like Him.