Οι προφητείες του Ιερεμία και το κάλεσμα στη μετάνοια

Ο Άγιος Προφήτης Ιερεμίας είναι ένας από τους τέσσερις μεγάλους προφήτες του Ισραήλ. Ήταν από την κωμόπολη Αναθώθ, βορειοανατολικά της Ιερουσαλήμ. Ο πατέρας του, ονόματι Χιλκίας, ήταν ιερέας και η οικογένειά του ανήκε στην Ιουδαϊκή Αριστοκρατία. Έτος γεννήσεώς του θεωρείται το 650 π.Χ. Ανατράφηκε με αυστηρή προσήλωση στις Μοσαϊκές Παραδόσεις, υπήρξε δε θερμός μελετητής των Ιερών Γραφών, ιδία των Προφητών Ισαΐου και Μιχαίου, και θιασώτης της θρησκευτικής Μοσαϊκής Ανακαινίσεως. Η αρχή της προφητικής του δράσεως έγινε κατά την νεότητά του, κατά το έτος 627.

626, κατά το 13ο έτος της βασιλείας του Ιωσίου, τον οποίο θρήνησε όταν πέθανε το 609, καθώς πληγώθηκε στη μάχη εναντίον του βασιλέα της Αιγύπτου Νεχαώ. Έζησε και επί άλλων τεσσάρων βασιλέων, του Ιωάχας, του Ιωακήμ, του Ιεχωνίου και του Σεδεκίου. Ο ίδιος ο Ιερεμίας μας πληροφορεί ότι οι προφητικές του φωνές και οι έλεγχοί του ξεσήκωσαν τους συμπολίτες του εναντίον του, οι οποίοι μάλιστα τον απείλησαν με θάνατο. Η ζωή του κινδύνευσε και στην Ιερουσαλήμ κατά το 608, πρώτο έτος της βασιλείας του Ιωακείμ, όταν πήγε στο ιερό και κήρυξε ότι αν δεν μετανοούσε ο Ισραήλ, ο Θεός θα

κατέστρεφε και το Ναό και την Ιερουσαλήμ. Για το κήρυγμα αυτό, ιερείς και ψευδοπροφήτες ζήτησαν τη θανάτωσή του και παρέσυραν μέρος του λαού. Με δυσκολία γλίτωσε μετά από καθησυχαστική παρέμβαση αρχόντων του Παλατίου. Ιδίως η σωτηρία του προφήτου οφειλόταν στη σθεναρή υποστήριξη του Αχικάμ, ανωτάτου αξιωματικού των ανακτόρων. Τέθηκε όμως ο προφήτης υπό επιτήρηση και του απαγορεύθηκε κάθε εμφάνιση και ομιλία στο ιερό. Αλλά κατά το τέταρτο έτος της βασιλείας του Ιωακείμ, αφού πληροφορήθηκε από το Πνεύμα του Θεού τις μεγάλες συμφορές που θα επέρχονταν στον Ισραήλ αν δεν μετανοούσε, έστω και την τελευταία εκείνη στιγμή, υπαγόρευσε στο γραμματέα του Βαρούχ

σχετικούς λόγους που του είχε λαλήσει ο Κύριος, τους οποίους ο Βαρούχ πράγματι πήγε και τους διάβασε. Η εντύπωση που δημιουργήθηκε ήταν τέτοια που το επόμενο έτος, τον ένατο μήνα, κηρύχτηκε γενική νηστεία. Με την ευκαιρία εκείνη ο Βαρούχ έκανε και πάλι ανάγνωση των προφητειών του Ιερεμίου. Τις διάβασε δε και στους κορυφαίους πολιτικούς άρχοντες, οι οποίοι έκριναν ότι θα έπρεπε να λάβει γνώση τους και ο βασιλέας. Και για τον σκοπό αυτό βρήκαν τρόπο και άφησαν τον τόμο του Ιερεμίου στο δωμάτιο του Ελισσαμά, γραμματέα του βασιλέως. Ο Ελισσαμά διάβασε την προφητεία στο βασιλέα, ο οποίος κάθε σελίδα που διαβαζόταν διέτασε και την έκαιγαν. Έτσι κάηκε όλος ο τόμος.

Επιπλέον δόθηκε διαταγή να συλληφθούν ο Ιερεμίας και ο Βαρούχ. Όμως οι ίδιοι οι ανακτορικοί αξιωματούχοι, θεωρώντας πιθανή μια τέτοια διαταγή, είχαν συστήσει ο προφήτης και ο Βαρούχ να κρυφθούν. Όμως το 597 οι προφητείες εκπληρώθηκαν. Ο βασιλέας των Χαλδαίων Ναβουχοδονόσορ επήλθε κατά της Ιερουσαλήμ, συνέλαβε και αλυσόδεσε τον Ιωακείμ και τον μετέφερε στη Βαβυλώνα, στο χαλδαϊκό ναό της οποίας μεταφέρθηκαν τα ιερά σκεύη του ναού του Σολομώντος. Ο Ιερεμίας προφήτευσε και στον τελευταίο βασιλέα της Ιερουσαλήμ, Σεδεκία, ότι ο βασιλέας των Χαλδαίων θα κυρίευε και πάλι τα Ιεροσόλυμα και θα συνελάμβανε αιχμάλωτο και αυτόν τον Σεδεκία.

Ο Σεδεκίας διέταξε τη φυλάκισή του. Μετά την κατάληψη της Ιερουσαλήμ, ο Ιερεμίας απελευθερώθηκε και ο νικητής τον άφησε ελεύθερο να εκλέξει τον τόπο της διαμονής του. Προτίμησε να μείνει και κατοίκησε στη Μισπά. Εκεί έγραψε τους περίφημους θρήνους του για την ερειπωμένη Ιερουσαλήμ. Αλλά οι περιπέτειές του συνεχίστηκαν. Οι Ιουδαίοι επαναστάτες από αυτούς που απέμειναν στην Ιουδαία, αφού φόνευσαν τον κυβερνήτη Γεδαλία και έκαναν και άλλες σφαγές, οργάνωσαν μετανάστευση στην Αίγυπτο, υποχρέωσαν δε και τον Ιερεμία να τους ακολουθήσει, παρόλο που εκείνος είχε εκδηλωθεί κατά του κινήματός τους και κατά της καταφυγής στην Αίγυπτο. Ο ίδιος ο Ιερεμίας μας πληροφορεί

κατοίκησε στη Δάφνη κοντά στο Πηλούσιο όρος και ιστορεί το τι έλεγε στον κόσμο εκείνο των μεταναστών, ο οποίος εξακολουθούσε να παραμένει αμετανόητος. Κατά μία χριστιανική παράδοση, σχετικά με το θάνατο του προφήτου, οι συμπολίτες του στη Δάφνη του Πηλουσίου κάποτε θύμωσαν για τους ελέγχους του και τον λιθοβόλησαν. Από το προφητικό βιβλίο του Ιερεμίου παραθέτουμε την προφητεία του για τη νέα Διαθήκη που έμελλε να δοθεί σε αντικατάσταση της Παλαιάς. Ιδού ημέραι έρχονται, φησί Κύριος, και διαθήσομαι τω οίκω Ισραήλ και τω οίκω Ιούδα διαθήκην καινήν, ου κατά την διαθήκην ην διεθέμην τοις πατράσιν αυτών. Σας

Άγιοι Προφήτες, όπως ο σήμερα εορταζόμενος Προφήτης Ιερεμίας, ήταν τα στόματα του Θεού, αυτοί που μπορούσαν και έλεγαν «Τάδε λέγει Κύριος», και δεν έλεγαν τόσο τα μέλλοντα να συμβούν, όσο το θέλημα, τα δικαιώματα Κυρίου Παντοκράτορος. Απευθύνονταν προς πρόσωπα μεμονωμένα και λαούς ολόκληρους που είχαν παρεκκλίνει της οδού του Κυρίου και τους καλούσαν σε μετάνοια. Προφήτες, όχι βέβαια ως προλέγοντες την πραγματοποιηθείσα έλευση του Χριστού, αλλά με την έννοια του καθοδηγητού στον δρόμο του Θεού, υπάρχουν και σήμερα, όμως είναι σπάνιοι και δυσεύρετοι. Πρόκειται για τους αγιασμένους και χαρισματούχους εκείνους γέροντες, οι οποίοι προπαντός με το χάρισμα της διοράσεως

και μας αποκαλύπτουν εκείνα τα οποία εμείς δυσκολευόμαστε ή μάλλον δεν θέλουμε να δούμε, τα πάθη της ψυχής μας, και έτσι μας βοηθούν στο να μετανοήσουμε και να σωθούμε. Ακόμη έργο προφήτου μπορούν να εργαστούν σε μας οι πνευματικοί μας πατέρες όταν τους δίνουμε τη δυνατότητα να μας γνωρίσουν καλά και προπαντός όταν τους πλησιάζουμε με πολλή πίστη. Ακόμη πολλοί μπορούν να μας βοηθήσουν στο να δούμε τα πάθη, τις αδυναμίες και τα ελαττώματά μας και με αυτή την έννοια να δράσουν προφητικά όλοι εκείνοι οι άνθρωποι του στενού και του ευρύτερου περιβάλλοντός μας, αλλά και τα διάφορα γεγονότα της καθημερινής ζωής τα οποία έρχονται συνήθως απρόσκλητα για να μας πουν αλήθειες τόσο χρήσιμες για τη μετάνοιά μας.

Έχουμε και τον εσωτερικό προφήτη που είναι η συνείδησή μας. Πόσο δύσκολο όμως είναι να ακούσουμε την πικρή αλήθεια, πόσο δύσκολο είναι να δούμε την κακή μας κατάσταση, πόσο έχουμε βολευτεί με την καλή αλλά πλασματική ιδέα που έχουμε για τον εαυτό μας, πόσο εγωισμό έχουμε, αλλά και πόσο αδικούμε τον εαυτό μας, όταν κάθε προφητική, κάθε αφυπνιστική φωνή την αποστρεφόμαστε και θέλουμε να την εξαφανίσουμε. Όταν όμως δεν δεχόμαστε τον Ιερεμία, ακολουθεί ο Ναβουχοδονόσορ, ο αισθητός ή ο νοητός.

Saint Jeremiah the Prophet is one of the four great prophets of Israel. He came from the town of Anathoth, northeast of Jerusalem. His father, Hilkiah, was a priest, and his family belonged to the Jewish aristocracy. He is thought to have been born in 650 BC. He was raised in strict devotion to the traditions of Moses. He studied Holy Scripture with great zeal, especially the prophets Isaiah and Micah, and supported the renewal of religious life according to the Law of Moses. His prophetic ministry began while he was still young, around 627

or 626 BC, in the thirteenth year of Josiah’s reign. Jeremiah mourned Josiah when he died in 609, after being wounded in battle against Pharaoh Necho of Egypt. Jeremiah also lived through the reigns of four more kings: Jehoahaz, Jehoiakim, Jeconiah, and Zedekiah. Jeremiah himself tells us that his prophetic warnings and rebukes turned his fellow townspeople against him. They even threatened to kill him. His life was in danger again in Jerusalem in 608, the first year of Jehoiakim’s reign. He went to the Temple and proclaimed that, unless Israel repented, God would

destroy both the Temple and Jerusalem. Because of this preaching, priests and false prophets demanded his death and stirred up some of the people against him. He barely escaped after officials from the palace intervened to calm the crowd. The prophet owed his safety especially to the firm support of Ahikam, a high official of the royal court. Even so, Jeremiah was placed under watch and forbidden to appear or speak in the Temple. But in the fourth year of Jehoiakim’s reign, the Spirit of God revealed to him the great calamities that would come upon Israel unless the people repented, even at that last moment. So Jeremiah dictated to his secretary Baruch

the words the Lord had spoken to him, and Baruch went and read them aloud. They made such an impression that a general fast was proclaimed in the ninth month of the following year. On that occasion, Baruch again read Jeremiah’s prophecies. He also read them to the leading officials, who decided that the king should hear them. To that end, they arranged for Jeremiah’s scroll to be left in the room of Elishama, the king’s secretary. Elishama read the prophecy to the king, who ordered each page burned as it was read. In this way, the entire scroll was destroyed.

An order was also given to arrest Jeremiah and Baruch. But the palace officials had anticipated this and advised them to hide. In 597 BC, however, the prophecies were fulfilled. Nebuchadnezzar, king of the Chaldeans, came against Jerusalem, captured Jehoiakim, bound him in chains, and took him to Babylon. The sacred vessels from Solomon’s Temple were also taken to a Chaldean temple there. Jeremiah warned Zedekiah, the last king of Jerusalem, that the king of the Chaldeans would take Jerusalem again and capture Zedekiah himself.

Zedekiah ordered Jeremiah imprisoned. After Jerusalem fell, Jeremiah was released, and the conqueror let him choose where he would live. He chose to stay and settled in Mizpah. There he wrote his famous laments for ruined Jerusalem. But his troubles continued. Jewish rebels who remained in Judea killed the governor Gedaliah and carried out other massacres. Then they arranged to flee to Egypt and forced Jeremiah to go with them, although he had spoken against their uprising and against seeking refuge in Egypt. Jeremiah himself tells us

that he settled in Daphne, near Pelusium, and recounts what he said to those refugees, who remained unrepentant. According to one Christian tradition about the prophet’s death, his fellow countrymen in Daphne near Pelusium grew angry at his rebukes and stoned him. From Jeremiah’s prophetic book, we offer his prophecy of the New Covenant that was to take the place of the Old Testament covenant: ‘Behold, the days are coming, says the Lord, when I will make a new covenant with the house of Israel and the house of Judah, not like the covenant I made with their fathers.’

The holy prophets, like Jeremiah the Prophet whom we commemorate today, were God’s spokesmen. They could say, ‘Thus says the Lord.’ Their message was less about predicting future events than about proclaiming the will and righteous demands of the Lord Almighty. They spoke to individuals and to whole peoples who had strayed from the Lord’s path, calling them to metanoia, to repentance. There are people like prophets today—not to foretell the coming of Christ, which has already taken place, but to guide others along God’s path. They are rare and hard to find. They are those sanctified, grace-filled elders who, above all through the gift of spiritual discernment,

reveal to us what we struggle to see—or, rather, what we do not want to see: the passions of our souls. In this way they help us repent and be saved. Our spiritual fathers can also do a prophet’s work in us when we let them get to know us well and, above all, when we approach them with great faith. Other people, too, can help us see our passions, weaknesses, and faults. In that sense, people close to us and those in our wider circle can speak prophetically to us. So can the events of daily life, which often arrive uninvited and tell us truths we need to hear if we are to repent.

We also have an inner prophet: our conscience. Yet how hard it is to hear the bitter truth. How hard it is to see the poor state we are in. How comfortable we have become with the flattering but false picture we have of ourselves. How much pride we have, and how much harm we do ourselves when we turn away from every prophetic voice, every voice that might wake us up, and want to silence it. When we refuse to listen to Jeremiah, Nebuchadnezzar follows—whether a visible enemy or a spiritual one.