Το όραμα του Ιεζεκιήλ και οι μάρτυρες της 23ης Ιουλίου

23 του μηνός Ιουλίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Ιερομάρτυρος Φωκά, του Αγίου Προφήτου Ιεζεκιήλ, του Αγίου Ιερομάρτυρος Απολιναρίου, Επισκόπου Ραβέννης, του Αγίου Μάρτυρος Βιταλίου, του Αγίου Ιερομάρτυρος Απολλωνίου, Επισκόπου Ρώμης, των Αγίων Μαρτύρων των εν Βουλγαρία τελειωθέντων,

Βασιλέως, των εν Καρθαγένη Επτά Μαρτύρων και της Οσίας Άννης της εν τω Λευκατίω ή Λευκάτη.

Ο Άγιος Προφήτης Ιεζεκιήλ έζησε κατά τους χρόνους του Ναβουχοδονόσορος, δηλαδή κατά τον 6ο αιώνα π.Χ., και προφήτευσε για περισσότερα από 22 χρόνια. Ο πατέρας του ονομαζόταν Βουζί και ήταν ιερέας. Ο Ιεζεκιήλ ανατράφηκε με πολλή επιμέλεια. Ήταν αυστηρός κατά τα ήθη, γεμάτος ζήλο και ορμή, αφοσιωμένος απαρασάλευτα στην πάτριο θρησκεία. Ήταν εχθρός άσπονδος κάθε κακίας και αμαρτίας. Χτυπούσε την υπεροψία, την αλαζονία και την ανομία των αρχόντων. Όταν ο βασιλέας Ιωαχήν νικήθηκε το 509 από τον Ναβουχοδονόσορα, μεταξύ των αιχμαλώτων που μεταφέρθηκαν στη Βαβυλώνα ήταν και ο Ιεζεκιήλ.

Το κύρος του προφήτου αυτού στο λαό ήταν μεγάλο, και αυτοί οι πρεσβύτεροι των Ιουδαίων προσέρχονταν σε αυτόν και ζητούσαν τις συμβουλές του. Κάποτε που μαζεύτηκαν γύρω του πολλοί Εβραίοι, φοβήθηκαν μήπως έρχονταν εναντίον τους οι Βαβυλώνιοι και τους θανάτωναν. Τότε ο προφήτης σταμάτησε τη ροή του ποταμού, πέρασαν οι Εβραίοι και γλίτωσαν. Οι δε Βαβυλώνιοι που τόλμησαν να τους καταδιώξουν πνίγηκαν. Άλλη φορά ο ίδιος με προσευχή του χάρισε σε Εβραίους που πεινούσαν πλούσια τροφή με ψάρια. Πότε, πού και πώς απέθανε ο Ιεζεκιήλ δεν είναι ακριβώς γνωστό. Η παράδοση αναφέρει ότι φονεύτηκε από τη φυλή του Γαδ, την οποία έλεγχε για τις ειδωλολατρικές της εκτροπές.

Ο δε τάφος του δείχνεται στη σημερινή Βαγδάτη. Οι προφητείες του Ιεζεκιήλ διαιρούνται σε δύο μέρη. Σε εκείνες που έγιναν πριν από την καταστροφή των Ιεροσολύμων, οι οποίες συμπεριλαμβάνονται στα πρώτα 24 κεφάλαια, και στις μετά την καταστροφή που περιλαμβάνονται στα ακόλουθα 24. Στις προφητείες αυτές υπάρχει πολύς συμβολισμός, πολλή αλληγορία και πληθώρα περιγραφών. Οι περιγραφές αυτές θεωρήθηκαν από μερικούς εξηγητές αυθαίρετες και φανταστικές, επικυρώθηκαν όμως ως ακριβείς και πραγματικές μετά τις ανακαλύψεις πολλών μνημείων της Ασσυρίας, ιδίως μετά τις ανασκαφές της Νινευή. Από τους Ιουδαίους οι προφητείες του Ιεζεκιήλ

διαβάζονταν μόνο από όσους πέρασαν το τριακοστό έτος της ηλικίας τους. Από τα συγκινητικότερα και μεγαλοπρεπέστερα μέρη των προφητειών αυτών είναι οι λεγόμενες οράσεις του Ναού στα κεφάλαια 40 μέχρι 48. Αφενός η καρδιά του προφήτου σπαράσσεται μπρος στα ερείπια της Ιερουσαλήμ και του ναού του Σολομώντος, αφετέρου δε μπρος στους οφθαλμούς του παρουσιάζεται μυστηριωδώς υπέρλαμπρος και μεγαλοπρεπέστατος ο νέος ναός, δηλαδή η Εκκλησία, ως ζωντανός θρόνος του ζώντος Θεού. Ποιος δεν μπορεί να λησμονήσει την όραση του Ιεζεκιήλ, τη σχετική με τα γυμνά οστά και τα άσαρκα και την εκ νέου κάλυψή τους με σάρκες και των νεκρών την Ανάσταση;

Ακούοντας τα θαυμαστά και δυνατά και παρήγορα εκείνα λόγια που διαβάζονται τη Μεγάλη Παρασκευή, δεν παρηγορείται στις θλίψεις και τους φόβους του; Και ποιος δεν κατανύσσεται και δεν ενισχύεται με την πέρα του τάφου ελπίδα και ζωή;

Ο επίσης σήμερα εορταζόμενος Άγιος Απολινάριος υπήρξε μαθητής και ακόλουθος του Αποστόλου Πέτρου, τον οποίο ακολούθησε στη Ρώμη. Επειδή δε οι λίγοι χριστιανοί που ήταν στη Ραβέννα ζήτησαν επίσκοπο, ο Απόστολος Πέτρος χειροτόνησε και έστειλε τον Απολινάριο. Αυτός εργάστηκε με πολύ ζήλο για τη διάδοση του Ευαγγελίου, κατόρθωσε δε τη μεταστροφή πολλών ειδωλολατρών στην πίστη του Χριστού. Οι επιτυχίες αυτές ερέθισαν τους ιερείς των ειδώλων, οι οποίοι συνέλαβαν και κακοποίησαν τον Απολινάριο. Αργότερα, διπλό θαύμα που έγινε από αυτόν προκάλεσε νέα σύλληψη και κακοποίησή του. Διακεκριμένο μέλος της κοινωνίας της Ραβέννας, ο Βονιφάτιος, υπέφερε επί μακρόν από αφασία,

δεν μπορούσε δηλαδή να μιλήσει. Ακόμη δε, η κόρη του μαστιζόταν από δαιμόνιο. Ο Απολινάριος θεράπευσε και τους δυο και οι θεραπείες αυτές οδήγησαν στο Χριστό αρκετούς ειδωλολάτρες, το οποίο ξεσήκωσε και πάλι τους εχθρούς του. Τον συνέλαβαν, τον χτύπησαν πολύ με ραβδιά και μετά τον ανάγκασαν να βαδίσει με γυμνά πόδια πάνω σε αναμμένα κάρβουνα. Με τη χάρη του Θεού έμεινε αβλαβής, αναγκάστηκε όμως να εγκαταλείψει τη Ραβέννα. Έτσι έφτασε στην Εμίλια, όπου ανέστησε τη θυγατέρα του Πατρικίου Ρουφίνου, του οποίου ολόκληρη η οικογένεια προσήλθε στο Χριστό. Γεμάτος οργή ο έπαρχος, του απαγόρευσε κάθε διδασκαλία του Ευαγγελίου. Αλλά ο Απολινάριος, εφαρμόζοντας το του Αποστόλου Πέτρου,

«Πειθαρχείν δει Θεώ μάλλον ή ανθρώποις», συνέχισε το κήρυγμα. Ο έπαρχος διέταξε και τον βασάνισαν με στρέβλη. Ακολούθησαν κι άλλα βασανιστήρια και τέλος τον έβαλαν σε πλοίο για να τον πάνε στην εξορία. Όμως το πλοίο εκείνο ναυάγησε κι ο Απολινάριος, αφού διασώθηκε, κατέληξε στη Θράκη. Αλλά η ψυχή του στρεφόταν στην έδρα και τα πνευματικά του τέκνα. Καταφρονώντας κάθε κίνδυνο, επέστρεψε εκεί, όπου αμέσως συνελήφθηκε και παραδόθηκε σε εκατόνταρχο για να τον φυλάγει. Αλλά ο εκατόνταρχος εκείνος ήταν χριστιανός και διευκόλυνε τη φυγή του Απολιναρίου κατά τη νύχτα. Όταν το έμαθαν οι ειδωλολάτρες, έστειλαν στρατιώτες για να τον συλλάβουν, οι οποίοι όταν τον βρήκαν,

τον πλήγωσαν με πολλά χτυπήματα και τον άφησαν αιμόφυρτο, νομίζοντάς τον πεθαμένο. Μερικοί χριστιανοί που τον βρήκαν στην κατάσταση εκείνη τον πήραν και τον περιποιήθηκαν. Συνήλθε και τους ευλόγησε. Μολονότι έβλεπε το αδύνατο της θεραπείας του, χρησιμοποιούσε τις λίγες του δυνάμεις για να διδάσκει και να παρηγορεί εκείνους που τον νοσήλευαν και τον επισκέπτονταν. Μετά επτά μέρες τελεύτησε και τη νύχτα τάφηκε έξω από τα τείχη της πόλεως. Έτσι δε αξιώθηκε και μαρτυρικού στεφάνου.

Ο Άγιος Βιτάλιος, του οποίου η μνήμη επίσης σήμερα επιτελείται, άθλησε κατά το έτος 62 μετά Χριστόν. Εξασκούσε το επάγγελμα του οπλοποιού, ανήκε δε στους θερμούς χριστιανούς της ένδοξης εκείνης εποχής. Παρευρισκόμενος στη Ραβέννα στο μαρτύριο κάποιου ιατρού που ονομαζόταν Ουρσικίνος, ταράχθηκε καθώς τον είδε να κλονίζεται από τη σφοδρότητα των βασανιστηρίων. Φλεγόμενος από τον πόθο να στηρίξει και να ενθαρρύνει το μάρτυρα, φώναξε προς αυτόν: «Ιατρέ, συ που θεράπευες τις ασθένειες άλλων, πρόσεξε μη καταποθείς συ από τον αιώνιο θάνατο». Η αδελφική παρότρυνση έφερε αποτέλεσμα. Ο Ουρσικίνος υπέμεινε το μαρτύριο γενναιότατα. Αλλά τότε ο δικαστής Παυλίνος...

διέταξε να συλλάβουν τον Βιτάλιο και να τον βασανίσουν. Μετά, γεμάτο τραύματα και αίματα, τον οδήγησαν σε βαθιά τάφρο, όπου τον θανάτωσαν ρίχνοντας πάνω του βαριές πέτρες, και έτσι έλαβε ο θερμός του Χριστού αγωνιστής του μαρτυρίου το στέφανο. Κάποιος ιερέας του Απόλλωνα που είχε διεγείρει τον Παυλίνο εναντίον του Βιταλίου είχε προσέλθει στην τάφρο και έριχνε κι αυτός πέτρες εναντίον του μάρτυρος. Αλλά ξαφνικά τον κατέλαβε πνεύμα πονηρό και, φωνάζοντας σε άγρια παραφορά «Βιτάλιος ο μάρτυς του Χριστού με κατακαίει σκληρά», ρίχτηκε στο ρεύμα κοντινού ποταμού και πνίγηκε.

Ας επανέλθουμε όμως στον προφήτη Ιεζεκιήλ και ιδιαίτερα στην προφητεία του τη σχετική με τα νεκρά οστά. Βέβαια με αυτή προφητευόταν η επάνοδος των Ισραηλιτών στη χώρα τους και έτσι αναπτερωνόταν η ελπίδα τους για αυτή. Αλλά ταυτοχρόνως αποτελεί προφητεία για την καθολική Ανάσταση των νεκρών, της οποίας προοίμιο είναι η Ανάσταση του Κυρίου. Γι' αυτό και διαβάζεται τη Μεγάλη Παρασκευή το βράδυ κατά τον όρθρο του Μεγάλου Σαββάτου και έτσι αναπτερώνεται και η δική μας ελπίδα για Ανάσταση και μάλιστα για Ανάσταση ζωής αιωνίου. Ας την ξαναθυμηθούμε. Εγένετο επ' εμέ χειρ Κυρίου, και εξήγαγέ με εν πνεύματι Κυρίου, και έθηκέ με εν μέσω του πεδίου.

Τούτο ήν μεστόν οστέων ανθρωπίνων, και περιήγαγέ με επ' αυτά κύκλωθεν κύκλω, και ιδού πολλά σφόδρα επί προσώπου του πεδίου, και ιδού ξηρά σφόδρα. Και είπε προς με: «Υιέ ανθρώπου, ει ζήσεται τα οστέα ταύτα;» Και είπα: «Κύριε, Κύριε, συ επίστασαι ταύτα». Και είπε προς με: «Προφήτευσον επί τα οστά ταύτα και ερείς αυτοίς: Τα οστά τα ξηρά, ακούσατε λόγον Κυρίου. Τάδε λέγει Κύριος τοις οστέοις τούτοις: Ιδού εγώ φέρω εις υμάς πνεύμα ζωής και δώσω εις υμάς νεύρα και ανάξω εις υμάς σάρκας και εκτενώ εφ' υμάς δέρμα και δώσω πνεύμα μου εις υμάς και ζήσεσθε και γνώσεσθε ότι εγώ ειμι Κύριος».

Προεφήτευσα, καθώς ενετείλατό μοι Κύριος. Και εγένετο φωνή εν τω εμέ προφητεύσαι, και ιδού σεισμός, και προσήγαγε τα οστά εκάτερον προς την αρμονίαν αυτού. Και είδον και ιδού επ' αυτά νεύρα, και σάρκες εφύοντο, και ανέβαινεν επ' αυτά δέρμα επάνω, και πνεύμα ουκ ήν εν αυτοίς. Και είπε προς με: «Προφήτευσον επί το πνεύμα, υιέ ανθρώπου, προφήτευσον και ειπέ τω πνεύματι: Τάδε λέγει Κύριος Κύριος: Εκ των τεσσάρων πνευμάτων ελθέ και εμφύσησον εις τους νεκρούς τούτους και ζησάτωσαν». Και προεφήτευσα καθό ενετείλατό μοι, και εισήλθεν εις αυτούς το πνεύμα και έζησαν και έστησαν επί των ποδών αυτών, συναγωγή πολλή σφόδρα.

Και ελάλησε Κύριος προς με λέγων: «Υιέ ανθρώπου, τα οστά ταύτα πας οίκος Ισραήλ εστιν. Αυτοί λέγουσι: Ξηρά γέγονε τα οστά ημών, απώλετο η ελπίς ημών, διαπεφωνήκαμεν. Διά τούτο προφήτευσον και ειπέ προς αυτούς: Τάδε λέγει Κύριος Κύριος: Ιδού εγώ ανοίγω τα μνήματα υμών και ανάξω υμάς εκ των μνημάτων υμών και εισάξω υμάς εις την γην του Ισραήλ, και γνώσεσθε ότι εγώ ειμι Κύριος, εν τω ανοίξαί με τους τάφους υμών, του αναγαγείν με εκ των τάφων τον λαόν μου. Και δώσω πνεύμα μου εις υμάς και ζήσεσθε και θήσομαι υμάς επί την γην υμών και γνώσεσθε ότι εγώ Κύριος ελάλησα και ποιήσω, λέγει Κύριος».

On July 23, our Church commemorates Saint Phocas the Hieromartyr, the Holy Prophet Ezekiel, Saint Apollinaris the Hieromartyr, Bishop of Ravenna, Saint Vitalis the Martyr, Saint Apollonius the Hieromartyr, Bishop of Rome, and the holy martyrs who met their end in Bulgaria,

Basileus, the Seven Martyrs of Carthage, and Saint Anna of Leukatios, also called Leukate.

The Holy Prophet Ezekiel lived in the time of Nebuchadnezzar, in the sixth century before Christ, and prophesied for more than twenty-two years. His father, Buzi, was a priest. Ezekiel was brought up with great care. He was strict in his conduct, full of zeal and vigor, and steadfastly devoted to the faith of his ancestors. He was an unyielding enemy of every evil and every sin. He denounced the pride, arrogance, and lawlessness of the rulers. When King Jehoiachin was defeated by Nebuchadnezzar in 509, Ezekiel was among the captives taken to Babylon.

The prophet was held in great esteem by the people. Even the elders of the Jews came to him for counsel. Once, when many Hebrews had gathered around him, they feared that the Babylonians would come against them and kill them. The prophet stopped the river’s flow, and the Hebrews crossed over and escaped. The Babylonians who dared to pursue them drowned. On another occasion, through his prayer, he provided an abundance of fish for hungry Hebrews. We do not know exactly when, where, or how Ezekiel died. Tradition says that members of the tribe of Gad killed him because he had rebuked them for turning to idolatry.

His tomb is pointed out in present-day Baghdad. Ezekiel’s prophecies are divided into two parts: those spoken before the destruction of Jerusalem, contained in the first twenty-four chapters, and those spoken afterward, contained in the next twenty-four. These prophecies are rich in symbolism, allegory, and detailed descriptions. Some interpreters thought those descriptions fanciful, but discoveries of many Assyrian monuments, especially the excavations at Nineveh, confirmed them as accurate accounts. Among the Jews, Ezekiel’s prophecies

were read only by those over thirty years of age. Among their most moving and majestic passages are the visions of the Temple in chapters 40 through 48. The prophet’s heart breaks at the ruins of Jerusalem and Solomon’s Temple. Yet before his eyes there mysteriously appears a radiant and majestic new temple: the Church, the living throne of the living God. And who can forget Ezekiel’s vision of the bare bones, stripped of flesh, being clothed with flesh once more, and of the resurrection of the dead?

Who can hear those wondrous, powerful, comforting words read on Great Friday and fail to find comfort amid sorrow and fear? And who is not moved to compunction and strengthened by the hope of life beyond the grave?

Saint Apollinaris, whom we also celebrate today, was a disciple and companion of the Apostle Peter and followed him to Rome. When the small Christian community in Ravenna asked for a bishop, the Apostle Peter ordained Apollinaris and sent him there. Apollinaris worked zealously to spread the Gospel and brought many idol worshippers to faith in Christ. These successes angered the priests of the idols, who seized and abused him. Later, a twofold miracle brought about another arrest and further mistreatment. Boniface, a prominent man in Ravenna, had long suffered from an inability to speak,

and his daughter was tormented by a demon. Apollinaris healed them both. These healings brought many idol worshippers to Christ, stirring up his enemies again. They seized him, beat him severely with rods, and forced him to walk barefoot over burning coals. By God’s grace he was unharmed, but he had to leave Ravenna. He came to Emilia, where he raised the daughter of the patrician Rufinus from the dead. Rufinus’s whole family then came to Christ. Furious, the prefect forbade Apollinaris to teach the Gospel. But Apollinaris followed the words of the Apostle Peter:

“We must obey God rather than men,” and continued preaching. The prefect ordered him tortured on the rack. Further tortures followed, and at last they put him on a ship to take him into exile. But the ship was wrecked. Apollinaris survived and reached Thrace. His heart, however, remained with his bishop’s see and his spiritual children. Disregarding every danger, he returned to Ravenna, where he was immediately arrested and placed in the custody of a centurion. That centurion was a Christian and helped Apollinaris escape during the night. When the idol worshippers learned of it, they sent soldiers after him. When the soldiers found him,

they struck him again and again and left him bleeding, thinking he was dead. Some Christians found him in that state, took him in, and cared for him. He regained consciousness and blessed them. Though he knew he could not recover, he used what little strength he had to teach and comfort those who nursed and visited him. Seven days later he died, and that night he was buried outside the city walls. Thus he was counted worthy of a martyr’s crown.

Saint Vitalis, whom we also commemorate today, suffered martyrdom in the year 62 after Christ. He worked as a maker of weapons and was among the fervent Christians of that glorious age. In Ravenna, he was present at the martyrdom of a physician named Ursicinus. He was troubled to see the man wavering under the severity of the tortures. Burning with the desire to strengthen and encourage him, Vitalis called out: “Physician, you who healed the illnesses of others, take care that you yourself are not swallowed up by eternal death.” His brotherly encouragement had its effect. Ursicinus endured martyrdom with great courage. But then the judge, Paulinus,

ordered Vitalis arrested and tortured. Afterward, wounded and covered in blood, Vitalis was led to a deep pit, where they killed him by throwing heavy stones upon him. Thus this fervent champion of Christ received the martyr’s crown. A priest of Apollo who had incited Paulinus against Vitalis came to the pit and also threw stones at the martyr. But suddenly an evil spirit seized him. Crying out in a wild frenzy, “Vitalis, the martyr of Christ, is burning me terribly,” he threw himself into a nearby river and drowned.

Let us return to the Prophet Ezekiel, and especially to his prophecy about the dry bones. It foretold the Israelites’ return to their land and renewed their hope. At the same time, it prophesies the resurrection of all the dead, foreshadowed by the Lord’s Resurrection. For this reason it is read on Great Friday night, during Matins (Orthros) for Great Saturday. It renews our own hope of resurrection, and especially of resurrection to eternal life. Let us hear it again. The hand of the Lord came upon me, and He brought me out in the Spirit of the Lord and set me in the middle of the plain.

The plain was full of human bones. He led me all around them, and I saw that there were very many across the face of the plain, and they were very dry. He said to me, “Son of Man, can these bones live?” And I answered, “Lord, Lord, You know.” Then He said to me, “Prophesy over these bones and say to them: Dry bones, hear the word of the Lord. Thus says the Lord to these bones: Behold, I will bring the breath of life into you. I will put sinews on you, cause flesh to grow on you, and cover you with skin. I will put My spirit in you, and you shall live. Then you shall know that I am the Lord.”

I prophesied as the Lord commanded me. As I prophesied, there was a sound, and behold, an earthquake. The bones came together, each to its proper joint. I looked, and there were sinews on them. Flesh grew, and skin covered them, but there was no breath in them. Then He said to me, “Prophesy to the breath, Son of Man. Prophesy and say to the breath: Thus says the Lord, the Lord: Come from the four winds and breathe into these dead, that they may live.” So I prophesied as He commanded me. The breath entered them, and they lived and stood on their feet, a very great assembly.

And the Lord spoke to me, saying, “Son of Man, these bones are the whole house of Israel. They say, ‘Our bones have dried up. Our hope is lost. We are utterly cut off.’ Therefore prophesy and say to them: Thus says the Lord, the Lord: Behold, I will open your graves and bring you up from them, and I will lead you into the land of Israel. You shall know that I am the Lord when I open your graves and bring My people up from them. I will put My spirit in you, and you shall live. I will settle you in your own land. Then you shall know that I, the Lord, have spoken and will do it, says the Lord.”