Άγιοι της 3ης Αυγούστου, ορθόδοξη μαρτυρία και ανάσταση

Σήμερα, 3 του μηνός Αυγούστου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη των Οσίων Δαλμάτου, Φαύστου και Ισαακίου ή Ισακίου, του Αγίου Ιερομάρτυρος Στεφάνου, Πάπα Ρώμης και των συναθλητών του, του Οσίου και Ομολογητού Ιωάννου, Ηγουμένου της Μονής της Παταλαρέας, της Αγίας Σαλόμης της Μυροφόρου, της Οσίας Θεοκλητούς της Θαυματουργού και του Οσίου Αντωνίου του Ρωμαίου Νοβογοροδίας του Θαυματουργού του Ρώσου.

Οι εορταζόμενοι Όσιοι Ισαάκιος, Δαλμάτος και Φαύστος άκμασαν κατά τον τέταρτο μετά Χριστόν αιώνα. Ο Όσιος Ισαάκιος, ο οποίος εορτάζεται ιδιαίτερα την 30ή Μαΐου, κατοικούσε στην έρημο και την ησυχία από τη νεαρή του ηλικία, εργαζόμενος κάθε είδος αρετής, και κατά την αρετή του λαμπρός ήταν και ο λόγος του. Όταν δε ο βασιλέας Ουάλης, ο οποίος ήταν Αρειανός, ξεκίνησε για να πολεμήσει τους Σκύθες και τους Γότθους, πήγε σε αυτόν ο Ισαάκιος και του είπε: «Άνοιξε, βασιλέα, τις εκκλησίες στους Ορθοδόξους και θα νικήσεις τον πόλεμο». Ο δε βασιλέας όχι μόνο δεν πειθόταν, αλλά και οργίστηκε κατά του Οσίου και του είπε: «Όταν επανέλθω από τον πόλεμο, θα σε τιμωρήσω για τους λόγους αυτούς».

Ο δε Όσιος του απάντησε: «Εάν εσύ επανέλθεις από τον πόλεμο, δεν λάλησα εγώ, αλλά ο Θεός. Θα κάνεις μεν μάχη, αλλά θα φύγεις μπρος από τους εχθρούς σου και θα κατακαείς ζωντανός». Και πράγματι, ο βασιλέας, προσπαθώντας να ξεφύγει από τους εχθρούς του, κλείστηκε σε αχυρώνα και εκεί κατακάηκε. Μετά, επί Θεοδοσίου του Μεγάλου, ο Ισαάκιος πήγε και μόνασε στην Κωνσταντινούπολη. Ο Ορθόδοξος αυτοκράτορας τον δέχθηκε με πολλή τιμή, η δε φήμη του Οσίου έφερε προς αυτόν πολλούς από τους άρχοντες και το λαό, ακόμη δε και από τους στρατιωτικούς. Ένας από τους τελευταίους ήταν και ο Δαλμάτος, που ανήκε στη στρατιά των Σχολαρίων, άνδρας πλούσιος και αξιολογότατης παιδείας.

Η γνωριμία του με τον Όσιο Ισαάκιο δέσμευσε την ψυχή του και επεθύμησε να τον ακολουθήσει. Πήρε μαζί του το γιο του Φαύστο και πήγαν στο μοναστήρι του Ισαακίου. Ο Δαλμάτος, για το ζήλο και τη μόρφωσή του, δεν άργησε να διαπρέψει μεταξύ των συμμοναστών του. Όταν δε επί του Πατριάρχου Νεκταρίου απέθανε ο Ισαάκιος, διάδοχός του, κατά την κοινή των αδελφών θέληση και την πατριαρχική επιδοκιμασία, εκλέχθηκε ο Δαλμάτος. Ο Όσιος αυτός διέπρεψε στην άσκηση, έμεινε νηστικός επί 40 μέρες και για άλλες τόσες ήταν σε έκσταση. Έγινε σεβαστός στους βασιλείς και τη σύγκλητο και γενικά η υπόληψη και η φήμη του υπήρξε τέτοια, ώστε η Μονή να ονομαστεί του Δαλμάτου.

Όταν φάνηκε η αίρεση του Νεστορίου, ο Δαλμάτος διακρίθηκε μεταξύ των σημαντικότερων υπερασπιστών του Ορθοδόξου δόγματος και των κυρίων αγωνιστών κατά της αιρέσεως. Η Τρίτη Οικουμενική Σύνοδος όρισε ο Δαλμάτος να έχει τον τίτλο του Αρχιμανδρίτου και Εξάρχου Πρωτοπρεσβυτέρου και Άρχοντος όλων των Μοναστηριών της Βασιλεύουσας. Τα δικαιώματα δε αυτά κηρύχθηκαν και διαδοχικά για τους μέλλοντες ηγουμένους της Μονής. Ο Όσιος Δαλμάτος τελεύτησε ειρηνικά επί του Πατριάρχου Πρόκλου σε ηλικία 85 ετών. Προγνώρισε το θάνατό του και κάλεσε το γιο του και συμμοναστή του Φαύστο, τον ευλόγησε, τον κατέστεψε με τις ευχές του και τον εφοδίασε με τις πολυτιμότατες συμβουλές του.

Και προς την όλη αδελφότητα απηύθυνε πατρικές νουθεσίες και συνέστησε την εγκράτεια, την ταπείνωση, την υπακοή και την ελεημοσύνη. Κατά δε την κηδεία του, μεγάλη ήταν η συρροή των μοναχών και των λαϊκών, ανδρών και γυναικών, παιδιών και παρθένων, όλοι δε έσπευδαν στο να ασπαστούν το σεπτό του λείψανο. Διάδοχος του Δαλμάτου αναδείχθηκε ο γιος του Φαύστος με την πρόθυμη συμφωνία της αδελφότητας της Μονής και την έγκριση του Πατριάρχου Πρόκλου. Στολιζόταν και αυτός πλούσια με τις πατρικές αρετές και κυβέρνησε επίσης θεάρεστα το μοναστήρι, αξιώθηκε δε να παρατείνει σε βαθύ γήρας την επίγεια ζωή του, την οποία χρησιμοποίησε για την ενίσχυση της ευσέβειας και για έργα αγάπης.

Ο σήμερα εορταζόμενος Ιερομάρτυς και Πάπας Στέφανος ήταν Ρωμαίος και ανήλθε στον επισκοπικό θρόνο της Ρώμης κατά το 253 μ.Χ. Γεμάτος ζήλο έφερε στην πίστη του Χριστού πολλούς απίστους, μεταξύ των οποίων τον έπαρχο Ολύμπιο με τη σύζυγό του Εξουπερία και το γιο τους Θεόδουλο, καθώς και τον έπαρχον Εμέσιο με όλη του την οικογένεια, όλοι δε αυτοί αξιώθηκαν μαρτυρικού στεφάνου. Αυτοκράτορας τότε ήταν ο Ουαλεριανός, με διάταγμα του οποίου άρχισε διωγμός εναντίον των Χριστιανών, οι οποίοι στη Ρώμη έδειξαν μεγάλη καρτερία, ενισχυόμενοι από την παραδειγματική γενναιότητα των ιερέων και τον αποστολικό ζήλο του Πάπα Στεφάνου,

ο οποίος λειτουργούσε και κήρυττε στις κατακόμβες. Κάποια μέρα συνελήφθηκε και οδηγήθηκε στο ναό του Άρεως, όπου τον βίαζαν να θυσιάσει. Αρνήθηκε και διεκήρυξε ότι ποτέ δεν θα τιμούσε τους δαίμονες και ότι αυτός ένα και μόνο Θεό λάτρευε, τον αληθινό Θεό, κατά το Ευαγγέλιο του Ιησού Χριστού. Ακόμη προσευχήθηκε, έσεισε το ναό, ένα μέρος του οποίου γκρεμίστηκε. Οι στρατιώτες έφυγαν, ο δε Άγιος αναχώρησε και πήγε στην Καμπανία της Ιταλίας, στον τάφο της Παρθενομάρτυρος Λουκίας, όπου και λειτουργούσε. Κατόπιν, απεσταλμένοι του αυτοκράτορα τον αναζήτησαν και αφού τον βρήκαν, μπήκαν στο ναό όπου ο Άγιος ήταν πάνω στο θρόνο και εκεί τον απεκεφάλισαν.

Έτσι έλαβε διπλό το στέφανο, της αρχιερωσύνης και του μαρτυρίου. Επισκόπευσε περί τα τέσσερα έτη, το δε λείψανό του αποτέθηκε στο κοιμητήριο του Καλλίστου.

Η Αγία Θεοκλητώ, της οποίας η μνήμη επίσης σήμερα επιτελείται, έζησε κατά τους χρόνους του εικονομάχου βασιλέα Θεοφίλου, δηλαδή κατά τον 9ο μετά Χριστόν αιώνα. Οι γονείς της, Κωνσταντίνος και Αναστασία, ήταν εύποροι κατά τα υλικά αγαθά και πλούσιοι κατά την ευσέβεια. Η Αγία από τη νεαρή της ηλικία ανατράφηκε θεάρεστα και πρόσεχε στον εαυτό της, αναγκάστηκε όμως από τους γονείς της και συζεύχθηκε με άνδρα όμοιο με αυτή κατά την αγαθή γνώμη, ονομαζόμενο Ζαχαρία. Αφού λοιπόν παντρεύτηκε, έκανε αμέτρητες ελεημοσύνες, επειδή δινόταν δε και στην ανάγνωση των γραφών, και όχι μόνο διάβαζε, αλλά και εφάρμοζε και εργαζόταν κάθε είδος αρετής. Εργαζόταν όλη τη μέρα,

βοηθούσε στις ανάγκες των πτωχών που έρχονταν στο σπίτι της και υπηρετούσε όλους με πολλή ταπείνωση. Όταν δε έμελλε να απέλθει η μακαρία αυτή προς τον Κύριο, προσκάλεσε όλους τους γνωστούς και φίλους και τους προείπε τη μέρα κατά την οποία θα απέθνησκε. Έτσι δε έγιναν τα πράγματα, καθώς εκείνη τα προείπε. Μετά την κοίμησή της έγιναν πάμπολλα θαύματα. Θαυμαστό είναι και το εξής. Το λείψανο της Αγίας παρέμενε σώο και ολόκληρο, οι συγγενείς της δε είχαν τη συνήθεια να το σηκώνουν κάθε έτος και να αλλάζουν τα παλαιά ενδύματα με νέα, να τακτοποιούν τα μαλλιά της που ήταν λευκά και να κόβουν τα νύχια των χεριών και των ποδιών που μεγάλωναν σαν να ήταν ζωντανή, έκαναν το τρισάγιο και

έτσι απέθεταν πάλι το σώμα στη θήκη.

Ο Άγιος Θεός έπλασε τον άνθρωπο με σώμα και ψυχή και κοντά σε αυτά του έδωσε τη χάρη του που έδινε ζωή στην ψυχή και στο σώμα. Με την αμαρτία του όμως ο άνθρωπος έχασε τη χάρη του Θεού και έγινε φθαρτός και θνητός και καταλήγει στο θάνατο. Στο θάνατο της ψυχής, που είναι ο χωρισμός της από το Θεό, και στο θάνατο του σώματος, που είναι ο χωρισμός του σώματος από την ψυχή. Με το θάνατο και την Ανάστασή του ο Χριστός ξαναέδωσε ζωή στις ψυχές των δικαίων νεκρών της Παλαιάς Διαθήκης και ξαναδίνει ζωή με τα μυστήρια στις ψυχές των πιστών της Καινής, της Νέας Διαθήκης. Το σώμα όμως τώρα φθείρεται και υφίσταται το θάνατο μέχρι της συντελείας του κόσμου, οπότε θα αναστηθεί.

Ομολογούμε στο Σύμβολο της Πίστεως: «Προσδοκώ ανάσταση νεκρών». Οι Άγιοι από τώρα βιώνουν ότι θα αναστηθούν τα σώματα, ότι καταργήθηκε ο θάνατος, ότι ο θάνατος είναι προσωρινός και έτσι έγινε ένας ύπνος. Αλλά και τα λείψανα των Αγίων, ιδιαίτερα δε εκείνα που κοσμούνται με το χάρισμα της αφθαρσίας, το οποίο είχε το λείψανο της σήμερα εορταζομένης Αγίας Θεοκλητούς, όπως είχε ο προχθές εορταζόμενος Άγιος Ευδόκιμος και πολλοί άλλοι, μας δίνουν μία μερική πρόγευση της καταργήσεως της φθοράς και της μελλούσης αναστάσεως. Η ζωή όμως μετά την Ανάσταση, για άλλους θα είναι ζωή αγάπης, μακαριότητος, ευφροσύνης και για άλλους κόλαση αιώνιος.

Ανάλογα με το εάν και κατά πόσο έχει στη ζωή αυτή καθαριστεί από τα πάθη. Έτσι εκείνο που ως ανάγκη προβάλλεται είναι η με τη μετάνοια κάθαρσή μας, ώστε να γίνουμε μέτοχοι ζωής αιωνίου.

Today, August 3, our Church commemorates Saints Dalmatos, Faustos, and Isaakios, also called Isakios; the holy hieromartyr Stephen, Pope of Rome, and his fellow martyrs; Saint John the Confessor, abbot of the Monastery of Patalarea; Saint Salome the Myrrhbearer; Saint Theoklete the Wonderworker; and Saint Anthony the Roman, the Russian wonderworker of Novgorod.

The saints we celebrate today, Isaakios, Dalmatos, and Faustos, flourished in the fourth century after Christ. Saint Isaakios, who is especially commemorated on May 30, lived in the desert in hesychia, inner stillness, from his youth. He cultivated every virtue, and his words shone as brightly as his life. When Emperor Valens, who was an Arian, set out to fight the Scythians and the Goths, Isaakios went to him and said, “Emperor, reopen the churches to the Orthodox, and you will win the war.” But the emperor would not listen. He grew angry with the saint and said, “When I return from the war, I will punish you for those words.”

The saint replied, “If you return from the war, then it was not I who spoke, but God. You will go into battle, but you will flee before your enemies and be burned alive.” And so it happened. Trying to escape his enemies, the emperor took refuge in a barn, where he was burned to death. Later, during the reign of Theodosius the Great, Isaakios went to Constantinople and became a monk. The Orthodox emperor received him with great honor. His reputation drew many officials and ordinary people to him, including soldiers. One of these was Dalmatos, a wealthy and highly educated man who served in the Scholarii regiment.

Meeting Saint Isaakios touched Dalmatos deeply, and he longed to follow him. He took his son Faustos with him to Isaakios’s monastery. Through his zeal and learning, Dalmatos soon distinguished himself among his fellow monks. When Isaakios died during the patriarchate of Nektarios, the brothers chose Dalmatos to succeed him, with the Patriarch’s approval. Saint Dalmatos excelled in ascesis, or ascetic discipline. He fasted for forty days and remained in ecstasy for another forty. Emperors and the senate held him in respect, and his reputation became so great that the monastery came to bear his name.

When the heresy of Nestorius arose, Dalmatos became one of the foremost defenders of Orthodox teaching and opponents of that heresy. The Third Ecumenical Council granted him the titles of Archimandrite, Exarch, Chief Priest, and Ruler of all the monasteries of the imperial capital. These rights were also granted to future abbots of his monastery. Saint Dalmatos reposed peacefully during the patriarchate of Proklos, at the age of eighty-five. Foreseeing his death, he called his son and fellow monk Faustos to him, blessed him, crowned him with his prayers, and gave him his most precious counsel.

He also spoke to the whole brotherhood with a father’s care, urging them to practice self-control, humility, obedience, and mercy to the poor. At his funeral, a great crowd of monks and laypeople came—men, women, children, and young women. All hurried to venerate his revered relics. His son Faustos succeeded him, with the ready agreement of the brotherhood and the approval of Patriarch Proklos. Faustos, too, was richly endowed with his father’s virtues and governed the monastery in a way pleasing to God. He was counted worthy of a long earthly life, which he devoted to strengthening the faith and performing works of love.

The hieromartyr Stephen, Pope of Rome, whom we celebrate today, was a Roman. He became bishop of Rome in AD 253. Full of zeal, he brought many unbelievers to faith in Christ. Among them were the prefect Olympios, his wife Exouperia, and their son Theodoulos, as well as the prefect Emesios and his whole family. All of them were counted worthy to receive the crown of martyrdom. Valerian was emperor at the time, and his decree began a persecution of Christians. In Rome, they showed great endurance, strengthened by the example of their courageous priests and by Pope Stephen’s apostolic zeal.

Stephen celebrated the Divine Liturgy and preached in the catacombs. One day he was arrested and taken to the temple of Ares, where they tried to force him to offer sacrifice. He refused and declared that he would never honor demons: he worshipped only the one true God, according to the Gospel of Jesus Christ. He prayed, and the temple shook; part of it collapsed. The soldiers fled, and the saint went to Campania in Italy, to the tomb of the virgin martyr Lucia, where he continued to celebrate the Divine Liturgy. Later, the emperor’s men searched for him. When they found him, they entered the church while he was seated at the bishop’s throne and beheaded him there.

Thus he received a double crown: one for his ministry as bishop and one for his martyrdom. He served as bishop for about four years, and his relics were laid in the cemetery of Callistus.

Saint Theoklete, whom we also commemorate today, lived under the iconoclast emperor Theophilos, in the ninth century after Christ. Her parents, Constantine and Anastasia, were prosperous in material things and rich in devotion to God. From childhood she was raised to live in a way pleasing to God and was attentive to her spiritual life. Her parents, however, pressed her to wed a man named Zacharias, whose good character matched her own. After they were wed, she gave generous alms. She devoted herself to reading the Scriptures, putting what she read into action and cultivating every virtue. She worked throughout the day

and helped the poor who came to her home, serving everyone with great humility. When the time came for this blessed woman to depart to the Lord, she gathered her acquaintances and friends and told them the day on which she would die. Everything happened as she had foretold. Many miracles followed her repose. There was this wonder as well: her body remained whole and intact. Each year her relatives would lift it from its resting place, replace her old clothes with new ones, arrange her white hair, and trim her fingernails and toenails, which grew as though she were alive. They would offer the Trisagion prayers

and then lay her body back in its resting place.

God, who is holy, created the human person with body and soul, and gave us His grace, which brought life to both. But through sin, humanity lost the grace of God and became subject to decay and death. Death came to the soul, which is separated from God, and to the body, which is separated from the soul. Through His death and Resurrection, Christ gave life again to the souls of the righteous who had died under the Old Testament. Through the Mysteries, He also gives life to the souls of the faithful of the New Testament. For now, though, the body still decays and dies. At the end of the world, it will rise again.

In the Creed we confess, “I look for the resurrection of the dead.” The saints already experience the certainty that their bodies will rise, that death has been overcome and is only temporary, like a sleep. The relics of the saints give us a partial foretaste of the end of decay and the resurrection to come. This is especially true of relics graced with incorruption, such as those of Saint Theoklete, whom we celebrate today, Saint Eudokimos, whom we celebrated the day before yesterday, and many others. But life after the resurrection will be different for different people: for some, a life of love, blessedness, and joy; for others, eternal Hell.

That depends on whether, and to what extent, we have been cleansed of the passions, those disordered desires, in this life. What we need, then, is to be cleansed through metanoia, repentance, so that we may share in eternal life.