Η Κυριακή των Αγίων Πάντων: μαρτύριο και κάλεσμα στην αγιότητα

Ίδια μέρα, Κυριακή μετά την Πεντηκοστή, την των Αγίων Πάντων εορτήν εορτάζομεν.

Κυριακή αυτή, η οποία είναι η πρώτη μετά την Αγία Πεντηκοστή Κυριακή και η οποία ονομάζεται πρώτη Ματθαίου, επειδή κατά την εβδομάδα που προηγήθηκε άρχισε να διαβάζεται το κατά Ματθαίον Ιερό Ευαγγέλιο, ορίστηκε από τους Αγίους Πατέρες να επιτελείται η μνήμη όλων των Αγίων οι οποίοι ευαρέστησαν στο Θεό από την αρχή μέχρι και τώρα. Οι λόγοι δε οι οποίοι υπαγόρευσαν την καθιέρωση της εορτής αυτής είναι οι εξής. Πρώτος είναι ότι οι θεότατοι πατέρες μας θέσπισαν να εκτελούμε την εορτή αυτή θέλοντας κατά κάποιο τρόπο να μας δείξουν τι η παρουσία του Αγίου Πνεύματος δια των Αποστόλων ενήργησε στο ανθρώπινο γένος.

Δηλαδή, ανθρώπους σαν και εμάς, το Άγιο Πνεύμα τους αγίασε, τους ύψωσε και κατά αυτόν τον τρόπο αναπλήρωσε το τάγμα των Αγγέλων που έπεσαν. Τους ανέβασε στο Θεό Πατέρα δια του Χριστού, τους μεν με το μαρτύριο και το αίμα, τους δε με την ενάρετη πολιτεία και τους υπερφύσιν πνευματικούς αγώνες. Δεύτερος λόγος είναι το ότι ενώ πολλοί ευαρέστησαν στο Θεό και αγίασαν, όμως από τη μεγάλη τους αρετή, δηλαδή την πολλή τους ταπείνωση, φρόντισαν όσο ζούσαν στη ζωή αυτή να μείνουν άγνωστοι στους ανθρώπους, ενώ είναι γνωστοί στο Θεό και μεγάλη δόξα έχουν κοντά σε Αυτόν. Άλλος λόγος είναι ότι αυτοί οι οποίοι έζησαν κατά Χριστόν και αγίασαν

Αίγυπτο, στις Ινδίες, την Αραβία, τη Μεσοποταμία, τη Φρυγία, τον Εύξεινο, τη Βρετανία και γενικώς στην Ανατολή και τη Δύση ήταν τόσοι πολλοί που δεν ήταν εύκολο για το μεγάλο τους αριθμό η Εκκλησία όλους αυτούς ξεχωριστά να τους τιμήσει καθώς έπρεπε. Τέταρτος δε λόγος καθιερώσεως της εορτής αυτής είναι όλοι οι Άγιοι οι οποίοι κατά μέρος κάθε μέρα εορτάζονται να μαζευτούν και να συνεορταστούν για να καταδειχθεί ότι όλοι αυτοί για τον ένα Χριστό αγωνίστηκαν και όλοι στο ίδιο στάδιο της αρετής αγωνίστηκαν και όλοι ως δούλοι του ενός Θεού αξίως εφάνησαν και την Εκκλησία συναποτέλεσαν. Για τους λόγους λοιπόν αυτούς εορτάζουμε τους

υψηλωτάτους και αγιαστικούς νόας, τα εννέα δηλαδή τάγματα των Αγγέλων, τους προπάτορες, τους πατριάρχες, τους προφήτες, τους αποστόλους, τους ιεράρχες, τους ιερομάρτυρες, τους οσιομάρτυρες, τους οσίους και δικαίους και όλες τις χορείες των Αγίων Γυναικών και όλους τους άλλους ανωνύμους Αγίους, προπάντων δε, την Υπεραγία Δέσποινά μας Θεοτόκο Μαρία την Αειπάρθενο. Η κατά τα ανωτέρω καθιερωμένη αυτή η εορτή των Αγίων Πάντων εορταζόταν στην Ανατολή κατά αυτόν ακόμη τον τέταρτο αιώνα, έστω και ως εορτή μόνο των Αγίων Μαρτύρων, καθώς μαθαίνουμε από ομιλία στην εορτή αυτή του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Στην απονομή της μεγάλης τιμής προς τους Αγίους Μάρτυρες,

οδηγήθηκε η μητέρα μας Εκκλησία από τους ίδιους τους λόγους του Σωτήρος μας, ο οποίος είπε: «Μακάριοί εστε όταν ονειδίσωσιν υμάς και διώξωσι και είπωσι παν πονηρόν ρήμα καθ’ υμών ψευδόμενοι ένεκεν εμού», καθώς και «ος γαρ αν απολέση την αυτού ψυχήν ένεκεν εμού και του Ευαγγελίου, ούτος σώσει αυτήν», διότι «μείζονα ταύτης αγάπην ουδείς έχει, ίνα τις την ψυχήν αυτού θη υπέρ των φίλων αυτού» και ότι των πιστών αυτών ο μισθός πολύς εστίν εν τοις ουρανοίς. Εφόσον λοιπόν αυτά είπε ο Κύριος για αυτούς που θα μαρτυρούσαν για το όνομα και το Ευαγγέλιό του, είναι φυσικό ότι θα απολάμβαναν ιδιαίτερη τιμή και από τους πιστούς

οι οποίοι και αποκαλούσαν το μαρτύριο του μάρτυρος τελείωση, όχι ότι ο άνθρωπος έλαβε το τέλος της ζωής του, καθώς σημειώνει ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, αλλά ότι επέδειξε τέλειο έργο αγάπης. Όχι δε μόνο τέλειο έργο αγάπης προς το Χριστό έδειξαν οι Άγιοι Μάρτυρες, αλλά με το μαρτύριό τους έδειξαν και σε μας τη Θεία Δύναμη του Σωτήρος, την οποία είχαν και με την οποία έκαναν τον αγώνα του μαρτυρίου. Με τα μαρτύρια δε και με τα μεγάλα και θαυμαστά που ο Θεός έκαμνε πολλές φορές κατά αυτά, οι Άγιοι Μάρτυρες έλκυαν πολλούς στην πίστη του Χριστού, από τους οποίους πολλοί γίνονταν και αυτοί μάρτυρες. Έτσι, οι Άγιοι Μάρτυρες ευθύς εξ αρχής κατέλαβαν στη συνείδηση της Εκκλησίας,

θέση μετά τους προφήτες και τους Αποστόλους, το δε μαρτύριό τους θεωρούνταν λουτρό αίματος και δεύτερο βάπτισμα, το οποίο καθαρίζει από κάθε αμαρτία, καθώς διδάσκει ο Θείος Χρυσόστομος λέγοντας: «Μη απορείτε εάν βάπτισμα ονόμασα το μαρτύριο, διότι και εδώ το Άγιο Πνεύμα μετά πολλής εφίπταται της δαψιλείας και αμαρτημάτων γίνεται αναίρεση και καθαρισμός ψυχής θαυμάσιος και παράδοξος και όπως οι βαπτιζόμενοι στα ύδατα έτσι και οι μάρτυρες λούονται στο δικό τους το αίμα». Από αυτά συνάγεται ότι τέλειος χριστιανός είναι αυτός που μαρτυρεί για το Χριστό. Γι’ αυτό και σε αυτόν κυρίως και κατεξοχήν αποδιδόταν καταρχάς η προσωνυμία του Αγίου.

Όχι μόνο οι μάρτυρες, αλλά και όλοι όσοι χριστομίμητα και θεάρεστα πολιτεύτηκαν και ποικιλοτρόπως διαφορετικά δοκιμάστηκαν, ίση τιμή αξιώνονται με τους μάρτυρες και άγιοι και αυτοί ονομάζονται. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει: «Πολλές φορές είπα στην αγάπη σας ότι τον μάρτυρα όχι μόνο ο θάνατος κάνει, αλλά και η πρόθεση». Και ο Μέγας Αθανάσιος λέγει στο Βίο του Μεγάλου Αντωνίου γι’ αυτόν: «Εν τω μοναστηρίω καθημέραν μαρτυρών τη συνειδήσει και αγωνιζόμενος τους της πίστεως άθλους». Επίσης, λέγει και πάλι ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: «Μία μητέρα όταν βλέπει το παιδί της να νοσεί και ευχαριστεί, αυτό είναι σε αυτήν στεφάνι και όταν πάλι αρρωστήσει

αυτή δεν κάνει δαιμονικά φυλακτά, μαρτύριο της λογίζεται». Κατά δε τον Θείο Ιερώνυμο, όχι μόνο η χύσις του αίματος λογίζεται μαρτύριον, αλλά και πάσης αφοσιωμένης εις τον Θεόν ψυχής η άμεμπτος υπηρεσία καθημερινόν μαρτύριον είναι. Του μετά του αίματος μάρτυρος ο στέφανος από ία, πανσέδες και ρόδα πλέκεται, του δε χωρίς αίματος μαρτυρήσαντος, από κρίνα. Για το λόγο λοιπόν αυτόν και η παρούσα εορτή, ενώ στην αρχή καθιερώθηκε υπέρ των εν όλω τω κόσμω μαρτύρων, πολύ ενωρίς έγινε κοινή εορτή όλων των Αγίων Προφητών, Αποστόλων, Μαρτύρων, Ομολογητών, ποιμένων, διδασκάλων, οσίων, ανδρών και γυναικών, γνωστών και αγνώστων.

Από Αδάμ μέχρι και τώρα προστέθηκαν και στο μέλλον θα προστεθούν, ακόμη και των Αγγελικών Ταγμάτων και προπάντων και μεταπάντων της Υπεραγίας Θεοτόκου και Αειπαρθένου Μαρίας. Η προς τους Αγίους τιμή απονεμόταν πρώτερα κατά την επέτειο της προς τον Κύριο εκδημίας τους. Κατά την ημέρα αυτή, την οποία ονόμαζαν γενέθλιο ημέρα, μαζεύονταν στον τάφο τους όλοι οι χριστιανοί, από κοντά και μακριά, και έκαναν πανήγυρη. Οι συγκεντρώσεις δε αυτές ονομάζονταν συνάξεις προς τιμή του εορταζομένου Αγίου. Σε κάθε τέτοια σύναξη γινόταν πρώτα το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, ακολούθως δε ο Επίσκοπος ή κάποιος από τους Πρεσβυτέρους εκφωνούσε τον Πανηγυρικό της ημέρας

εξυμνώντας τον εορταζόμενο Άγιο. Και πρώτα μεν η τιμή αυτή αποδιδόταν στους μάρτυρες, καθώς προαναφέρθηκε. Κατόπιν δε επεκτάθηκε και σε όλους τους άλλους Αγίους. Κατά τον Πανηγυρικό αναφερόταν η πατρίδα, οι γονείς, η δράση, οι αρετές, τα ένθεα κατορθώματα, τα θαύματα, η θαρραλέα ομολογία ή οι για το Χριστό δοκιμασίες των εορταζομένων. Οι επιφανέστεροι από τους μεγάλους πατέρες της Εκκλησίας, Βασίλειος ο Μέγας, Γρηγόριος ο Θεολόγος, Γρηγόριος Νύσης, Ιωάννης ο Χρυσόστομος και πολλοί άλλοι, εκφώνησαν θαυμάσιους πανηγυρικούς λόγους, οι οποίοι καταγράφτηκαν και κατόπιν διαβάζονταν από τους μεταγενεστέρους σε κάθε σύναξη. Εξαιτίας αυτού...

οι λόγοι αυτοί ονομάστηκαν Συναξάρια. Αυτή λοιπόν την εορτή όλων των Αγίων, των Αγίων Πάντων, σήμερα επιτελώντας, αυτούς όλους ευλαβικά τιμούμε και μακαρίζουμε, αυτούς όλους έχουμε ως αρετής υπόδειγμα και απλανείς οδηγούς σωτηρίας και αυτούς όλους παρακαλούμε να πρεσβεύουν για εμάς προς τον Φιλάνθρωπο Θεό για να επιτύχουμε κι εμείς μαζί τους την Ουράνια Βασιλεία. Αμήν.

Σημερινό μας συναξάρι, το συναξάρι των Αγίων Πάντων, με την απόλυση του επιλόγου του έργου του μακαριστού και πολυσέβαστου πατρός Ιουστίνου Πόποβιτς, «Οι Βίοι των Αγίων». Οι βίοι των Αγίων φανερώνουν σαφώς και αποδεικνύουν ότι ο έκαστος Άγιος είναι ο Χριστός επαναλαμβανόμενος. Στην πραγματικότητα αυτό είναι και ο κάθε χριστιανός, αλλά κατά το μέτρο της πίστεώς του.

Η ζωή της Εκκλησίας, όλες οι καθημερινές ακολουθίες της, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία διαρκής πρόσκληση εις αυτό. Να επαναλαμβάνομεν και εμείς την ζωή του Χριστού μαζί με τον Άγιο, που εορτάζομεν κατ’ εκείνη την ημέρα, ζώντες μέσα εις την προσευχή και την χάρη βιούντες ολόκληρον τη ζωή και τα έργα των Αγίων, όπως εκείνοι εβίωσαν τη ζωή και τα έργα του Χριστού. «Μιμηταί μου γίνεσθε καθώς καγώ Χριστού». Αυτό παραγγέλλει ο Θείος Απόστολος και εις εμέ και εις σε και εις ένα έκαστον εξ ημών. Διότι όλοι έχουμε κληθεί εις την Αγιότητα, εις την Αγία Πολιτείαν, εις την Αγία Ζωήν. Η Θεία Εντολή του Πρωτοκορυφαίου Αποστόλου πηγάζει εξ ολοκλήρου από τον Χριστόν. «Κατά τον καλέσαντα υμάς Άγιον, και αυτοί Άγιοι εν πάση αναστροφή γενήθητε, διότι γέγραπται, Άγιοι γίνεσθε, ότι εγώ Άγιος ειμι». Την Αγία όμως ζωή δεν μπορούμε να την ζούμε εμείς μόνοι.

Πάντοτε, συν πάσι τοις Αγίοις, με την βοήθεια και την καθοδήγησή των, διαμέσου των Αγίων Μυστηρίων και των Αγίων Αρετών εν τη Εκκλησία. Δι’ αυτό και της Παναγίας Αχράντου, υπερευλογημένης ενδόξου Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και Αειπαρθένου Μαρίας, μετά πάντων των Αγίων μνημονεύσαντες, εαυτούς και αλλήλους και πάσαν την ζωήν ημών Χριστώ τω Θεώ παραθώμεθα. Αμήν, αμήν, αμήν.

On this same day, the Sunday after Pentecost, we celebrate the feast of All Saints.

This Sunday is the first after holy Pentecost. It is called the First Sunday of Matthew because the reading of the Holy Gospel according to Matthew began during the preceding week. The Holy Fathers appointed this day to commemorate all the saints who have pleased God from the beginning until now. There are several reasons for establishing this feast. First, our God inspired Fathers wanted to show us what the coming of the Holy Spirit, through the Apostles, accomplished for the human race.

The Holy Spirit sanctified people like us and raised them up, filling the places left by the angels who fell. Through Christ, he brought them to God the Father: some through martyrdom and the shedding of their blood, others through virtuous lives and extraordinary spiritual struggles. A second reason is that many who pleased God and became saints took care to remain unknown to others during their lifetime, out of their great humility. Yet God knows them, and they have great glory with him. Another reason is that those who lived in Christ and became saints

in Egypt, India, Arabia, Mesopotamia, Phrygia, the lands around the Black Sea, Britain, and throughout East and West were so numerous that the Church could not easily honor each of them separately as they deserved. A fourth reason for establishing this feast was to gather together all the saints celebrated on different days and honor them in one celebration. This shows that they all struggled for the one Christ, all strove in the same arena of virtue, and all proved worthy servants of the one God. Together they make up the Church. For these reasons, then, we celebrate

the exalted and sanctifying spiritual beings, the nine orders of angels; the forefathers, patriarchs, prophets, Apostles, hierarchs, priest martyrs, monastic martyrs, venerable and righteous ones; all the choirs of holy women; and every other saint whose name is unknown. Above all, we celebrate our most holy Lady, Mary the Theotokos, the Ever-Virgin. The feast of All Saints, established for these reasons, was celebrated in the East as early as the fourth century, even if it was then a feast of the holy martyrs alone. We learn this from a homily given for the feast by Saint John Chrysostom. In bestowing such great honor on the holy martyrs,

our mother the Church was guided by the words of our Savior himself: “Blessed are you when people revile you and persecute you, and falsely say every kind of evil against you for my sake.” He also said, “Whoever loses his life for my sake and for the sake of the Gospel will save it,” and, “No one has greater love than this: to lay down one’s life for one’s friends.” He said, too, that their reward is great in heaven. Since the Lord spoke these words about those who would suffer martyrdom for his name and his Gospel, it was only natural that they would receive special honor from the faithful,

who called a martyr’s death a “completion.” As Clement of Alexandria explains, this was not simply because the person’s life had ended, but because the martyr had accomplished a perfect act of love. The holy martyrs showed perfect love for Christ. Through their martyrdom they also showed us the divine power of the Savior, which sustained them in their struggle. Their sufferings, and the great wonders God often worked during them, drew many people to faith in Christ; many of those people became martyrs themselves. Thus, from the very beginning, the holy martyrs held a place in the life of the Church

after the prophets and the Apostles. Their martyrdom was regarded as a washing in blood and a second Baptism, cleansing them of every sin. John Chrysostom teaches: “Do not be surprised that I have called martyrdom a Baptism. Here too the Holy Spirit comes down in great abundance. Sins are taken away, and the soul is cleansed in a wonderful and extraordinary way. Just as those baptized in water are washed, so the martyrs are washed in their own blood.” From this we see that the Christian who bears witness to Christ through martyrdom brings the Christian life to its fullness. For this reason, the title “saint” was at first given especially to the martyr.

Yet those who lived in imitation of Christ and in a way pleasing to God, enduring trials of many different kinds, are also counted worthy of the same honor as the martyrs and are called saints. John Chrysostom says: “I have often told you, beloved, that it is not death alone that makes a martyr, but also the will.” Athanasius the Great says of Anthony the Great in his Life: “In the monastery, every day he bore witness in his conscience and fought the contests of faith.” John Chrysostom also says: “When a mother sees her child fall ill and gives thanks to God, that is a crown for her. And when she herself falls ill

and does not turn to demonic charms, that is counted as martyrdom for her.” According to Jerome, martyrdom is not only the shedding of blood. The blameless daily service of every soul devoted to God is also a daily martyrdom. The crown of the martyr who sheds blood is woven of violets, pansies, and roses; the crown of one who bears witness without bloodshed is woven of lilies. For this reason, the feast, first established for the martyrs throughout the world, soon became a common feast of all the saints: prophets, Apostles, martyrs, confessors, shepherds, teachers, and venerable men and women, known and unknown.

It includes all who have been added to their number from Adam until now, all who will be added in the future, and even the angelic orders. Above all, it honors the most holy Theotokos, Mary the Ever-Virgin. In earlier times, saints were honored on the anniversary of their departure to the Lord. On that day, which Christians called their birthday, believers from near and far gathered at their tomb and celebrated. These gatherings were called assemblies in honor of the saint being commemorated. At each assembly, they first celebrated the Mystery of the Holy Eucharist. Then the bishop or one of the priests delivered a festal address

praising the saint whose feast they were celebrating. At first, as we have said, this honor was given to the martyrs. Later it was extended to all the other saints. The festal address recounted the saint’s homeland, parents, deeds, virtues, God inspired achievements, and miracles, as well as any courageous confession of faith or trials endured for Christ. Great Fathers of the Church, including Basil the Great, Gregory the Theologian, Gregory of Nyssa, John Chrysostom, and many others, delivered wonderful festal addresses. These were written down and later read at each assembly. Because of this...

these accounts came to be called Synaxaria. So today, as we celebrate the feast of all the saints, we honor them reverently and call them blessed. We look to them all as examples of virtue and sure guides to salvation. And we ask them all to intercede for us before God, who loves mankind, so that we too may attain the heavenly Kingdom with them. Amen.

We close today’s Synaxarion for All Saints with the conclusion of The Lives of the Saints by the late and deeply revered Father Saint Justin Popovich. The lives of the saints clearly show that, in each saint, the life of Christ is lived anew. In truth, this is what every Christian is called to be, according to the measure of his or her faith.

The life of the Church, including all her daily services, is a continual invitation to do just that: to live the life of Christ alongside the saint celebrated that day. Living in prayer and grace, we enter into the whole life and work of the saints, just as they lived the life and works of Christ. “Imitate me, as I imitate Christ.” The divine Apostle gives this charge to me, to you, and to every one of us. For we are all called to holiness, to holy conduct, to a holy life. The command of the foremost Apostle comes entirely from Christ: “As he who called you is holy, be holy yourselves in all your conduct; for it is written, ‘Be holy, for I am holy.’” Yet we cannot live this holy life on our own.

We live it always with all the saints, with their help and guidance, through the holy Mysteries and the holy virtues in the Church. Therefore, remembering our all pure, most blessed and glorious Lady, the Theotokos and Ever-Virgin Mary, together with all the saints, let us commend ourselves and one another and our whole life to Christ our God. Amen, amen, amen.