Ο Άγιος Φανούριος

Η σκότως έκητο της Γέα φανερώνει θαυμαστά σημεία και αποκαλύπτεται για τον Αγίον Τον, τον Απεώνος Ευαριστησάντον Αυτό. Είχαμε στη Λέσβο, όπου το έτος 1962 αποκαλύφθηκε το μαρτυρικό τέλος των νεομαρτύρων Ραφαήλ, Νικολάου και Ειρήνης, ύστερα από 500 χρόνια. Μαρτύρησαν το 1463.

Παλαιότερα ευεργετηθήκαμε από τον Θεό με την εύρεση της θαυματουργού εικόνος της Ευαγγελιστρίας της Τίνου, το 1823, όταν η Αγία Μοναχή Πελαγία, αδελφή της Ιεράς Μονής, και χρονών του ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες, Βρισκόταν ο χριστιανικός πληθυσμός της Ρόδου από τον 11ο έως τον 16ο αιώνα, ως το 1480. Το έξω καταλήφθηκε από τους Ιταλούς.

Το 1923 παραχωρήθηκε η Ρόδος στην Τουρκία και μετά την αποφασιστική συμβολή της Ελλάδας στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, το 1940, κατά τη σκοτεινή λοιπόν περίοδο των χρόνων εκείνων που οι Ορθόδοξοι πιέζονταν ασφυκτικά.

Ήταν να φωτίσει και να στηρίξει την ολόκληρη του ζουμορφή, αποκαθιστώντας τις όχι λίγες ζημιές που είχαν υποστεί κατά τις αλλεπάλληλες πολιορκίες, εφόδους και κατακτήσεις της πόλης. Καθώς λοιπόν έσκαβαν και έπαιρναν ό,τι από τα υλικά ήταν χρήσιμο, έφτασαν και στο σημείο όπου υπήρχε μικρό σερικομένως ότι μόλις είχε βγει από το Άγιο Γραφείο.

Και η επιγραφή της επίσης, ο Άγιος. Το γεγονός διαδόθηκε ταχύτατα μεταξύ όλων. Ο προσέλθων προσκυνητής της Ιεράς εικόνας ήταν ο Επίσκοπος ονόματι Νίλος Διασπορινός, που διακρινόταν για την πίστη και τη σοφία του.

Είναι πολύ γνωστή η ρήση ότι μία εικόνα αξίζει όσο χίλιες λέξεις. Επιβεβαιώνεται κατά τον τρόπο αναμφίβολο στην περίπτωση της Ιεράς Εικόνας του Αγίου Φανουρίου, που φανερώθηκε στη Ρόδο πριν από πέντε χρόνια.

Διότι με βάση και τεκμήριο την εικόνα αυτή, την οποία θα περιγράψουμε στη συνέχεια με κάθε λεπτομέρεια, έχει συνδεθεί το συναξάρι του άγνωστου μέχρι την εύρεσή της Αγίου Μεγαλομάρτυρος. Λόγος για εικόνα, ας σημειώσουμε λίγα λόγια για την έννοια και τη σημασία της, ιδιαίτερα στην Ορθόδοξη Εκκλησία μας.

Εικαστικός, εικαστική τέχνη. Είναι η έκφραση και πεποίθηση της Αγίας Γραφής ότι ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο κατ' εικόναν και κατ' ομοίωσιν του Ιηδία της Καινής Διαθήκης, όπου η λέξη εικόνα έχει κυρίως τη σημασία του.

Έτσι, όπως ήδη από τον 5ο αιώνα έγραφε ο Όσιος Νίλος ο Αναχωρητής, συνελήφθηκε ο στρατιωτικός Φανούριος με την κατηγορία ότι δεν σέβεται και δεν θυσιάζει στους θεούς που επέβαλε το τότε καθεστώς.

Ειδωλολατρικούς θεούς και διακήρυξε αποσύρωση στον μόνο αληθινό Θεό. Αφού ο δικαστής ανακριτής είδε την επιμονή του Αγίου στην πίστη του, κατά την τακτική που ακολουθούσαν την εποχή των διωγμών, παρέδωσε τον χριστιανό ομολογητή σε δημίους για να τον συνετίσουν.

Το μαρτύριο ήταν, κατά την εικονογραφική παράσταση, το χτύπημα της κεφαλής του Αγίου Φανουρίου με πέτρες. Το υπέμεινε χωρίς διαμαρτυρίες και γογγυσμούς για τη δόξα του ονόματος. Σύμφωνα λοιπόν με τις υπόλοιπες παραστάσεις της εικόνας που βρέθηκε, ακολούθησαν τα εξής στη μακρά οδό του μαρτυρίου του Αγίου Φανουρίου.

Τον ρίχνουν κατά γης και τον χτυπούν με ξύλα, μαστίγια και ρόπαλα, ενώ ο Μεγαλομάρτυς τα αντιμετωπίζει ημίγυμνος με καρτερία, χωρίς φωνές και ελκυσίες. Η γαλήνη είναι αποτυπωμένη στο πρόσωπό του και η ψυχή του ασφαλώς θα βρίσκεται κοντά στον Αρχηγό της Πίστεως και τελειωτή και θα το δείξει.

Ένα από τα συνηθισμένα μαρτύρια, στα οποία υπέβαλαν κατά την περίοδο των διωγμών τους και αφού τους ξέσκισαν τις σάρκες. Μετά από το μαρτύριο τούτο, αφέθηκε για λίγο ο Άγιος στη φυλακή, προφανώς για να ξανασκεφθεί όχι μόνο τις απειλές του δικαστή, αλλά και τις υποσχέσεις του Θεού. Αποφασισμένος για το τελικό μαρτύριο, δεν σκέπτεται τιμές και αξιώματα.

Και τη σωτηρία που έκανε ο Τροχώ με καρδιά, το μαρτύριο τον λήγησε. Μες στον οποίο υπήρχαν αγριεμένα και νηστικά θηρία, με σκοπό να τον κατασπαράξουν. Αλλά ω του θαύματος, όπως κάποτε είχε συμβεί με τον προφήτη Δανιήλ στον λάκκο των λεόντων, έτσι και στην περίπτωση του Αγίου Φανουρίου, η προστασία και χάρη του Θεού δεν επέτρεψε στα θηρία να επιτεθούν στον μάρτυρα του Κυρίου.

Πέτρα πιστεύοντας να προσέχεται, τον προστάτευσε δίνοντάς του αντοχή και δύναμη για να σηκώσει τη βαριά πέτρα που είχε επινοήσει η κρατική εξουσία και τελούσαν με ιδιαίτερη βαναυσότητα οι δήμιοι.

Ήδη, συνάμα οργισμένος ο δικαστής από την αποτυχία του να μετατρέψει τον Άγιο Φανούριο και να τον φέρει στους κόλπους των ειδωλολατρών, έβγαλε την τελεσίδικη απόφασή του: να θανατωθεί ο χριστιανός νέος δια της πυράς. Και αυτή τη σκηνή αναπαριστά η δωδέκατη κατά σειρά ένθετη εικόνα. Ανάβουν οι δήμιοι μια δυνατή φωτιά σε ένα καμίνι και ρίχνουν μέσα του τον μάρτυρα.

Ο Άγιος, γαλήνιος, με τα χέρια υψωμένα σε στάση προσευχής, ευχαριστεί τον Κύριο γιατί τον αξίωσε να μαρτυρήσει για το όνομά του και παραδίδει την αγιασμένη ψυχή του σε αυτόν για να την κατατάξει στο ουράνιο τάγμα του νέφους των μαρτύρων.

Με τον όντως μεγαλομάρτυρα, νεοφανή Άγιο Φανούριο, η λαϊκή ευσέβεια έχει συσχετίσει διάφορα θρησκευτικά έθιμα, όπως την πίτα του Αγίου Φανουρίου. Η πίτα πάλι έχει σχέση με την έκφραση ευγνωμοσύνης προς τον Άγιο γιατί εκπλήρωσε κάποιο αίτημα ενός χριστιανού ως προς την εύρεση χαμένου αντικειμένου ή προσώπου ή τη φανέρωση γεγονότος.

God reveals wondrous signs and makes His saints known. On Lesbos, in 1962, the martyrdom of Saints Raphael, Nicholas, and Irene was revealed after five hundred years. They had been martyred in 1463.

Earlier, God blessed us with the discovery of the wonderworking icon of Our Lady of Tinos in 1823, through Saint Pelagia, a nun of the monastery. The Christian population of Rhodes also lived through especially difficult conditions from the eleventh to the sixteenth century.

Rhodes was ceded to Turkey in 1923, and Greece made a decisive contribution to the Second World War in 1940. Those were dark years, when Orthodox Christians were under intense pressure.

Light from within the earth came to illuminate and sustain the Orthodox faith of the Greeks of Rhodes. Workers were restoring the city walls after the damage caused by repeated sieges, assaults, and conquests. As they dug and gathered usable materials, they reached a small ruined church. An icon was so well preserved that its colors seemed freshly painted.

The icon also bore an inscription identifying the saint. News of the discovery spread quickly. Among those who came to venerate the holy icon was a bishop named Nilus Diasporinos, known for his faith and wisdom.

There is a familiar saying that a picture is worth a thousand words. The holy icon of Saint Phanourios, discovered on Rhodes five years ago, shows how true that saying can be.

This icon, which we will describe in detail, became the basis for the account of the Great Martyr’s life. Until it was found, he had been unknown. Since we are speaking of an icon, let us say a few words about what icons mean and why they matter, especially in our Orthodox Church.

We speak of visual art, of images. Holy Scripture tells us that God made the human being in His image and likeness. In the New Testament, the word ‘image’ has a particular meaning.

Thus, as Venerable Nilus the Anchorite wrote as early as the fifth century, the soldier Fanourios was arrested and accused of refusing to honor or offer sacrifices to the gods imposed by the authorities of his day.

He rejected the pagan gods and proclaimed his devotion to the one true God. When the judge saw that the saint remained firm in his faith, he followed the custom of those times of persecution and handed the Christian confessor over to executioners to break his resolve.

As the icon shows, Saint Phanourios was struck on the head with stones. He endured this without protest or complaint, for the glory of God’s name. The other scenes on the discovered icon show what followed along his long road of martyrdom.

They threw him to the ground and beat him with sticks, whips, and clubs. Half naked, the Great Martyr endured it steadfastly, without cries or pleas. Serenity was imprinted on his face, and his soul was surely close to the author and perfecter of the faith. And he would show it.

This was one of the common tortures inflicted during the persecutions, after the victims’ flesh had been torn. After this ordeal, the Saint was left in prison for a while, apparently to reconsider both the judge’s threats and God’s promises. Resolved to face martyrdom to the end, he gave no thought to honors or high office.

They then threw him among fierce, hungry beasts, intending that he be torn apart. But what a wonder! As once happened to the Prophet Daniel in the lions’ den, God’s protection and grace kept the beasts from attacking the Lord’s martyr.

God protected him and gave him the endurance and strength to bear the heavy stone devised by the authorities, a torment the executioners inflicted with particular cruelty.

Angered by his failure to turn Saint Phanourios away from the faith and bring him into the pagan fold, the judge gave his final sentence: the young Christian was to be burned to death. The twelfth inset image depicts this scene. The executioners light a fierce fire in a furnace and throw the martyr into it.

Serene, with his hands raised in prayer, the saint thanked the Lord for counting him worthy to suffer martyrdom for His name. He entrusted his sanctified soul to Him, to be numbered among the heavenly company, that great cloud of martyrs.

Popular devotion has linked various religious customs with Saint Phanourios, the newly revealed saint and truly great martyr. One is Saint Phanourios’s cake, which people offer in gratitude when the saint has answered a Christian’s request to find a lost object or person, or to bring something hidden to light.