Ο Άγιος Ιερόθεος

Ο Άγιος Ιερόθεος ήταν σπουδαίος πλατωνικός φιλόσοφος, αλλά και μεγάλη προσωπικότης και φυσιογνωμία. Το όνομα Ιερόθεος σημαίνει άνθρωπος αφιερωμένος στο Θεό και πράγματι αυτός είχε έργα ιερά και άξια του Θεού.

Επίσης ο Ιερόθεος είχε το ευτύχημα να ζήσει και να συναναστραφεί με τους αφιερωμένους στο Θεό Αγίους Αποστόλους της Εκκλησίας. Δεν διεσώθηκαν πολλά στοιχεία από το βίο του. Δεν γνωρίζουμε ακριβώς πότε γεννήθηκε. Μάλλον έχει γεννηθεί στο κλεινόν άστυ των Αθηνών, όπου τότε ήκμαζαν τα γράμματα και η φιλοσοφία.

Γεννήθηκε λίγα χρόνια προτού έλθει στον κόσμο ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός. Γεννήθηκε από επίσημη οικογένεια, επιαυτοκράτης ή σαν η γονής του. Φαίνεται όμως ότι γεννήθηκε από γονείς ευκαταστάτους, ευγενείς και καλούς ανθρώπους, διότι είχε καλή ανατροφή και σπουδαία εκπαίδευση.

Και όταν έφτασε σε ανδρική ηλικία, έγινε πολύ σκληρό. Ήταν ένας πλατωνικός φιλόσοφος και ένα από τα εννέα μέλη του Συμβουλίου, το οποίο αποτελούσε τη γερουσία του Αρείου Πάγου. Ο Ιερόθεος είχε την πιο μεγάλη μόρφωση από τους ανθρώπους της εποχής του και ελάμβανε μέρος σε όλα τα πνευματικά και πολιτικά πράγματα της χώρας.

Ο Ιερόθεος ξεπέρασε στη φήμη και σε υπόληψη μεγάλη όλους τους σοφούς και φημισμένους άνδρες της εποχής. Από τα σπουδαία συγγράμματά του, με την υψηλή σοφία που περιέχουν και μαρτυρούν τη μεγάλη μόρφωση που είχε λάβει, διότι τα λόγια του ανθρώπου είναι πάντοτε...

Πολλές φορές ένας παραμικρός λόγος δύναται να παραστήσει όλη την ηθική κατάσταση του ανθρώπου. Τα συγγράμματά του αποδεικνύουν ότι η γέννηση, η ανατροφή και η εκπαίδευση του Ιεροθέου, που από τους γονείς του έλαβε, Υπότιτλοι σε σοφία και νοήματα οι λόγοι των συγγραμμάτων του, ώστε όχι μόνον τους άλλους ιεράρχες και θεολόγους ξεπερνούσαν και υπερέβαινον, και αυτόν τον μαθητή του Αποστόλου Παύλου, τον Απόστολο Τιμόθεο, ομολογεί.

Ο Άγιος Ιερόθεος, προτού γνωρίσει τον Χριστιανισμό, που είναι η πραγματική και μόνη αληθινή σοφία την οποία έφερε στον κόσμο αυτός ο Υιός και Λόγος του Θεού, είχε επιδοθεί στην, όπως είπαμε, φιλοσοφία.

Η φιλοσοφία όμως αυτή δεν την ήθελε απλώς για να αποκτήσει όνομα και δόξα, αλλά την ήθελε για να τον βοηθήσει να γνωρίσει τον πραγματικό προορισμό του ανθρώπου και να πετύχει δια των καλών έργων της ηθικής.

Γι' αυτό από την πρώτη ηλικία του ήνωσε τη φυσική εξυπνάδα του νοός του με τα ευγενή και σπούδασε κάθε είδους εγκυκλίων μαθημάτων και επιστημών της εποχής του. Γνώριζε δε πολύ καλά ότι για να προχωρήσει την καθαρότητα των χρηστών ηθών.

Καθώς λέγει και η Σοφία Σολομώντος, σε πονηρή και εμπαθή ψυχή η σοφία δεν εισέρχεται. Κάθε επιμέλεια, ώστε και στην πράξη και στη θεωρία ξεπέρασε όλο το δυνατόν να φτάσει ο άνθρωπος στους αγώνας, καθάρισε τον εαυτό του και έγινε άξιος να δεχθεί την αλήθεια της χριστιανικής πίστεώς μας, που είναι η αληθινή και πραγματική σοφία την οποία έφερε ο Θεάνθρωπος Ιησούς Χριστός εις τον κόσμο.

Ο Ιερόθεος ευχαρίστως δέχθηκε με όλη την καρδιά του την πίστη του Χριστού. Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης λέγει στα ιερά συγγράμματά του ένα πολύ σημαντικό γεγονός. Όμως, ότι ευρισκόμενος ο Ιερόθεος εις την Ηλιούπολιν της Αιγύπτου, έως ενάτης ώρας εσκοτίστη και έχασε τελείως το φως του, ο Ιερόθεος ως μέγας φιλόσοφος ευρισκόμενος εκεί είπε: «Ή το σύμπαν απόλλυται».

Όπως και ο εκατόνταρχος Λογγίνος, όταν είδε τα γενόμενα μεγάλα σημεία, σεισμούς, σκότος κλπ., είπε ότι «αληθώς θεού υιος ην ουτος». Το γεγονός τούτο έλαβε χώρα όταν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός επί του Σταυρού παρέδωκε το Πνεύμα.

Από δε έκτης ώρας σκότος εγένετο επί πάσαν την γην έως ώρας ενάτης. Ίσως εκ του γεγονότος τούτου ο Ιερόθεος να μετέβη στα Ιεροσόλυμα, έως απευθείας από τους Αγίους Αποστόλους και μαθητάς του Χριστού, Ως εκ τούτου, ως φιλόσοφος έγραψε τα περί μυστηρίων συγγράμματά του.

Έτσι εγένετο διδάσκαλος του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου και προς τούτο επικαλούνται σαν μαρτυρία από τα συγγράμματα Διονυσίου του Αρεοπαγίτου. Διότι αυτά μιλούν για τον Ιερόθεο και το νέο αυτό το βιβλίο γίνεται ευρύτατα λόγος για τον Ιερόθεο ως σοφού διδασκάλου.

Ο Διονύσιος αποδίδει στον Ιερόθεο πολλές πρωτότυπες διδασκαλίες, τις οποίες ανέλαβε ο Διονύσιος να διαπλατείνει και να τις αναπτύξει για να είναι περισσότερο εύληπτες και εύκολα κατανοητές. Βλέπετε ότι ο Ιερόθεος, διότι εάν πίστευε τότε που πίστεψε ο Διονύσιος από τον Απόστολο Παύλο, δεν θα αποσιωπούσε ο Ευαγγελιστής Λουκάς, αλλά θα ανέφερε ονομαστικώς πρώτα από τον Μαρία Κάφτα και ούτως με τα Διονυσίου πιστέψας.

Εκολήθη το Παύλο, λέγει ο Σοφός Ζυγαδηνός εις το εγκώμιόν του στον Άγιο Ιερόθεο. Ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης, αφού δέχτηκαν και διδάχθηκαν την πίστη του Χριστού, διδάσκονται και οι δύο από τον Απόστολο Παύλο όλα τα δόγματα της πίστεώς μας.

Ο Απόστολος Παύλος που ανέβηκε μέχρι τρίτου ουρανού και ήκουσε ρήματα άρρητα, εδίδαξε τα απόρρητα της Βασιλείας των Ουρανών. Ο Ιερόθεος με τη σειρά του δίδαξε στο μαθητή του Διονύσιο τα οποία αργότερα επεξεργάζεται ο Άγιος Ιερόθεος.

Χειροτονήθηκε πρώτος επίσκοπος των Αθηνών το 152 μετά Χριστό και μαθητής του υπήρξε ο Άγιος Διονύσιος στην Έξω Σοφία αλλά κυρίως στα απόρρητα της Θεολογίας. Τον Άγιο Ιερόθεο ευγνωμονεί πολύ ο μαθητής του Διονύσιος, ο Αρεοπαγίτης, αν ποτέ προς το μέγαν ήλιον αντιπήν, αν επιχειρήσαμε.

Για τα σπουδαία συγγράμματα του Ιεροθέου, ο Διονύσιος λέγει ότι επιστημονικός και μεταγυραλέας φρονίσεως έγραψε ταύτα και ότι, ως περτινά δεύτερα εκείνης λόγια και των θεολέκτων ακόλουθων. Ο Άγιος Ιερόθεος, ως Επίσκοπος Αθηνών, η Ρυπάγια Υπονεθέλης, όπως και οι άλλοι Απόστολοι και Εθερίως, βρέθηκαν στην κηδεία του Θεοδόχου Σώματος της Θεοτόκου.

Αυτό το μαρτυρεί ο ίδιος ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης. Μελώδησε ύμνους και επιταφίους ωδάς, εις δόξαν της Θεομήτορος. Αυτές ξεπερνούσαν κατά πολύ τας ωδάς και τα εγκώμια των άλλων ιεραρχών. Πολλές φορές τα ανέφεραν σε πολλούς.

Αυτό το μαρτυρεί ο ίδιος ο Διονύσιος λέγοντας: Πολλάκις δε παρά σου και μέρη τινά των ενθεαστικών εκείνων υμνωδιών επακούσας. Ενθυμούμαι, του λέγει, ότι πολλές φορές άκουσα από το στόμα σου και μερικές περικοπές από τους θεϊκούς εκείνους ύμνους και τα εγκώμια, τα οποία ο διδάσκαλός μου έψαλε προς την Κυρία ημών Θεοτόκον.

Και καθώς μετά των Αγίων Αποστόλων ο Παύλος διέπρεπεν και υπερείχεν εις τα της Δεσποίνης ημών εγκώμια, ούτω μεταξύ των Ιεραρχών προηγείτο και υπερέλαμπεν ο μακάριος Ιερόθεος, πάντων κρατών, πάντων υπερέχων και παρά πάντων υφ' ων οικουμένων και ορατών, θεόληπτος και θείος υμνολόγος κρινόμενος.

Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης ομιλεί περί του Αγίου Ιεροθέου στο σύγγραμμά του περί θείων ονομάτων. Ο δε Μέγας Συναξαριστής λέγει ότι όταν οι Άγιοι Απόστολοι έφτασαν στον τάφο της Θεοτόκου και αποχαιρετώντας την έκαστος έλεγε εγκώμια θεία και ένθεα προς αυτή ο Ιερόθεος είπε τα εγκώμια προς την Παναγία μας που υπερέβαιναν όλων των άλλων.

και καταπληκτικά, ώστε αυτοί οι Άγιοι Άγγελοι δεν θα μπορούσαν καταλεπτώς καθώς τα είπε. Ο Άγιος Ιερόθεος υπήρξε μεγάλος σε σοφία και αγιότητα, έζησε ζωή αγγελική, ανέλαβε αποστολική διακονία και την εξετέλεσε με λόγια, με συγγράμματα, με έργα και θείους αγώνας, διέδωσε την αλήθεια της πίστεώς μας.

Αρχιεράτευσε ως κανονικός, νόμιμος και ενάρετος ιεράρχης, εξεπλήρωσε τα διδασκαλικά του καθήκοντα πλήρως. Αυτός εδίδαξε την ένσαρκον οικονομίαν του Χριστού και καταπολέμησε την ειδωλολατρία και με την αληθινή θεογνωσία εφώτισε όλη την οικουμένη.

Ιερό Θεός, έπειτα από πολλούς αγώνας και κατορθώματα, εκοιμήθη εν ειρήνη, εισβαθήτατο γύρας, επινέρονος και αξιώθηκε της Βασιλείας του Θεού. Μετά πολλής παρρησίας ζει και δοξάζει τον Τρισυπόστατο Θεό με τους Πατριάρχας, Προφήτας και με όλους σωτηρίας όλων ημών.

Η Μητέρα Εκκλησία εορτάζει, τιμά και γεραίρει την Αγία Κοίμηση αυτού την 4η Οκτωβρίου και πανηγυρίζει με πολλή λαμπρότητα την επομένη της μνήμης του μαθητού του, Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου. Η μία κάρα του Αγίου Ιεροθέου φυλάσσεται στο μοναστήρι του Αγίου Ιεροθέου κοντά στα Μέγαρα.

Στο Άγιον Όρος, στη Μονή του Αγίου Παύλου, το δε δεξί του χέρι βρίσκεται στο παρεκκλήσιο του Αγίου Ανδρέα που έκτισε η Αγία Φιλοθέη η Αθηναία. Ο Άγιος Ιερόθεος ανέκαθεν ετιμάτο από τους χριστιανούς. Οι παλαιοί συναξαριστές τον αναφέρουν και ακολουθίες υπάρχουν προ του δωδεκάτου αιώνος.

Η ακολουθία του περιλαμβάνεται στο Μηναίο της Εκκλησίας που εξεδόθη το 1560. και ισχυρά παράδοση για τον Άγιο Ιερόθεο και ως βάση έχει ιερά παράδοση από τα συγγράμματα Διονυσίου του Αρεοπαγίτου, τα διάφορα εκφωνηθέντα εγκώμια και άλλα συναφή έργα.

Η εικόνα του που αποκαλύφθηκε στην Ιερά Μονή Δαφνίου από την Αρχαιολογική Υπηρεσία φανερώνει το σεβασμό που του είχαν οι Αθηναίοι του Μεσαίωνος. Η εικόνα αυτή καθώς και η του Αγίου Διονυσίου είναι δύο αριστουργήματα της βυζαντινής τέχνης του 16ου αιώνα.

Σπουδαίες εικόνες του Αγίου Ιεροθέου βρίσκονται στο Μηνολόγιο του Βατικανού, στα μωσαϊκά της Μονής του Οσίου Λουκά Λεβαδείας και του Πρωτάτου του Αγίου Όρους των αρχών του ΙΔ΄.

Τυχογραφία που εικονίζουν τον Άγιο Ιερό Θεό

Υπάρχουν στο ναό της Μονής Γενεσίου της Θεοτόκου στη Νέα Μάκρη Αττικής, στην Ιερά Μονή Καισαριανής και στο ναό της Μονής των Ασωμάτων Πετράκη. Ακόμη υπάρχει τοιχογραφία του Αγίου Ιεροθέου στην Ιερά Μονή του Αγίου Ιεροθέου κοντά στον Άγιο Ιερόθεο.

κοντά στα Μέγαρα, στην Ιερά Μονή Αγίου Μελετίου Κιθαιρώνος και στο μοναστήρι της Θεοτόκου των Κλειστών, στη Φυλή Χασιά.

Παρεκκλήσιον του Αγίου Ιεροθέου βρίσκεται στο Μοναστηράκι στην Αθήνα, είναι του 7ου αιώνος. Στο ιερό βήμα εικονίζεται και ο Άγιος Ιερόθεος μεταξύ των συλλειτουργούντων αρχιερέων. Υπήρχε μοναστήρι κοντά στα Μέγαρα, μεγάλο, το οποίο μετά την επανάσταση του 1821 κατέστρεψαν οι Βαυαροί.

Στη γιορτή του Αγίου Ιεροθέου πήγαιναν πολλοί Αθηναίοι, οι οποίοι μετά ίδρυσαν και σύλλογο με το όνομα Άγιος Ιερόθεος. Ο σύλλογος αυτός επεσκεύασε κάπως το μοναστήρι αυτό και στη συνέχεια απεφάσισαν να κτίσουν και στην Αθήνα εκκλησία στο όνομα του Αγίου.

Το 1952 ετελέστησαν τα εγκαίνια του ναού αυτού με μεγαλοπρέπεια, πολλοί και μοναχοί της Μονής Μεγάρων έφεραν την Αγία Κάρα η οποία... Στο μοναστήρι αυτό καλλιεργείται η αγάπη και φυλάσσεται η Αγία Κάρα του Αγίου Ιεροθέου, η οποία εκπέμπει άρρητη ευωδία και πολλά θαύματα επιτελεί σε όσους προσέρχονται με πίστη.

Saint Hierotheos was a distinguished Platonist philosopher and a man of great stature. The name Hierotheos means someone devoted to God, and his deeds were indeed holy and worthy of God.

Hierotheos also had the blessing of living among the holy Apostles of the Church and spending time with them. Few details of his life have survived. We do not know exactly when he was born. He was probably born in Athens, that renowned city where learning and philosophy flourished at the time.

He was born a few years before the Lord Jesus Christ came into the world. He seems to have come from a family of standing. His parents were apparently well-to-do, noble, and good people, for he received a fine upbringing and an excellent education.

When he reached adulthood, he became a Platonist philosopher and one of the nine members of the council that formed the Areopagus. Hierotheos was among the most highly educated people of his time, and he took part in the intellectual and political life of his country.

Hierotheos surpassed all the wise and celebrated men of his time in fame and esteem. His important writings contain profound wisdom and testify to the excellent education he received.

Often, even a single word can reveal a person's whole moral condition. Hierotheos's writings show the quality of the upbringing and education he received from his parents. His words were so rich in wisdom and meaning that they surpassed those of other bishops and theologians, and even those of Timothy, the disciple of the Apostle Paul.

Before Saint Hierotheos came to know Christianity—the one true wisdom brought into the world by the Son and Word of God—he had devoted himself, as we have said, to philosophy.

He did not pursue philosophy simply to gain a name for himself or win glory. He wanted it to help him understand humanity's true purpose and to pursue a life of virtue through good works.

So, from an early age, he joined his natural intelligence to noble character and studied every branch of general learning and science available in his time. He knew well that progress also called for purity of life and upright conduct.

As the Wisdom of Solomon says, wisdom does not enter a wicked soul ruled by the passions. Hierotheos gave himself wholeheartedly to this struggle. Through praxis, the active ascetic life, and theoria, contemplation, he surpassed what a person could attain in ascetic struggles and purified himself. In this way he became ready to receive the truth of our Christian faith: the true wisdom brought into the world by the God-Man, Jesus Christ.

Hierotheos gladly embraced the faith of Christ with all his heart. Saint Nicodemus the Hagiorite recounts a remarkable event in his sacred writings. Hierotheos was in Heliopolis in Egypt when darkness fell and the light of the sun disappeared until the ninth hour. As a great philosopher, Hierotheos said, “Either the Son of God is suffering, or the universe is perishing.”

In the same way, when the centurion Longinus saw the great signs—the earthquake, the darkness, and all the rest—he said, “Truly this was the Son of God.” This happened when the Lord Jesus Christ gave up His spirit upon the Cross.

From the sixth hour until the ninth, darkness covered all the land. Perhaps this event led Hierotheos to Jerusalem, where he could learn directly from the holy Apostles and disciples of Christ. As a philosopher, he then wrote his works concerning the Mysteries.

Thus he became the teacher of Saint Dionysius the Areopagite. The writings of Dionysius are cited as evidence, for they speak of Hierotheos at length as a wise teacher.

Dionysius attributes many original teachings to Hierotheos and took it upon himself to explain and develop them so they would be easier to understand. Hierotheos seems to have come to faith at a different time from Dionysius. Had he believed when Dionysius heard the Apostle Paul, the Evangelist Luke would surely have named him among those who believed.

The wise Zygadenos says in his praise of Saint Hierotheos that he followed Paul. Both Hierotheos and Dionysius the Areopagite accepted the faith of Christ and were taught all the doctrines of our faith by the Apostle Paul.

The Apostle Paul, who was caught up to the third heaven and heard words that cannot be spoken, taught them the hidden things of the Kingdom of Heaven. Hierotheos, in turn, taught these things to his disciple Dionysius and later developed them in his own writings.

Saint Hierotheos was ordained the first bishop of Athens in AD 152. Saint Dionysius was his pupil in secular learning, but above all in the hidden teachings of theology. In his writings, Dionysius the Areopagite expresses deep gratitude to Hierotheos and praises him wonderfully. He calls him a great sun, a renowned guide, a divine teacher, a singer of hymns, and one inspired by God. Dionysius himself writes, “We would never attempt to gaze upon so great a sun.”

Saint Hierotheos, Bishop of Athens, was present with the other Apostles at the burial of the Theotokos.

Dionysius the Areopagite himself bears witness to this. Hierotheos sang hymns and funeral odes in honor of the Theotokos. They far surpassed the hymns and praises offered by the other bishops, and people often spoke of them.

Dionysius himself bears witness to this, saying, “Many times I heard from your lips portions of those divinely inspired hymns.” He says, “I remember hearing you recite passages from those divine hymns and words of praise that my teacher sang in honor of our Lady, the Theotokos.”

Just as Paul stood out among the Holy Apostles in praising our Lady, so blessed Hierotheos shone among the bishops. He surpassed them all, and all who heard and saw him regarded him as a divinely inspired singer of hymns.

Dionysius the Areopagite speaks of Saint Hierotheos in his work On the Divine Names. The Great Synaxarion also says that when the Holy Apostles came to the tomb of the Theotokos, each bid her farewell with divinely inspired words of praise. Hierotheos’s praise of our Most Holy Theotokos (All-Holy) surpassed that of all the others.

His words were so astonishing that even the holy angels could not have expressed them in such detail. Saint Hierotheos was great in wisdom and holiness. He lived an angelic life, took up an apostolic ministry, and fulfilled it through his words, writings, deeds, and spiritual struggles. In this way he spread the truth of our faith.

He served as a bishop in accordance with the Canons, lawfully and with virtue, and fulfilled his duty to teach. He taught Christ’s saving work in the flesh, fought against idolatry, and brought the light of true knowledge of God to the whole world.

After many struggles and achievements, Saint Hierotheos fell asleep in peace at a very advanced age and was counted worthy of the Kingdom of God. There he lives in the presence of God and glorifies the God who is three Persons, together with the patriarchs, prophets, and all the saints, praying for the salvation of us all.

The Mother Church celebrates and honors his holy repose on October 4, the day after the commemoration of his disciple, Saint Dionysius the Areopagite. One relic of Saint Hierotheos’s head is kept at the Monastery of Saint Hierotheos near Megara.

Another is kept at the Monastery of Saint Paul on the Holy Mountain. His right hand is in the chapel of Saint Andrew, built by Saint Philothei of Athens. Christians have honored Saint Hierotheos since ancient times. Early synaxaria mention him, and services in his honor existed before the twelfth century.

His service is included in the Church’s Menaion published in 1560. The strong tradition concerning Saint Hierotheos rests on the writings of Dionysius the Areopagite, the words of praise spoken in his honor, and other related works.

His icon, uncovered at Daphni Monastery by the Archaeological Service, shows the respect that medieval Athenians had for him. That icon and the icon of Saint Dionysius are two masterpieces of sixteenth-century Byzantine art.

Notable images of Saint Hierotheos appear in the Vatican Menologion, in the mosaics of the Monastery of Hosios Loukas near Livadeia, and at the Protaton on the Holy Mountain, dating from the early fourteenth century.

Wall paintings depicting Saint Hierotheos

They can be found in the church of the Monastery of the Nativity of the Theotokos in Nea Makri, Attica; at the Holy Monastery of Kaisariani; and in the church of the Petraki Monastery of the Bodiless Powers. There is also a fresco of Saint Hierotheos at the Holy Monastery of Saint Hierotheos, near Megara.

There are also frescoes at the Monastery of Saint Meletios on Mount Cithaeron and at the Monastery of the Theotokos of Kleiston in Fyli, near Hasia.

There is a chapel of Saint Hierotheos in Monastiraki, Athens, dating from the seventh century. In its sanctuary, Saint Hierotheos is depicted among the bishops serving together. There was also a large monastery near Megara, which the Bavarians destroyed after the Revolution of 1821.

Many Athenians used to go there for Saint Hierotheos’s feast. They later founded an association named after him. The association made some repairs to the monastery and then decided to build a church in Athens dedicated to the saint.

That church was consecrated with great splendor in 1952. Monks from the monastery near Megara brought the saint’s holy head. At that monastery, love is cultivated and the holy head of Saint Hierotheos is kept. It gives off an indescribable fragrance and works many miracles for those who come in faith.