Αἱ Πράξεις τῶν Ἀποστόλων 165

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· τὸ ἀναλλοίωτο ἑλληνικὸ πρωτότυπο εἶναι τὸ ἔγκυρο κείμενο.

We find ourselves, my beloved, at the first and second verses of the sixteenth chapter. We began them last time, but we did not finish working out their meaning.

There, in the Book of Acts, the Evangelist Luke says, as always: "And he came to Derbe and Lystra," meaning Paul, together with Silas, "and behold, a certain disciple was there named Timothy, the son of a certain believing Jewish woman, but his father was a Greek; he was well attested by the brethren in Lystra and Iconium."

That is, Paul arrived, together with Silas, in Derbe and in Lystra, and behold, there was a certain disciple there who was called Timothy, the son of a Jewish woman who was a believer; and his father was a Gentile, that is, an idolater.

"As he was well attested": he had the testimony that he was a good young man, from the Christians, from the brethren who lived both in Lystra and in Iconium.

We had already begun the subject, and we will pick up from where we left off, concerning Timothy, who was truly a find. And very fittingly, as Luke is accustomed to do, he puts the "behold" in front of something astonishing: indeed, Timothy was a find through Paul. What does he say? That there was a certain disciple there, and so on. Who was Timothy? He was a disciple.

He was a disciple whom Paul had drawn to himself from his first missionary journey, you remember; he had heard Paul, he had been drawn to him. That is why Paul would later write to him in his first letter: "Timothy, my genuine child in the faith." I address my letter to Timothy, who is a genuine child, a true son, who stands within the realm of the faith.

For Timothy had come to believe. Timothy had a mother who was Jewish and a father who, as I told you, was Greek, that is, an idolater. His mother, as we know from one of Paul's letters, was called Eunice. She was faithful to God, to the true God, even though her husband was a Gentile, that is, an idolater.

This had as its consequence that Timothy did not receive circumcision. Of course there is much we could say around this matter, and it is very interesting, but he had not received circumcision. Likewise we know again, from a letter of Paul's, that his grandmother on his mother's side was living, and she was called Lois, with the genitive Loidos, the Lo written with omega.

Evidently Timothy was the offspring of a mixed marriage, which is of course forbidden by the law.

The old law said in Deuteronomy, chapter seven, verse three: "Neither shall you make marriages with them; your daughter you shall not give to his son, nor shall you take his daughter for your son." That is, with the surrounding Gentile idolaters, the idolatrous peoples, the Canaanites, the Amorites, and so on. There were many peoples around the Hebrews.

You shall not form marriage ties, you shall not intermarry with them. Your daughter you shall not give to the child of the idolater, nor shall the daughter of the idolater be taken by your child, your son.

What was the reason? He states it in what follows, in the next verse, and here I want you to pay attention to what I say. "For he will turn away your son from me, and he will serve other gods; and the Lord will be roused to anger against you, and he will utterly destroy you swiftly." Because if you give your son to the daughter of that idolater, then his wife will draw him away to serve other gods.

And then the Lord will be angered and will utterly destroy you quickly. Notice here: the law was clear, there were not to be mixed marriages. On the subject of mixed marriages, I have spoken in the lower church, on two topics, to the older children of our catechism classes.

For Tobit says this clearly to Tobias, his son, drawing of course from the commandment of God. "Be careful, my child," he says, "do not take a foreign wife; we are a people of saints and prophets." And if you take a foreign wife, it is as though you despise the people, your own people, your fellow countrymen, for many times it is the product of a craze for the foreign to take a foreign young man or foreign young woman, that is, someone of another confession or another religion, and not from our own people. And this, he says, is pride. It truly is a form of pride for someone not to deign to take a person from his own people.

These are the things Tobit says there, in his spiritual testament, to his son Tobias. But notice something which I believe you have already noticed: that the law was clear, and it concerned the man more than the woman. Of course it says, you shall not take a young man for your daughter, a foreign young man, nor shall you give your young man for a foreign young woman; but in the reason it gives, that someone will be drawn away, who will be the one drawing away? The wife will draw away your son. It does not say that your son will draw away the foreign woman, but that the foreign woman will draw away your son. It is very characteristic that in such matters the chief role, whether we wish to accept it or not, and here it is clear and we knew it from the facts themselves, the woman plays a very significant role in this matter.

The woman will draw her husband toward what she herself believes. And if she is an idolater, she will certainly draw him into idolatry. So the man, especially, was in danger because of the woman. Let me read it to you again: "For she will turn your son," it says, "your daughter..." "your son away from Me, and he will serve other gods," and so on.

And so the law, with regard to the matter of the marriage of women to Gentiles, had somewhat slackened; not, of course, that God wished it to slacken, but it is known that a people receives the commandments of God and many times does not keep the commandments exactly. It had slackened, perhaps, perhaps, from this very point, namely that the woman would not be endangered so much as the man would be endangered by an idolatrous wife.

And so we have mixed marriages with Hebrew women and with Gentile, idolatrous men. When we say "Gentile," we mean idolater.

And here it has become evident that such women did indeed keep their faith. That is why Luke notes, he was, he says, the son of a certain Jewish woman. Notice: a believing woman, even though it seems that she herself, together with her mother, had not departed at some period, ten, twenty, thirty years earlier, and gone into the Diaspora. It seems that they were already descendants of the Diaspora of the Hebrews. And from what can we conclude this? From the fact that the names of these two women are Greek; both the name Eunice and the name Lois are Greek names, thoroughly Greek, which shows, then, that they were indeed Jewish women of the Diaspora, but from some generations back.

They did not forget the true God; you see, they did not forget the true God, this is significant. But here, we might say, is another side, a bad side, of mixed marriages, which is not something belonging only to history, but is something that we too must watch out for, and our people always, in every age; because unfortunately, and especially in recent years, we have quite a few so-called mixed marriages.

We marry people of other confessions, within the family of Christianity of course, such as Roman Catholics and Protestants; these are called heterodox. But unfortunately, marriages with those of another religion entirely are not rare.

By 'of another religion' we mean someone who belongs to a completely different religion, such as Mohammedanism. And of course our Church...

I might even say wrongly, but in any case, I am not criticizing. By an extreme, extreme, extreme pastoral concession, the Church may accept marriages with someone heterodox. But never with someone of another religion. Never. That is, to marry a Muslim, a Buddhist, or anything else.

And so, if two people love one another, they put their love above their faith, and here is the misfortune, with the result that they deny their faith and in the end each one accepts the other's religion.

From what I know, and from what I have understood through my own personal experience, after various incidents that have come my way, I have drawn this conclusion: Muslim men are rarely baptized and become Orthodox Christians. On the contrary, Christian women who love a Muslim man become Muslim women. What a pity; they deny their Baptism. I will say it once more: what a pity. In other words, for the love of one person, you deny your faith, the Orthodox faith, the one that will save you. To deny this is, quite simply, a tragedy.

For this reason I beg you, those of you who are listening to me. Most of you, more or less, are married people, grown people, how shall I put it. Watch over your children. Tell these things to your children. Be careful, especially in our own time, when we send our children abroad, to Europe, to America, to study and so on, and they spend years there, that is, they stay there for several years. With all the different acquaintances they make there and so forth, it is very natural that at some point an attachment may arise. And then what happens? If the other person is heterodox, I regard it as a calamity. How much more so if the other person is Muslim or Buddhist, and your child reaches the point of denying his faith.

So watch out for this, my dear ones, very much: mixed marriages, we see it clearly, are not permitted by the law of God. But nevertheless Eunice, it seems, had a strong character, a Jewess of the Diaspora from her ancestors, I underline this, as did Lois her mother, Timothy's grandmother; they had taken care to give little Timothy the nurture and admonition of the Lord.

We know this from what the Apostle Paul writes in his Second Letter to Timothy, where he tells him: 'And that from a babe you have known the Holy Scriptures,' you know the Holy Scriptures from infancy, 'which are able to make you wise unto salvation through faith which is in Christ Jesus,' those which have the power to make you wise, so that you may be found in the realm of faith and in Jesus Christ, and thus be saved.

You see that he says, 'from a babe you have known the Holy Scriptures.' I ask you, you who are listening to me at this hour: could anyone boast that he taught his children the Holy Scriptures from infancy? How are we to understand this knowledge of the Holy Scriptures?

In an oral way, or also by reading? That is, could Timothy actually read? Yes, he reads, for how else did he know the Holy Scriptures from infancy? In any case, however you take it, the point is that his mother and his grandmother, those precious grandmothers, that is, when they have good sense.

Because there are also wayward grandmothers. I would wish that no dear grandmother among you be of the sort one would call wayward; because when her daughter or her son have a child, and they want to set the child on the way of God, they have it fast, and when it goes to grandma and grandpa, they say, 'You're fasting? Leave your mother and father, eat this bit of meat, eat this sweet, and I don't know what else. Listen, instead of helping in the work of upbringing, they think and act in such a way that it is no exaggeration if I tell you, I have testimonies from many, that the young, the parents that is, do not entrust their little ones to the grandparents because of such things.

Or should I mention that other criminal thing: when the child, the boy, turns fifteen, a grandfather may say this and give money to his grandson, so that he can go to places of sin and become "a man."

What can I say, or shall I speak of the grandmother who tells her granddaughter, 'Don't pay attention to what your mother says; where will you find a husband? Go and look for him out in the streets.' Such grandparents, who are of the wayward sort, are a calamity, a calamity, and I say it, allow me, with a certain tone of indignation.

Because they interpose themselves and hinder the right work of raising the grandchildren. May none of you, once you become a grandfather or a grandmother, may none of you who hear the Word of God handle things so badly.

Whereas when a grandmother or a grandfather will say wise things, beautiful things from Holy Scripture, from the Word of God, how lovely, what a blessing! Let the grandfather not say, 'You know, my boy, I jumped around a lot in my life, so you jump around too,' no; let him say, 'My child, beware of sin.' A real blessing are such grandmothers and such grandfathers.

Such, then, was Lois too, who, together with her daughter the widow, the widow Eunice, raised Timothy in the nurture and admonition of the Lord. The Apostle Paul does not write these things in vain; they constitute a praise of Timothy, from which we too know how Timothy had been raised.

Here too we see the wonderful influence of a devout mother, always on her children, of course. Yes, that is why, a few days ago, I heard this in a talk: behind a man who is upright in society, useful, indeed distinguished, there is a devout and cultivated mother.

And something else I have heard from older times: the hands that rock the cradle, the cradle of a babe, shape civilization.

This is the place of the mother, of the good mother, the good and faithful mother. Now they have remembered, or are remembering, or I do not know how they are thinking about it, to give a pension to mothers with many children. If we have mothers like this, yes, let them receive a pension, so that they can raise their children better. Yes, they deserve it; by right they deserve it. But I do not know whether all mothers could be like that.

That is why we must cultivate our girls to become good mothers. Of course, our girls from very, very young, if you have noticed, I don't know, we give them toys whose central toy is the doll.

We do not give them toy soldiers, as we give to boys, and wrongly so: toy soldiers, tanks, and who knows what else. In any case, they are boys' toys. But to girls we give dolls. The dolls open and close their eyes.

Which means the little child can lay the doll down and watch its eyes close. And you'll see the little girl stroking the doll. She tells it lullabies, hush now, go to sleep, and all the rest. Do you know what this means? Have you noticed it?

Through her play, the future mother is being formed.

So this is how we ought to raise our girl. To become a good homemaker, to love children, her younger brothers and sisters, or her older ones. In any case, the initiation should be happening that prepares her to be a good future wife and a good future mother.

And what can I say, what can I say about the girls of today, how they run wild, where they go out, where they end up, how they amuse themselves. What kind of mothers will these become? There was that other piece of news, a woman who went and worked at a nightclub, and she had her little boy, twenty-two months old, tied up in the basement. She had entrusted him to another woman. You'll surely know about this, you heard it not long ago. The other woman said to her, but you're the mother, don't you care about your own child? Is the stranger supposed to care? And the little child was burned with cigarettes, things like that, because he would cry, he would scream, and to quiet him down, what a fine method, well, let's burn the child.

Now, it reminded me of that Spyridoula, many many years ago, do you remember her, whose employers ironed her with a red-hot iron and had burned her whole body. Terrible things, terrible. What will become of this child? Will it grow up normally? If someone says to me, but how is this woman supposed to work if she has to support her child, well, she'll find other ways. This is not a good way.

It is not. A proper woman and a proper mother thinks differently. In any case, I make this appeal and I warmly beg you. Raise your girls to become good wives and good mothers. And so the two women, Eunice and Lois, it seems were left alone with the grandson Timothy, because the father had died early. What his name was, we do not know, it does not concern us. And they raised little Timothy. The name Timothy is thoroughly Greek. We have many of them in history, and it was common in that era, even great men bore this purely Greek name, the name Timothy.

But beyond that, the composition of the name is twofold: the one who honors God, Timotheos, Timothy.

At the same time it revealed the beautiful soul of this young man, of Timothy. As I told you, when Timothy first came to him and became a disciple, became a Christian, Paul saw that he was a wonderful man.

We could say that this journey of his was aimed also at this, to go and meet Timothy. And now Timothy is a mature man, three or four years had passed. If he must have been around twenty, then at the time Paul first passed through, he would have been about sixteen or seventeen.

And now Timothy will become Paul's companion. So Timothy, with this sensitive soul and this great soul, will stand as Paul's lifelong fellow worker. And so Paul will write in his Second Letter to Timothy: I have unceasing remembrance of you in my prayers night and day, day and night he says, without break, I pray for you, longing to see you, remembering your tears, calling your tears to mind.

A modern writer, Holtzner, wrote on this point a beautiful page, when he says that perhaps at their first meeting Timothy said to Paul, take me with you, and Paul told him, no, you are young, whatever God grants later, you are young.

And it seems Timothy was weeping. These are not the tears of a man who shows cowardice. Timothy never showed cowardice. Never cowardice, Timothy. And he had, as I will tell you further on, a martyr's end as well. But these were tears of longing to serve the Gospel of Christ.

That is why Paul says here, in the Second Letter to Timothy, remembering your tears, calling your tears to mind, that I may be filled with joy, I want to see you so that I may be filled with joy, being reminded of the sincere faith that is in you, being reminded of what, of the sincere faith, that is, the faith without hypocrisy, which dwelt first in your grandmother Lois and in your mother Eunice, and I am persuaded that it dwells in you also.

First and foremost this sincere faith dwelt in the soul of your grandmother and your mother, and I believe, I have come to believe, I am persuaded, I have come to believe that in your own soul too it has been established, this sincere faith. What a beautiful thing, how beautiful, just think of it, and these have remained as eternal praises, in history eternal praises, a widowed woman, who knew her there in Lystra, eternal praises, this is the power of virtue.

Timothy, as I told you, remains the inseparable companion of Paul, lifelong, he was his beloved child, because he had this sincere faith, or this guilelessness, like Nathanael of whom the Lord said, behold an Israelite who has no guile on his lips.

And the praise of Timothy, my dear ones, is written in the Letter to the Philippians, listen to it.

He writes to the Philippians. Philippi was a city named in honor of Philip the Macedonian, the Greek Macedonian. The Macedonians are Greeks, do not forget this, and Philip was a Greek and Alexander was a Greek, he was not a Slav, nor a Turk.

So the Apostle Paul writes to the Philippians, now to a third party, about Timothy and says: I hope in the Lord Jesus to send Timothy to you soon, that I too may be encouraged when I learn how things are with you. I hope, he says, in the Lord, to send you Timothy soon, so that I too may know your affairs, your news, and be of good cheer. Now listen. For I have no one like-souled, who will genuinely care about how things are with you. Because I have no one. But Paul has other fellow workers in abundance. That is how things are. I don't know. I have no one, he says, mark this, like-souled.

For Timothy to receive the title of like-souled to a Paul, to a Paul. I would be envious. Timothy, you managed to become like-souled to Paul, who genuinely, who would genuinely care for you, the Philippians, genuinely. For all seek their own things, not the things of Christ Jesus, because everyone puts their own little self in too, puts in their own ego, because each one, he says, seeks his own and not wholly what concerns the Gospel and Jesus Christ.

"But you know his proven worth." You know how he has been tested, a tested child, a tested man, "that as a son with a father he served with me in the Gospel." He labored for the Gospel like a son working alongside his father.

Tell me, tell me, is there any greater praise for Timothy than this, that Paul himself calls him his equal in soul, his genuine child, that he offers the Gospel sincerely, and that while everyone else seeks their own interests, Timothy never did, and that he stood like a son beside his father in the work of the Gospel?

Is there any greater praise, both in the present world and in the world to come, an eternal praise? As I told you, I would be envious of Timothy. You too should be envious of him, my beloved, and if we have boys, be envious of him, you young people who are listening, be envious of him.

Timothy was appointed the first bishop of Ephesus, of great Ephesus, and according to tradition he ended his life as a martyr. After he rebuked certain orgiastic festivals that were taking place in Ephesus, they stoned him, they killed him. So Timothy also ended his life as a martyr. And one thing more.

About four years had passed since Paul had visited Lystra, as I told you, and Timothy had been drawn to the faith. Pay attention to what I am about to say. In these years, these three or four years, until Paul's return visit, Timothy had shown a wonderful conduct.

Both in his hometown, Lystra, and in the neighboring city, Iconium. Luke writes it: "who was well spoken of by the brethren in Lystra and Iconium." He was witnessed to. The brethren, the Christians, gave their testimony about Timothy, both those who dwelt in Lystra and those who dwelt in Iconium. What is this? The testimony from outside, I will say it again, the testimony from outside, the witness coming from those outside that sets its seal upon a person, whether it is a bad testimony or a good testimony, is very important. How else could Timothy be a preacher of the Gospel and have good influence if his earlier life were not a good one? How could that be?

That is why Paul would write to him later, when Timothy as Bishop of Ephesus would need to see to the making of clergy and bishops in other cities further afield, listen to what he writes, both deacons, priests, and bishops, listen to what he writes to him: "He must," who? The candidate for the clergy, "have a good testimony from those outside," he must have a good testimony from those on the outside, "lest he fall into reproach and the snare of the devil," so that he may not afterward prove to be worthless, and so fall into the snare of the devil, and bring disgrace upon himself, but above all upon the Church.

Therefore, if things are this way, he continues to say to Timothy, he writes, your hands, that is, your hands, "lay hands suddenly on no one, neither share in the sins of others, keep yourself pure." Do not lay your hands easily upon anyone's head to ordain some candidate. Neither become a partaker of the sins of others, keep yourself pure. How do I become a partaker of the sins of others? When I, the bishop, ordain a man who is loaded with sins, and he then offends the Church. His sins will be reckoned also as sins of the bishop who ordained him. Now here put it to your minds and consider, consider what exactly happens in practice, what happens in practice, with what ease we ask nothing, what we call impediments, obstacles to the priesthood. And there are irrevocable impediments that cannot be lifted. A thousand times you may confess, a Saint you can become, a priest you cannot become.

You cannot become a priest. It is that which Basil the Great once said about a man who had sinned, a priest. He went so far, he had shut himself up in a cellar there, fasting, prayer, and truly this man became holy, he had repented. Once they brought him a dead man and he raised him. Then everyone would say, why could he not, why could he not continue to be a priest? And Basil says to him, the word is heavy, but it is true: you may even have raised a dead man, but a priest you can no longer be.

There are certain irrevocable matters. If now, whether before I became a priest, or during the priesthood, we committed fornications, adulteries, sodomies, this and that, I mean as for thefts and such things, there is another section beyond that.

I ask you, how can we become clergy? How can we? Does the bishop take these sins upon his own shoulders? That is why he says, do not share, do not become a partaker of the sins of others, of foreign sins.

But notice something else, if indeed these things are kept. Consider how beautiful it would be within our Church. If these evangelical positions were kept, and I must tell you there are Canons that interpret and analyze and unfold this matter.

So neither the Gospel nor the Canons are kept. When we have such an attitude. But notice something. When Paul says to have a good testimony from those outside, do you know who these outsiders were? Today the outsiders are not the idolaters; today it is your village, what your village says, what your neighborhood says, who were you that you want to become a clergyman?

Does anyone have an objection about you? Does someone come to say of you that you are not an upright man? So today the outsiders are those further off, that is, your fellow villagers, the people of your neighborhood. When Paul wrote that one must have a good testimony from those outside, the outsiders were the idolaters, and he had to have a good testimony even from the idolaters. Can you imagine? Even the idolaters had to say, this man is wonderful, indeed. A small parenthesis, which the Canons also state.

If someone gives a bad testimony, a heretic, a heretic, a chiliast, for instance, that you are not a good man, gives you a bad testimony, the testimony of the heretic is not taken into account, know this, whereas the testimony of those outside, of the idolaters, is taken into account.

If even the idolaters say that you are an honorable man, for how will you later preach to the idolaters and persuade them to become Christians? If this is how things stand, and the bishop proves prudent, pay attention to this point, if he proves prudent...

And there is good testimony, then in their enthusiasm the people, when his ordination takes place, will cry out "Worthy!"

If the bishop is careless and presents for ordination someone about whom the congregation murmurs and says, this is the one they went and found to make a priest, then it is not a right but a duty and an obligation of the people.

to cry out "Unworthy!" Did you hear it? Not a duty, no, excuse me, a right, a duty to cry out "Unworthy!" As you see, it is the right of the people to accept or not to accept a deacon of the Church, just as it is their right to accept or not to accept the decisions of an Ecumenical Council, as I was telling you a previous time, and to say, we do not accept the decisions of this council, because the things they say agree neither with Holy Scripture nor with the Canons of the earlier ecumenical and local councils.

And as I had told you then, we have an example of a case which is the so-called Council of Ephesus, which was called the Robber Council precisely because it was not received by the people, and the things it had decided were not accepted. So here too, the "Worthy" or the "Unworthy," remember this, is not a mere formality, as some in our day wish to say.

Some will say it's just a matter of custom, mere custom, only custom. But no, I tell you: yes, it is ceremonial, and yet it is also something substantial. And the 'worthy' is bound up with everything we are saying. Someone might ask, why do we go through the Book of Acts? So that we may learn what it means to be a member of the Church of Christ, to know how I am to take my place within the Church, precisely so that the Church may be glorious, the bride of Christ who saves forever, and within which I too, as I learn, will be saved.

So know this: the people have every right and every duty to cry out 'Worthy' or 'Unworthy.' This is why Paul says, do not share in the sins of others; keep yourself pure. And now we go to the next verse, the third: 'Paul wanted him to go out with him, and he took him and circumcised him, because of the Jews who were in those places, for they all knew that his father was a Greek.' Paul wanted to take Timothy, his fellow worker, to go out with him on the journeys; and once he had taken him, he circumcised him, mark this, because of the Jews of those regions, for they all knew that his father was a Greek, a pagan. Pay attention.

Of course, time may run short on us, and there's also the Christmas break ahead, so I might have wanted to tell you that Paul is contradicting himself here. No! But isn't he the very one who cried out that circumcision counts for nothing? What? No! Paul is wise. Paul is inspired by God.

We will see this as we go on; but because I fear we may not finish, and so that you do not leave with a thought that scandalizes you, I hurried to say it. Paul is moving to set Timothy to work. 'This man,' it says, 'Paul wanted'; he wanted him to be with him.

Paul acts on his own initiative, without, of course, the prompting of any of his fellow workers, though naturally Silas too would have said, 'Timothy is a wonderful young man.' And since the testimony from outside was also there, with a view to Timothy's later ordination, for Paul ordains him later and makes him bishop in Ephesus, the whole presbytery of Ephesus gives its testimony and prophesies concerning him. The whole presbytery. Paul will write to Timothy in his first letter: 'Do not neglect the gift that is in you,' do not neglect the gift that was given to you, 'which was given you through prophecy with the laying on of the hands of the presbytery,' which was given to you through the prophecy and through the laying on of the hands of all the priests, of the presbytery.

And the gift that Timothy received, both prophetically and through the laying on of the hands of the presbytery, is the preaching of the Gospel and, more broadly, Holy Orders. Holy Orders is a gift. To preach is a gift. Do not neglect this gift. You will lose it.

Whoever neglects the gift of Holy Orders and of the Word of God, the Holy Spirit who gave it recalls it, mark this, recalls it and takes it back. That is why he says here: do not neglect it, do not neglect it, do not neglect it.

Timothy, as I told you, Paul is preparing, because he wanted to go out with him, to set out with him on the journeys; that is, for the winning of new territories, not those that had already been won on the first apostolic journey, when Paul was with Barnabas.

And so, my beloved, we have a third fellow worker in the work of the Lord, and indeed, according to Paul, one equal to him and equal in soul, which is something great. Whenever Timothy is with him, whenever he is with him and wishes to write a letter somewhere to a church, as for instance to the Thessalonians, when he writes the First Letter to the Thessalonians from Athens, he writes: 'Paul and Silvanus and Timothy.'

That is, in order of time: Paul, because I am the one writing the letter, Paul; then my fellow worker who in time comes before Timothy and is called Silvanus; and my fellow worker who is called Timothy. You see, he does not write 'Paul' and then at the end add, 'you have greetings from Silvanus and from Timothy.' No.

He would say, as Holzler again says here, 'Ah no, Paul, this is too much, you set me, Timothy, this stripling, beside you? You place me next to yourself?' No, it is just: Paul and Silvanus and Timothy. What did I tell you? In order of time. And why this? Look here closely for a moment: so that there be no complaints and no breeding of envy or rivalry. Silvanus the first fellow worker, Timothy the second fellow worker. Paul reckoned with all of this, because he knew he was dealing with men, not with angels, with men in whom, however we look at it, the passions and the shadows always coexist, even if these men could be reborn in Christ. There is always something. Who became completely pure? No one. And so, lest Silvanus for a moment say:

'Paul, you push me aside, Paul, and take Timothy closer to you,' no: Paul, Silvanus, and Timothy. How great, how wise. Note too that these things are written even in the typikon of our Church, for instance in this booklet we have, the booklet, and also in that book that contains the liturgies, of Chrysostom, of Basil the Great, and so on, which every priest uses at every Divine Liturgy.

There, when I first became a cleric, the so-called typikon is written in red letters. It says that first, at the entrance we made, whether the Little Entrance or the Great Entrance, such-and-such a one goes ahead according to his rank. The Archimandrite goes first, the priest follows, especially if he is a great schema monk, and I don't know what else.

Then the steward, the other offices, and so on and so forth. That is, by ranks. When I first became a cleric, I assure you I was a little scandalized by this, that even here matters of order had entered, that is, who is first and who is second. It did not take me long to justify it: are we not human? The man beside me might say, why did I go ahead of him, when he is older than I, higher than I? You will tell me, we have passions; well, we do, we do not hide them. We may have a certain holiness, and yet at some moment we may think we have been pushed aside, think we have been set aside, and become embittered. So that this not happen, because it is human things we are handling, for this very reason order entered into our booklet too: first this one, then that one.

First the right chanter, then the left chanter, and so on. And now Paul, beloved, proceeds to an action that seems entirely contradictory to the stance he has taken up to this point. And taking Timothy, the passage says, he circumcised him; that is, after he took him, he performed the circumcision of Timothy.

But why? Since he himself had been the one to provoke and press, to provoke, we might say, the Apostolic Council so that it would draw its conclusion, and Paul insisted that this conclusion be reached? It came out inspired by God, for it seemed good, it seemed good to the Holy Spirit and to the Apostles and to the priests and to the people of Jerusalem,

that circumcision is nothing. You remember, we were saying it. How then does he note here, how does he say, yes, that Paul took Timothy and circumcised him? How can this be?

Luke notes: because of the Jews who were in those places. Because of those Jews who were in those regions. The case had nothing to do with the Judaizing Christians.

These were Jews who had not yet heard about Christ. And these had to be won. The Hebrews would never listen, would not want to listen to preaching from an uncircumcised preacher. And for the sake of the Gospel, Paul circumcises Timothy, not under pressure from the Judaizing Christians, but to make the preaching easier. By contrast, this act of his, when it happens, and it will happen later, that these Judaizing Christians ask that Titus be circumcised, Paul will say no.

Paul will say no. So we would put it this way: since Timothy was uncircumcised and this would make easier the preaching of the Gospel among the Hebrews who had not heard about the matter of circumcision that the Judaizing Christians upheld, Paul acts most wisely.

So Paul is not backtracking; rather, he shows discernment for the benefit of the preaching of Christ. Listen to how John Chrysostom comments on this and what he says. 'One should be astonished at Paul's discernment' , it is worth being astonished at the discernment of Paul.

The man who had fought so hard over circumcision, who had moved everything , the one who waged such battles to make this prevail in the Council, the one who set everything in motion so that circumcision would be counted as nothing, and who did not give up until he had succeeded, who did not leave his position until this was accomplished , once the doctrine had been ratified, he circumcises his disciple, Timothy, 'because of the Jews,' he says, 'who were in those places.'

This was the reason for the circumcision; this is the reason Paul circumcised Timothy. 'For they could not bear to hear the words from one who was uncircumcised.' For they could not bear, he says, to hear the words from a man who had a foreskin, that is, who was uncircumcised.

So this was the reason for circumcising him. And what do we see? Look at the achievement, look at what he accomplished: he circumcised him in order to bring circumcision to an end. He performed circumcision so as to set circumcision aside. For in every other respect he was preaching the decrees of the Apostles, those things which the Apostles had decided at the Synod.

Do you see the struggle, and how even the conflict is turned to edification? You see a battle, and he wins that battle for the building up of the faithful. But, my beloved, this subject is very important, because it shows the economy, the pastoral dispensation, that Paul uses, his wisdom and discernment. God willing, we will continue this soon, after the feasts. Stay seated; do not get up.

Ευρισκόμεθα, αγαπητοί μου, εις τους στίχους του 16ου κεφαλαίου πρώτον και δεύτερον. Τους είχαμε ξεκινήσει την περασμένη φορά, αλλά δεν ολοκληρώσαμε το νόημά τους.

Λέγει εκεί, εις το Βιβλίο των Πράξεων, πάντοτε ο Ευαγγελιστής Λούκας, Κατήντησε δε εις Δέρβην και Λύστραν, εννοείται ο Παύλος, μαζί με το Σίλα, και ιδού μαθητής τις ην εκεί ονόματι Τιμόθεος, υιός γυναικός τινος Ιουδαίας πιστής, πατρός δε Έλληνος, ος εμαρτυρείτο υπό των εν Λύστροις και Εικονίω αδελφών.

Δηλαδή, έφτασε ο Παύλος, μαζί με το Σίλα, εις την Δέρβην και εις την Λύστραν και να, κάποιος μαθητής ήτο εκεί που ελέγετο Τιμόθεος, γιος μιας Ιουδαίας γυναίκας που ήτο πιστή, ο δε πατέρας του, ήτο εθνικός, δηλαδή ειδωλολάτρης.

ως εμαρτυρείτο, ο οποίος είχε την μαρτυρία, ότι ήταν καλό παιδί, από τους χριστιανούς, από τους αδελφούς, που έμεναν τόσο εις τα Λύστρα, όσο και εις το Εικόνιο.

Ήδη είχαμε ξεκινήσει το θέμα, θα δούμε από εκεί που μείναμε, για τον Τιμόθεο, που ήταν ένα πράγματι εύρημα και πολύ ορθά, όπως συνηθίζει ο Λουκάς, να βάζει το ιδού μπροστά σε ένα εκπληκτικό πράγμα ή το όντως ο Τιμόθεος ένα εύρημα διά του Παύλου. Τι λέγει, ότι εκεί ήτο κάποιος μαθητής κλπ. Ποιος ήταν ο Τιμόθεος, ήτο μαθητής.

Ήτο μαθητής που τον είχε ελκύσει ο Παύλος από την πρώτη του περιοδεία, ενθυμείστε, και είχε ακούσει τον Παύλον, είχε ελκυστεί, γι' αυτό θα του γράψει στην πρώτη του επιστολή αργότερα ο Παύλος, Τιμόθεε, γνήσιον τέκνον εν πίστει. Αποτείνω την επιστολή μου εις τον Τιμόθεον, που είναι γνήσιον τέκνον, γνήσιον παιδί, που είναι εις τον χώρο της πίστεως.

Διότι είχε πιστεύσει ο Τιμόθεος. Ο Τιμόθεος είχε μητέρα, Ιουδαία και πατέρα, σας είπα, Έλληνα, δηλαδή ειδωλολάτρη. Η μητέρα του, όπως γνωρίζουμε από μία επιστολή του Παύλου, ελέγετο Ευνίκη. ήτο πιστή εις τον Θεόν, τον αληθινόν Θεόν, παρότι ο σύζυγος ήτο εθνικός, δηλαδή ειδωλολάτρης.

τούτο είχε σαν συνέπεια ο Τιμόθεος να μην δεχθεί περιτομή. Βέβαια γύρω από το θέμα αυτό έχουμε πολλά να πούμε και είναι πολύ ενδιαφέρον, αλλά δεν είχε δεχθεί περιτομή. Ομοίως γνωρίζουμε πάλι από επιστολή του Παύλου ότι ζούσε η γιαγιά του από τη μητέρα του και ελέγετο Λωΐδα, η Λωΐς της Λωΐδος, το Λω με ωμέγα.

Προφανώς ο Τιμόθεος υπήρξε γόνος μεικτού γάμου που βεβαίως από τον νόμο απαγορεύεται.

Έλεγε ο παλαιός νόμος στο Δευτερονόμιο, 7ο κεφάλαιο στίχος 3. Ουδέ μη γαμβρεύσητε προς αυτούς, την θυγατέρα σου ου δώσεις τω υιώ αυτού και την θυγατέρα αυτού ου λήμψη τω υιώ σου Δηλαδή με τους γύρω εθνικούς ειδωλολάτρας, ειδωλολατρικούς λαούς, τους Χαναναίους, Αμορραίους κλπ. Ήσαν πολλοί λαοί γύρω από τους Εβραίους.

Δεν θα δημιουργήσεις συμπεθεριό, δεν θα γαμβρεύσεις προς αυτούς. Τη θυγατέρα σου δεν θα τη δώσεις στο παιδί του ειδωλολάτρου, ούτε τη θυγατέρα του ειδωλολάτρου θα την πάρει το παιδί σου, το αγόρι σου.

Ο λόγος ποιος ήταν, το λέγει στη συνέχεια, ο επόμενος στίχος, και εδώ θέλω να προσέξετε τον λόγο μου. Αποστήσει γαρ τον υιόν σου απ' εμού και λατρεύσει θεοίς ετέροις και οργισθήσεται θυμώ κύριος εις υμάς και εξολεθρεύσει σε το τάχος Γιατί αν δώσεις το γιο σου στη θυγατέρα εκείνου του ειδωλολάτρου, τότε θα τον παρασύρει η γυναίκα του να λατρεύσει άλλους θεούς.

Και τότε θα οργιστεί ο Κύριος και θα σας εξολοθρεύσει γρήγορα. Εδώ προσέξτε, ο νόμος ήταν σαφής, δεν έπρεπε να υπάρχουν μεικτοί γάμοι. Για το θέμα των μεικτών γάμων, έχω μιλήσει στον κάτω ναό, σε δυο θέματα, στα μεγάλα παιδιά των κατηχητικών μας μαθημάτων.

Διότι το λέγει σαφώς αυτό, φυσικά από την εντολή του Θεού, ο Τοβίτ εις τον Τοβία, το γιο του. Πρόσεξε παιδί μου, λέγει, μη πάρεις ξένη γυναίκα, εμείς είμεθα λαός Αγίων και Προφητών. Και αν πάρεις ξένη γυναίκα είναι ότι περιφρονείς το λαό, το λαό σου, τους συμπατριώτες σου, γιατί πολλές φορές είναι προϊόν μιας ξενομανίας να πάρουμε ένα ξένο αγόρι ξενοκορίτσι, ξένο δηλαδή ετερόδοξος ή αλλόθρησκος και όχι από το λαό μας Και αυτό είναι, λέγει, υπερηφάνεια. Πραγματική είναι μία μορφή υπερηφανίας να μην καταδέχεται να πάρει κανείς άνθρωπο από το λαό του.

Αυτά εκεί λέγει στην πνευματική του Διαθήκη ο Τοβίτ στο γιο του τον Τοβία. Όμως προσέξτε κάτι που πιστεύω ήδη το προσέξατε, ότι ο νόμος ήτο σαφής και αφορούσε πιο πολύ τον άνδρα, τον άνδρα από τη γυναίκα, Βέβαια λέει, δεν θα πάρεις αγόρι για το κορίτσι σου, αγόρι ξένο, ούτε θα δώσεις το αγόρι σου για ένα κορίτσι ξένο, αλλά στην αιτιολογία που λέγει ότι θα παρασύρει, ποιος θα παρασύρει, θα παρασύρει η γυναίκα το παιδί σου, δεν λέγει ότι θα παρασύρει ο γιος σου την ξένη γυναίκα, αλλά η ξένη γυναίκα θα παρασύρει τον γιο σου Είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι σε τέτοια θέματα τον κύριο ρόλο, ή θέλουμε να το δεχθούμε είτε όχι, εδώ είναι σαφές και το ξέραμε εκ των πραγμάτων, η γυναίκα παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στο θέμα αυτό

Η γυναίκα θα παρασύρει τον άντρα της εκείνο που εκείνη πιστεύει και αν μεν είναι ειδωλολάτρης θα τον παρασύρει οπωσδήποτε εις την ειδωλολατρία Ιδιαίτερα λοιπόν εκινδύνευε ο άνδρας από την γυναίκα Να σας το ξαναδιαβάσω Αποστήσει γαρ τον υιόν σου, λέει, τη θυγατέρα σου Τον υιόν σου απ' εμού και λατρέψει θεοίς ετέροις κλπ.

Έτσι λοιπόν ο νόμος ως προς το θέμα του γάμου των γυναικών με εθνικούς Είχε κάπως ατονίσει, όχι βεβαίως ότι ο Θεός ήθελε να ατονίσει, αλλά είναι γνωστό ότι ένας λαός παίρνει τις εντολές του Θεού, πολλές φορές δεν τηρεί τις εντολές επακριβώς, είχε ατονίσει ίσως, ίσως, εξ αυτού του σημείου, ότι δηλαδή δεν θα κινδύνευε τόσο η γυναίκα, όσο θα κινδύνευε ο άντρας από μία ειδωλολάτρισσα γυναίκα.

Και έτσι έχουμε μεικτούς γάμους με γυναίκες Εβραίες και με εθνικούς, ιδωλολάτρες, άνδρες Όταν λέμε εθνικός, εννοούμε ιδωλολάτρης

Και έχει εδώ φανεί ότι πράγματι τέτοιες γυναίκες εκράτησαν την πίστη τους Γι' αυτό ο Λουκάς σημειώνει, ήταν λέει γιος κάποιας Ιουδαίας γυναικός Προσέξτε, πιστής, παρότι φαίνεται ότι η ίδια μαζί με τη μητέρα της δεν είχαν φύγει κάποια εποχή, δέκα, είκοσι, τριάντα χρόνια πιο μπροστά και πήγαν εις την Διασπορά Φαίνεται ότι ήσαν ήδη απόγονοι της Διασποράς των Εβραίων Και τούτο, από πού μπορούμε να το συμπεράνουμε, διότι τα ονόματα αυτών των δύο γυναικών είναι ελληνικά, τόσο το όνομα Ευνίκη, όσο και το όνομα Λοΐς, είναι ελληνικά ονόματα αυτά, ελληνικότατα, που δείχνει λοιπόν, ότι ήσαν ναι μεν Ιουδαίες της Διασποράς, αλλά από κάποιες γενεές πίσω

Δεν ελησμόνησαν τον αληθινόν Θεόν, βλέπετε, δεν ελησμόνησαν τον αληθινόν Θεόν, έχει σημασία αυτό Να όμως και μία άλλη πλευρά θα λέγαμε, κακή των μεικτών γάμων, που δεν είναι το σημείο αυτό κάτι που ανήκει στην ιστορία αλλά είναι κάτι που πρέπει να το προσέχουμε και εμείς και πάντοτε ο λαός μας σε κάθε εποχή γιατί δυστυχώς και μάλιστα τα τελευταία χρόνια έχουμε αρκετούς λεγόμενους μεικτούς γάμους.

Παίρνουμε ετεροθρήσκους, μέσα στην οικογένεια βέβαια του χριστιανισμού, όπως είναι οι Ρωμαιοκαθολικοί και οι Προτεστάντες, ετερόθρησκοι λέγονται αυτοί, αλλά δυστυχώς δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις γάμων με αλλοθρήσκους.

Αλλόθρησκος λέγεται εκείνος που ανήκει σε άλλη θρησκεία τελείως. Όπως είναι ο μωαμεθανισμός Και βέβαια η Εκκλησία μας

Να πω κακώς Τέλος πάντων δεν κάνω κριτική Κατά μίαν άκραν, άκραν, άκραν συγκατάβαση, Μπορεί να δέχεται των γάμων με ετερόδοξον Αλλά υπουδενή όμως με αλλόθρησκον Επουδενή Να πάρεις δηλαδή Μωαμεθανό, βουδιστή ή ό,τι άλλο.

Και έτσι, εάν δύο άνθρωποι αγαπούνται, βάζουν την αγάπη τους πιο πάνω από την πίστη τους, εδώ είναι το δυστύχημα, με αποτέλεσμα να αρνούνται την πίστη τους και τελικά να δέχονται ο ένας τη θρησκεία του αλλουνού.

Από ό,τι ξέρω και ό,τι έχω αντιληφθεί από προσωπική μου πείρα, μου έχουν τύχει διάφορα περιστατικά, έχω τούτο βγάλει σαν συμπέρασμα. Άνδρες Μωαμεθανοί σπανίως βαπτίζονται Ορθόδοξοι Χριστιανοί. Αντιθέτως, γυναίκες Χριστιανές που αγαπούν έναν Μωαμεθανό γίνονται Μουσουλμανίδες, τι κρίμα, αρνούνται το βάπτισμά τους. Θα το πω άλλη μία φορά, τι κρίμα. Δηλαδή, για την αγάπη ενός προσώπου αρνείσαι την πίστη σου, την Ορθόδοξον, εκείνη που θα σε σώσει, αρνήσου αυτήν, είναι αυτόχρημα δυστύχημα.

Γι' αυτό σας παρακαλώ πολύ, βέβαια εσείς που με ακούτε, λίγο πολύ είστε παντρεμένοι άνθρωποι, πώς να το πούμε, μεγάλοι άνθρωποι, τα παιδιά σας προσέξτε. Να τους τα λέτε αυτά στα παιδιά σας, προσέξτε, ιδίως στην εποχή μας που στέλνουμε τα παιδιά μας στο εξωτερικό, Ευρώπη, Αμερική, να σπουδάσουν και λοιπά, και εκεί χρονίζουν, κάθονται δηλαδή κάμποσα χρόνια, με τις διάφορες εκείνες γνωριμίες των και τα λοιπά, είναι πολύ επόμενον, κάποια στιγμή να υπάρξει μία συμπάθεια και τότε τι γίνεται, και αν μεν είναι ετερόδοξη, συμφορά το θεωρώ, πόσο περισσότερο όμως αν είναι ο άλλος μουσουλμάνος ή βουδιστής και φτάσει το παιδί σας να αρνηθεί την πίστη του,

Λοιπόν, προσέξατέ το αγαπητοί μου, πάρα πολύ, οι μεικτοί γάμοι, το βλέπουμε καθαρά, δεν επιτρέπονται από τον νόμο του Θεού. Αλλά, εν τούτοις η Ευνίκη, εφαίνεται ότι είχε ισχυρό χαρακτήρα, από προγόνων Εβραία της Διασποράς, το υπογραμμίζω αυτό, όπως και η Λοΐδα, η μητέρα της, η γιαγιά του Τιμοθέου, είχαν φροντίσει για τον μικρόν Τιμόθεο να του δώσουνε παιδείαν και νουθεσίαν κυρίου.

Αυτό το ξέρουμε από εκείνο που γράφει ο Απόστολος Παύλος στη Δευτέρα του προς Τιμόθεον Επιστολή και του λέει, Και ότι από βρέφους τα Ιερά Γράμματα οίδας, γνωρίζεις από βρέφους τα Ιερά Γράμματα, τα δυνάμενα σε σοφίσαι εις σωτηρίαν διά πίστεως της εν Χριστώ Ιησού, εκείνα που έχουν την δυνατότητα να σε καταστήσουν σοφόν στο να βρεθείς εις τον χώρον της πίστεως και εις τον Ιησού Χριστόν και έτσι να σωθείς.

Βλέπετε ότι λέει ότι από βρέφους τα Ιερά Γράμματα οίδας. Σας ερωτώ, από εσάς που με ακούτε αυτή την ώρα, θα είχε κανείς να καυχηθεί ότι τα παιδιά του τα έμαθε από βρέφους τα Ιερά Γράμματα; Πώς θα εννοήσουμε την γνώση των Ιερών Γραμμάτων;

Κατά προφορικόν τρόπον ή και κατά αναγνωστικόν τρόπον; Ότι θα μπορούσε δηλαδή ο Τιμόθεος να διαβάζει; Μα διαβάζει, διότι πώς αλλιώς από βρέφους τα Ιερά Γράμματα εγνώριζε; Πάντως, όπως και αν το πάρετε, το θέμα είναι ότι η μητέρα του και η γιαγιά του, αυτές οι πολύτιμες γιαγιές, αλλ' όταν έχουν φρόνηση.

Γιατί υπάρχουν και παρδαλές γιαγιές, όταν η μητέρα, ναι, θα ευχόμουν να μην είναι καμία κυρία γιαγιά από σας, και να είναι με το χαρακτηρισμό παρδαλή, γιατί, διότι, όταν η κόρη της ή ο γιος της, κάνουν παιδί, και το παιδί θέλουν να το βάλουν στον δρόμο του Θεού, το νηστεύουν, όταν πάει στη γιαγιά και στον παππού, λένε, νηστεύεις, άσε τη μάνα σου και τον πατέρα σου, φάε το κρεατάκι αυτό, φάε το γλυκό αυτό που είναι μεγάλα και δεν ξέρω τι, Ακούτε, αντί να βοηθήσουν στο έργο της αγωγής, σκέπτονται και κινούνται έτσι, ώστε δεν είναι υπερβολή, αν σας πω, έχω μαρτυρίες, από πολλούς, ότι τα παιδιά, οι νέοι δηλαδή, δεν εμπιστεύονται τα παιδιά τους, τα μικρά, στους παππούδες εξαιτίας τέτοιων πραγμάτων.

Ή να πω εκείνο το άλλο το εγκληματικό, όταν το παιδάκι γίνει 15 χρόνων το αγόρι, θα μπορούσε να λέει ο παππούς και να δίνει χρήματα εις τον εγγονόν, δια να πάει στους τόπους της αμαρτίας για να είναι άντρας.

Τι να πω, ή να πω για τη γιαγιά που λέει στην εγγονή ότι μη κοιτάς τη μάνα σου τι λέει, πού θα τον βρεις τον γαμπρό, αναζήτησέ τον εις των δρόμων, τέτοιοι παππούδες που είναι παρδαλοί, είναι συμφορά, είναι συμφορά και το λέγω, επιτρέψατε μου, με κάποιο τόνο αγανακτήσεως.

Διότι παρεμβάλλονται και εμποδίζουν το έργο το σωστό της αγωγής των εγγονών. Μην υπάρξει κανείς από εσάς άμα γίνει παππούς και γιαγιά, μην υπάρξει εσείς που ακούτε το Λόγο του Θεού να κάνετε τέτοιων κακών χειρισμών των πραγμάτων.

Ενώ όταν μια γιαγιά ένας παππούς θα πει σοφά πράγματα, ωραία πράγματα από την Αγία Γραφή, από το Λόγο του Θεού, Τι ωραίο, ευλογία, μη πει ο παππούς, ξέρεις αγόρι μου, εγώ χοροπήδησα πολύ στη ζωή μου, χοροπήδα κι εσύ, όχι, να πει παιδί μου πρόσεξε την αμαρτία, ευλογία πραγματική είναι τέτοιες γιαγιάδες και τέτοιοι παππούδες.

Τέτοια λοιπόν ήταν και η Λοΐδα, η οποία μεγάλωσε μαζί με την κόρη της την χήρα, την χήρα, την Ευνίκη, μεγάλωσαν τον Τιμόθεον εν παιδεία και εν νουθεσία κυρίου. Δεν τα γράφει αυτά μάταια ο Απόστολος Παύλος, αυτά αποτελούν εγκώμιον δια τον Τιμόθεον, από όπου και εμείς γνωρίζουμε πως είχε μεγαλώσει ο Τιμόθεος.

Εδώ βρίσκεται ακόμα η θαυμαστή επίδραση μιας ευσεβούς μητέρας. Στα παιδιά της εννοείται πάντοτε, ναι, γι' αυτό προ ημερών το άκουσα σε μια ομιλία. Πίσω από έναν άνδρα κοινωνικά χρηστόν, χρήσιμον, δη σπουδαίον, υπάρχει μια ευσεβής και καλλιεργημένη μητέρα.

Και κάτι άλλο από παλιότερα το έχω ακούσει. Τα χέρια που κινούν το λίκνο, την κούνια, το λίκνο ενός βρέφους διαμορφώνουν τον πολιτισμό.

Αυτή είναι η θέση της μητέρας, της καλής μητέρας, της καλής, της πιστής μητέρας. Τώρα θυμήθηκαν ή θυμώνται ή ξέρω πώς το σκέπτονται να δώσουν σύνταξη στην πολύτεκνη μητέρα. Αν έχουμε τέτοιες μητέρες, ναι, να πάρουν σύνταξη για να μπορούν να μεγαλώσουν καλύτερα και τα παιδιά τους, ναι, τους αξίζει, δικαιωματικά τους αξίζει, ναι, αλλά δεν ξέρω αν όλες οι μητέρες έτσι θα μπορούσαν να ήσαν.

Γι' αυτό πρέπει να καλλιεργούμε τα κορίτσια μας να γίνουν καλές μητέρες. Βέβαια τα κορίτσια μας από πολύ πολύ μικρά, αν το έχετε αντιληφθεί δεν ξέρω. Τους δίνουμε παιχνίδια που είναι το κεντρικό παιχνίδι είναι η κούκλα.

Δεν δίνουμε στρατιωτάκια όπως δίνουμε στα αγόρια, κακώς δίνουμε στρατιωτάκια, τανξ και δεν ξέρω τι. Αλλά εν πάση περιπτώσει, ανδρικά παιχνίδια. Αλλά στα κορίτσια δίνουμε κούκλες. Οι κούκλες ανοίγουν και κλείνουν τα μάτια τους.

Που σημαίνει ότι μπορεί το παιδάκι να πλαγιάσει την κούκλα και εκεί να κλείσουν τα μάτια. Και θα δείτε το μικρό κοριτσάκι να χαϊδεύει την κούκλα. Να της λέει νάνι νάνι να κοιμηθεί ή ό,τι άλλα. Ξέρετε τι σημαίνει αυτό, το έχετε αντιληφθεί;

Παίζοντας, παιδαγωγείται η μελλοντική μητέρα.

Πρέπει λοιπόν έτσι να παιδαγωγήσουμε το κορίτσι μας. Να γίνει νοικοκυρά, να αγαπάει τα παιδιά, τα μικρότερα αδέλφια της ή τα μεγαλύτερα. Πάντως να γίνεται η μύηση για μια καλή μελλοντική σύζυγο και καλή μελλοντική μητέρα.

Βέβαια τι να πω, να πω για τις κοπέλες πως ξεπορτίζουν σήμερα και πού βγαίνουν και πού πάνε και πως διασκεδάζουν. Τι μητέρες θα γίνουν αυτές; Εκείνη η άλλη είδηση που πήγαινε και δούλευε σε ένα κέντρο εκείνη νυκτερινό, και είχε το αγοράκι της, 22 μήνων, δεμένο στο υπόγειο, το είχε εμπιστευτεί σε μια άλλη γυναίκα, μα τον ημερών αυτό θα το ξέρετε, ακούσατε, η άλλη γυναίκα, μα εσύ η μάνα δεν ενδιαφέρεσαι για το παιδί σου, θα ενδιαφερθεί η ξενή, και καμένο το παιδάκι με τσιγάρα, τέτοια πράγματα, γιατί θα έκλεγε, θα φώναζε, για να το καθησυχάζουν, ωραίος τρόπος, ε, το κάψουμε το παιδί.

Λοιπόν, μου θύμισε εκείνη τη Σπυριδούλα εδώ και πολλά πολλά χρόνια, τη θυμόσαστε, που τα αφεντικά της τη σιδερώνανε με το αναμμένο σίδερο και της είχαν κάψει όλο το σώμα της. Φοβερά πράγματα αυτά, φοβερά, το παιδί αυτό τι θα γίνει, θα μεγαλώσει ομαλά; Αν μου πει κανείς, μα και πως θα δουλέψει αυτή η γυναίκα αν πρέπει να ζει στο παιδί της, θα βρει τρόπους, δεν είναι αυτός ο τρόπος καλός.

Δεν είναι. Μία σωστή γυναίκα και σωστή μάνα σκέπτεται διαφορετικά. Πάντως κάνω έκκληση και παρακαλώ θερμά. Μεγαλώνετε τα κορίτσια σας να γίνουν καλές σύζυγοι και καλές μητέρες. Έτσι οι δύο γυναίκες, η Ευνίκη και η Λοίδα, φαίνεται έμειναν μόνες με τον εγγονό τον Τιμόθεο, γιατί γρήγορα ο πατέρας, είχε πεθάνει. Πώς τον έλεγαν, δεν τον γνωρίζουμε, δεν μας ενδιαφέρει. Και ανέθρεψαν τον μικρόν Τιμόθεο. Το όνομα Τιμόθεος είναι ελληνικότατο. Έχουμε πολλούς στην ιστορία, ήταν δε κοινό την εποχή εκείνη και σπουδαίους άνδρες με το όνομα καθαρά ελληνικό, το όνομα Τιμόθεος.

Αλλά πέραν από αυτό η σύνθεση του ονόματος είναι διπλούν, ο τιμών τον Θεόν, Τιμόθεος.

Έδειχνε ταυτόχρονα και την ωραία ψυχή του νέου αυτού, του Τιμοθέου. Όπως σας είπα ο Παύλος όταν για πρώτη φορά ήρθε κοντά του ο Τιμόθεος και έγινε μαθητής, έγινε χριστιανός. Ο Παύλος είδε ότι ήταν ένας θαυμάσιος άνθρωπος.

Θα μπορούσαμε να λέγαμε ότι το ταξίδι του αυτό αποσκοπούσε και εις τούτο, να πάει να συναντήσει τον Τιμόθεο. Και τώρα πια ο Τιμόθεος είναι ένας ώριμος άνθρωπος, είχαν περάσει τρία-τέσσερα χρόνια. Αν έπρεπε να ήταν είκοσι χρονών, τον καιρό που ο Παύλος για πρώτη φορά πέρασε να ήταν κάπου 16 με 17 ετών.

Και τώρα πια ο Τιμόθεος θα γίνει ο συνοδός του Παύλου. Έτσι, ο Τιμόθεος με την ευαίσθητη αυτή ψυχή και τη μεγάλη ψυχή θα σταθεί ο ισόβιος συνεργάτης του Παύλου. Θα γράψει λοιπόν ο Παύλος στη Δευτέρα προς Τιμόθεον Επιστολή, Ως αδιάλειπτον έχω την περί σου μνείαν, εν ταις δεήσεσί μου νυχτός και ημέρας, μέρα νύχτα λέγει χωρίς διάλειμμα, προσεύχομαι για σένα, ίνα επιποθών σε ιδείν, επιποθώντας να σε ιδώ, μεμνημένος σου των δακρύων, ενθυμούμενος τα δάκρυά σου.

Ένας σύγχρονος, ο Χόλτνερ, έχει γράψει πάνω στο σημείο αυτό, έτσι μια όμορφη σελίδα, όταν λέγει ότι ίσως την πρώτη γνωριμία να έλεγε ο Τιμόθεος τον Παύλο, πάρε με μαζί σου, και ο Παύλος να του είπε, όχι, είσαι μικρός, ό,τι δώσει ο Θεός αργότερα, είσαι μικρός.

Και φαίνεται ο Τιμόθεος έκλαιε. Δεν είναι τα δάκρυα εκείνα ενός ανδρός που δείχνει δειλία. Ο Τιμόθεος δεν έδειξε ποτέ δειλία. Ποτέ δειλία ο Τιμόθεος. Και είχε, όπως σας το πω πιο κάτω, και μαρτυρικό τέλος. Αλλά ήταν δάκρυα πόθου να υπηρετήσει το Ευαγγέλιο του Χριστού.

Γι' αυτό λέγει εδώ, ο Παύλος, στη Δευτέρα προς Τιμόθεον Επιστολή, μεμνημένος σου των δακρύων, ενθυμούμενος τα δάκρυά σου, ίνα χαράς πληρωθώ, θέλω να σε δω για να γεμίσω από χαρά, υπόμνησιν λαμβάνων της εν σοι ανυποκρίτου πίστεως, υπόμνησι λαμβάνων, τι, της ανυποκρίτου, δηλαδή της χωρίς υποκρισία, πίστεως, Ήτις ενώκησεν πρώτον εν τη μάμμη σου Λωΐδι και τη μητρί σου Ευνίκη, πέπεισμαι δε ότι και εν σοι.

Κατά πρώτο λόγο κατοίκησε αυτή η ανυπόκριτη πίστη στην ψυχή της γιαγιάς σου και της μητέρας σου, πιστεύω δε, έχω πιστεί, πέπεισμαι, έχω πιστεί ότι και στη δική σου ψυχή έχει εγκαθιδρυθεί, αυτή η ανυπόκριτος πίστη, τι ωραίο πράγμα, τι ωραία, για σκεφτείτε, και έχουνε μείνει αιώνια εγκώμια αυτά, μες στην ιστορία αιώνια εγκώμια, μια χήρα γυναίκα, ποιος την ήξερε αυτή στα Λύστρα, αιώνια εγκώμια, αυτή είναι η δύναμη της αρετής.

Ο Τιμόθεος, σας είπα, μένει ο αχώριστος σύντροφος του Παύλου, ισόβιος, ήταν το αγαπημένο του παιδί, γιατί είχε αυτήν την ανυπόκριτη πίστη ή το άδολος, όπως ο Ναθαναήλ που το είπε ο Κύριος, να ένας Ισραηλίτης που δεν έχει δόλο στο στόμα του.

Και το εγκώμιο του Τιμοθέου, αγαπητοί μου, γράφεται εις την προς Φιλιππησίους επιστολή, ακούσατε το.

Γράφει στους Φιλιππησίους, οι Φιλίπποι ήταν μία πόλη προς τιμή του Φιλίππου του Μακεδόνος, του Έλληνος Μακεδόνος. Οι Μακεδόνες είναι Έλληνες, δεν το ξεχνάτε αυτό, και ο Φίλιππος ήταν Έλληνας και ο Αλέξανδρος ήταν Έλληνας, δεν ήταν Σλάβος, ούτε Τούρκος

Γράφει λοιπόν στους Φιλιππισίους, προς τρίτους τώρα, ο Απόστολος Παύλος, για τον Τιμόθεο και λέγει Ελπίζω δε εν Κυρίω Ιησού, Τιμόθεον ταχέως πέμψαι υμίν, ίνα καγώ ευψυχώ γνους τα περί υμών Ελπίζω λέγει εν Κυρίω, γρήγορα να σας στείλω τον Τιμόθεο σε εσάς, για να μπορώ και εγώ να γνωρίζω τα δικά σας, τα νέα σας και να ευψυχώ. Ακούστε τώρα. Ουδένα γαρ έχω ισόψυχον, όστις γνησίως τα περί υμών μεριμνήσει. Γιατί δεν έχω κανέναν. Μα έχει κι άλλους συνεργάτας ο Παύλος υπερβαλλή. Είναι έτσι τα πράγματα. Δεν ξέρω. Κανέναν λέει δεν έχω, προσέξτε, ισόψυχον.

Να παίρνει ο Τιμόθεος τον τίτλον του Ισοψύχου ενός Παύλου, ενός Παύλου Εγώ θα ζήλευα, ο Τιμόθεε κατάφερες να γίνεις Ισόψυχος του Παύλου, όστις γνησίως, που γνήσια να μεριμνήσει για σας, τους Φιλιππισίους, γνήσια Οι πάντες γαρ τα εαυτών ζητούσιν, ου τα Χριστού Ιησού, γιατί όλοι βάζουν και το προσωπάκι τους μέσα, βάζουν και το εγώ τους, γιατί ο καθένας λέει γυρεύει και τα δικά του και όχι ολοκληρωμένα ό,τι αφορά στο Ευαγγέλιο και εις τον Ιησού Χριστό.

Την δε δοκιμήν αυτού γινώσκετε. Γνωρίζετε τη δοκιμή του, δοκιμασμένο παιδί, δοκιμασμένος άνθρωπος, ότι ως πατρί τέκνον συν εμοί εδούλευσεν εις το Ευαγγέλιο. Εργάστηκε στο Ευαγγέλιο σαν παιδί με τον πατέρα του.

Πέστε μου, πέστε μου, υπάρχει μεγαλύτερον εγκώμιο δια τον Τιμόθεον, να τον αποκαλεί ο ίδιος ο Παύλος, ισόψυχόν του, γνήσιο παιδί του, ότι γνησίως προσφέρει το Ευαγγέλιο και ότι όλοι ζητούν τα δικά τους, αλλά ποτέ ο Τιμόθεος και ότι στάθηκε σαν παιδί με τον πατέρα του στο έργο του Ευαγγελίου.

Υπάρχει μεγαλύτερον εγκώμιον, και εις τον παρόντα κόσμο, και εις τον μελλοντικό κόσμο, αιώνιον εγκώμιον, σας είπα, θα τον ζήλευα τον Τιμόθεο, να τον ζηλέψετε και εσείς αγαπητοί μου, και αν έχουμε αγόρια, να τον ζηλέψετε, νέα παιδιά όσοι ακούν, να τον ζηλέψετε.

Ο Τιμόθεος κατεστάθη πρώτος επίσκοπος Εφέσου, της μεγάλης Εφέσου και κατά την παράδοση ετελείωσε μαρτυρικά τη ζωή του αφού ήλεγξε κάποιες οργιαστικές εορτές που εγίνονταν εις την Έφεσο, τον λιθοβόλησαν, τον σκότωσαν. Τέλειωσε λοιπόν και μαρτυρικά ο Τιμόθεος και κάτι ακόμη.

Είχαν περάσει κάπου τέσσερα χρόνια από τότε που ο Παύλος είχε επισκεφθεί τα Λύστρα, όπως σας είπα, και ο Τιμόθεος είχε ελκυστεί στην πίστη. Προσέξτε αυτό που θα σας πω. Σε αυτά τα χρόνια, τα τρία-τέσσερα χρόνια, μέχρι την επανεπίσκεψη του Παύλου, ο Τιμόθεος είχε δείξει μίαν θαυμασίαν διαγωγή.

Τόσο στην πόλη, τη γενέτηρά του, τα Λύστρα, όσο και στη γειτονική πόλη, το Ικόνιον Το γράφει ο Λουκάς, ος ο οποίος εμαρτυρείτο υπό των εν Λύστροις και Ικονίω αδελφών Εμαρτυρείτο, έδιναν οι αδελφοί οι χριστιανοί την μαρτυρία τους για τον Τιμόθεο Τόσο αυτοί που κατοικούσαν εις τα Λύστρα, όσο και αυτοί που κατοικούσαν εις το Ικόνιον Τι το αυτό, η έξωθεν μαρτυρία, θα το ξαναπώ, η έξωθεν μαρτυρία, η μαρτυρία η απέξω που έρχεται να βάλει τη σφραγίδα της για ένα πρόσωπο είτε αυτή είναι κακή μαρτυρία, είναι καλή μαρτυρία, είναι πολύ σπουδαίο. Πώς αλλιώς θα μπορούσε ο Τιμόθεος να υπάρξει κήρυξ του Ευαγγελίου και να έχει αγαθές επιδράσεις εάν ο πρότερος του βίος δεν είναι το καλός, πώς θα μπορούσε αυτό.

Γι' αυτό ο Παύλος θα του γράψει αργότερα, όταν ο Τιμόθεος πια ως Επίσκοπος Εφέσου θα έπρεπε να φροντίζει για να δημιουργεί κληρικούς και επισκόπους σε άλλες πόλεις πιο πέρα, ακούστε τι γράφει, και διακόνους πρεσβύτερους επισκόπους, ακούστε τι του γράφει Δει δε αυτόν, ποιον; Των υποψηφίων κληρικών. Και μαρτυρίαν καλήν έχειν από των έξωθεν, να έχει καλή μαρτυρία από τους απ' έξω, ίνα μη εις ονειδισμόν εμπέσει και παγίδα του διαβόλου, ώστε να μην αποδειχθεί μετά σκάρτος, και έτσι πέσει στην παγίδα του διαβόλου, και δυσφημίζει και τον εαυτόν του, αλλά προπαντός και την Εκκλησία.

Συνεπώς, αν έτσι έχουν τα πράγματα, συνεχίζει να λέγει στον Τιμόθεο, να γράφει, χείρας, τα χέρια σου δηλαδή, χείρας ταχέως μηδενί επιτίθει, μηδέ κοινώνει αμαρτίαις αλλοτρίαις, σεαυτόν αγνόν τήρει, τα χέρια σου με ευκολία να μην τα επιθέτεις στο κεφάλι προς χειροτονίαν κάποιου υποψηφίου Ούτε να γίνεσαι κοινωνός ξένων αμαρτιών, κράτα τον εαυτό σου αγνό Πώς γίνομαι κοινωνός ξένων αμαρτιών, όταν χειροτονήσω εγώ ο επίσκοπος άνθρωπον που είναι φορτωμένος αμαρτίες και αυτός θα προσβάλει την Εκκλησία Οι αμαρτίες αυτού νου θα καταλογιστούν και αμαρτίες του επισκόπου που τον χειροτόνησε Τώρα εδώ βάλετε με το μυαλό σας και σκεφτείτε και σκεφτείτε τι ακριβώς γίνεται στην πράξη, τι γίνεται στην πράξη, με πόση ευκολία δεν ρωτάμε τίποτα, αυτό που λέμε κωλύματα, εμπόδια για την ιεροσύνη και υπάρχουν εμπόδια αμετάκλητα που δεν μετακαλούνται, χίλιες φορές να εξομολογηθείς, Άγιος μπορείς να γίνεις, ιερεύς δεν μπορείς να γίνεις,

Δεν μπορείς να γίνεις ιερεύς, είναι εκείνο που είπε κάποτε ο Μέγας Βασίλειος, έναν που είχε αμαρτήσει, ιερέως, έφτασε, είχε κλειστεί μέσα σε ένα υπόγειο εκεί, νηστεία, προσευχή, πραγματικά αγίασε ο άνθρωπος αυτός, είχε μετανοήσει, κάποτε του πήγαν έναν νεκρόν και τον ανέστησε, τότε όλοι θα έλεγαν γιατί δεν θα μπορούσε να γίνει, να συνεχίσει να είναι ιερεύς και του λέγει, βαρύς ο λόγος, αλλά αληθής, μπορεί και νεκρό να ανέστησες, ιερεύς δεν μπορείς να είσαι πια.

Είναι μερικά αμετάκλητα πράγματα, αν τώρα, είτε πριν γίνω ιερεύς, είτε κατά τη διάρκεια της ιεροσύνης, Κάναμε πορνείες, μοιχείες, αρσενοκοιτίες, τούτα και τούτα, θέλω για κλοπές και τέτοια, άλλη παράγραφος έχει πέρα.

Σας ερωτώ, πώς μπορούμε να γίνουμε κληρικοί; Πώς μπορούμε; Τις αμαρτίες αυτές τις επωμίζεται ο Επίσκοπος; Γι' αυτό λέγει, μη κοινώνει, μη γίνεσαι κοινωνός ξένων, αλλοτρίων αμαρτιών.

Προσέξτε όμως και κάτι άλλο, εάν βέβαια τηρούνται αυτά, για σκεφτείτε πόσο ωραία θα ήταν μέσα στην Εκκλησία μας. Αν τηρούνταν αυτές οι Ευαγγελικές θέσεις, που πρέπει να σας πω υπάρχουν κανόνες που ερμηνεύουν και αναλύουν και απλώνουν το θέμα.

Οπότε δεν τηρείται ούτε το Ευαγγέλιο ούτε οι κανόνες. Όταν έχουμε τέτοια τοποθέτηση. Αλλά προσέξτε κάτι. Όταν ο Παύλος λέγει μαρτυρίαν καλήν έχειν υπό τον έξωθεν. Ξέρετε ποιοι ήσαν αυτοί οι έξωθεν; Σήμερα η έξωθεν δεν είναι οι ειδωλολάτρες, σήμερα είναι το χωριό σου, τι λέει το χωριό σου, τι λέει η γειτονιά σου, ποιος ήσουν εσύ που θες να γίνεις κληρικός;

Έχει κανείς αντίρρηση για σένα; Έρχεται να πει για σένα ότι δεν είσαι σωστός άνθρωπος; Σήμερα λοιπόν η έξωθεν είναι η πιο πέρα, δηλαδή οι χωριανοί, οι συνοικιακοί σου άνθρωποι. Όταν ο Παύλος έγραφε να έχει καλή την έξωθεν μαρτυρία, έξωθεν ήσαν οι ειδωλολάτρες και έπρεπε να έχει την μαρτυρία καλή και από τους ειδωλολάτρες, το φαντάζεστε; Και οι ειδωλολάτρες πρέπει να λένε αυτός ο άνθρωπος θαυμάσιος, μάλιστα. Μία μικρή παρένθεση που το λένε και οι κανόνες αυτό.

Εάν δίνει κανείς κακή μαρτυρία ένας αιρετικός, ένας αιρετικός, ένας χιλιαστής, φερ' ειπείν, ότι δεν είσαι καλός άνθρωπος, σου δίνει κακή μαρτυρία, δεν λαμβάνεται υπόψη η μαρτυρία του αιρετικού, αυτό να το ξέρετε, ενώ λαμβάνεται υπόψη η μαρτυρία των έξωθεν, των ειδωλολατρών.

Αν σου λένε και οι ειδωλολάτρες ότι είσαι σπουδαίος άνθρωπος, διότι πώς έπειτα θα κηρύξεις στους ειδωλολάτρες, για να τους πείσεις να γίνουν χριστιανοί. Αν έτσι έχουν τα πράγματα και σταθεί ο Επίσκοπος φρόνιμος, προσέξτε αυτό το σημείο, σταθεί φρόνιμος.

Και υπάρχει καλή μαρτυρία, μέσα στον ενθουσιασμό του ο λαός, όταν θα γίνει η χειροτονία του, θα φωνάξει άξιος.

Αν ο επίσκοπος σταθεί απρόσεκτος και παρουσιάζει προς χειροτονία κάποιον που το εκκλησίασμα μουρμουρίζει και λέει. Αυτόν πήγαν και βρήκαν να τον κάνουν παπά, τότε όχι δικαίωμα, καθήκον και υποχρέωση του λαού είναι.

να φωνάξει ανάξιος, το ακούσατε, όχι καθήκον, όχι συγγνώμη δικαίωμα, καθήκον να φωνάξει ανάξιος, όπως βλέπετε δικαίωμα του λαού είναι να δεχθεί ή να μη δεχθεί έναν διάκονον της Εκκλησίας, όπως δικαίωμα του είναι να δεχθεί ή να μη δεχθεί τις αποφάσεις μιας οικουμενικής συνόδου, όπως σας έλεγα μια περασμένη φορά και να πει δεν δεχόμεθα τις αποφάσεις αυτής της συνόδου διότι αυτά που λένε δεν ταιριάζουν ούτε με την Αγία Γραφή ούτε με τους κανόνες των προγενεστέρων οικουμενικών και τοπικών συνόδων.

Και όπως σας είχα πει τότε έχουμε ένα υπόδειγμα περιπτώσεως που είναι η λεγόμενη της Εφέσου, ονομάστηκε ληστρική επειδή ακριβώς δεν έγινε από το λαό, δεν έγιναν δεκτά εκείνα τα οποία είχε αποφασίσει. Έτσι και εδώ, το άξιος ή το ανάξιος, να το θυμάστε, δεν είναι εθιμοτυπικόν, όπως θέλουν μερικοί να λένε στην εποχή μας.

Έτσι λέει, από έθιμο είναι, από έθιμο είναι, έθιμο είναι, ναι λέει, είναι εθιμοτυπικόν, είναι ουσιαστικόν. και δένει η αξία με αυτά τα οποία λέμε και μπορεί να πει κάποιος γιατί κάνουμε το βιβλίο των πράξεων για να μάθουμε τι θα πει είμαι μέλος της Εκκλησίας του Χριστού, να ξέρω πώς θα τοποθετούμαι μέσα στην Εκκλησία, ακριβώς για να είναι η ένδοξη Εκκλησία, νύμφη του Χριστού που θα σώζει πάντοτε και μέσα στην οποία και εγώ που μαθαίνω θα σωθώ.

Έτσι λοιπόν να το ξέρετε, ο λαός έχει όλο το δικαίωμα και την υποχρέωση να φωνάξει το άξιος ή ανάξιος. Γι' αυτό λέγει ο Παύλος, μηδέ κοινώνει αμαρτίαις αλλοτρίαις, σεαυτόν αγνόν τήρει. Και πηγαίνουμε στον επόμενο στίχο των τρίτων, Τούτον ηθέλησεν ο Παύλος, συν αυτώ εξελθείν και λαβών περιέτεμεν αυτόν, δια τους Ιουδαίους τους όντας εν τοις τόποις εκείνοις, ήδεισαν γαρ άπαντες τον πατέρα αυτού, ότι Έλλην υπήρχεν, τον ήθελε ο Παύλος, να τον πάρει ο συνεργάτης του, συν αυτώ εξελθείν, να βγει στις περιοδείες, και αφού τον πήρε, του έκαμε περιτομήν, προσέξτε, διά τους Ιουδαίους εκείνων των τόπων, γιατί γνώριζαν όλοι ότι ο πατέρας του ήταν Έλληνας, εθνικός, προσέξτε.

Βέβαια ίσως δεν θα μας πάρει ο χρόνος και θα έχουμε και τις διακοπές των Χριστουγέννων για να σας έλεγα ότι παλίνο δει ο Παύλος. Όχι! Μα δεν είναι εκείνος που φώναξε ότι σε τίποτα δεν ισχύει η περιτομή. Πώς! Όχι! Είναι σοφός ο Παύλος. Είναι θεόπνευσος ο Παύλος.

Θα το δούμε όμως στη συνέχεια, επειδή φοβάμαι μήπως δεν ολοκληρώσουμε, γι' αυτό για να μην φύγετε με μία σκέψη που να σας σκανδαλίζει, γι' αυτό έτρεξα να το πω. Ο Παύλος κινείται για να ενεργοποιήσει τον Τιμόθεο, τούτον λέγει, ηθέλησεν ο Παύλος, τον ήθελε να είναι μαζί του.

Εξ ιδίας πρωτοβουλίας ο Παύλος κινείται, χωρίς βεβαίως την υπόδειξη κάποιου εκ των συνεργατών του, φυσικά και ο Σίλας θα είπε, θαυμάσιο παιδί ο Τιμόθεος. Αφού βεβαίως υπήρχε και η έξωθεν μαρτυρία, διά την μετέπειτα χειροτονία του Τιμοθέου, τον χειροτονεί αργότερα, τον κάνει επίσκοπο εν Εφέσω, δίδει τη μαρτυρία του και προφητεύει γι' αυτόν όλο το πρεσβυτέριον της Εφέσου, όλο το πρεσβυτέριον, θα γράψει ο Παύλος στον Τιμόθεο, στην πρώτη του επιστολή, Μη αμέλει του εν σοι χαρίσματος, μην αμελείς που σου δόθηκε το χάρισμα, ο εδόθη σοι διά προφητείας μετά επιθέσεως των χειρών του Πρεσβυτερίου, που σου δόθηκε με την προφητεία και με την επίθεση των χεριών όλων των πρεσβυτέρων, του Πρεσβυτερίου.

και το χάρισμα που έλαβε ο Τιμόθεος τόσο προφητικά όσο και διά της επιθέσεως των χειρών του Πρεσβυτερίου είναι το κήρυγμα του Ευαγγελίου και γενικότερα η Ιεροσύνη. Χάρισμα η Ιεροσύνη. Χάρισμα να κηρύσσεις. Μη το αμελείς το χάρισμα αυτό. Θα το χάσεις.

Όποιος αμελεί το χάρισμα της ιεροσύνης και του Λόγου του Θεού, το ανακαλεί το Πνεύμα το Άγιον που το έδωσε, προσέξτε, το ανακαλεί και το παίρνει. Γι' αυτό λέγει εδώ, μη αμέλει, μην αμελείς, μην αμελείς.

Τον Τιμόθεο, όπως σας είπα, τον ετοιμάζει, διότι ηθέλησε συν αυτώ εξελθείν, να βγει μαζί του σε περιοδείες. Δηλαδή, διά την κατάκτηση νέων εδαφών, όχι τα εδάφη εκείνα που είχαν κατακτηθεί στην πρώτη Αποστολική περιοδεία που ήταν ο Παύλος με τον Βαρνάβα.

Έτσι, αγαπητοί μου, έχουμε έναν τρίτον συνεργάτη στο έργο του Κυρίου και μάλιστα κατά τον Παύλον ισότιμος και ισόψυχος, σπουδαίο. Όποτε είναι μαζί του ο Τιμόθεος, όποτε είναι μαζί του και θέλει να γράψει μία επιστολή κάπου σε μία εκκλησία, όπως φερ' ειπείν στους Θεσσαλονικείς που γράφει από την Αθήνα την πρώτη προς Θεσσαλονικείς, γράφει Παύλος και Σιλουανός και Τιμόθεος.

Δηλαδή, κατά χρονική παράταξη, Παύλος, γιατί εγώ γράφω την επιστολή, ο Παύλος, ο συνεργάτης μου που χρονικά προηγείται του Τιμοθέου και λέγεται Σιλουανός, και ο συνεργάτης μου που λέγεται Τιμόθεος, βλέπετε, δεν λέει Παύλος και στο τέλος να γράψει έχετε χαιρετίσματα από τον Σιλουανόν και από τον Τιμόθεο, όχι.

Θα έλεγε, λέει πάλι εκεί ο Χόλτσλερ, ε όχι Παύλο, πολύ πάει, με βάζει σε μένα τον Τιμόθεο, το μειράκιον, με βάζεις πλάι σε σένα, όχι, είναι δίκαιον, Παύλος και Σιλουανός και Τιμόθεος. Τι σας είπα, κατά χρονική παράταξη, γιατί αυτό, εδώ προσέξτε λιγάκι να το δείτε, για να μην υπάρχουν παράπονα και ανάπτυξη φθόνου ή ανταγωνισμού. Ο Σιλουανός πρώτος συνεργάτης. Ο Τιμόθεος δεύτερος συνεργάτης. Ο Παύλος αυτά τα λογάριαζε όλα γιατί εγνώριζε ότι είχε να κάνει με ανθρώπους, όχι με αγγέλους, με ανθρώπους που όπως και αν το κάνουμε πάντοτε συνυπάρχουν με τους ανθρώπους και τα πάθη και οι σκιές, έστω κι αν αυτοί οι άνθρωποι θα μπορούσαν να αναγεννηθούν εν Χριστώ. Πάντα κάτι υπάρχει. Ποιος έγινε ολοκάθαρος; Κανένας. Και συνεπώς μη πει μια στιγμή ο Σιλουανός.

Παύλος με παραγκωνίζεις Παύλε και παίρνεις πιο κοντά σου τον Τιμόθεο, όχι Παύλος Σιλουανός και Τιμόθεο, τι σπουδαίο, τι σοφό, κάποτε, σημειώσατε δε ότι αυτά είναι γραμμένα και στο τυπικό της Εκκλησίας μας, φερ' ειπείν στη φυλλάδα αυτή που έχουμε, φυλλάδα αλλά και το βιβλίο εκείνο που έχει μέσα τις λειτουργίες, Χρυσοστόμου, Μεγάλου Βασιλείου και τα λοιπά, που χρησιμοποιούμε σε κάθε Θεία Λειτουργία, κάθε ιερέας.

Εκεί όταν πρωτόγινα κληρικός με κόκκινα γράμματα γράφει το λεγόμενο τυπικό. Λέγει ότι πρώτα στην είσοδο που κάναμε ή στη μικρή ή στη μεγάλη είσοδο προηγείται ο τάδε με εκείνο το βαθμό. Προηγείται ο Αρχιμανδρίτης, ακολουθεί ο Πρεσβύτερος αν είναι μάλιστα μεγαλόσχημος δεν ξέρω τι.

Μετά ο οικονόμος, τα άλλα οφίκια και λοιπά και λοιπά. Δηλαδή κατάξεις. Όταν πρωτόγινα κληρικός, σας βεβαιώνω είχα λίγο σκανδαλιστεί με αυτό, ακόμη και εδώ μπήκαν τα θέματα της τάξεως, δηλαδή ποιος πρώτος και ποιος δεύτερος. Δεν άργησε να το δικαιολογήσω, άνθρωποι δεν είμαστε; Μπορεί να μου πει ο πλαϊνός, ότι γιατί πέρασα μπροστά του, αφού είναι πιο παλαιότερος από μένα, είναι πιο ανώτερος από μένα, Θα μου πείτε έχουμε πάθη, μα έχουμε, δεν τα κρύβουμε, μπορεί να έχουμε μια αγιοσύνη, κάποια στιγμή όμως να νομίσουμε ότι παραγκωνιστήκαμε, να νομίσουμε ότι παραμεριστήκαμε και να πικραθούμε, για να μην υπάρχει αυτό, επειδή τα ανθρώπινα είναι εκείνα τα οποία χειριζόμεθα, γι' αυτό το λόγο και στη φυλλάδα μας μπήκε η τάξη, πρώτα αυτός μετά εκείνος.

Πρώτον δεξιός ψάλτης, μετά ο αριστερός ψάλτης, και ούτω καθεξής. Και ο Παύλος τώρα, αγαπητοί, προχωρεί σε μία ενέργεια που μοιάζει όλως αντιφατική στη μέχρι τώρα στάση του. Και λαβών, λέγει το χωρίον, τον Τιμόθεον περιέτεμεν αυτόν, και αφού τον πήρε του έκανε περιτομή του Τιμοθέου.

Αλλά γιατί, αφού ο ίδιος δεν είχε προκαλέσει και ωθήσει, προκαλέσει θα λέγαμε την Αποστολική Σύνοδον, ώστε να βγάλει το συμπέρασμα και επέμενε ο Παύλος να βγει το συμπέρασμα αυτό; Θεόπνευστος βγήκε, διότι έδοξεν, εφάνη καλόν εις το Πνεύμα το Άγιον και εις τους Αποστόλους και εις τους Πρεσβυτέρους και εις το λαό της Ιερουσαλήμ.

ότι η περιτομή δεν είναι τίποτα. Τα ενθυμείστε, τα ελέγαμε. Πώς τώρα εδώ σημειώνει, πώς ναι λέγει ότι ο Παύλος πήρε τον Τιμόθεο και του έκανε περιτομή. Πώς γίνεται αυτό;

Σημειώνει ο Λουκάς, δια τους Ιουδαίους, τους όντας εν τοις τόποις εκείνοις. Για τους Ιουδαίους εκείνους που υπήρχαν σε εκείνους τους τόπους. Η περίπτωση δεν είχε καμία σχέση με τους Ιουδαίζοντας χριστιανούς.

Ήσαν αυτοί Ιουδαίοι που δεν είχαν ακόμη ακούσει περί του Χριστού. Και αυτοί έπρεπε να κερδιθούν. Οι Εβραίοι ποτέ δεν άκουγαν, δεν ήθελαν να ακούσουν κήρυγμα από απερίτμητον κήρυκα. Και χάρη του Ευαγγελίου περιτέμνει τον Τιμόθεον ο Παύλος, όχι κατά πίεση των Ιουδαϊζόντων Χριστιανών, αλλά για να διευκολύνει το κήρυγμα. Αντίθετα, αυτή του η πράξη, όταν θα συμβεί, θα συμβεί αργότερα να ζητήσουν αυτοί οι Ιουδαΐζοντες Χριστιανοί να περιτμηθεί ο Τίτος, θα πει ο Παύλος όχι.

Θα πει ο Παύλος όχι, έτσι θα λέγαμε, εφόσον ο Τιμόθεος ήταν απερίτμητος και θα διευκόλυνε το κήρυγμα του Ευαγγελίου, για τους Εβραίους που δεν είχαν ακούσει περί του θέματος της περιτομής που υπεστήριζαν οι Ιουδαΐζοντες χριστιανοί, ο Παύλος σοφότατα ενεργεί.

Δεν παλινοδεί λοιπόν ο Παύλος, αλλά δείχνει σύνεση εις όφελος του κηρύγματος του Χριστού. Ακούστε πως σχολιάζει αυτό ο Ιερός Χρυσόστομος και τι λέει. Άξιον εκπλαγήναι του Παύλου την σύνεση, είναι άξιον να εκπλαγεί κανείς για τη σύνεση του Παύλου.

ο τοσαύτα μαχεσάμενος περί της περιτομής, ο πάντα κινήσας, αυτός που τόσο έδωσε μάχες για να επικρατήσει αυτό στην Σύνοδο, αυτός που κίνησε τα πάντα να θεωρηθεί η περιτομή τίποτα, και μη πρότερον αποστάς έως ότου κατόρθωσε, και δεν έφυγε από τη θέση του έως ότου κατορθωθεί αυτό, του δόγματος κυρωθέντος, Αφού, βέβαια, εκυρώθη αυτή η απόφαση, περιτέμνει τον μαθητή, τον Τιμόθεο, διά τους Ιουδαίους φησίν, τους όντας εν τοις τόποις εκείνοις.

Αυτή η αιτία του περιτεμείν, αυτή είναι η αιτία που περιέταμε τον Τιμόθεο ο Παύλος. Ου γαρ ηνείχοντο παρά ακροβύστου των λόγων ακούσαι. Διότι δεν ηνείχοντο, λέγει, να ακούσουν των λόγων από άνδρα που είχε ακροβυστία, δηλαδή ήτο απερίτμητος.

Αυτή η αιτία του περιτεμείν, λοιπόν, και τι; Όρα το κατόρθωμα, δες το κατόρθωμα, περιέτεμεν ίνα την περιτομήν καθέλη. Έκανε περιτομή για να αναιρέσει την περιτομήν. Τα δόγματα γαρ εκήρυττε τα των Αποστόλων, κατά τ' άλλα, ότι εκείνα όσα οι Απόστολοι από την Σύνοδον είχαν αποφασίσει.

Ωράς μάχη και διαμάχης οικοδομήν. Βλέπεις μάχη που την κερδίζει τη μάχη προς οικοδομήν. Αλλά αγαπητοί μου είναι πολύ σπουδαίο το θέμα αυτό γιατί δείχνει την οικονομία που ο Παύλος χρησιμοποιεί, τη σοφία και τη σύνεση που πρώτα ο Θεός, μετά προσεχώς, μετά τις γιορτές θα συνεχίσουμε. Καθίστε μη σηκώνεστε.