Λύσις Ἀποριῶν 120

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· τὸ ἀναλλοίωτο ἑλληνικὸ πρωτότυπο εἶναι τὸ ἔγκυρο κείμενο.

And now, to our questions, my children. Let us see. It says here that a first question was about the iniquity of the Amorites. Perhaps, at first glance, such a question would not interest us much. It really wouldn't. But you will see that it has a very great depth, and therefore a very great interest.

The Amorites, spelled with two r's; in the question it is written with one r, but it should be with two. The Amorites were a people who lived in the land of Canaan, and they had spread out as far even as Babylon. In other words, they occupied, we might say, a wide stretch of territory.

Notice, too, that various interpreters say they were the Scythians. And indeed, because they had brought certain destructions upon the land of Canaan, a city was even named, so that the destructions caused by this people would be remembered, Scythopolis, and so on and so forth.

There is mention of them within Holy Scripture, both in the Old and in the New Testament. Some things are written in the Book of Numbers, chapter twenty-one, from verse thirty-three to thirty-five, a passage about their iniquity. But let us see, first of all, what it was, as the question asks here, their sin, their iniquity.

When the Hebrews came out of Egypt and were ready to cross over into the land of Canaan, the Amorites stood, as it were, in their path. They had to pass through the country, through the Amorites' own land. And then, in a very warm and imploring manner, the Hebrews said to the Amorites: let us pass through, they would only be making a crossing, we will take nothing from your vineyards, nothing from your grain, nothing from your fruits, we will not spill out into the fields, neither to the left nor to the right.

Rather, said the Hebrews, we will walk the King's Highway. The King's Highway was the road along which the king would pass, and also the armies on their way to some war, and so on. It was called the King's Highway. Now here let me open a small parenthesis. We have an allegory here in this matter. This is history, as I am telling it. But we also have an allegory in this, that you shall turn neither to the left nor to the right.

The left is transgression, the right is excess, but you are to walk the King's Highway, and this King's Highway is nothing other than the way of discernment. The Fathers took this and made something beautiful of it; it is very beautiful, very beautiful indeed.

I return to the history. Likewise the Hebrews said: nor will we drink water from your wells. For it was assumed that they could draw up, if such a thing were possible, all the water of the wells they came upon along their way, and their wells would run dry.

Nevertheless, the Amorites did not let them through. No, you shall not enter, you shall not pass. Their king was, notice this, Og. Og: omega, with a smooth breathing and an acute accent, gamma. Og. No, you shall not pass. And then the Hebrews wage war, and they defeated them and passed through. Naturally: we begged you, you were unwilling; well then, we will make war on you, because we are hemmed in here, we have no way across. And they wage war, and they won.

This is the history: the first wrong done to the Hebrews, which the Amorites, I said the Hebrews, I mean the Amorites, which the Amorites now had to pay for later on. We will not go any further, because it truly is a very interesting history.

I will dwell only on what the Evangelist John says in his Apocalypse when he speaks about the Amorites. He does not use the word, the name Amorite, but he refers to King Og, who was the king of the Amorites.

And the Amorites he calls Magog; and Og is a name, and it means the king, no, not that it means the king, rather it was the name of the king. And Magog is the people of the king, of King Og. And now the Evangelist John writes, in the Apocalypse. Notice this, because it concerns us. As I told you, this whole matter is of very great interest.

And there will go out, notes the Evangelist John, in the twentieth chapter of the Apocalypse, one of the last chapters; and there will go out, it says, who? Satan; Satan will come out to deceive the nations in the four corners of the earth. To deceive, it says, the nations in the four corners of the earth, at the four points of the horizon.

That is, the whole earth, Gog and Magog, to gather them together for the war. That is, Gog, Gog, forgive me, earlier I said Og, but it is Gog, not Og, Gog, and his people, Magog. Whose number is as the sand of the sea. Innumerable. The devil, Satan, will make use of them.

And they went up over the breadth of the earth and encircled the camp of the saints and the beloved city.

It reaches out over the breadth of the earth; I will not explain much more, because there is a great deal that one could say about this passage. And that they encircled the camp; I encircle; what is the camp? The camp of the saints, that is, the Christians.

And what is the beloved city? It is Jerusalem, the spiritual Jerusalem; it is the Church. And fire came down from heaven, from God, and devoured them, the Evangelist John notes for us. What is this about? The name Amorite, precisely because they had resisted the request of the Hebrews,

became a symbol, and this symbol is nothing other than the anti-God powers. The powers that turn against the Christians and make war on them, and that turn against the Church as well. And they make war on her. It became a symbol. And it is well known that throughout all the ages, right up to our own day,

the anti-God powers, behind which the devil, Satan, is always hidden, make war on the Church. But they will make war on her even more in the Last Things. We are living this; we see how the Christians are warred against and how the Church is warred against.

That is why we, who are many Christians, you who are listening: do not be dismayed when those outside mock you. It is part of the whole effort, we might say, of the anti-God powers to make war on the Christians and on the Church.

Do not be dismayed, do not be afraid. Do not say, 'they are mocking me' , well, so what? Let us not be afraid. Yes, these forces will make war on the Church especially in the last times, in the eschata. But, as it says, fire came down from heaven, from God, and consumed them.

That is to say, an exemplary punishment came upon them. So, I say again, under the name of the Amorites, the Amorites are the powers opposed to God. And here, we might say, we have an extension of this people's lawlessness. Their first act of lawlessness was that they would not let the Hebrews pass through their land to reach the land of Canaan.

And their second act of lawlessness, incomparably greater, is this: that they stand, as it were, as a symbol of the powers opposed to God. I have spoken to you about this with the greatest brevity and answered this question. One could spend a very long time speaking about them, about this whole matter.

Let us look at a further question. The old saying, 'believe and do not investigate.' Where does it come from?

Does it apply to the heresies? Our religious-studies teacher told us. Now here, look at the monotonic spelling. 'Our religious-studies teacher told us,' or 'the teacher of our religious studies said.' Where does the word 'us' belong? To 'religious studies,' or to 'told'?

You see? It is a defect of the monotonic system. He says that this saying is not correct. And you, what do you say? You are asking me as well, so you can make a comparison and then go out and level an accusation. Yes, that, it seems, is why you are asking me.

Well, children, listen and see. What he told you is correct. This saying is written nowhere. It is a popular version, so to speak, but nowhere , not in the Old Testament, not in the New Testament, not in the Fathers, nowhere at all.

This 'believe and do not investigate' , do you know what 'believe and do not investigate' means? It means: just believe like that, and do not investigate anything , whether what you believe is true or not. Let me use a folk proverb that speaks of 'a pig in a poke' , no, I must know what I believe.

The content of my faith, and so on. So, it is written nowhere. And the misfortune is that they say this saying , let me call it a saying , our Christians say it very often. I say again, it is written nowhere; it is foolish, it is idiotic, and it is also ruinous.

Well then, let us move on to a third question.

It says: I would like you to explain to us what a spiritual person is and what spirituality is. Of course, we devoted two whole talks to this subject , indeed, to whether the modern person, and especially the modern young person, can be a spiritual person.

Of course I will not say more; I will answer only in a word, that a spiritual person is the one who stands under the commands of the Holy Spirit.

'If we live in the Spirit,' says the Apostle Paul, 'let us also walk in the Spirit.' I am under the commands of the Holy Spirit. What does the Holy Spirit want? That is what I do. So, if that is what I do, then we call him a spiritual person.

But the term 'spiritual' can have two dimensions. One dimension refers to the human spirit, the other dimension to the Holy Spirit. So the second page of the newspapers often refers to the 'spiritual' life and activity of the city , meaning its cultural life.

Exhibitions, concerts, book releases, and so on. And this is called spiritual, cultural activity. This kind of spirituality is grounded, founded upon the human spirit. It has nothing to do with the Holy Spirit.

So I am not a spiritual person on the basis of my own spirit. If I have learned many things, if I have become educated, if I have read a great deal , if, if, if. And they say, 'this man is a spiritual person,' on the basis, I say again, of the human spirit.

Here, when we say spiritual life, we mean chiefly within the realm of faith. The one who is under the commands of the Holy Spirit lives according to what the Holy Spirit says and wants. Correspondingly, this too is what we call the spiritual life.

That is, the life that is under the Holy Spirit. Let me tell you something more.

Right now we eat in order to live. That is how God made us. If we do not eat, we will not live. But the day will come, when we rise from the dead, when we will not eat and yet we will live and we will not die. All this is as God wills it. Now He wills that we eat; then He will not will that we eat. And so, we might say, our life will be spiritual.

Pay attention, here pay attention. If some friend of ours is drowsy, has taken a little nap , I do not see anyone in particular, but I say it, let him wake up here , we do not mean that we will have lost our hypostasis, our concrete existence of body and soul, when we speak of spiritual life, of living spiritually, and so on.

No. Because we won't eat, many people imagine that we'll be dematerialized, dissolved into spirit; but that is a sin, and a grave one. Notice this carefully: the Seventh Ecumenical Council condemned precisely this view, the view of those who believe that our body will be dematerialized and become a 'spiritual body' in that sense. The Apostle Paul does speak of a spiritual body, but not that it will be dematerialized; rather that it will be governed, ruled, by the Holy Spirit.

And the reason we won't eat then is nothing other than this: the Holy Spirit will be the one who sustains us, so that we live without eating. All of this, then, rests on the Holy Spirit, not on the human spirit.

Only these very few words, because, as I told you, we devoted two special sessions to this subject.

You put another question to me, as follows.

It says: please answer us.

Is it a sin for a young man and a young woman to have an intense friendly relationship, not a physical one, during the years of adolescence? But doesn't sound reflection itself forbid it? Does it really allow it? Of course it is a sin. Because we are simply standing at the threshold, at the very borders of sin.

Of course it is a sin. And a sin of what kind? Of fornication, with terrible consequences. Let me explain. Many think they can have their boyfriend, their girlfriend, 'their boy,' 'their girl,' as they put it, and, well, you know.

'Of course we have certain principles, and we won't go on to commit sin.' First of all, when you say it won't happen, who guarantees that it won't? Who guarantees it? I once read in a newspaper, a secular newspaper: how can you set gasoline next to fire, it says, and expect the gasoline not to catch flame?

You see it in special places, military camps, fuel depots and the like, especially where there is gasoline, and above all the high-octane gasoline that aircraft use and so on. There, smoking is strictly forbidden, going anywhere near with fire, as we'd say. It is exactly the same here. A person catches fire.

He is in his adolescence, everything is in an intense state, and no one can guarantee you that he won't fall into sin. And I'll add something found in the sayings of the elders, the Gerontikon: even if you don't fall into sin, it says, you still won't make spiritual progress.

Indeed, we can no longer speak of a spiritual life; you won't advance spiritually. If you form a friendship with the opposite sex, that is, a boy with a girl, it isn't right. But there is something else as well. When God brought Lot out of Sodom, he gave him these conditions: Do not remain in the city, for the city will be destroyed. Do not remain in the surrounding countryside, for that too will be destroyed. Flee to the mountain and be saved. Three conditions, and there is a fourth.

Do not turn back to look. Pay attention here; this point is extremely important.

It is interpreted this way: the city of Sodom is sin itself, this very sin. The surrounding countryside is the occasions and the causes of sin. And the two angels, speaking in the person of the Son and the Holy Spirit, the two angels say that there too there is no salvation.

Neither within the city, that is, sin does not save, of course, nor in the surrounding country either, that is, the causes and the occasions. You may not commit the very act of sin itself, yet you are still in the surroundings of sin.

Neither of them saves, or rather, to put it better, you are saved neither in the one nor in the other. What does he say? To the mountain: you will go far away, and there you will be saved. Let us never forget this, I beg you earnestly, especially in our own age, when the sin of immorality is everywhere.

So pervasive that those who might wish to live a life of purity and chastity are actually condemned for it. So let us know this well: such situations are not permitted, they are not to our benefit. We will fall into sin; but even if we do not fall, I'll repeat what I said before, we cannot have any spiritual progress.

So much for this question too. And now, in the few minutes left, one more. It asks why God tests people by taking away their relatives, or the people themselves, for various reasons, or even for no reason at all. God tests, it says, chiefly through deaths and such things; that, rather, is what the question means.

Children, when we say 'God tests,' do not imagine that God is unaware of what you will do and tests you the way we test, because we don't know, and we test in order to find out. God is not unaware, that he should need to test. To test means this: I give you the opportunity, through a temptation, to prove yourself tried and true, proven, tested.

We speak of a 'school of cadets,' the tested ones. So let us understand: God is not unaware; it is we who must become proven through a temptation. So much, briefly, for this question too. Another question asks us: when we say 'the tree of the knowledge of good and evil,' is there some deeper meaning in these words?

A most profound meaning, not merely deeper, but most profound; and of course it would be good if we had a great deal of time to say much more. But for this case, in the very few minutes I have, because the questions keep piling up on me, and piling up, and I don't know when I'll ever pay them off, always a debtor.

"Xylon" means "tree." There were two of them, it says, among the trees of Paradise, two trees, "xyla," trees. One was called the tree of the knowledge of good and evil, and the other the tree of life. The story goes like this: God said, you shall not taste from the tree of the knowledge of good and evil.

If you taste it, you shall surely die. You will die first the spiritual death, that is, your separation from me, God, and then what we call the biological death, that is, the separation of soul and body.

The other was the tree of life. The devil tempted the first-created and led them to taste the fruit of this tree. It was a transgression of the commandment. The whole story, and all the punishment that followed, lay in man's attempt to make himself god, that is, in the sin of autonomy, when man seeks to emancipate himself from God, so that his life is no longer God-centered but man-centered.

This is the ancestral sin. It's not that the fruit itself had anything in it. But let's look at this tree, and the other trees too. I say it again: this tree had nothing in it, nothing at all. Everything rested on the obedience or disobedience of the first-formed man.

In the heteronomy or the autonomy of man. Here, concerning what we call the tree of knowledge, Saint Theophilos of Antioch, of the third century, says the following: that man would have tasted from the tree of knowledge when God willed it.

And then he would also have tasted the fruit of the tree of life, so as to remain immortal. That is what life means: never to die, to remain immortal. Here we have knowledge, and this knowledge would not have been practical, whatever knowledge it was, but theoretical.

We say that God knows what sin is. Of course He does: it is lawlessness, the transgression of God's law. But God's knowledge of sin is theoretical; that is, He Himself has not lived sin in order to have this knowledge, in the way that we would say we must experience something, must live through it. He has a theoretical knowledge of sin.

Man, by the way he acted, now has an experiential knowledge of sin. So man would have gained knowledge of good and evil without sin, without harm. A small example. And when, says Saint Theophilos? When man had matured in virtue, then he would have been permitted to taste.

It did not happen as a temptation. Rather, it was something whose time would have come. So notice this point: God did not set it as a trap, as a snare to catch the first-created. That would be foolish, that would be strange.

But God gives notice that your time has not yet come, so to speak; your time will come. For example, having fire is useful, without doubt. Today, how do we get fire? With a box of matches. Is it useful to have a box of matches? Or a lighter. If you put matches into the hands of a very small child, what will he do? Because fire fascinates him, he would set your house on fire. This is very well known. Do medicines heal? Yes. Yet on the outside, on the box, they are all marked "keep away." "Keep medicines away from children," it says. Why? They would be poisoned.

These are the kinds of knowledge, knowledge for when one has matured, to learn and to know how he ought to act, but not as a testing-trap. That is what the tree was, the tree of the knowledge of good and evil.

Thank you for listening to me. And now to our questions, my children. One question asks: why, during the sacred service of the Mystery of Holy Matrimony, is the apolytikion of Saint Constantine chanted? You have indeed noticed that the name of Saint Constantine and Saint Helen is mentioned.

That is the question: why? Well, the reason is as follows. This question surely exists in the minds of many.

It is well known that Saint Constantine and Saint Helen are the first Christian sovereigns to be crowned as sovereigns.

And here in the wedding we have a crowning, crowns. "The servant of God, so-and-so, is crowned unto the handmaid of God, so-and-so," we say. So we have a crowning, crowns; and that is why in the prayer we say, "good crowns." Note that until fairly recently, when I came here in 1960, I found, in some churches of our province, that is, in church buildings, certain iron crowns.

The crown, you know how the Metropolitan's mitre looks, the Metropolitan's mitre, the same shape, but these were made of iron. And I asked what they were, and they told me that these were used at weddings.

Of course, whoever I ask, and much less would you know this, so crowns are used, just as the crown of the sovereigns was back then, which was of course of gold; here these crowns were of iron, and it is called the crowning. So we have, in a way, an imitation of a royal crown.

Saint Constantine and Helen are crowned as sovereigns, the first Christian sovereigns. Here the man and the woman are crowned, because they will be the sovereigns of their home. That is why the woman in particular is called the queen of her household.

The queen of her home is the woman. Her home is her domain. The whole space of the home is her domain. But there is something else too: they are crowned because, we might say, they have now been justified by the blood of Christ that was poured out upon the Cross.

Because Adam and Eve got a kick, if I may be allowed the word, they got a kick in Paradise. 'Get out of here, get out of here,' and He shut the rest of it. Of course, the first-formed received no crown for that fall of theirs; but now that God the Word has come, became man and died upon the Cross, now the man and the woman are crowned, because Adam and Eve truly were the king and queen of creation. They lost that privilege, and now they find it again in Christ Jesus.

Now in the Mystery of Holy Matrimony they are crowned once more, that is, they receive the crowns. In fact, in one typikon, an Armenian typikon of the marriage service, it says this: that Christ, with the nails he received in his hands, forged the wedding rings of the people who marry.

For there upon the Cross the whole grandeur of the union of Christ and the Church was revealed. For from the side of Christ the Church sprang forth, which was the blood and the water. It is Baptism and Holy Communion. And as the Evangelist John says, 'and he who has seen has borne witness.'

And he who saw gives his testimony, and his testimony is true. From there the Church sprang forth. But there is something more concerning the crowns; what I am about to tell you, John Chrysostom says it.

That the Church crowns them, open your ears and hear this. The Church crowns those who have struggled in the sand-pit, you know the sand-pit in the sports grounds where we jump, the sand lies there. In the sand-pit of purity and virginity, and now she crowns them. And virginity is not a matter of the girl alone; it belongs to the boy as well.

But what a travesty, what a travesty, what a mockery I would say, when two people come forward to be married, to receive the blessing of God, to receive the crowns, when they have had premarital relations, the girl with a whole crowd of others and the boy with a whole crowd of others.

Did you take note of this? Receive the crown worthily when the time of your wedding comes. And let it not be a travesty and a mockery. Did you note this? It is not I who say it, John Chrysostom says it. So this, in the first place, is why the troparion is chanted, the apolytikion of Saint Constantine and Saint Helen, who is crowned by God, that is, crowned by God. But there is yet something else for which Saint Constantine and Saint Helen are mentioned.

We have an inner witness within the marriage service, if we read it. Somewhere in one of the prayers, among the several prayers said within the wedding, it says this. The word 'elthoi,' spelled with an omicron and an iota, is optative and means 'may it come upon them.' Upon whom? Upon those being married.

The man and the woman.

That joy is the very joy that blessed Helen felt when she found the precious Cross.

How beautiful it is; you know, there is the earthly, there is joy, and there is also spiritual joy. There is the joy that the world gives, whatever it gives. And there is also the joy that Christ gives, that which Christ said. The joy, he said this about peace too, 'my joy I give to you; not as the world gives do I give to you,' my own joy I give to you, which is the fruit of the Holy Spirit.

And so here the author of the prayer says, may this couple, within their home, have that joy which Saint Helen had when she found the Precious Cross. Saint Helen truly had great joy, great joy, because she was counted worthy to find the Precious Cross.

She did many works, Saint Helen did, but above all she built the Church of the Resurrection, which stands to this day. It is well known; it is a church of sixteen centuries and more, and the Church of the Resurrection still stands and serves.

And she found it through excavations; she paid, and had workers, people, and so on, and they found the Precious Cross. And you know how the Precious Cross was even tested, because they did not know whether it was truly the Precious Cross.

Do not forget, this whole history is some four centuries later, three centuries and more.

They laid the wood of the Precious Cross upon a dead man, and he was raised.

A testimony that it was the Precious Cross. Now put yourself into the frame of mind of Saint Helen, to see what joy she had. Spiritual joy, exultation. Why? Because Saint Helen believed in Jesus Christ. She was a Christian.

Yes, well then, and now the Church prays that the newlyweds may have the joy that Saint Helen had when she found the Precious Cross. And for this reason, then, the apolytikion of Saint Constantine and Saint Helen is chanted.

So much for that question; let us move on.

Here is another one; you catch me off guard with questions that could make a person go out of his mind. Where do you think these up, and where do they come from, anyway. With what kind of writing did Moses write the Pentateuch, and how was it preserved?

With what kind of writing, Greek, what, what language did Moses use? My beloved, it is very simple. Moses lived in the fifteenth century, and so writing had already been invented, and each people had its own script. The Assyrians already had their writing, indeed of a cuneiform form.

You know these things from your school, right? Cuneiform writing; it is like little wedges, wide at the top, ending in a point at the bottom. And these, by their arrangement, express letters. The Egyptians had the hieroglyphs we all know; you have seen these in your history and so on.

Writing, then, was already known, and Moses knew how to write. Now, in which script? Note that Abraham had come out of Mesopotamia. There writing was known; thousands of clay bricks have survived to this very day, thousands of clay tablets covered with writing.

Even a great many private matters: contracts, personal records, "you owe me, I owe you," and so on and so forth. Not only historical records, but the same was true in Egypt as well. Now, in what language did he write? We would say, most likely in the language that existed in Mesopotamia.

Not the language of the Egyptians, most probably, even though Moses received an Egyptian education, and no ordinary one at that, no chance schooling, because he was a royal child. Pharaoh's daughter had adopted him, as you know, and he had every opportunity to be well educated.

And this is necessary, you know. When someone is to become the leader, he needs to know many things. So God provided for it. The leader who would go out before his people, before the people of the Hebrews, who were unlettered, note this well, and through their bondage of four hundred and thirty years they were of course unlettered, they had to have a leader who was educated and learned in many things. So God willed it.

Consequently, writing existed, and the Pentateuch was set down in some script. As I told you, most probably in a Semitic script and not in the Egyptian script. Most probably. And I would add, of course, that nothing has survived of the original.

Just as with the Epistles of the Apostle Paul, for we are now some fifteen or sixteen hundred years later, we are living after Christ. Nothing survived of the original Epistles themselves, only copies. For all these texts were copied out, and it is the copies that were preserved.

So we can say the same thing happened with the Pentateuch. The Pentateuch is the name given to the first five books, whose author is of course Moses. Now here is another question, even more remarkable.

What language did the first-formed ones, Adam and Eve, speak before and after the Fall? What language did they speak? Have you ever thought about it?

But speak they certainly did. And here now is the astonishing thing: they spoke a language. How do we know this? We do know it. Not only because they spoke among themselves, but also because the Lord calls to Adam, "Adam, where are you?" and he answers.

"I hid myself, because I was afraid, since I am naked." "And who told you that you are naked?" and so on and so forth. You see, a whole dialogue opens up here. So then, language existed. But from another point we know very well that Adam was able to form words.

And to give names. It is an observation that at first glance may seem insignificant, yet it is exceptionally important. God, it says, brought before him, there passed by, there paraded, as it were, the animals, all the animals, just as God called the animals to enter into Noah's ark, and Adam gave them names.

This of course served other purposes as well: namely, that Adam would see that among all these creatures there was none that resembled him. The cat does not resemble him, nor does the sheep resemble him, nothing does. Nor the lion, nothing.

And in this way the desire would be awakened in him to have a companion. And so the desire was born, and God made Eve. And He said, it is not good for man to be alone; but first He placed the desire within Adam.

And He placed it in this very manner. But the fact that Adam could give names, if you read that school, if it is still even taught, I have heard that it is no longer taught, the school textbook that is called Logic.

Some of the older ones here will remember along with me what we studied at school, Logic it is called, and it is basically a philosophical subject. And there we learned that a concept is expressed by a word, and this word, when it is heard by another person, carried into the ears of the other, gives rise in him to the corresponding concept.

When I say "clock." And right now the clock is not in front of me. And simply because I say the word "clock," the other person immediately arrives at the concept of a clock. Many times I have given the following example. And do not take it as something naive.

A cat jumped over the wall of its house. It went into the house next door. Where there happened to be a dog.

The poor cat was terrified, because the dog lunged at it. In its fright it leaps back over the wall and finds itself once more inside its own house. Sheer terror. Now it wants to tell another cat, "my poor dear, be careful, don't go over there."

"Because there is a dog over there." Can the cat say this?

No. No. Why? Because the cat does not have the ability, first of all it does not have the ability to hold concepts. And then, to form words on the basis of concepts. So says Logic. The book Logic, the textbook, the philosophical manual.

And from that, to draw out words; from the concepts, words, and so on. Then to make associations, to string many words together, to build a sentence that carries many concepts. Can a cat do that? No, because it has no reason.

Do you know what this tells us? That Adam, who did this, is not a product of evolution. According to the Theory of Evolution, he was an animal and became a man. This is a strong scriptural argument. Adam is not a product of evolution; he did not descend from the ape. The ape cannot form words, because it simply cannot hold concepts. And so Adam, since he could construct words, could have a language.

Of course, we cannot speak of a language with the three thousand or five thousand words that we have today, because we have so many needs and so many things to say. But he had a language, beyond any doubt.

Now, what could that language have been? If we say that Adam... since Paradise was in Mesopotamia, in what we know today as Iraq. Might it have been Semitic? For today we have the Semitic languages.

Might it, then, have had a Semitic root? We do not know. The linguists try, from the roots of words, to arrive at an answer, just as we say that Greek belongs with the Indo-European language, or with Sanskrit, and things of that sort. They try, for example, to trace the word 'mother': the root is 'mi', 'mother' in English, 'mere' in French, 'mama'. And notice 'mama': 'mama' is not some childish little word, let me tell you this as well, because some think the word 'mama' is beneath us. 'My mama', would a holy man call his mother 'mama', you may ask? He would. Can you imagine it? It is a Homeric word. Do you hear? The word 'mama' is a Homeric word, and it expresses 'mother' tenderly. Just as in French they say 'maman', and 'pere', 'papa'. Is that not the father? We too say 'pater', 'father', and we say 'papas'.

And this word too is Homeric; it is even said as 'papaki', though it has nothing to do with a little duck; it is 'father' spoken tenderly, 'daddy'. So here you see, we take the roots of words in order to go on and discover their origin.

Well, of course I do not know much more; I am not a linguist, I do not know more. In any case, this is a work for the linguists on this point. Note also that there was a single language, up until the building of the tower of Babel. Scripture tells us this.

It says there was 'one lip' among men. Where was the tower of Babel? Babel means confusion. Many say that the word Babel has no connection with Babylon. I think it does. Again I say, I am not a linguist, but I think it does, because it was there that the confusion took place; and that is why that place, or that city, was called Babylon. There is some connection.

The Hebrew language is of Semitic origin, Semitic. And so Scripture says that then one man would speak and another could not understand, because God was confusing the languages. 'Come, let us go down,' says God, 'and confuse their languages,' so that I may confound them and they may not understand one another.

And up to that point the Sacred Author notes, in the book of Genesis, that there was one lip; and 'one lip' means one voice, one language.

So how did the many languages come about? Through the scattering of men. Men became isolated, and in the meantime their language added other words to itself. Here you see that even within our own country, in Greece, we have various dialects.

How did these dialects come about? This is the reason. People become isolated, and they build up their own inner language. We say, this is how you name this thing here, while somewhere else this same word is said differently; this word here is spoken like this.

In another place it is said differently, and so on. So most probably the first language is the one we today call Semitic; this is the language the first-created spoke. So much for this question. Another question says:

when the priest reaches the consecration of the Holy Gifts, he makes the invocation of the Holy Spirit so that the bread may become the Body and the wine the Blood of Jesus Christ. For what reason do the taste and the appearance of the Gifts not change?

And only their essence changes. Not even the essence changes, if we accept the word 'essence', pay attention, the word 'essence', pay attention, pay attention, pay attention, pay attention. If we accept the word 'essence' in the sense of placing under the microscope that which we have after the consecration, we shall again find bread and wine.

The composition of the Gifts did not change, it did not change; and yet, and yet, and I underline this, it is the real Body and the real Blood of Christ. It is not, pay very close attention, for this is an enormous matter, it is not a symbol of the Body and Blood of Christ.

But what is it? Truly the Body and Blood of Christ. Today, the first Sunday of the Fast, we had the first Liturgy, meaning the one we now have during Lent, the Liturgy of Basil the Great. And it says: 'Lord, we offer You the antitypes of the Body and Blood of Your Christ.'

We come to the Father. Don't be surprised that he calls them antitypes, meaning the bread and the wine. For up until the consecration they are antitypes. That is to say, they are wine and bread that will become the body and blood of Christ; so they are antitypes, figures of what they are to become.

That is before the consecration; after the consecration they are the Body and Blood of Christ. That is why, when we go to receive Communion, when the priest says, 'With the fear of God, with faith and love, draw near.' With what faith? That what I am about to receive is the Body and the Blood of Christ.

There is no greater sin for a Christian than not to believe that it is the Body and Blood of Christ. Paul insists upon this, and he says that for this very reason many even fall sick and die, because they do not discern the Body and the Blood of Christ.

It is the greatest sin when I do not believe that this is the body and blood of Christ. Did you hear that? It is truly the body and blood of Christ. Saint Cyril of Jerusalem says, oh, forgive me, when we go to receive Holy Communion we renew our faith continually, because a doubt can slip in, and so we say, 'Still I believe.' This is that sequence of troparia, so to speak, those prayer-troparia that we say a little before we commune.

'Still I believe that this very thing is your body, and this very thing is your blood.' This very thing, you see, 'this very thing,' your body and your blood. We renew this faith of ours; it is enormously important.

So, as you can understand, this is a weighty point. Saint Cyril of Jerusalem says, do not let it surprise you, somewhere in one of his last or next-to-last, I don't quite remember, Mystagogical Catecheses, that your tongue, as the question here also puts it, here it says the taste.

Your tongue, your taste, and also your sight, which is exactly what the question here is about. You see bread, you see wine; you taste bread, you taste wine. Yes, but that doesn't matter. Why doesn't it matter? Because if it took on the taste of body and blood, that is, of flesh and of blood, what would it abolish? Faith would be abolished.

Faith is done away with. Then you no longer need to believe that it is the body and blood of Christ. And in fact, it seems, we have several such instances throughout history. That is why Saint Symeon of Thessalonica, who wrote a great many practical works of this kind, and a great many liturgical ones as well, says the following. For a moment he turns and speaks to the priest, the priest, that is: if you should perceive that what is in the Holy Chalice is blood and flesh,

do not commune the people, the congregation, from this; give them instead from the reserved Holy Gifts, consecrated on Holy Thursday, which we keep, the reserved Gifts, in the holy artophorion upon the Holy Table. You see, do not commune the people, he says, from this; for who knows, says Saint Symeon of Thessalonica, on account of whose unbelief it appeared in a perceptible way that it is flesh and blood.

We do not want that, we do not want that, did you notice? So then, one sees here that faith is abolished, just as the person of Jesus Christ appeared as a man. They could not perceive that he is God the Word (Logos). Did you believe? If you believed, then you also discovered God the Word.

But since our time has run out, we will take this up first and continue next Sunday.

Και τώρα στις απορίες μας, παιδιά. Για να δούμε. Λέει, μια πρώτη απορία ήταν η ανομία των Αμορραίων. Ίσως εκ πρώτης όψεως μια τέτοια ερώτηση δεν θα ενδιέφερε και πολύ. Δεν θα ενδιέφερε πραγματικά. Θα δείτε όμως ότι έχει ένα πολύ μεγάλο βάθος και συνεπώς ένα πολύ μεγάλο ενδιαφέρον.

Οι Αμορραίοι, δύο ρο, στην απορία είναι γραμμένο με ένα ρο, με δύο ρο. Οι Αμορραίοι ήταν ένας λαός που κατοικούσαν στη Γη Χαναάν και είχαν απλωθεί μέχρι ακόμα και την Βαβυλώνα. Είχανε δηλαδή μία ευρεία, θα λέγαμε, κατοικία σε χώρο.

Προσέξτε, ακόμη διάφοροι ερμηνευτές λέγουν ότι ήταν οι Σκύθαι. Και μάλιστα επειδή είχαν επιφέρει κάτι καταστροφές στη γη Χαναάν, ονόμασαν και μια πόλη, για να ενθυμούνται τις καταστροφές αυτού του λαού, Σκυθούπολις και λοιπά και λοιπά.

Λόγος γίνεται μέσα στην Αγία Γραφή και στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη. Είναι γραμμένα μερικά στο βιβλίο των Αριθμών, 21, από το 33 στο 35, χωρίον ανομίας. Αλλά για να δούμε, περί τίνος, σε πρώτη, ποια ήταν αυτή, όπως ερωτά εδώ η απορία, το αμάρτημά τους, η ανομία τους.

Όταν οι Εβραίοι βγήκαν από την Αίγυπτο και ήσαν έτοιμοι να περάσουν στη γη Χαναάν, οι Αμορραίοι παρενεβάλλοντο σαν μπροστά τους. Έπρεπε να περάσουν μέσα από τη χώρα, το χώρο το δικό τους. Και τότε με πολύ θερμό παρακλητικό τρόπο είπανε εις τους Αμορραίους οι Εβραίοι, αφήστε μας να περάσουμε, απλώς ένα πέρασμα θα έκαναν, δεν θα πάρουμε από τα αμπέλια σας τίποτα, από τα σιτηρά σας τίποτα, από τους καρπούς σας τίποτα, δεν θα ξεχυθούμε στα χωράφια ούτε αριστερά ούτε δεξιά.

Αλλά θα βαδίσουμε, είπαν οι Εβραίοι, την Βασιλικήν Οδόν. Βασιλική οδός ήταν η οδός που περνούσε ο βασιλιάς και ακόμη τα στρατεύματα για κάποιο πόλεμο και το καθεξής. Έλεγε το Βασιλική οδός. Βέβαια εδώ να κάνω μια μικρή παρένθεση. Έχουμε μια αλληγορία εδώ του θέματος. Αυτό είναι ιστορία όπως το λέω. Έχουμε και μια αλληγορία ότι δεν θα στραφείς ούτε αριστερά ούτε δεξιά.

Το αριστερά είναι η παράβασις, το δεξιά είναι η υπερβολή, αλλά την βασιλική οδόν, και η οποία βασιλική οδός δεν είναι παρά η οδός της διακρίσεως. Αυτό το πήραν οι πατέρες και το έκαναν λίγο ωραίο, είναι πάρα πολύ ωραίο, πάρα πολύ ωραίο.

Ξαναγυρίζω στην ιστορία, ομοίως είπαν οι Εβραίοι, ούτε νερό θα πιούμε από τα πηγάδια σου. Γιατί υποτίθεται ότι μπορούσαν να αντλήσουν, αν είναι δυνατόν, τέλος πάντων, όλο το νερό των πηγαδιών που τα συναντούσαν στο δρόμο τους και εστέρευαν τα πηγάδια τους.

Εντούτοις οι Αμορραίοι δεν τους άφησαν. Όχι, δεν θα μπείτε, δεν θα περάσετε. Βασιλιάς ήταν, προσέξτε, ήταν Ωγ, Ωγ, ΩΜΕΓΑ, ψιλή οξεία, ΓΑΜΑ, Ωγ. Όχι, δεν θα περάσετε. Και τότε κάνουν πόλεμο οι Εβραίοι και τους ενίκησαν και επέρασαν. Φυσικά εμείς σας παρακαλέσαμε, εσείς δεν θέλατε, ε λοιπόν θα σας πολεμήσουμε γιατί είμεθα δεσμευμένοι εδώ, είμεθα, δεν έχουμε διάβαση. Και κάνουν πόλεμο και ενίκησαν.

Αυτό είναι η ιστορία, το πρώτο αδίκημα των Εβραίων που έπρεπε αυτό οι Αμορραίοι, των Εβραίων είπα, των Αμορραίων, που έπρεπε οι Αμορραίοι τώρα να πληρώσουν κατοπινά. Δεν προχωρόμαστε περισσότερο γιατί πράγματι είναι μια πάρα πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία.

Θα μείνω μόνο σε εκείνο το οποίο λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης στην Αποκάλυψή του κάνοντας λόγον για τους Αμορραίους. Δεν λέει τη λέξη, το όνομα Αμορραίος, αλλά αναφέρεται εις τον βασιλιά Ωγ που ήταν ο βασιλιάς των Αμορραίων.

Τους δε Αμορραίους τους αποκαλεί Μαγώγ και Ωγ είναι όνομα και θα πει ο βασιλιάς, όχι θα πει ο βασιλιάς, θα πει ήταν όνομα του βασιλιά. Και Μαγώγ είναι ο λαός του βασιλέως, του βασιλέως Ωγ. Και γράφει τώρα ο Ευαγγελιστής Ιωάννης εις την Αποκάλυψη. Προσέξτε, γιατί αυτό μας ενδιαφέρει. Σας είπα έχει πάρα πολύ μεγάλο ενδιαφέρον η όλη αυτή η υπόθεση.

Και εξελεύσεται, σημειώνει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, εις το 20ο κεφάλαιο της Αποκαλύψεως, εις το πρώτο τελευταίο κεφάλαιο. και εξελεύσετε λέει η Γη, ποιος ο Σατανάς, θα βγει ο Σατανάς, πλανίσε τα έθνη, εν τις τέσσερες γωνίες της Γης Για να πλανήσει, λέει, τα έθνη στις τέσσερις γωνιές της γης, στα τέσσερα σημεία του ορίζοντος.

Δηλαδή όλην την γην, τον Γωγ και τον Μαγωγ, συναγαγείν αυτούς εις τον πόλεμον. Δηλαδή τον Γωγ, Γωγ, συγγνώμη προηγουμένως σας είπα Όγου, είναι Γωγ, δεν είναι Όγου, Γωγ, και το λαό του τον Μαγωγ. Ων ο αριθμός αυτών ως η άμμος της θαλάσσης. Αναρίθμητοι. Θα τους χρησιμοποιήσει ο διάβολος, ο Σατανάς αυτούς.

Και ανέβησαν επί το πλάτος της γης και εκύκλωσαν την παρεμβολή των Αγίων και την πόλη την ηγαπημένη.

Φτάνει καλά στο πλάτος της γης, δεν εξηγώ πιο πολλά γιατί είναι πάρα πολλά εκείνα τα οποία κανείς έχει να πει σε αυτό το χωρίο. Και ότι εκύκλωσαν την παρεμβολή, κυκλώνω, ποια είναι η παρεμβολή; Την παρεμβολή των Αγίων, τους Χριστιανούς.

Και ποια είναι η πόλις η αγαπημένη; Είναι η Ιερουσαλήμ, η νοητή Ιερουσαλήμ, είναι η Εκκλησία. Και κατέβη πυρ εκ του ουρανού από του Θεού και κατέφαγεν αυτούς, μας σημειώνει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης. Περί τίνος πρόκειται; Το όνομα Αμορέως, επειδή ακριβώς είχαν αντισταθεί εις το αίτημα των Εβραίων.

Έγινε σύμβολον και το σύμβολον αυτό δεν είναι τίποτε άλλο παρά οι αντίθεες, αντίθεες δυνάμεις. Που στρέφονται εναντίον των Χριστιανών και τους πολεμούν, στρέφονται και εναντίον της Εκκλησίας. Και την πολεμούν, έγινε σύμβολον. Είναι δε γνωστό ότι σε όλους τους αιώνες μέχρι σήμερα.

Οι αντίθεες δυνάμεις, πίσω από τις οποίες πάντοτε κρύπτεται ο διάβολος, ο Σατανάς, πολεμούν την Εκκλησία. Θα την πολεμήσουν όμως ακόμη περισσότερο εις τα έσχατα. Το ζούμε αυτό, το βλέπουμε πώς πολεμούνται οι Χριστιανοί και πώς πολεμάται η Εκκλησία.

Γι' αυτό πολλοί Χριστιανοί είμαστε, εσείς που ακούτε. Μην ξιπάζεστε όταν σας κοροϊδεύουν οι απ' έξω. Είναι στην όλη, θα λέγαμε, προσπάθεια των αντιθέων δυνάμεων να πολεμήσουν τους Χριστιανούς και την Εκκλησία.

Μη ξιπάζεστε, μη φοβόσαστε, μη πείτε να με κοροϊδεύουμε, ε και λοιπόν, μη φοβόμαστε. Έτσι, αυτοί θα πολεμήσουν ιδιαίτερα την Εκκλησία στα έσχατα. Αλλά κατέβηκε λέει πυρ εκ του ουρανού από του Θεού και κατέφαγεν αυτούς.

Δηλαδή ήρθε μια παραδειγματική τιμωρία. Έτσι ξαναλέγω υπό το όνομα Αμορέος, Αμοραίοι είναι οι αντίθεες δυνάμεις. Και θα λέγαμε τώρα εδώ έχουμε μία προέκταση της ανομίας αυτού του λαού. Η πρώτη ανομία ήταν που δεν άφησαν τους Εβραίους να περάσουν μέσα από τη χώρα τους για να πάνε στη γη Χαναάν.

Και η Δευτέρα τους ανομία ασυγκρίτως μεγαλύτερα είναι αυτή ότι αποτελούν, θα λέγαμε, σαν σύμβολο τις αντίθεες δυνάμεις. Αυτά με μεγίστη συντομία σας μίλησα και απήντησα πάνω στην απορία αυτή. Θα μπορούσε κανείς να εξαντλήσει πάρα πολλή ώρα για να μιλήσει για αυτούς, για αυτή την όλη υπόθεση.

Για να δούμε μια παρακάτω απορία. Το παλιό ρητό πίστευε και μη ερεύνα. Πού αναφέρεται;

Στις αιρέσεις ισχύει; Ο καθηγητής των θρησκευτικών μας είπε. Τώρα εδώ κοιτάξτε το μονοτονικό. Ο καθηγητής των θρησκευτικών μας ή ο καθηγητής των θρησκευτικών μας είπε. Το «μας» πού ανήκει; Στο θρησκευτικόν ή στο είπε;

Είδατε; Είναι ένα ελάττωμα του μονοτονικού. Ότι αυτό το ρητό δεν είναι σωστό. Εσείς τι λέτε; Με ρωτάτε και μένα για να κάνετε σύγκριση και να βγείτε να κατηγορήσετε. Έτσι, γι' αυτό με ρωτάτε φαίνεται.

Λοιπόν παιδιά, ακούστε να δείτε. Ό,τι σας είπε είναι σωστό. Δεν υπάρχει αυτό το ρητό πουθενά γραμμένο. Είναι μια λαϊκή, θα λέγαμε, εκδοχή, μα πουθενά, ούτε στην Παλαιά, ούτε στην Καινή Διαθήκη, ούτε στους Πατέρες, μα πουθενά.

Αυτό το πίστευε και μη ερεύνα, ξέρετε τι σημαίνει το πίστευε και μη ερεύνα; Δηλαδή πίστευε έτσι και μην ερευνάς τίποτα. Αν αυτό που πιστεύεις είναι αληθινό ή δεν είναι αληθινό, να πω μια παροιμία λαϊκή που λέει γουρούνι στο σακί, ε όχι, πρέπει να ξέρω τι πιστεύω.

Το περιεχόμενο της πίστεώς μου και το καθεξής. Λοιπόν, δεν είναι πουθενά γραμμένο. Και το δυστύχημα είναι ότι το λένε αυτό το ρητό, το ρητό ας το πω. Το λένε πολύ συχνά οι χριστιανοί μας. Ξαναλέγω, δεν είναι πουθενά γραμμένο, είναι ανόητο, είναι βλακώδες και είναι και ολέθριον.

Λοιπόν, πάμε σε μια τρίτη απορία.

Λέγει, θα ήθελα να μας εξηγήσετε τι είναι πνευματικός άνθρωπος και τι πνευματικότητα. Βέβαια κάναμε δύο θέματα πάνω στο θέμα αυτό, μάλιστα αν ο σύγχρονος άνθρωπος, ειδικότερα ο σύγχρονος νέος, αν μπορεί να είναι πνευματικός άνθρωπος.

Βέβαια δεν θα πω περισσότερα, παρά μόνο επιγραμματικά θα απαντήσω ότι πνευματικός άνθρωπος λέγεται εκείνος που βρίσκεται κάτω από τις επιταγές του Αγίου Πνεύματος.

Ή πνεύματι ζώμεν, λέει ο Απόστολος Παύλος, πνεύματι και στοιχώμεν, είμαι κάτω από τις επιταγές του Αγίου Πνεύματος. Τι θέλει το Πνεύμα το Άγιον; Αυτό κάνω. Έτσι, αν αυτό κάνω τότε λέγουμε πνευματικός άνθρωπος.

Αλλά ο χαρακτηρισμός πνευματικός μπορεί να έχει δύο διαστάσεις. Η μία διάσταση αναφέρεται εις το ανθρώπινο πνεύμα, η άλλη διάσταση εις το Άγιον Πνεύμα. Έτσι πολλές φορές η δεύτερη σελίδα των εφημερίδων αναφέρεται στην πνευματική κίνηση και ζωή της πόλεως.

Εκθέσεις, συναυλίες και εκδόσεις βιβλίων και λοιπά. Και λέγεται πνευματική κίνηση. Αυτή η πνευματικότητα είναι στηριγμένη, θεμελιωμένη επάνω στο ανθρώπινο πνεύμα. Δεν έχει καμία σχέση με το Άγιο Πνεύμα.

Δεν είμαι λοιπόν πνευματικός άνθρωπος με βάση το δικό μου το πνεύμα. Αν έχω μάθει πολλά πράγματα, αν έχω μορφωθεί, αν έχω διαβάσει πολλά, εάν, εάν, εάν. Και λένε αυτός είναι πνευματικός άνθρωπος με βάση, ξαναλέγω, το ανθρώπινο πνεύμα.

Εδώ όταν λέμε πνευματική ζωή κυρίως εννοούμε στο χώρο της πίστεως. Αυτός που είναι κάτω από τις επιταγές του Αγίου Πνεύματος. Ζει σύμφωνα με εκείνο που λέγει και θέλει το Πνεύμα το Άγιο. Κατά αντιστοιχεία αυτό λέμε και πνευματική ζωή.

Δηλαδή η ζωή που είναι κάτω από το Πνεύμα το Άγιο. Να σας πω και ακόμη κάτι.

Τώρα τρώμε για να ζήσουμε. Έτσι μας κατασκεύασε ο Θεός. Αν δεν τρώμε, δεν θα ζήσουμε. Θα έρθει η μέρα όταν θα αναστηθούμε εκ νεκρών που τότε δεν θα τρώμε και θα ζούμε και δεν θα πεθαίνουμε. Όλα αυτά όπως τα θέλει ο Θεός. Τώρα θέλει να τρώμε, τότε δεν θα θέλει να τρώμε. Έτσι θα λέγαμε η ζωή μας θα είναι πνευματική.

Προσέξατε, εδώ προσέξατε. Αν κάποιος φίλος νυστάζει, πήρε κανέναν υπνάκο, κανέναν δεν βλέπω με το μάτι, αλλά το λέγω, εδώ να ξυπνήσει. Δεν εννοούμε ότι θα έχουμε χάσει την υπόστασή μας του σώματος και της ψυχής που λέμε πνευματική ζωή, πνευματικά ζω και ούτω καθεξής.

Όχι, επειδή δεν τρώγω, πολλοί νομίζουν ότι θα εξαϊλωθούμε, είναι αμάρτημα και βαρύ. Προσέξατε το, η Εβδόμη Οικουμενική Σύνοδος κατεδίκασε αυτή την περίπτωση σε εκείνους που πιστεύουν ότι το σώμα μας θα εξαϊλωθεί και ότι θα είναι πνευματικό σώμα. Ο Απόστολος Παύλος ομιλεί περί πνευματικού σώματος, όχι ότι θα είναι εξαϊλωμένο, αλλά ότι θα διέπεται, θα κυβερνάται από το Πνεύμα το Άγιον.

Και τότε που δεν θα τρώμε, δεν είναι για τί άλλο, παρά ότι το Πνεύμα το Άγιον θα είναι εκείνο το οποίον θα μας συντηρεί χωρίς να τρώμε, να ζούμε. Όλα αυτά λοιπόν με βάση το Άγιο Πνεύμα, όχι το ανθρώπινο πνεύμα.

Αυτά τα πολύ πολύ λίγα γιατί σας είπα κάναμε δύο ειδικά θέματα.

Μια άλλη απορία λέτε εξής

Λέγει, απαντήστε μας σας παρακαλώ.

Εάν είναι αμάρτημα ένας νέος και μία νέα κοπέλα να έχουν μια έντονη φιλική σχέση όχι σωματική, την περίοδο της εφηβείας. Μα δεν θέλει η φιλοσοφία, το θέλει; Βεβαίως είναι αμαρτία. Γιατί απλώς βρισκόμαστε στα προοίμια ή στα σύνορα της αμαρτίας.

Βεβαίως είναι αμαρτία. Και ποιας αμαρτίας; Της πορνίας Με συνέπειες φοβερές. Και ξηγώ Πολλοί νομίζουν ότι μπορεί να έχουν το φίλο τους, τη φίλη τους. Το αγόρι τους, το κορίτσι τους όπως το λένε. Και ότι να ξέρετε.

Βέβαια έχουμε κάποιες αρχές και δεν θα κάνουμε παρακάτω αμαρτία. Πρώτα πρώτα ποιος κατοχυρώνει όταν δεν γίνει το να λες αυτό ότι δεν θα γίνει. Ποιος κατοχυρώνει; Διάβαζα κάποτε σε μια εφημερίδα, κοσμική εφημερίδα. Πώς μπορείς να βάλεις λέει τη βενζίνα δίπλα στη φωτιά και να μην αναφλεγεί η βενζίνα.

Βλέπετε σε ειδικούς τόπους, κάτι στρατόπεδα, κάτι αποθήκες καυσίμων και τα λοιπά, και μάλιστα βενζίνης και μάλιστα τις βενζίνες με πολλά οκτάνια που χρησιμοποιούν τα αεροπλάνα και λοιπά. Εκεί απαγορεύεται ρητότατα το να καπνίζεις, αυτό που πούμε να πας με φωτιά. Έτσι είναι και εδώ πέρα. Παίρνει ο άνθρωπος φωτιά.

Είναι στην εφηβεία του, όλα είναι σε κατάσταση έντονη και κανείς δεν σου εγγυάται ότι δεν θα πέσει στην αμαρτία. Θα λέγα κάτι που υπάρχει στο γερονικό, κι αν δεν πέσεις λέει στην αμαρτία, δεν θα προκόψεις όμως πνευματικά.

Βεβαίως, δεν μπορούμε πια να μιλάμε για πνευματική ζωή, δεν θα προκόψεις πνευματικά. Αν δημιουργήσεις ετερόφυλη φιλία, δηλαδή ένα αγόρι με ένα κορίτσι, δεν είναι σωστό. Αλλά και κάτι άλλο. Όταν ο Θεός έβγαλε τον Λωτ από τα Σόδομα, του είπε τους εξής όρους: Μη μείνεις στην πόλη. Η πόλη θα καταστραφεί. Μη μείνεις στα περίχωρα της πόλεως, γιατί και αυτά θα καταστραφούν. Εις το όρος σώζου. Τρεις όρους, υπάρχει ένας τέταρτος.

Μη γυρίσεις πίσω να κοιτάξεις. Εδώ προσέξτε αυτό το σημείο είναι πάρα πολύ σημαντικό.

Ερμηνεύεται, πόλης Σόδομα είναι αυτή, αυτή η αμαρτία. Περίχωρα της πόλεως είναι οι αφορμές και τα αίτια της αμαρτίας. Και λέγουν οι δύο άγγελοι από προσώπου Υιού και Αγίου Πνεύματος οι δύο άγγελοι ότι και εκεί δεν υπάρχει σωτηρία.

Ούτε μες στην πόλη, δηλαδή η αμαρτία δεν σώζει, βεβαίως, ούτε και η περίχωρος, δηλαδή τα αίτια και οι αφορμές. Μπορεί να μην κάνεις καθεαυτήν την πράξη της αμαρτίας, αλλά είσαι όμως στην περίχωρο της αμαρτίας.

Ούτε το ένα σώζει ή μάλλον καλύτερα, ούτε στο ένα σώζεσαι, ούτε εις το άλλο σώζεσαι. Τι λέει, εις το όρος, θα φύγεις μακριά, εκεί θα σωθείς. Αυτό να μην το ξεχνούμε, παρακαλέσω πάρα πολύ, μάλιστα στην εποχή μας που είναι διάχυτη η αμαρτία της ανηθικότητας.

Μα διάχυτη και να κατηγορούνται εκείνοι που τυχόν θα ήθελαν να ζήσουν μια ζωή καθαρότητος και αγνότητας. Λοιπόν, ας το ξέρουμε, τέτοιες καταστάσεις δεν επιτρέπονται, δεν μας συμφέρει. Θα πέσουμε στην αμαρτία, αλλά και αν δεν πέσουμε θα επαναλάβω ό,τι είπα προηγουμένως, δεν μπορούμε να έχουμε πνευματική προκοπή.

Αυτά και για αυτή την απορία. Και κάτι ακόμα λίγα λεπτά λέγει γιατί ο Θεός δοκιμάζει τους ανθρώπους παίρνοντας τους συγγενείς τους ή τους ιδίους από διαφόρους λόγους. Ή και χωρίς κανένα λόγο, αυτό ο Θεός δοκιμάζει, λέει κυρίως θάνατοι και τέτοια, μάλλον αυτό θέλει να πει η απορία.

Παιδιά, αυτό το ο Θεός δοκιμάζει, μην νομιστεί ότι ο Θεός αγνοεί τι θα κάνεις και σε δοκιμάζει όπως δοκιμάζουμε εμείς γιατί αγνοούμε. Και δοκιμάζουμε για να μάθουμε. Ο Θεός δεν αγνοεί για να δοκιμάσει. Δοκιμάζω θα πει το εξής, σου δίνω την ευκαιρία με έναν πειρασμό να αποδειχθείς δόκιμος, δοκιμασμένος, δόκιμος, δοκιμασμένος.

Λέμε σχολή δοκίμων, λοιπόν ας το ξέρουμε ο Θεός δεν αγνοεί, εμείς πρέπει να γίνουμε δόκιμοι με έναν πειρασμό. Αυτά και για αυτή την απορία με συντομία. Μια άλλη απορία μας λέγει όταν λέμε ξύλο της γνώσης του καλού και του κακού υπάρχει κάποιο βαθύτερο νόημα στις λέξεις αυτές;

Βαθύτατο, όχι βαθύτερο νόημα, βαθύτατο και βέβαια καλό θα ήταν να είχαμε πάρα πολύ χρόνο να κάναμε και να λέγαμε περισσότερα. Αλλά για αυτή την περίπτωση στα πολύ λίγα λεπτά γιατί μου περισσεύουν και μου περισσεύουν απορίες και δεν ξέρω πότε να τα εξοφλήσω, πάντα χρεώστης.

Ξύλον θα πει δένδρον, ήτανε το δύο λέει μεταξύ των δένδρων του παραδείσου, δύο δένδρα, ξύλα δένδρα, το ένα ελέγετο το ξύλον της γνώσεως, καλού και κακού και το άλλο το ξύλον της ζωής. Η ιστορία έχει ως εξής, από το ξύλον της γνώσεως, καλού και κακού είπε ο Θεός δεν θα δοκιμάσετε.

Εάν θα δοκιμάσετε, θανάτω αποθανείσθε, θα πεθάνετε πρώτα τον πνευματικό θάνατο, δηλαδή το χωρισμό σας από μένα τον Θεόν και μετά τον λεγόμενο βιολογικό θάνατο, τον λεγόμενο, το χωρισμό δηλαδή ψυχής και σώματος.

Το άλλο το δένδρο της ζωής. Ο διάβολος επείραξε τους Πρωτοπλάστους και τους έριξε να δοκιμάσουν τον καρπό του δένδρου αυτού. Ήτανε παράβαση εντολής. Όλη η ιστορία και όλη η τιμωρία που επήλθε ήταν στην προσπάθεια του ανθρώπου να αυτοθεωθεί, δηλαδή στο αμάρτημα της αυτονομίας, όταν ο άνθρωπος ζητάει να χειραφετηθεί από το Θεό, να μην είναι θεοκεντρική η ζωή του, αλλά να είναι άνθρωποκεντρική η ζωή του.

Αυτό είναι το προπατορικό αμάρτημα. Όχι ότι ο καρπός εκείνος είχε τίποτε. Αλλά να δούμε όμως αυτό το δένδρο, πώς και τα λοιπά. Ξαναλέγω δεν είχε τίποτα το δένδρο αυτό, τίποτα απολύτως. Όλα ήταν στην υπακοή ή μη υπακοή του τον Πρωτοπλάστο

Ετερονομία ή στην αυτονομία του ανθρώπου Εδώ αυτό που λέμε ξύλον της γνώσης, λέει ο Άγιος Θεόφιλος Αντιοχείας του 3ου αιώνας, λέει το εξής. Ότι ο άνθρωπος θα εδοκίμαζε από το δέντρο της γνώσης όταν ο Θεός θα το ήθελε.

Και συνεχεία θα εδοκίμαζε και τον καρπό του δέντρου της ζωής για να μείνει αθάνατος. Αυτό θα πει η ζωή, να μην πεθάνει ποτέ, να μείνει αθάνατος. Εδώ έχουμε την γνώση, αυτή η γνώση δεν θα ήταν πρακτική, ό,τι γνώσεις θα ήταν, αλλά θεωρητική.

Λέμε ο Θεός γνωρίζει τι είναι η αμαρτία, βεβαίως, είναι η ανομία, η παράβαση του νόμου του Θεού. Αλλά ο Θεός έχει γνώση της αμαρτίας θεωρητική, δηλαδή ο ίδιος δεν έχει ζήσει την αμαρτία για να έχει τη γνώση όπως θα λέγαμε εμείς πρέπει να βιώσουμε να ζήσουμε κάτι, έχει θεωρητική γνώση της αμαρτίας.

Ο άνθρωπος με τον τρόπο που κινήθηκε έχει τώρα βιωματική γνώση της αμαρτίας. Λοιπόν, ο άνθρωπος θα αποκτούσε γνώση του καλού και του κακού χωρίς αμαρτία, χωρίς ζημία, ένα μικρό παράδειγμα. Και πότε, λέει ο Άγιος Θεόφιλος, όταν ο άνθρωπος θα ωρίμαζε εις την αρετήν, τότε θα του επιτρέπετο να δοκιμάσει.

Δεν έγινε κάτι σαν πειρασμός. Αλλά έγινε κάτι που θα ερχότανε η ώρα του να γίνει. Έτσι, προσέξτε αυτό το σημείο, δεν το βάλε ο Θεός σαν παγίδα, σαν φάκα για να πιάσει τους Πρωτοπλάστους, θα ήταν ανόητο, θα ήταν περίεργο.

Αλλά ο Θεός ειδοποιεί ότι ακόμα δεν ήρθε η ώρα σας τροποντινά, θα έρθει η ώρα σας. Παράδειγμα, το να έχουμε τη φωτιά είναι χρήσιμο, αναμφισβήτητα. Σήμερα πώς έχουμε τη φωτιά; Με ένα κουτί σπίρτα. Είναι χρήσιμο να έχουμε ένα κουτί σπίρτα; Με αναπτήρα. Εάν βάλετε σε ένα πολύ μικρό παιδί, στα χέρια του τα σπίρτα, τι θα κάνει; Επειδή εντυπωσιάζει η φωτιά, θα σας έβαζε φωτιά στο σπίτι. Είναι πολύ γνωστό αυτό. Τα φάρμακα θεραπεύουν; Ναι. Όλα απ' έξω τα φάρμακα, στο κουτί γράφουν μακριά. Φυλάξτε, λέει, τα φάρμακα μακριά από τα παιδιά. Γιατί; Θα πάθουν δηλητηρίαση.

Αυτές είναι οι γνώσεις, οι γνώσεις εφόσον ωριμάσει κανείς να μάθει και να γνωρίζει πως πρέπει να κινείται αλλά όχι σαν ένα δοκιμαστήριο παγίδα, αυτό ήταν το ξύλο, το δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού.

Ευχαριστώ που με ακούσατε. Και τώρα οι απορίες μας, παιδιά. Λέγει μια απορία γιατί κατά τη μυστήριον τελετή του γάμου ψάλλεται, το τ με αλφαγιώτα, το απολυτίκιο του Αγίου Κωνσταντίνου. Έχετε προσέξει πράγματι λέγεται αναφέρεται το όνομα του Αγίου Κωνσταντίνου και της Αγίας Ελένης.

Αυτή είναι η απορία, γιατί; Λοιπόν, ο λόγος είναι ο εξής. Ίσως σε πολλούς να υπάρχει αυτή βέβαια η απορία.

Είναι γνωστό ότι ο Άγιος Κωνσταντίνος και η Αγία Ελένη είναι οι πρώτοι χριστιανοί βασιλείς που στέφονται βασιλείς.

Και εδώ στον γάμον έχουμε στέψιν, στέφανα. Στέφεται, λέμε, ο δούλος του Θεού, τάδε, την δούλην του Θεού, τάδε. Έχουμε λοιπόν στέψιν, στέφανα, γι' αυτό και λέμε στην ευχή, καλά στέφανα. Σημειώσατε ότι μέχρι πρότινος, εγώ όταν ήρθα εδώ το 1960, βρήκα, βρήκα σε κάποιους ναούς της επαρχίας μας, δηλαδή σε εκκλησίες, βρήκα κάποια σιδερένια στέμματα.

Το στέμμα, ξέρετε, πώς είναι η μίτρα η Μητροπολιτική, η μίτρα η Μητροπολιτική, το ίδιο σχήμα, αλλά ήτανε σιδερένια αυτά. Και ρώτησα τι είναι αυτά και μου είπαν ότι αυτά χρησιμοποιούνται εις τους γάμους.

Βέβαια όποιον ρωτήσω, πολύ περισσότερο εσάς δεν θα το ξέρετε αυτό, χρησιμοποιούνται λοιπόν στέμματα όπως ακριβώς ήταν τότε των βασιλέων το στέμμα που βεβαίως εκείνο ήταν χρυσούν, έτσι, εδώ αυτά ήταν σιδερένια τα στέμματα και λέγεται η στέψις. Έτσι έχουμε μία τροποντινά απομίμηση στέμματος.

Στέφεται, ο Άγιος Κωνσταντίνος και η Ελένη στέφονται βασιλείς, οι πρώτοι χριστιανοί βασιλείς. Εδώ στέφεται ο άνδρας και η γυναίκα, διότι θα είναι οι βασιλείς του σπιτιού των. Γι' αυτό λέγεται και η γυναίκα ιδιαίτερα η βασίλισσα του οίκου αυτής.

Του σπιτιού της η βασίλισσα είναι η γυναίκα. Το σπίτι της είναι η επικράτειά της. Ο χώρος όλος του σπιτιού είναι η επικράτειά της. Αλλά και κάτι άλλο, στέφονται διότι θα λέγαμε εδώ δικαιώθηκαν πλέον από το αίμα του Χριστού που χύθηκε πάνω εις τον Σταυρό.

Γιατί ο Αδάμ και η Εύα φάγανε κλωτσιά, επιτραπείτω μοι αυτή η λέξη, φάγανε κλωτσιά εις τον Παράδεισο. «Φύγετε από εδώ, φύγετε από εδώ» και έκλεισε το υπόλοιπο. Βεβαίως δεν πήραν κανένα στεφάνι για την πτώση τους αυτή οι πρωτόπλαστοι, τώρα όμως που ήρθε ο Θεός Λόγος, ενηνθρώπησε και απέθανε επί του Σταυρού, τώρα ο άνδρας και η γυναίκα στέφονται, διότι πράγματι ο Αδάμ και η Εύα ήταν οι βασιλείς της κτίσεως, έχασαν το προνόμιο, το επανευρίσκουν το προνόμιο εν Χριστώ Ιησού.

Στο μυστήριο τώρα του γάμου και ξανά στέφονται, δηλαδή στεφανώνονται. Μάλιστα σε ένα τυπικό, αρμενικό τυπικό του γάμου λέει εκεί το εξής ότι ο Χριστός με τα καρφιά που δέχθηκε στα χέρια του εχάλκεψε τα δακτυλίδια των ανθρώπων εις τον γάμον.

γιατί εκεί στον Σταυρό εφάνηκε όλο το μεγαλείο ενώσεως Χριστού και Εκκλησίας. γιατί από την πλευρά του Χριστού ξεπήδησε η Εκκλησία που ήταν το αίμα και το νερό. Είναι το βάπτισμα και η Θεία Κοινωνία. Και όπως λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης και ο εωρακώς μεμαρτύρηκε.

Και εκείνος που είδε δίνει τη μαρτυρία του και είναι αληθινή η μαρτυρία του. Από εκεί ξεπήδησε η Εκκλησία. Αλλά και κάτι ακόμα ως προς τα στέματα, αυτό που θα σας πω το λέει ο Ιερός Χρυσόστομος.

Ότι η Εκκλησία στεφανώνει, ανοίξτε τα αυτιά σας και ακούσατε το αυτό. Η Εκκλησία στεφανώνει εκείνους που αγωνίστηκαν εις το σκάμα, ξέρετε το σκάμα στα γήπεδα που πηδάμε, η άμμος είναι μέσα εκεί. Εις το σκάμα της αγνότητος και της παρθενίας και τώρα τους στεφανώνει. Και η παρθενία δεν είναι μια υπόθεση μόνο του κοριτσιού, είναι και του αγοριού.

Προσέξατε αυτό. Αλλά τι παρωδία, τι παρωδία, τι κοροϊδία θα έλεγα όταν προσέρχονται δύο άνθρωποι να παντρευτούν, να δεχθούν την ευλογία του Θεού, να δεχθούν τα στέφανα όταν αυτοί είχαν προγαμιαίες σχέσεις και το κορίτσι με ένα σωρό άλλους και το αγόρι με ένα σωρό άλλους.

Το προσέξατε αυτό; Να το πάρετε επάξια το στεφάνι όταν θα έρθει η ώρα του γάμου σας. Και να μην είναι μια παρωδία και μια κοροϊδία. Το προσέξατε αυτό; Δεν το λέγω εγώ, το λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος. Αυτό λοιπόν σε μια πρώτη περίπτωση γιατί αναφέρεται το τροπάριο, το απολυτίκιο του Αγίου Κωνσταντίνου και της Αγίας Ελένης που είναι θεόστεπτη, δηλαδή θεοστεφανομένη. Υπάρχει όμως και ακόμη κάτι άλλο που αναφέρεται ο Άγιος Κωνσταντίνος και η Αγία Ελένη.

Έχουμε μία εσωτερική μαρτυρία μέσα στην ακολουθία του γάμου, αν τη διαβάσουμε. Κάπου σε μία ευχή από τις μερικές ευχές που λέγονται μες στο γάμο, λέει το εξής. Το έλθοι με όμικρον γιώτα είναι ευκτική και ήθε να έλθει επ' αυτούς, ποιους; Που παντρεύονται.

Ο άνδρας και η γυναίκα.

Η χαρά εκείνη είναι εκείνη που έσχεν η μακαρία Ελένη ότε εύρε τον τίμιον σταυρόν.

Τι ωραίο που είναι, ξέρετε είναι η γη, είναι η χαρά, είναι και η πνευματική χαρά. Είναι η χαρά που δίνει ο κόσμος ό,τι δίνει. Και είναι και η χαρά που δίνει ο Χριστός, εκείνο που είπε ο Χριστός. Την χαράν, το είπε και για την ειρήνη αυτό, την χαράν την εμήν δίδωμι υμίν, ου καθώς ο κόσμος δίδωσιν εγώ δίδωμι υμίν, τη δική μου χαρά σας δίνω, που είναι καρπός του Αγίου Πνεύματος.

Και εδώ λοιπόν ο συντάκτης της ευχής λέγει, αυτό το ζεύγος μες στο σπίτι τους να έχουν τη χαρά εκείνη που είχε η Αγία Ελένη όταν βρήκε τον Τίμιο Σταυρό. Πραγματικά μεγάλη χαρά είχε η Αγία Ελένη, μεγάλη χαρά, διότι αξιώθηκε να βρει τον Τίμιο Σταυρό.

Έκανε έργα, πολλά έκανε η Αγία Ελένη, προπάντως όμως έκτισε το Ναό της Αναστάσεως που υπάρχει μέχρι σήμερα. Είναι γνωστό, είναι 16 αιώνων και πλέον Ναός και στέκεται και λειτουργεί ο Ναός της Αναστάσεως.

και εκείνη βρήκε με ανασκαφές, πλήρωσε και είχε εργάτες, κόσμο και τα λοιπά και βρήκαν τον Τίμιο Σταυρό. και ξέρετε ότι πώς δοκιμάστηκε και ο Τίμιος Σταυρός γιατί δεν ήξεραν αν είναι πράγματι ο Τίμιος Σταυρός.

Μην ξεχνάτε κάπου τέσσερις αιώνες μετά είναι όλη αυτή η ιστορία, τρεις αιώνες και πλέον.

Ακούμπησαν το ξύλο του Τίμιου Σταυρού επάνω σε ένα νεκρό και ανεστήθη.

Μαρτύριον ότι ήταν ο Τίμιος Σταυρός. Για μεταφερθείτε στην ψυχολογία της Αγίας Ελένης να δείτε τι χαρά είχε. Πνευματική χαρά, αγαλλίαση. Γιατί, γιατί πίστευε στον Ιησού Χριστό η Αγία Ελένη. Ήταν χριστιανή.

Ναι, ε λοιπόν και τώρα εύχεται η Εκκλησία, οι νεόνυμφοι να έχουν τη χαρά που είχε η Αγία Ελένη όταν βρήκε τον Τίμιο Σταυρό. Γι' αυτό λοιπόν το λόγο λέγεται το Απολυτίκιο του Αγίου Κωνσταντίνου και της Αγίας Ελένης.

Αυτά για αυτήν την απορία, να πάμε παρακάτω.

Λέει μια άλλη αλήθεια, με προλαβαίνετε σε κάτι απορίες που πάει να βγει κανείς από τον εαυτό του. Πού τα σκέπτεσαι και πού τα λένε, τέλος πάντων. Με τι είδους γραφή έγραψεν ο Μωυσής την Πεντάτευχο και πώς διασώθηκε;

Με τι είδους γραφή, ελληνικά, τι, τι γλώσσα χρησιμοποίησε ο Μωυσής, αγαπητοί μου είναι πολύ απλούν, ο Μωυσής έζησε τον 15ο αιώνα, έτσι και συνεπώς η γραφή είχε επινοηθεί και κάθε λαός είχε τη γραφή του, ήδη οι Ασύριοι είχαν τη γραφή τους μάλιστα σφηνοειδής μορφής.

Ή τα ξέρετε αυτά από το σχολείο σας, έτσι, σφηνοειδής μορφής γραφή, σαν σφηνάκια είναι, από πάνω πλατιά, από κάτω τελειώνει σε μύτη. Και αυτά στην τοποθέτηση που έχουν εκφράζουν γράμματα. Οι Αιγύπτιοι είχαν τα γνωστά μας ιερογλυφικά, δεν τα έχετε δει αυτά μες στην ιστορία σας κτλ.

Η γραφή λοιπόν ήταν γνωστή, ο δε Μωυσής εγνώριζε την γραφή, τώρα ποια γραφή, διότι σημειώσατε ότι ο Αβραάμ έφυγε από την Μεσοποταμία. Εκεί η γραφή ήταν γνωστή, έχουν σωθεί μέχρι σήμερα υπάρχουν, χιλιάδες πύλινα τούβλα, χιλιάδες πινακίδες πύλινες με γραφή.

Μέχρι πολλά ιδιωτικά πράγματα, συμβόλαια, ιδιωτικά, μου χρωστάς, σου χρωστάω και λοιπά και λοιπά. Όχι μόνο θέματα ιστορίας, αλλά και η Αίγυπτος το ίδιο. Τώρα σε ποια γλώσσα έγραψε θα λέγαμε εις την γλώσσα που υπήρχε πιθανώς εις την Μεσοποταμία.

Όχι τη γλώσσα των Αιγυπτίων, πιθανότατα, παρότι ο Μωυσής έλαβε παιδείαν Αιγυπτιακήν, ούτε την τυχούσαν, όχι την τυχαία παιδεία, διότι ήταν βασιλόπαιδο, τον είχε υιοθετήσει όπως τα γνωρίζετε η κόρη του Φαραώ και είχε όλη την δυνατότητα να μορφωθεί.

Και αυτό χρειάζεται, ξέρετε, χρειάζεται όταν θα γίνεται ο ηγέτης να ξέρει πολλά πράγματα. Έτσι προνόησε ο Θεός, ο ηγέτης που θα έμπαινε στο λαό του μπροστά, στο λαό των Εβραίων, οι οποίοι ήσαν αγράμματοι, σημειώσατε το αυτό, και με τη δουλεία τους 430 χρόνια βεβαίως ήσαν αγράμματοι, έπρεπε να έχουν έναν ηγέτη μορφωμένο και γνώστη πολλών πραγμάτων. Έτσι το ήθελε ο Θεός.

Συνεπώς, η γραφή υπήρχε και εγγράφτηκε η Πεντάτευχος σε κάποια γραφή. Σας είπα πιθανότατα στην Σημιτική γραφή και όχι στην Αιγυπτιακή γραφή. Πιθανότατα. Και ακόμη θα σας έλεγα ότι βεβαίως από το πρωτότυπο δεν σώθηκε τίποτα.

Όπως και από τις Επιστολές του Αποστόλου Παύλου που πλέον είμεθα 1500-1600 χρόνια μετά, είμεθα μετά Χριστόν. Δεν σώθηκε τίποτα από τις Επιστολές τις πρωτότυπες, αλλά με αντιγραφές. Διότι όλα αυτά τα κείμενα αντεγράφοντο και σώθηκαν οι αντιγραφές.

Έτσι μπορούμε να πούμε έγινε και με την Πεντάτευχο. Πεντάτευχος λέγονται τα πέντε πρώτα βιβλία που συγγραφεύς είναι βέβαια ο Μωυσής. Ένα άλλο, πιο τρομερό.

Ποια γλώσσα μιλούσαν οι πρωτόπλαστοι Αδάμ και Εύα πριν και μετά την πτώση; Τι γλώσσα μιλούσαν; Το σκεφτήκατε ποτέ;

Οπωσδήποτε όμως μιλούσαν. Εδώ είναι τώρα το καταπληκτικό. Μιλούσαν γλώσσα. Πού το ξέρουμε; Το ξέρουμε. Όχι διότι και μεταξύ των ομιλούν, ή ακόμη ο Κύριος καλεί τον Αδάμ, Αδάμ πού είσαι, και εκείνος λέει.

Κρύφτηκα γιατί φοβήθηκα επειδή είμαι γυμνός, και ποιος σου είπε ότι είσαι γυμνός, και λοιπά και λοιπά. Βλέπετε ανοίγεται εδώ ένας διάλογος. Άρα λοιπόν υπήρχε η γλώσσα, αλλά από ένα άλλο σημείο το ξέρουμε πολύ καλά ότι ο Αδάμ μπορούσε να σχηματίζει λέξεις.

Και να δίνει ονόματα. Είναι μία παρατήρηση ίσως εκ πρώτης όψεως ασήμαντη, αλλά εξαιρετικά σπουδαία, ότι ο Θεός λέγει, έφερε μπροστά του, πέρασε, παρέλασαν τρόπον τινά τα ζώα, όλα τα ζώα, όπως ακριβώς ο Θεός κάλεσε τα ζώα να μπουν μέσα στην κιβωτό του Νώε και τους έδωσε ο Αδάμ ονόματα.

Αυτό βέβαια εξυπηρέτησε και άλλων σκοπών Να δει δηλαδή ο Αδάμ ότι ανάμεσα στα όντα αυτά δεν υπήρχε κάτι που να του μοιάζει. Ούτε η γάτα του μοιάζει, ούτε το πρόβατο του μοιάζει, τίποτα. Ούτε το λιοντάρι, τίποτα.

Και έτσι θα του δημιουργηθεί η επιθυμία να έχει μια συντροφιά. Και έτσι γεννήθηκε η επιθυμία και έκανε ο Θεός την Εύα. Και είπε δεν είναι καλό να είναι ο άνθρωπος μόνος του, αλλά έβαλε πρώτα την επιθυμία μέσα εις τον Αδάμ.

Και την έβαλε με τον τρόπον αυτόν. Όμως το ότι μπορούσε ο Αδάμ να δώσει ονόματα, αν διαβάσετε αυτή τη σχολική. Αν ακόμα διδάσκεται, έχω μάθει ότι δεν διδάσκεται πια, το σχολικό εγχειρίδιο που λέγεται λογική.

Κάποιοι μεγάλοι εδώ θα με θυμηθούν που μάθαμε στο σχολείο, λογική έτσι λέγεται, είναι ένα μάθημα βασικά φιλοσοφικό. Και εκεί μαθαίναμε ότι μια έννοια διατυπούται με μια λέξη, αυτή η λέξη όταν ακουστεί στον άλλον, στα αυτιά του αλλουνού, μεταφερομένη, δημιουργεί αντίστοιχα μια έννοια.

Όταν πω ρολόι. Και τώρα το ρολόι δεν το έχω μπροστά μου. Και μόνο γιατί θα πω τη λέξη ρολόι. Ο άλλος αμέσως θα έρθει στην έννοια του ρολογιού. Πολλές φορές έχω πει το εξής παράδειγμα. Και μην το πάρετε αφελές.

Μια γάτα πήδηξε τη μάντρα του σπιτιού της. Πήγε στο διπλανό σπίτι. Που εκεί είχε σκύλο.

Τρόμαξε ταλέπορη η γάτα Γιατί όρμησε πάνω της ο σκύλος. Με τρομάρα ξαναπηδάει το μαντρότοιχο, ξαναβρίσκεται πάλι στο σπίτι μέσα. Τρομάρα. Τώρα θέλει να πει σε μιαν άλλη γάτα Ότι η καημένη πρόσεχε Μην πας από εκεί.

Γιατί έχει σκύλο από εκεί Μπορεί να το πει αυτό η γάτα;

Όχι Όχι Γιατί Γιατί η γάτα Δεν έχει την δυνατότητα Να σχηματίσει Πρώτα πρώτα δεν έχει τη δυνατότητα να έχει έννοιες. Και μετά να σχηματίσει βάσει των εννοιών. Έτσι λέει η λογική. Το βιβλίο λογική, το εγχειρίδιο, από το φιλοσοφικό εγχειρίδιο.

Και από αυτό να βγάλει λέξεις, από τις έννοιες λέξεις και το καθεξής. Μετά συνειρμούς, να βάλω πολλές λέξεις, να φτιάξω μια πρόταση με πολλές έννοιες. Μπορεί για αυτό να το κάνει η γάτα; Όχι, γιατί δεν έχει λογική.

Αυτό ξέρετε τι μας πληροφορεί; Ότι ο Αδάμ που το έκανε δεν είναι προϊόν εξελίξεως. κατά τη Θεωρία της Εξελίξεως, ότι ήταν ζώον και έγινε άνθρωπος, ισχυρόν επιχείρημα αγιογραφικόν. Ο Αδάμ δεν είναι προϊόν εξελίξεως, δεν προήρθε από τον Πίθηκο, ο Πίθηκος δεν έχει την δυνατότητα να σχηματίζει λέξεις γιατί δεν έχει την δυνατότητα να έχει έννοιες, απλούστατα. Έτσι ο Αδάμ μπορούσε αφού κατασκεύαζε λέξεις να έχει γλώσσα.

Βεβαίως δεν μπορούμε να μιλάμε για μια γλώσσα με τρεις χιλιάδες και πέντε χιλιάδες λέξεις που έχουμε εμείς σήμερα. Γιατί έχουμε πάρα πολλές ανάγκες και πολλά πράγματα να πούμε, είχε όμως γλώσσα αναμφισβήτητα.

Τώρα, ποια μπορεί να ήταν αυτή η γλώσσα, αν πούμε ότι ο Αδάμ, γιατί ο Παράδεισος ήταν στη Μεσοποταμία, στο γνωστό μας Ιράκ. Μήπως ήταν, μήπως ήταν σημιτικής, δηλαδή έχουμε σήμερα τις σημιτικές γλώσσες.

Μήπως είχε λοιπόν σημιτική ρίζαν; Δεν το ξέρουμε. Οι γλωσσολόγοι προσπαθούν από τις ρίζες των λέξεων να φτάσουν, όπως λέμε η ελληνική με τη γλώσσα την ινδοευρωπαϊκή ή τη Σανσκριτική και κάτι τέτοια και κάτι τέτοια, να βρουν ας πούμε λέμε μητέρα, είναι ρίζα το μη, μάδερ αγγλικά, μερ λέμε γαλλικά, έτσι, μαμά. Προσέξτε το μαμά, μαμά, δεν είναι κουκλίστικη λέξη, να σας το πω και αυτό, γιατί οι μερικοί νομίζουν ότι η λέξη μαμά είναι μια λέξη, να πω εγώ η μαμά μου, Άγιος άνθρωπος λέει τη μάνα του μαμά; Θα μου πείτε. Δεν είναι εκεί; Είναι. Θα το φανταστείτε; Είναι λέξη ομηρική. Ακούτε; Είναι λέξη ομηρική η λέξη μαμά και εκφράζει χαϊδευτικά τη μητέρα. Όπως και οι λέξεις γαλλικά λέμε μαμά και περ παπά, περ παπά. Δεν είναι ο πατέρας; Το λέμε και εμείς πάτερ, πατέρα και λέμε παπάς.

Και η λέξη αυτή είναι ομηρική, που μάλιστα λέγεται και παπάκι, δεν έχει καμία σχέση με το παπάκι, είναι χαϊδευτικά ο πατέρας, ο μπαμπάς. Έτσι βλέπετε εδώ, παίρνουμε τις ρίζες των λέξεων για να προχωρήσουμε να δούμε την καταγωγή τους.

Ε, βέβαια δεν ξέρω πιο πολλά, εγώ ο γλωσσολόγος δεν είμαι, δεν ξέρω πιο πολλά. Πάντως είναι ένα έργο των γλωσσολόγων πάνω στο σημείο αυτό. Ακόμα σημειώσατε ότι υπήρχε μία μονογλώσσα. Μέχρι την πυργοποιία της Βαβέλ, μας το λέει η Γραφή.

Ότι υπήρχε λέγει εν χείλος ανθρώπων. Πού ήταν ο πύργος της Βαβέλ; Βαβέλ θα πει σύγχυσις. Λένε πολλοί ότι η λέξη Βαβέλ με τη Βαβυλωνία ότι δεν έχει σχέση. Νομίζω ότι έχει σχέση. Ξαναλέω δεν είμαι γλωσσολόγος, αλλά νομίζω ότι έχει σχέση, διότι εκεί έγινε, σημειώθηκε η σύγχυσις, γι' αυτό και ονομάστηκε και ο τόπος εκείνος ή η πόλη σε εκείνη Βαβυλωνία. Έχει κάποια σχέση.

Η εβραϊκή γλώσσα είναι σημιτική προελεύσεως, σημιτικής και λέει λοιπόν η Γραφή ότι τότε λέγοντας μιλούσε κι άλλος δεν καταλάβαινε γιατί ο Θεός συνέχεε τας γλώσσας. Δεύτε καταβάντες λέγει ο Θεός συγχέωμεν αυτών τας γλώσσας, να τους μπερδέψω να μην καταλαβαίνουν.

Και μέχρι τότε σημειώνει στο βιβλίο της Γενέσεως ο Ιερός Συγγραφεύς ότι υπήρχε ένα χείλος, ένα χείλος θα πει μία φωνή, μία γλώσσα.

Άρα οι γλώσσες οι πολλές πώς έγιναν; Με την απομάκρυνση των ανθρώπων, απεμονώθησαν οι άνθρωποι και εν τω μεταξύ η γλώσσα τους προσέθεσε κι άλλες λέξεις. Εδώ βλέπετε ότι μέσα στην ίδια χώρα μας, στην Ελλάδα, έχουμε διαφόρους διαλέκτους.

Πώς έγιναν αυτές οι διάλεκτοι; Αυτός είναι ο λόγος. Απομονώνονται οι άνθρωποι, φτιάχνουν τη δική τους εσωτερική γλώσσα. Λέμε πως λέτε αυτό το πράγμα και αλλού λέγεται αυτή η λέξη, αυτή η λέξη λέγεται εδώ έτσι.

Σ' άλλο τόπο λέγεται αλλιώτικα κ.ο.κ. Πιθανότατα λοιπόν η πρώτη γλώσσα είναι αυτή που σήμερα λέμε σημιτική, αυτήν να ομίλησαν οι πρωτόπλαστοι. Αυτά και για αυτή την απορία. Μια άλλη απορία λέγει,

όταν ο ιερέας φτάσει στον καθαγιασμό των τιμίων δώρων κάνει επίκληση του Αγίου Πνεύματος για να γίνει το ψωμί σώμα και το κρασί αίμα του Ιησού Χριστού. Για ποιο λόγο δεν αλλάζει η γεύση και η όψη των δώρων;

Και αλλάζει μόνον η ουσία τους, ούτε η ουσία αλλάζει, αν δεχθούμε τη λέξη ουσία, προσέξτε, τη λέξη ουσία, προσέξτε, προσέξτε, προσέξτε, προσέξτε. Αν δεχθούμε τη λέξη ουσία, με την έννοια να βάλουμε κάτω από το μικροσκόπιο εκείνο που έχουμε μετά τον καθαγιασμό, θα βρούμε πάλι ψωμί και κρασί.

Δεν άλλαξε η σύσταση των δώρων, δεν άλλαξε, εντούτοις, εντούτοις και το υπογραμμίζω, είναι πραγματικό σώμα και πραγματικό αίμα του Χριστού. Δεν είναι, προσέξτε πολύ γιατί είναι τεράστιο θέμα αυτό, δεν είναι σύμβολον του σώματος και του αίματος του Χριστού.

Αλλά τι είναι; Πραγματικά σώμα και αίμα Χριστού. Σήμερα, πρώτη Νηστειών, είχαμε την πρώτη λειτουργία. Εννοείται αυτή που έχουμε τώρα την Σαρακοστή. Του Μεγάλου Βασιλείου. Και λέγει. Κύριε, σου προσφέρουμε τα αντίτυπα του σώματος και αίματος του Χριστού σου.

Ερχόμεθα στον Πατέρα. Μην παραξενευθείτε που λέει αντίτυπα, που είναι ο άρτος και ο οίνος. Διότι μέχρι πριν τον καθαγιασμό είναι αντίτυπα. Δηλαδή είναι κρασί και ψωμί που θα γίνουν σώμα και αίμα Χριστού, είναι αντίτυπα.

Πριν τον καθαγιασμό, μετά τον καθαγιασμό είναι σώμα και αίμα Χριστού. Γι' αυτό όταν πηγαίνουμε να κοινωνήσουμε. Όταν ο Ιερεύς λέει μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης προσέλθετε. Ποιας πίστεως; Ότι αυτό που θα κοινωνήσω είναι το σώμα και το αίμα του Χριστού.

Δεν υπάρχει μεγαλύτερη αμαρτία από τον Χριστιανό όταν δεν πιστεύει ότι είναι σώμα και αίμα Χριστού. Επάνω σε αυτό επιμένει ο Παύλος και λέγει ότι γι' αυτό και αρρωσταίνουν και πεθαίνουν αρκετοί επειδή δεν διακρίνουν το σώμα και το αίμα του Χριστού.

Είναι η μεγαλύτερη αμαρτία όταν δεν πιστεύω ότι είναι σώμα και αίμα Χριστού. Το ακούσατε αυτό; Είναι πραγματικά σώμα και αίμα Χριστού. Λέγει ο Άγιος Κύριλος Ιεροσολύμων, α, συγγνώμη, όταν πηγαίνουμε να κοινωνήσουμε ανανεώνουμε την πίστη μας διαρκώς γιατί μπορεί να μπει μια ιδέα και λέμε Έτι πιστεύω. Είναι αυτή η σειρά των τροπαρίων, να το πω έτσι, ευχών τροπαρίων που λέμε λίγο πριν κοινωνήσουμε.

Έτι πιστεύω ότι αυτό τούτο εστί το σώμα σου και αυτό τούτο εστί το αίμα σου, αυτό τούτο, είδατε αυτό τούτο, το σώμα σου και το αίμα σου. Ανανεώνουμε αυτή την πίστη μας, είναι πάρα πολύ σημαντικό.

Όπως λοιπόν αντιλαμβάνεστε αποτελεί σπουδαίο στοιχείο. Λέγει ο Άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων, μη σε παραξενεύει, σε μια του τελευταία-προτελευταία κάπου και δεν θυμάμαι. Μυσταγωγική κατήχηση ότι η γλώσσα σου, όπως το λέει και εδώ η απορία, εδώ λέει η γεύση.

Η γλώσσα σου, η γεύση σου αλλά και η όψη που λέει και εδώ η απορία. Ότι το βλέπεις ψωμί, το βλέπεις κρασί, το γεύεσαι ψωμί, το γεύεσαι κρασί. Ναι, δεν έχει σημασία αυτό. Γιατί δεν έχει σημασία; Διότι εάν γίνεται γεύση σώματος και αίματος, κρέατος δηλαδή, και αίματος, τι θα καταργούσε; Καταργείται η πίστις.

Καταργείται η πίστις. Τότε δεν έχεις ανάγκη να πιστέψεις ότι είναι το σώμα και το αίμα του Χριστού. Μάλιστα έχουμε, φαίνεται, αρκετές φορές μέσα στην ιστορία, γιατί αναγκάζεται ο Άγιος Συμεών ο Θεσσαλονίκης, που έχει γράψει πολλά πολλά τέτοια πρακτικά πράγματα, πολλά πολλά και λειτουργικά πολλά, λέει το εξής, αν για μια στιγμή αποτείνεται στον ιερέα, ο ιερεύς, ο ιερεύς δηλαδή, αν αντιληφθείς ότι το περιεχόμενο του Αγίου Ποτηρίου είναι αίμα και κρέας,

μη κοινωνήσεις τον κόσμο, το λαό από αυτό, δώσε από των συντηρημένων Αγίων Άρτων, της Μεγάλης Πέμπτης που τον φυλάμε των Αγίων Άρτων στο Άγιο Αρτοφόριον επάνω στην Αγία Τράπεζα. Είδατε, μη κοινωνήσεις το λαό, λέει, από αυτό, ποιος ξέρει, λέει ο Άγιος Συμεών Θεσσαλονίκης, χάρη της απιστίας τίνος, φάνηκε κατ' αισθητόν τρόπον ότι είναι κρέας και αίμα.

Δεν το θέλουμε, δεν το θέλουμε, το προσέξατε; Άρα λοιπόν βλέπει κανείς εδώ ότι καταργείται η πίστις, όπως και το πρόσωπο του Ιησού Χριστού εμφανίστηκε ως άνθρωπος. Δεν μπορούσαν να αντιληφθούν ότι είναι ο Θεός Λόγος, πίστεψες; Αν πίστεψες, ανακάλυψες και τον Θεόν Λόγον.

Επειδή όμως η ώρα μας τελείωσε, πρώτα θα συνεχίσουμε την ερχομένη Κυριακή.