Λύσις Ἀποριῶν 37

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· τὸ ἀναλλοίωτο ἑλληνικὸ πρωτότυπο εἶναι τὸ ἔγκυρο κείμενο.

And we come, children, to our questions. I have a question from last time, and just now, when I opened the box, I saw, among the others, a question that is the same as the one that was raised last time. So I will answer both at once. The first one, last time's, says: Why do you detest the cafeteria so much?

In my opinion it is not a bad thing to go now and then to a cafeteria, to meet your acquaintances, to talk a little. And today's question says: Will you allow us to go to parties, that is, to cafeterias, to discotheques, when our class invites us, even just once? Very well. So the question is, why do you detest the cafeteria so much. Very well. Let us see, then.

Of course, cafeteria, coffee. You know what they are: they are the dressed-up coffeehouses of the old days, the refined ones, the Europeanized, the prettified coffeehouses of the old days. I would like to ask, since the young woman writes it, writes the question: I would like to ask, would a young woman, a woman, have gone to the old coffeehouses?

It was an unthinkable thing in the old days; would a woman have gone to the coffeehouses? But today, now that we have decorated the coffeehouses inside with gold foil, we have also gained the equality of the sexes, just as we would have wanted it. So now, of course, it is no longer scandalous for a lady, a woman, a young girl to go to the cafeteria. So children, whatever I would have had to say in the old days about coffeehouses, I would have far more to say today about cafeterias. And just as I would not be fond of them, and just as I was not fond of the coffeehouses, I assure you, I never once went to a coffeehouse in my life. I do not boast; by the grace of God, I never went, neither as a young man, nor as a child, nor as a grown man, never.

Many times people go to the coffee shops, and I would be looking for someone. I'd stand at the door, too embarrassed to step inside a coffee shop. Now, if a question comes up, why is it, Father, that you were embarrassed to walk into a coffee shop, well, that's another story. But instead of going into that, here's what I remember: I remember some of the children from my catechism class. They used to go to a coffee shop that had a room in the back, and there they had ping pong and billiards. And I would go, and they'd be playing ping pong and billiards. So I would go to see what these children were up to. I watched from outside, through the windows. I was too embarrassed to go in, I'm telling you the truth. It was a different matter later on, when I would go out to the villages as a speaker.

When I first came here to our province and would go to speak in the villages in the afternoon, I would speak from the doorstep of the coffeehouse. Later on I was able to go inside, and I did just that, and I would say to the regulars there in the coffeehouse, 'I ask you very kindly, for just a little while, could you pay attention to something I want to tell you.'

Of course they would stop the cards they were playing and whatever else they were doing there, chatting and so on, and I would give them a talk for about an hour, and then I would leave. In this sense I have gone many times to a coffeehouse, in this sense. So children, the matter is not personal. The matter is objective.

The cafeteria is not a good place; it is not a good place from very, very many sides. Just as it has become a sad state of affairs today that we do not invite our friends into our home. Say that we made our homes small, like the apartments. Say that, I don't know whether they were bigger in the older days. In the older days, you know how the houses were: little dwellings, little dwellings, little rooms, very small. Like our own house, where they were born, there were very small rooms, with low ceilings; there they grew up, the previous generation grew up. So there they made their visits, their dinners, their weddings, their baptisms; there they did them.

So we cannot speak of it as a matter of space; let us not discuss that at all. But then, well, quite simply, now the young girls who get married gather a whole heap of things. Teapots and little plates and little platters, they gather silverware and I don't know what else, but they go, they go to the taverns to eat, with their friends, and at home they do nothing, because they are bored; they tell you now it is too much fuss, and so on. Further on, of course, the matter has its consequences: the husband's salary is not enough, and then the girl tells you, 'I too will find work, so that the salary is enough for us,' and on it goes, you understand.

So children, today we do not use our home as a place for meeting with relatives and friends, and this is a misfortune. Why should I have to go to the cafeteria for weddings, for baptisms, or for a feast, or simply for a free afternoon, instead of having my friends come to my home?

Why should this not happen? Is there anything more beautiful than this way? We are not out in the streets. Nor do we breathe the smoke that fills the space of the cafeteria. Nor is there debauchery. Do you want something more still?

And our own household can, in a way, keep watch over who these friends of ours are. As for the boy, his friends; for the girl, her friends. From this point of view, of course, the cafeteria is bad. Because there we will meet persons who are strangers, who are people far from God, or who live in sin.

And we do not know with whom we will end up keeping company; we may go with our friend, with our girlfriend, but what others will join in, we do not know. Do not forget, too, that it is from there that the first acquaintance with the sins of the flesh comes about.

It is from there that the first acquaintance with the sins of the flesh comes about. Do you want something more still? Remember, it is not long ago, only a few months. When there was an uproar in Athens over the murder of a young man in a cafeteria.

There was an uproar, and many things came out into the open: that in the cafeterias narcotics are trafficked.

So you are going to a place where you can get entangled in narcotics. I have told you this before, and I will say it once more: once a child, that is, a child of seventeen, eighteen, somewhere around there, told me the following. He went to a cafeteria; they went as a group, some friends, four or five of them.

And in a little while another, larger group came in. In the meantime they had ordered their coffee, and what they order there I do not know. And the waiter asked them whether they could make a small rearrangement of the space, whether they could move a little further off so that he could make one big table and seat the large group.

Usual things in these places. 'Gladly,' they said; they took their little cups, they took their glasses, and moved them to the other, smaller table. During the moving, a mix-up happened with the cups. And so, to this child who is telling me the incident...

By mistake he picked up the coffee of the person next to him.

And he drank it. But he realized that he was starting to feel dizzy. Because his friend had slipped something into his coffee, though he didn't know it at the time, his friend had slipped a drug into it.

And so he began to feel strange. He left, dizzy, and so on and so forth. I said to him, "You see? Since we've already spoken about the trafficking of narcotics in the cafeterias, watch out, it isn't only the case of the friend, who I don't know where he got it from. I'll tell you something more about that further on. You see?" And do you know what he answered me, what he said to me? "Yes, but Father, you know, it was really nice, my boy got hooked." What does that mean? Just as the fish bites the bait on the hook. Here the question, the second question, says, "even just once." But that one time is the very thing, because once you get hooked, once you get hooked by the narcotics, Mr. Ketala whom I mentioned to you earlier... Would you believe it, I didn't know this, I learned it recently, that there are Coca-Colas, there are certain coded things, you know, the so-called argot, the French word argot, which means vulgar speech or coded speech, like when they say "syrma" — "syrma" means to give warning, watch out, the person is coming,

the one we don't want. And they say the word "syrma." That is called argot. It's a French word, I say it to you again. Coded, vulgar. Coded, vulgar speech. Well, it seems these things exist not only in words but in the items themselves. The waiter, when you tell him "bring us a Coca-Cola," asks you, "do you want it open or closed?" And if you say "closed," he'll bring it to you closed. Whatever you tell him. If you tell him "open," he'll bring you one that has a narcotic inside the Coca-Cola. Because the narcotics are not trafficked without the knowledge, the awareness of the management of the establishment; they move with the establishment's knowledge as well. How shall I put it? They do this work too, perhaps not all the cafeterias, but, but perhaps many. Someone came and told me that he works in a cafeteria. I said, "My child, your work there is not a good place, it isn't good."

He tells me, "We don't traffic narcotics, we are some of the exceptions." That doesn't mean, by my saying we are some of the exceptions, that we can go searching to find the cafeterias that don't traffic narcotics. We don't know that, because if we knew it, the police would know it too. So we don't know. You see how many evils there are? Take that bad company develops there; take that we waste our time. When at around ten I can be out and about for my errands, and I see at ten, at eleven in the morning, I see inside the cafeterias young men and young women, and they are sitting most idly in their seats, I say, these children, both the boys and the girls, do they really have no work at all to do at home? The girls above all, do they have no work? They made their beds in the morning, swept their house and dressed up and go out at ten and eleven o'clock

to go off to the cafeteria, I say, both in the morning hours and in the afternoon too. They have nothing to do, and they have time to spare. In general, my children, this is a picture of dissolute living. Whether you like it or not, I am going to tell you the truth.

And it can be regarded, as the Book of Proverbs says there, as dens of sin. Dens. Do you want to hear what else it says there, the Book of Proverbs, the Wisdom of Solomon, I don't remember which? Treasuries of Hades — they are the treasuries of Hades; that, children, is what the cafeterias are. So a child, a young man, a young woman, who thinks seriously about the matter, not only of salvation but also about the matter of his spiritual, shall we say, restoration and cultivation, this place must be utterly, utterly, utterly unknown and inaccessible to him. I believe I am clear in what I have told you. This is how I justify why I detest the cafeterias, since the one asking, the man or the woman asking, is the one who says, "why do you detest them."

I may detest them, and I come now to another question.

They say that when the exhumation of a dead person takes place and the body has not decomposed at all, it means that this person had many sins; is that true? Also the memorial we hold, the memorials we hold, certain phrases we use when someone dies, such as "God grant him rest," "may God repose him," and others — do these contribute at all to the deliverance of the soul? Two points, then. The first point is whether, if a person has not decomposed within the three years when exhumation is customary... I would want to tell you that the matter of exhumation is not part of our program of relations with the dead, that we must perform an exhumation at three years; it became established because there was always a matter of space; it became established by force of circumstance, that the exhumation should take place.

And I ask, well, you've lain in the grave for many of us — come now, let's put someone else in. That is the idea. And so, because we don't have space, especially in the big city, for this reason this exhumation takes place. This exhumation is from old times. But in places where there is no problem of room, the exhumation is not done there. Such as the cemeteries of villages, where there is a great deal of space; there is no need for an exhumation to be done.

Consequently, the matter of exhumation became established for purely, purely practical reasons, you understand; it is not necessary for us to perform an exhumation. Now, there are very many reasons why a person might not decompose within the grave. And it is indeed true that there also exists the view, though it isn't universal, there exists the view that when a person does not decompose, he committed some great sin. That is why there exists a relevant prayer, if the prayer says he fell under the curse of a priest or of a hierarch, or whatever, and likewise there exists also a relevant curse that he should not decompose. I would not want to rule that out, since our Church has an established prayer for it as well.

But I would want to tell you that the phenomenon is not general and absolute. That is, it is not only the cases where some person fell under a curse. If we exhume, perform the exhumation and take the person out and he is undissolved, and we start the gossip and say, "ah, he must have been a sinner," and much else, it is not right, because there are other factors as well that contribute to a person not decomposing. And these factors are many; I would mention only two to you. There is the saturation of the soil, when into one grave the dead were placed repeatedly and the soil — as is the case with the cemetery of our city, and it shows this very phenomenon — the soil is saturated, and the following happens: that is, the soil, greased and saturated, no longer lets the water through easily, and the dissolution of the body cannot take place.

It is a kind of preserve; that is, the earth becomes a kind of preserve, that is, it conserves the person, the dead one, it preserves him, he doesn't decompose. So firstly it is a matter of the soil; sometimes the soil may not be saturated from heavy use, but may be of such a kind, and so on. I'll tell you a case I read in the newspaper very, very, very many years ago, that in some marshes of Holland they had found a headless body.

They said it was a matter of a crime; in the end it was established that this headless body was a man who had been offered as a sacrifice two thousand years before, and within the matter of the marsh he had been preserved. So you see that there are conditions of soil that can preserve a body.

I'm not talking about ice, because ice preserves a body too, but you'll say to me that's basically a refrigerator by now. No, I mean the case of the soil. And the second case is when there are medicines involved; that is, the person, as a patient, took medicines that preserve the body, like the formaldehyde we inject. In the same way, certain medicines preserve the flesh so that it doesn't decompose, or at least it takes much longer to break down.

For this reason we can declare, or obtain a certificate from the doctor that our sick one took such and such medications, and so we ask the cemeteries, the management of the cemetery, that the exhumation be done not at three but at five, sometimes even at seven years. So, because these factors exist, and whatever others there may be, we cannot say — it is unjust to say — that this person was a sinner, and for this reason he did not decompose.

But, if you want something more as well, as regards the memorials we hold — I will not speak about the matter of the memorials, the question does not ask that, only about the expressions "God grant him rest," whether these contribute to the forgiveness of the soul of this person.

Certainly, what contributes to the relief — to what degree only God knows — are the memorials and the Divine Liturgy. Above all, the Divine Liturgy, that is, the bloodless sacrifice of Christ. Saint Nicholas Cabasilas says that the departed benefit more from one Divine Liturgy than the living do. The living. Consequently we have much benefit, and for this reason we also celebrate the Divine Liturgy. It is the number one and supreme memorial for the soul of someone, when we celebrate the Divine Liturgy. After that comes this rite of the memorial, which the Church urges, and for this reason we should not leave during a memorial; we should not say, "what do I care about that man who died, whom I don't know and whoever he is."

No, all those who were found within the Church will remain for the memorial. The one who has fallen asleep, who has died, is a baptized Christian. We are obliged, therefore, to pray for his soul, that God may repose him. In what way, only God knows; that is not our concern. Consequently the expression after the memorial, outside the memorial, when the rite, the service, is finished, and we say, "ah, may God repose him," it is a prayer, a prayer with which beforehand we prayed inside the church for the repose of the soul of this person.

And now, something more: when a person dies and goes to Hades, can he then repent? If so, how? And I too would ask for the way, if anyone could know it — if so, how he can repent. Children, in Hades there is no metanoia, no repentance. Pay attention: it is not that there is no forgiveness. Pay attention: there is no repentance, because if I tell you this, you will immediately tell me now that, in relation to what I said earlier, I am falling into contradiction. Because then how will God repose him, how will He forgive, and what, after all, is the purpose of a memorial, or even of this Divine Liturgy according to Saint Cabasilas?

No, forgiveness is one thing and repentance is another. God forgives those who repent, but when they do not repent He cannot forgive them. Well then, in Hades it is not that there is no forgiveness, but that there is no repentance.

That is, the one who has departed does not repent — not that his repentance is not accepted, but that there is no repentance. Do you want an example? It is the demons, who cannot repent. Do you know that the demons believe? Scripture says it: they believe and they shudder; not only do they believe, but they also shudder. Do you know what it is to shudder, to shudder, shuddering, horror? We do not shudder over Hell; the demons shudder.

And when the Lord went to drive them out of the demoniac there at Gergesa, that wretched Gergesene, what did the demons ask? "You have come before the time to torment us" — you have come before our hour to torment us. The demons believe, children, in Hell; it is not yet, and that is why they begged not to go. Only, the demons plant it in us not to believe in Hell, so as to lead us astray.

So the demons believe. What does that mean? They know where they are going. They could repent, if they wanted — listen to me — if they wanted, for God is good. Now suppose Eosphoros goes — and he has such a beautiful name, the Bearer of the Dawn — with all the angels, the fallen ones, those who fell, and they go to God, fall down before Him, and ask the Lord to forgive them. What do you say, would the Lord not forgive?

Here God became man, the Word of God, to save us and to forgive us. Would He not forgive the demons too, if they repented? Without question. But the demons cannot repent. What did the demon that once appeared to Saint Anthony the Great say?

Do you fast? I always fast, he says, because I do not eat. Do you keep vigil? I always keep vigil, because I do not sleep. There is one thing I cannot do of all that you do — to humble myself; and humility is what leads to the road of repentance.

You see, it cannot, because now, children, a fixing takes place in the soul. When it leaves this world, it becomes fixed, it is set fast, it can no longer repent. It cannot — how shall I put it — it hardens, the way we speak of an object, a cloth: it is very supple, I don't know what example to give, it is very flexible, like this.

If I dip it into glue and dip it again, it stiffens, it no longer has its suppleness. The soul suffers something like this — both the angels who became demons and the people who leave this world.

The soul is fixed, set fast in the state it was in when it left the present world. And therefore there is no possibility for the soul to repent. Would you like something more?

A myth of the ancient Greeks tells the following — only I will not give you more details, because I do not remember many more of its particulars. That once — some philosopher relates this myth, perhaps Plato, perhaps, I don't know who —

listen to it, it is a very interesting myth, one that echoes the understanding the ancient Greeks had about the matter of a soul in relation to the state it is in. A certain man died, it says — I don't know how it happened — he rose, came back to the world, and the other people asked him (this is a myth, I say again) what he saw and heard in Hades. He saw and heard many things, but what astonished him was this.

That they are all asked whether they would want to return to earth, and, on returning to earth, what they would want to be — to be something else, to change their way of thinking, say the woman to be a man, the man to be a woman, or even to think differently, to change profession. What astonished me, he says, is that the souls desired to be what they already were.

Well then, what this pre-Christian myth echoes is this very reality: that souls want to remain what they are, they do not want to change. And since they do not want to change, there is no occasion for forgiveness either. So — no — in Hades it is not that there is no forgiveness; rather, in Hades there is no repentance.

That is why, children, whatever we do — now, now let us repent, now let our life change, not when we have grown old, now — because it is not only repentance, it is also the fruit of repentance. What did Saint John the Forerunner say to the crowds? "Bring forth therefore fruits worthy of repentance."

When will these fruits come? When we grow old, when, when, when we can no longer drag our legs along? No — now, from our childhood years, we must bring forth fruits of repentance, and the fruits of repentance are the virtues.

It is the change of our mindset, from worldly to Christian.

There's a question here, and our time is nearly up, but please, can you tell us whether our teeth are made for eating meat? Yes, no, and why. You've picked up this style from your school textbooks, haven't you: yes, no, and why. That's how the questions are put: yes, no, and why. Well then, let's see. Our teeth, my children, and since our time has run out, otherwise I would tell you much more, our teeth are not made for meat. Because you see the teeth of the dog and the cat, they are the teeth of a predator, teeth that seize. The cat and the dog cannot chew. Watch the cat: when you give it something, it turns its head to the side, it moves its head in that strange way, because it has no chewing teeth, it has the teeth of a predator that grab the food.

Man does not have predatory teeth; he has chewing teeth — you understand the difference, predatory and chewing — that is, he does not have the ones that seize the food, because those are animals that seize their food. Whereas man does not seize, but takes the food and eats it; therefore our teeth are for the plant kingdom and not for the animal kingdom. Now, if we do eat meat, this was permitted by God in the Second Covenant that God makes — not with Adam, because there He said we would eat only from the plant kingdom, like the animals — but in the Second Covenant, in the time of Noah, where God permits the eating of meat.

But I will repeat: our teeth are not for meat, but for the plant kingdom. That is all for tonight.

Tonight.

A first question says the following: Were we allowed to go on long excursions with the school? If not, why? Very well. Now, of course, I don't know whether I ought to say this publicly too — but what harm is there in saying it publicly, and why should I not say it publicly, since the answer and the critique of the matter have even been published? In fact, one piece in the newspapers struck me — it was in one newspaper. So I too would have this to say; I will not say anything different from what I was reading in the newspaper; I would speak, I would say, in a rather worldly language, if you will allow me to put it that way, to show you that the matter is judged from the worldly side as well.

It has now been observed that school excursions — and indeed even the single-day ones, and much, much more the multi-day excursions — have been described as having degenerated. They have undergone a degeneration and no longer hold the character of an excursion, because the character of an excursion, children, is a pedagogical one.

You can't deny this, because there's an excursion in the school's program, and it's there for educational reasons. To begin with, if the children make some visits to certain institutions, to factories, to places where there's something for them to see, that has a genuinely educational purpose.

Then too, out in the countryside, the children can rest, they can experience community life in a way: they eat together, they play together, something more than the schoolyard offers. They rest their bodies, because an excursion is excellent exercise, and what's more, exercise with a natural dimension. It's well known by now that so-called Swedish gymnastics has been done away with; or rather, not done away with, it's been criticized, better to say not abolished but criticized, because it's a technical kind of gymnastics, not a natural one. You don't make the movements in a natural way but in a technical way, whereas on an excursion you make your movements naturally: you run, you bend at the waist, you raise your arms, you move your legs in such a way as to jump over something. That is a natural form of exercise.

So, not to go on at length, the point is that the excursion has a pedagogical character. That's why it's part of the school program, and the children of course want the excursion, and the teachers want the excursion too. But we ask: is this pedagogical character of the excursion actually achieved today, is it fulfilled or not? Surely not. Why? Because when children go on an excursion today, with one or more buses, let me tell you what they do. First of all, inside the bus they smoke, and they even smoke right in front of the teachers; they no longer fear anything, they're ashamed of nothing. They smoke; then they sing songs, songs that once would have been unthinkable to be sung inside a school.

Of course you'll tell me that since folk songs have been established in the schools as supposedly songs of our Greek tradition, what more do you want? What do you want? The children aren't to blame, you aren't to blame, no, you're not to blame at all. You are simply the ones who, having undergone the brainwashing we spoke of earlier in our talk, and because these things are among the pleasant, agreeable ones, you'll just carry them out, nothing more, without thinking about this terrible thing. That's why I told you earlier, in our subject, that others are working for our destruction, and of course they work with sugar-coated pills, pills that are poison, that have had sugar put on the outside so they aren't recognized as poison.

As a rule, the excursions go to discotheques. As a rule they plan it so that wherever they're going, they'll go to a discotheque. So there the schoolboys and schoolgirls will dance, the teachers, who knows. And whatever other indecencies can happen. Shall I say more? I don't wish to, how shall I put it, I don't want to, I don't want to open my mouth and tell you what other things go on. Even inside that very bus, the coach, yes. And especially when they turn off the lights on the way back and give themselves over to whatever they give themselves over to, not to mention that there's even drunkenness. I ask you: does such an excursion still fulfill anything pedagogical, does it have a pedagogical character and fulfill a pedagogical program? No, certainly not.

So such an excursion has become degenerate, and because this type of excursion is now widespread, I tell you plainly that a child who respects himself and his own person must realize that he cannot go to such places on this kind of excursion.

Let's move on to another question.

You said, Father, that we shouldn't watch television. Some child is talking and it's disturbing me.

You said, Father, that we shouldn't watch television. But my mother lets me, she allows it and turns a blind eye when it comes to watching Greek theatrical plays or football. Let me note that a boy is writing this question, and the girls watch football. My father won't let me, he scolds me. Which of the two is right?

At what point does Holy Scripture speak of a prohibition of television? Indeed, let's see at what point Holy Scripture speaks about television. Well, children, of course for the father and the mother to appear holding different views on this matter is, first of all, a disaster, because parents must be in agreement in order to raise their children in something. They must agree; it cannot be that one says yes and the other says no. And the worst of it is that the child, when he gets the no from one of his parents, then hates, because the child cannot understand more, he hates his father or his mother, the parent who says the no.

And he loves, in quotation marks, more that parent who says the yes; though later things will be reversed. He will understand, he will come to hate the parent who says yes to him and will love, but by then it's far too late, the parent who says no to him. So of course some parents are listening to me too; never mind, in the margins of this setting, I would say it: parents, I repeat, must be in agreement on matters of raising their children. To you children I would say, to the young men and young women, I would say that if you see your parents holding different views, help them to agree. You'll tell me, yes, but don't be surprised at this.

In Micah, doesn't the prophet say there that the prophet Elijah will come to reconcile, he says, the parents with the children? Not to reconcile the children with the parents, but the parents with the children. There of course it has a certain special meaning, special, but for our case it is very important. Unfortunately, sometimes it is the children who go to correct the parents. When the children say, when the child says: I see that you have a different opinion from one another. Don't you think you ought to agree with each other?

Of course you will leave your parents astonished when you point out something like that, and you will appear wiser than your parents. I'm sorry to say this, but since you observe the phenomenon we have to say it. So we would put it that way. As for the verdict on who is finally right, whether to watch or not watch television, clearly the father, according to the question, always, who tells you, my child, don't watch because it will harm you. We've spoken about television so many times; but as for the matter of what Holy Scripture says, well, would we think that Holy Scripture is going to tell us we must watch or not watch television? Have you found the word television anywhere in Holy Scripture? That's not how the matter stands; Holy Scripture answers everything, and it answers for all the ages and all the eras, whether television or radio or anything else or football. These are simply incidental things that appear in each era, but Holy Scripture gives the whole direction. Holy Scripture tells you: guard your eyes so as not to look upon wicked things.

And if television has wicked things in it, then there you see Holy Scripture writes of it. And in this case, since you ask me to tell you: first of all, Psalm 118, verse 37, says: Turn away my eyes from beholding vanity. Turn me back, O Lord, that is, give me the strength to turn my eyes away so as not to see vain things; and the things I will see on television are surely vain things that will harm my soul.

If you tell me it has some good things too, I accept that, yes, but among the many good things, among the many bad things, how can the good ones be brought forward? If you tell me you'll be selective, you remind me of someone rummaging in a tin, or rather in a garbage tin out in the street, because he saw them throw away a clean slice of bread too. He digs through the rubbish to find that slice of bread, indifferent now to the fact that it's in a heap of filthy things, of garbage, full of germs.

Children, we cannot go searching to find the good within television, because surely we will dwell on the bad as well. And because man's mind turns diligently toward evil, we will dwell more on the evil than on the good.

So, the argument we make, that television may put forward something good, let's set it aside. Generations upon generations were raised and grew up without television; is it really such a great thing that, if we go without it, we cannot develop? I don't think so.

So, because we will see vain things, dangerous, sinful things, Holy Scripture tells us that we must turn our eyes away. But if you like, the New Testament has something too. The Evangelist John says, in his first epistle, in the second chapter, verse 16, he says this: that everything in the world, the desire of the flesh and the desire of the eyes.

There it is, the desire of the eyes. To want to look, whatever it is, television, what, football, what, the racecourse, what, immoral things, what. Because even going out to stroll around, on strolls through the square or the street, that too is the desire of the eyes.

You want to be seen and you want to see. So what is there in the world? The desire, he says, of the eyes and the pride of life. The pride of life means to be praised for something I have that someone else doesn't have.

I've got a big new car, I've got a nice house, I've got fine clothes, I've got this, I've got that, I have prominence, I have positions, something to show off. This is what is called the pride of life. And Saint John the Evangelist goes on: it is not of the Father, but is of the world. All these things are not from God; they are from the world. So you see, children, that Holy Scripture answers us even about television, regarding the question we raised.

And let us move on to a third question.

It is claimed today that the lighting, that is, the kindling, of the Olympic Flame, which takes place every four years at the site of Olympia, is an idolatrous custom. What would you have to tell us on this matter?

If this is true, does it have anything to do with the holding of the Olympic Games?

First of all, yes, it is indeed observed, as happened this year especially, when it was done and broadcast, because once there was no television for everyone to watch it. Now there is, and all our friends who saw this kindling, the lighting of the flame from the sun.

It is in fact an idolatrous rite. There at the site of Olympia, with priestesses, that is, young women dressed as priestesses, they performed the rite of kindling the flame, and in a ritual manner this flame was carried to Athens, to the Parthenon, as I understand, and to the stadium, and people held, as they told me, for I have not seen such a thing myself, they held lit candles as well, and from there it went onto the airplane and was on its way.

What was this? It was a ritual of light, a ritual of fire, of flame, that is, we might say a worship of fire. The Greeks were not fire-worshippers; it was the Persians and certain other peoples who were, though this does not mean that fire as an object of worship is absent among all peoples.

You will be surprised if I tell you, yes, yes, you will be surprised if I tell you that the campfire of the scouts, when they light a fire, and it is a beautiful thing to watch a fire burn, like the fireplace, and they sit around it, this has a ritual character. It is done at their final gathering, at a camp; they have stayed ten days, and on the tenth day they light the fire, the flame, they sit around it, they talk, they sing, and so on.

Children, this is a rudimentary rite of fire-worship. And since scouting is, we might say, the seedbed of Freemasonry. There the new saplings are cultivated, are grown. Once you have learned there that you can sit around a fire, it will not trouble you if you also see the lighting of the flame at the Olympic Flame and so on; that will not trouble you. A habituation is created, and little by little a real introduction into idolatry. I must tell you that all of this is a disguised revival of idolatry. Let us take note of it.

One day we will be rubbing our eyes, and the grave thing is that we will not react when we see that we are returning to idolatry. As for the games, the question says, if this is true does it have anything to do with the holding of the Olympic Games, I would say the following.

If it were only athletics, only that, the thing would not be so serious; there would be nothing to it. We would say that the track is a noble matter; we have nothing to fault in it. But if you take into account, every time, but this year perhaps more than ever, perhaps, the Olympic Games were accused of, what do they call it, doping, all sorts of concoctions.

What do we see here? Note as well that athletes of great nations go there for self-promotion, for America to show itself off. Just as with the rockets, who would go first to the moon so as to have political consequences in the matter.

Russia the same; in other words, it is plain as day, clearer than the sun, that the track has entered into political expediencies. It is no longer that noble contest of the track; that has been lost, it no longer exists.

And if you wish to know what the word of God says even about the Olympic Games, for the love of God, you will tell me. The word of God speaks even about the Olympic Games, with regard to the first part, which is the idolatry.

The Apostle and Evangelist John says in one of his epistles, in his first epistle: Little children, keep yourselves from idols. My little child, guard yourselves from the idols. And as for gymnastics and the track, listen to what the Apostle Paul says.

He says to Timothy, it is in the First Epistle to Timothy, 4:8.

Exercise yourself unto godliness, train yourself, become more devout. For bodily exercise profits a little. Because bodily exercise, he says, that is, the track, is of a little profit.

Take note, of a little profit, when of course the track remains only the track, without political expediencies. And without there being heaped up in those gyms foul-mouthed and idle children. Who go there because they want to avoid their studies, who speak filthy words and many other things.

The track alone, pure, he says, is of a little profit. But godliness is profitable unto all things; godliness is profitable in everything. Having promise of the life that now is, and of that which is to come; it has the promise of the present life and of the life to come.

So, children, the conclusion is that you do gymnastics at school; be content with that and nothing more. What goes beyond that begins to become something other. And from your studies you grow slack, you are drawn away, and from many other things too, and often from your character as well.

Do you know whom these gyms are for many times? For those children who otherwise would go, who would go off to places of sin, or would go to the coffeehouses. No, forgive me, I mean the cafeterias. And so on and so forth, for the children who would take drugs and whatever else. Would you take drugs? Would you waste your time here and there? What do you want with going beyond, what do you want with it? For those who are far from God, well of course a gym is a good thing, since it can gather the children together and keep them from going off to drugs. But for a child who wants to pay attention to certain things in his life, not to waste his time, and to exercise his body somewhat, if he wishes, what he does at school is enough.

at school. What comes beyond that doesn't matter. Because, let me tell you this too and then close this question. Today, when we say 'gym' or 'athletics,' do you know what we mean? A drive, a leaning toward the so-called record, toward performance. And you know that chasing records is utterly destructive to a person's health and bodily formation. You know this. You know that a footballer, the way he runs across the field, his legs are not in a natural condition. I don't know, but there must still be such a thing, heading the ball. There are still headers. The ball comes down from above and the footballer heads it and sends it off, with his head instead of his foot. The so-called headers. God did not give us a head, children, to butt balls with.

I remember once a catechism boy, sadly, a wonderful child, suffered a concussion of the brain; his skull was cracked, the bone was broken. And back then, more than thirty years ago, he had undergone an extremely dangerous operation and was left with a plastic piece there where it was in his head, until the skull could heal. God did not give us a head to kick with, but, I tell you, to think with. That is why you see that records are dangerous things, they are very dangerous indeed. If you ask me, some who play cards certainly sin. Those who watch the ones playing cards certainly sin too. They may not be playing, but they are watching them.

Those who are in the gyms in this manner suffer harm, of course. Those who watch, even from the television or from anywhere, all of them suffer harm. Draw the conclusion for yourselves, of course. A person becomes shallow. I will say it here as we said it on the matter of acedia, spiritual torpor, in our previous hour. A person becomes shallow, and this is the great danger. Because today people talk about nothing else but football, nothing else but athletics. The shops may close, they may not close on Great Friday, and they do not close on Great Friday, yet they will close when there is a football match.

Is this not a disgrace? Is this not a loss of bearings, when we do not give things their true worth? Let us be watchful, then. And let us look, in the few minutes that remain. Our theology teacher in the first form of the gymnasium read us a text that refers to the temptations of the Lord in the wilderness.

The Gospel she was holding and reading came, she said, from the University of Tübingen, in Italy. Tübingen is not in Italy. The phrase 'Get behind me, Satan' she read as 'Get away, Satan,' that is, she left out the 'behind me.' She left out the 'behind me,' as it stands here. There is a difference in meaning, and indeed a real one.

I myself went to this Gospel, to the Tübingen edition, we will speak of it, I have it, I will tell you what this is, and indeed it does not have the 'behind me,' it omits it. Children, this teacher simply gave you a lesson from the New Testament, which was, which is, the so-called critical edition. What is this critical edition? I have it too, and everyone who studies theology has the critical edition of the New Testament. What is the critical edition, pay attention now: it has, in fact, a reference at this point, it has a tau, a tau symbol; it has many symbols, it refers you to a note below, at this passage, and it says 'behind me,' meaning that the words 'behind me,' the phrase 'behind me,' are written in another codex.

Critical edition means this: because Holy Scripture, through the copies that were made, had errors slip into it; that is, when you are given something to copy, you may add something, you may leave something out through carelessness. Always, in a copying, there is an adding or a subtracting, always some alteration. So then the copyists, as they wrote, a difference would arise; then with the text I had, which had the difference, someone else takes it to copy that text, takes it and carries that difference along. And so there come to be codices that have these differences. Of course, the differences are not essential; they come from copyists' oversights. Now we ask, which is the more correct text? Someone undertakes the task, sets all the texts before him, all of them, whatever codices exist. At this phrase, what do I find here, in that one, in that one, in that one, which are the more reliable codices,

That is, the manuscripts, the codices, the handwritten copies. Which are the more reliable codices, the best ones? And in the end I produce a text according to my own judgment, since I am a critic. I mean a textual critic, spelled that way, not a Cretan, not someone from Crete. I look to see which reading, in my opinion, is more correct, which comes closer to the original text. This is what we call a critical edition. It is not a sin, but I think, I think that for pastoral reasons we should not use the critical edition.

Our Church has an established text, the well-known text of Constantinople, of the Patriarchate, the one we hear in church, the one we read, whether it's the Zoe edition, the Soter edition, or whatever it may be. This one is not a critical edition, but it is the text established in our Church.

We ought not to use the critical edition; we did not make a mistake here, the teacher did not make a mistake. I have told you how the matter stands, but it is good not to use the critical edition, but rather that text which is established within our Church.

These are the questions for today, children; may the Lord bless you.

Και ερχόμεθα, παιδιά, στις απορίες μας Έχω μια απορία της περασμένης φοράς Και μόλις τώρα που άνοιξα το κουτί είδα Και μια απορία, μεταξύ των άλλων Που είναι ίδια με αυτή που ερρίφθη την περασμένη φορά Θα απαντήσω, λοιπόν, και στις δύο ταυτοχρόνως Η μια λέγει, η περασμένη Γιατί απεχθάνεστε τόσο πολύ την καφετέρια;

Κατά τη γνώμη μου δεν είναι κακό να πηγαίνει κανείς κάπου-κάπου σε μια καφετέρια, να συναντήσεις τους γνωστούς σου, να συζητήσεις λίγο. Και η σημερινή λέει, επιτρέπετε να πηγαίνουμε σε πάρτι, δηλαδή σε καφετέρια, σε δισκοτέκ, όταν μας καλεί η τάξη μας, έστω και για μια φορά. Μάλιστα. Λοιπόν, η απορία, γιατί απεχθάνεστε τόσο πολύ, λέει, την καφετέρια. Μάλιστα. Για να δούμε, λοιπόν.

Βέβαια καφετέρια καφές, έτσι, καφετέρια καφές, ξέρετε τι είναι, είναι τα ψιλοκομμένα καφενεία της παλιάς εποχής, τα ψιλοκομμένα, τα εξευρωπαϊσμένα, τα ωραιοποιημένα καφενεία της παλιάς εποχής Θα ήθελα να ερωτήσω, αν το γράφει η κοπέλα, γράφει την απορία, θα ήθελα να ερωτήσω, μια κοπέλα, μια γυναίκα θα πήγαινε στα παλιά καφενεία;

Ήταν αδιανόητο πράγμα τον παλιό καιρό, θα πήγαινε μια γυναίκα στα καφενεία; Σήμερα όμως που τα καφενεία τα κάναμε με χρυσόχαρτα μέσα στολισμένα, αποκτήσαμε και την ισότητα των φύλων όπως θα το θέλαμε Τότε βεβαίως πια δεν είναι παρεξηγήσιμο να πάει μια κυρία, μια γυναίκα, μια κοπέλα να πάει στην καφετέρια Λοιπόν παιδιά, ό,τι θα είχα να πω σε μια παλιά εποχή για τα καφενεία, θα είχα να πω πολύ περισσότερα σήμερα για τις καφετέριες Και όπως δεν θα συμπαθούσα και όπως δεν συμπαθούσα τα καφενεία, σας βεβαιώνω δεν πήγα ποτέ μου σε καφενείο στη ζωή μου Δεν καυχαίμαι, χάριτι Θεού, δεν πήγα ποτέ μου, ούτε νέος, ούτε παιδί, ούτε μεγάλος, τίποτα

Πολλές φορές οι άνθρωποι πάνε στα καφενεία και ήθελα να βρω κάποιον Στεκόμουν στην πόρτα, ντρεπόμουν να μπω μέσα σε ένα καφενείο Τώρα αν πέσει καμιά απορία, γιατί πάτερ ντρεπόσαστε να μπείτε σε ένα καφενείο, αυτή είναι άλλη ιστορία Αλλά αντί αυτή η περιπτώση, αυτό θυμάμαι, θυμάμαι κάποια παιδιά του κατηχητικού μου Πήγαιναν σε ένα καφενείο που το από πίσω μέρος ήταν μια αίθουσα και είχαν πινγκ πονγκ και μπιλιάρδο Και πήγαινα και παίζανε πινγκ πονγκ και μπιλιάρδο Πήγαινα λοιπόν να δω τι κάνουν αυτά τα παιδιά Απέξω παρακολουθούσα από τα τζάμια Ντρεπόμουν να μπω μέσα, σας το λέω εγώ αλήθεια Άλλο τώρα, όταν σαν ομιλητής πήγαινα στα χωριά

Όταν πρώτο ήρθα εδώ στην επαρχία μας και πήγαινα να μιλήσω στα χωριά απόγευμα και μιλούσα από το σκολοπάτι του καφενείου. Άλλη παράγραφος. Μπορούσα να μπω μέσα και το έκανα αυτό και έλεγα στους θαμώνες εκεί του καφενείου σας παρακαλώ πολύ για λίγη ώρα μπορείτε να προσέξετε κάτι που θα σας πω.

Βέβαια σταματούσαν τα χαρτιά που παίζαν και ό,τι άλλο μπορούσαν να κάνουν εκεί, να φλυαρούν και τα λοιπά, και τους έκανα μία ομιλία κάπου μια ώρα και μετά έφευγα. Με αυτή την έννοια έχω πάει πολλές φορές σε καφενείο, με αυτή την έννοια. Λοιπόν παιδιά, το θέμα δεν είναι προσωπικό. Το θέμα είναι εξ αντικειμένου.

Η καφετέρια δεν είναι καλός τόπος, δεν είναι καλός τόπος από πάρα πάρα πολλές πλευρές Όπως ακριβώς έγινε κατάντημα σήμερα, να μην καλούμε τους φίλους μας στο σπίτι μας Πείτε ότι κάναμε μικρά τα σπίτια μας, όπως είναι τα διαμερίσματα Πείτε ότι, δεν ξέρω αν ήταν πιο μεγάλα την παλιότερη εποχή Την παλιότερη εποχή ξέρετε πώς ήταν τα σπίτια Οικίσκοι, οικίσκοι, δωματιάκια, πολύ μικρά Όπως και το δικό μας το σπίτι, όταν εκεί που γεννήθηκαν ήταν πολύ μικρά δωμάτια Με χαμηλά ταβάνια, εκεί μεγάλωσαν, εμεγάλωσε η περασμένη γενεά Εκεί λοιπόν έκαναν τις επισκέψεις των, τα τραπέζια των, τους γάμους των, τις βαφτίσεις των, εκεί τα κάναν

Δεν μπορούμε να πούμε λοιπόν για θέμα χώρου, μη το συζητούμε καθόλου Αλλά τότε, ε, απλούστατα, τώρα οι νεαρές κοπέλες που παντρεύονται μαζεύουν ένα σωρό πράγματα Τσαγέρες και πιατάκια και πιατελάκια, μαζεύουν ασημικά και δεν ξέρω τι, αλλά πάνε, πάνε στις ταβέρνες να φάνε, με τους φίλους των, και στο σπίτι δεν κάνουν τίποτε, γιατί βαριούνται, σου λέει τώρα φασαρία και τα λοιπά. Παρακάτω βέβαια τις επιπτώσεις έχει το θέμα, που δεν φτάνει ο μισθός του συζύγου, και μετά η κοπέλα σου λέει θα βρω και εγώ να δουλέψω, για να μας φτάνει ο μισθός, και πάει λέγοντας, καταλαβαίνετε.

Λοιπόν παιδιά, σήμερα το σπίτι μας δεν το χρησιμοποιούμε σαν ένα τόπο συναντήσεων με συγγενείς και φίλους, και αυτό είναι ένα δυστύχημα Γιατί θα πρέπει να πάω στην καφετέρια για τους γάμους, στα βαπτίσια, ή για μια γιορτή ή απλώς ένα ελεύθερο απόγευμα, και να μην έρθουν οι φίλοι μου στο σπίτι;

Γιατί να μην γίνει αυτό; Υπάρχει ωραιότερο πράγμα με τον τρόπο αυτόν; Ούτε στους δρόμους είμαστε Ούτε αναπνέουμε την κάπνα που υπάρχει μέσα στον χώρο της καφετέριας Ούτε ασωτεία υπάρχει Θέλετε ακόμη κάτι άλλο;

Και οι οικείοι μας μπορούν κατά κάποιο τρόπο να ελέγχουν Ποιοι είναι αυτοί οι φίλοι μας Όπως για το αγόρι, οι φίλοι του Για το κορίτσι, οι φίλες της Από την άποψη αυτή βεβαίως είναι κακή η καφετέρια. Διότι εκεί θα συναντήσουμε πρόσωπα τα οποία είναι ξένα, είναι άνθρωποι που είναι μακριά από το Θεό ή ζουν στην αμαρτία.

Και δεν ξέρουμε με ποιους θα συναναστραφούμε, μπορεί να πάμε με το φίλο μας, με τη φίλη μας, αλλά τι άλλοι θα προστεθούν δεν το ξέρουμε. Μην ξεχνάτε ακόμη ότι από εκεί γίνονται οι πρώτες γνωριμίες σαρκικών αμαρτημάτων.

Από εκεί γίνονται οι πρώτες γνωριμίες σαρκικών αμαρτημάτων. Θέλετε ακόμη κάτι άλλο; Ενθυμείστε, δεν είναι πολύς καιρός, μερικοί μήνες είναι. Όταν έγινε σάλος στην Αθήνα με μια δολοφονία ενός νεαρού σε μια καφετέρια.

Σάλος έγινε και βγήκαν πολλά πράγματα στην δημοσιότητα. Ότι στις καφετέριες διακινούνται ναρκωτικά.

Πηγαίνετε λοιπόν σε ένα τόπο που μπορείτε να εμπλακείτε στα ναρκωτικά. Σας έχω ξαναπεί, θα το πω άλλη μια φορά, μια φορά ένα παιδί, δηλαδή παιδί 17 χρονών, 18, κάπου εκεί. Μου είπε το εξής, πήγε σε μια καφετέρια, πήγανε μια παρέα, μερικοί φίλοι, 4-5.

Και σε λίγο ήρθε μια άλλη μεγαλύτερη παρέα, εν τω μεταξύ παρήγγειλαν τον καφέ τους και τι παραγγέλνουν εκεί δεν ξέρω. Και τους παρεκάλεσε ο σερβιτόρος να γίνει μια μικρή μεταβολή του χώρου, αν μπορούσαν αυτοί να πάνε λιγάκι πιο πέρα για να κάνει ένα μεγάλο τραπέζι, να βάλει τη μεγάλη παρέα.

Συνηθισμένα πράγματα σε αυτούς τους χώρους. Ευχαρίστως είπαν αυτοί, πήραν τα κουπάκια τους, πήραν τα ποτήρια τους και τα μετέφεραν στο άλλο μικρότερο τραπέζι. Κατά τη μεταφορά έγινε λάθος στα σκεύη. Οπότε σε αυτό το παιδί που μου λέει το περιστατικό.

Κατά λάθος επήρε τον καφέ του πλαϊνού του.

Και τον ήπιε. Αντελήφθη όμως ότι άρχισε να ζαλίζεται. Διότι μέσα στον καφέ του είχε ρίξει ο φίλος του, που δεν το ήξερε εκείνη την ώρα, είχε ρίξει ένα ναρκωτικό.

Και άρχισε λοιπόν αυτός να αισθάνεται αλλιώτικα. Έφυγε, ήταν ζαλισμένος. Και λοιπά και λοιπά. Του λέω, είδες, αφού βέβαια, είδαμε για τη διακίνηση των ναρκωτικών στις καφετέριες, πω, προσέξτε, δεν είναι μόνο η περίπτωση του φίλου, που δεν ξέρω από πού το πήρε, θα σας πω και κάτι παρακάτω, του λέω, είδες; Και ξέρετε τι μου απήντησε, τι μου απήντησε; Ναι αλλά πάτερ, ξέρετε, ήταν πολύ ωραίο αυτό, τσιμπήθηκε το παιδάκι μου, τι θα πει αυτό, όπως το ψάρι τσιμπάει το, το δόλωμα με το αγκίστρι, εδώ η απορία λέει, η δεύτερη απορία λέει, έστω και μια φορά, Μα αυτή η φορά είναι, διότι αμα τσιμπηθείς και αμα τσιμπηθείς από τα ναρκωτικά, κύριε Κετάλα που σας ανέφερα προηγουμένως, θέλετε, δεν το ήξερα, το έμαθα πρόσφατα, ότι υπάρχουν κοκακόλες, είναι μερικά συνθηματικά πράγματα, ξέρετε, η λεγόμενη αργκό, η γαλλική λέξη αργκό, που θα πει η χυδαία γλώσσα ή η συνθηματική γλώσσα, όπως λένε σύρμα, σύρμα θα πει να ειδοποιήσετε, προσέξτε, έρχεται το πρόσωπο,

που δεν θέλουμε. Και λένε τη λέξη σύρμα. Αυτή λέγεται αργό. Είναι γαλλική λέξη, σας το ξαναλέω. Συνθηματική χυδαία. Συνθηματική χυδαία γλώσσα. Λοιπόν, υπάρχουν φαίνεται όμως και στα πράγματα, όχι μόνο στις λέξεις. Σου λέει ο σερβιτόρος όταν του πείτε φέρε μας μια κοκακόλα και σου λέει ο σερβιτόρος τη θέλετε ανοιχτή ή κλειστή και αν θα πεις κλειστή θα στη φέρει κλειστή. Ό,τι του πες. Αν θα του πεις ανοιχτή θα σου φέρει και να έχει μέσα στην κοκα Κόλα, ναρκωτικό. Διότι τα ναρκωτικά δεν διακινούνται ερήμην της γνώσεως, της διευθύνσεως του καταστήματος, αλλά κινούνται και με γνώση του καταστήματος. Πώς το λέτε; Κάνουν και αυτή τη δουλειά, ίσως όχι όλες οι καφετέριες, αλλά, αλλά ίσως πολλές. Κάποιος ήρθε και μου είπε ότι δουλεύει σε μια καφετέρεια, λέω παιδί μου δεν είναι καλός τόπος η εργασία σου εκεί, δεν είναι καλή.

μου λέει δεν διακινούμε εμείς ναρκωτικά, έχουμε κάποιες εξαιρέσεις, δεν σημαίνει με αυτό που λέω έχουμε κάποιες εξαιρέσεις ότι μπορούμε να ψάχνουμε να βρούμε τις καφετέριες που δεν διακινούν ναρκωτικά, αυτό δεν το ξέρουμε διότι αν το ξέραμε θα το ήξερε και η αστυνομία, άρα δεν το ξέρουμε βλέπετε πόσα κακά, θέλετε ότι εκεί αναπτύσσεται η κακή συναναστροφή, θέλετε ότι χάνουμε τον καιρό μας, όταν κάπου στις 10 μπορώ να κυκλοφορώ έξω για τις δουλειές μου και βλέπω στις 10, στις 11, πρωινές ώρες, βλέπω μέσα στις καφετέριες να υπάρχουν νέοι και νέες και να κάθονται νοχελέστατα στα καθίσματά τους, λέω, αυτά τα παιδιά και τα αγόρια και τα κορίτσια, μα επιτέλους δεν έχουνε καμία δουλειά να κάνουν στο σπίτι τους, προπαντός τα κορίτσια δεν έχουνε δουλειά, στρώσαν το κρεβάτι τους το πρωί, σκούπισαν το σπίτι τους και στολίστηκαν και βγαίνουν 10 και 11 η ώρα

να πάνε στην καφετέρια, λέω και τις πρωινές ώρες, αλλά και τις απογευματινές, δεν έχουν δουλειά, έχουν και άπλετο χρόνο. Γενικά, παιδιά, είναι μία εικόνα ασωτίας. Σας αρέσει, δεν σας αρέσει, εγώ θα σας πω την αλήθεια.

Και δίνεται να θεωρηθεί, όπως λέει εκεί το βιβλίο των παροιμιών, καταγώγια της αμαρτίας. Καταγώγια. Θέλετε ακόμη τι λέει εκεί το βιβλίο των παροιμιών, η Σοφία Σολομώντος, δεν θυμόμαι. Ταμεία Άδου, είναι τα ταμεία του Άδου, αυτά είναι παιδιά οι καφετέριες Λοιπόν, ένα παιδί, ένας νέος, μια νέα, που σκέπτεται σοβαρά το θέμα, όχι μόνο της σωτηρίας, αλλά και το θέμα της πνευματικής του, θα λέγαμε ανορθώσεως και καλλιέργειας Αυτός ο τόπος πρέπει να του είναι τελείως, τελείως, τελείως άγνωστος και απρόσιτος Πιστεύω είμαι σαφής σε αυτό που σας είπα Έτσι δικαιολογώ γιατί απεχθάνομαι τις καφετέριες που ο ερωτών ή η ερωτώσα είναι εκείνη που λένε γιατί απεχθάνεσαι

Μπορώ να μεν απεχθάνομαι και έρχομαι σε μια άλλη απορία

Λένε πως όταν γίνει η εκταφή ενός νεκρού και το σώμα δεν λιώσει καθόλου πάει να πει πως ο άνθρωπος αυτός είχε πολλές αμαρτίες, είναι αλήθεια; Ακόμη το μνημόσυνο που κάνουμε, τα μνημόσυνα που κάνουμε, μερικές φράσεις που χρησιμοποιούμε όταν πεθαίνει κάποιος όπως είναι Θεός χωρέστων, ο Θεός τον αναπαύσει και άλλα συντελούν καθόλου για την λύτρωση της ψυχής Δύο λοιπόν σημεία, το πρώτο σημείο είναι ότι αν ο άνθρωπος δεν λιώσει στα τρία χρόνια που συνηθίζεται η εκταφή Θα ήθελα να σας έλεγα ότι το θέμα της εκταφής δεν είναι στο πρόγραμμα σχέσεων μας με τους νεκρούς, ότι πρέπει στα τρία χρόνια να κάνουμε εκταφή, επειδή πάντοτε υπήρξε θέμα χώρου, καθιερώθηκε, εκ των πραγμάτων δηλαδή καθιερώθηκε, να γίνεται η εκταφή.

Είναι και ρωτώ, ε, πολλοί κάτσες μας στον τάφο, άντε τώρα να βάλουμε κάποιον άλλον. Αυτή είναι η έννοια. Και έτσι, επειδή δεν έχουμε χώρο, ιδίως της μεγαλού πόλης, γι' αυτό το λόγο γίνεται αυτή η εκταφή. Είναι από παλιά χρόνια αυτή η εκταφή. Όμως, σε χώρους που δεν υπάρχει πρόβλημα τόπου, δεν γίνεται εκεί η εκταφή. Όπως μπορεί να είναι νεκροταφεία χωριών, που υπάρχει μια πολύ άπλα, δεν υπάρχει θέμα να γίνει εκταφή.

Συνεπώς, το θέμα της εκταφής καθιερώθηκε για λόγους καθαρά, καθαρά πρακτικούς, το αντιλαμβάνεστε, δεν είναι απαραίτητο να κάνουμε εκταφή Τώρα, υπάρχουν πάρα πολλοί λόγοι που ένας άνθρωπος μπορεί να μη λιώσει μέσα στον τάφο Και είναι μεν αληθές ότι υπάρχει και η άποψη, αλλά δεν είναι καθολική, υπάρχει και η άποψη ότι όταν ένας άνθρωπος δε λιώσει, έκανε κάποια μεγάλη αμαρτία Γι' αυτό και υπάρχει και σχετική ευχή, εάν λέγει ευχή έπεσε υπό κατάραν ιερέως ή αρχιερέως ή ξέρω εγώ και ομοίως και υπάρχει και σχετική κατάραν το να μη λιώσει Δεν θα ήθελα να το αποκλείσω αυτό αφού η Εκκλησία μας έχει και καθιερωμένη ευχή

αλλά θα ήθελα να σας πω ότι δεν είναι γενικόν και απόλυτον το φαινόμενο Δηλαδή δεν είναι μόνο οι περιπτώσεις γιατί κάποιος άνθρωπος έπεσε στην κατάραν Αν βγάλουμε, κάνουμε εκταφή και βγάλουμε τον άνθρωπο και είναι άλυτος και αρχίσουμε το κοτσομπολιό και λέμε, α πρέπει να ήταν αμαρτωλός και άλλα πολλά Δεν είναι σωστό, γιατί υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που συντελούν στο να μη λιώσει ένας άνθρωπος Και οι παράγοντες αυτοί είναι πολλοί, εγώ θα σας ανέφερα μόνο δύο Είναι ο κορεσμός του εδάφους, όταν σε ένα τάφο επανειλημμένως μπήκαν νεκροί και το έδαφος, όπως είναι το νεκροταφείο της πολεώς μας και παρουσιάζει το φαινόμενο αυτό, είναι κορεσμένο το έδαφος και γίνεται το εξής, δηλαδή κορεσμένο, λιπωμένο, κορεσμένο το έδαφος, ώστε το έδαφος να μην περνάει το νερό εύκολα και να μην μπορεί να γίνει η διάλυση του σώματος.

Είναι ένα είδος κονσέρβας, δηλαδή το χώμα γίνεται ένα είδος κονσέρβας, δηλαδή συντηρεί τον άνθρωπο, τον νεκρόν, τον συντηρεί, δεν λιώνει Είναι λοιπόν καταρχάς θέμα εδάφους, μπορεί κάποτε το έδαφος να μην είναι από πολύ χρήση, αλλά να είναι τέτοιο που και τα λοιπά Θα σας πω μια περίπτωση, το διάβαζα στην εφημερίδα προ πολλών, πολλών, πολλών ετών, ότι σε κάποια τέλματα της Ολλανδίας είχαν βρει ένα ακέφαλον σώμα

Είπαν ότι πρόκειται περί εγκλήματος, τελικά διαπιστώθη ότι το ακέφαλον αυτό σώμα ήταν ένας άνθρωπος που είχε προσφερθεί θυσία πριν από 2.000 χρόνια και είχε μέσα στην ύλη του τέλματος, είχε συντηρηθεί. Βλέπετε λοιπόν ότι υπάρχουν συνθήκες χώματος που μπορούν να συντηρούν ένα σώμα.

Δεν λέω για τους πάγους, γιατί και οι πάγοι συντηρούν, αυτό θα μου πείτε είναι ψυγείο πια, αλλά είναι η περίπτωση του χώματος. Και η δευτέρα περίπτωσις είναι όταν υπάρχουν φάρμακα, δηλαδή ο άνθρωπος ως ασθενής πήρε φάρμακα, τα οποία συντηρούν, όπως είναι η φορμόλη που την εγχέουμε, έτσι κάποια φάρμακα, συντηρούν τις σάρκες και δεν λειώνουν, αργούν αλλιώς.

Γι' αυτό το λόγο μπορούμε να δηλώσουμε ή να πάρουμε μία βεβαίωση από το γιατρό ότι ο άρρωστός μας πήρε εκείνα και εκείνα τα φάρμακα, γι' αυτό παρακαλούμε των νεκροταφείων, τη διεύθυνση του νεκροταφείου, να γίνει εκταφή όχι στα τρία, αλλά στα πέντε, κάποτε και στα εφτά χρόνια. Έτσι, επειδή υπάρχουν αυτοί οι παράγοντες και όποιοι άλλοι, δεν μπορούμε να πούμε, είναι άδικον, να πούμε ότι ο άνθρωπος αυτός ήταν αμαρτωλός, γι' αυτό το λόγο δεν έλειωσε.

Αλλά και αν θέλετε ακόμη κάτι άλλο, ως προς τα μνημόσυνα που κάνουμε, δεν θα μιλήσω για το θέμα των μνημοσύνων, δεν ερωτάει η απορία, παρά μόνο οι εκφράσεις Θεός χωρέστων, αν αυτά συντελούν, εις τη συγχώρηση της ψυχής αυτού του ανθρώπου

Βεβαίως, εκείνο που συντελεί εις την ανακούφιση, σε ποιο βαθμό μόνο ο Θεός το ξέρει, είναι τα μνημόσυνα και η Θεία Λειτουργία Προπαντός, η Θεία Λειτουργία, δηλαδή η ανέμακτος θυσία του Χριστού Λέγει ο Άγιος Νικόλαος ο Καβάσιλας, ότι περισσότερον ωφελούνται οι κεκοιμημένοι από μια Θεία Λειτουργία, από τους ζώντας Ζώντας. Συνεπώς έχουμε πολύ την ωφέλεια, γι' αυτό το λόγο και τελούμε τη Θεία Λειτουργία. Είναι το υπ' αριθμόν ένα και κορυφαίον μνημόσυνο υπέρ της ψυχής κάποιου όταν τελέσουμε τη Θεία Λειτουργία. Μετά είναι αυτή η τελετή του μνημοσύνου, που παρακαλεί η Εκκλησία γι' αυτό από ένα μνημόσυνο δεν πρέπει να φεύγουμε, δεν πρέπει να λέμε και τι με ενδιαφέρει εμένα αυτός που πέθανε και δεν τον ξέρω εγώ και ποιος είναι.

Όχι, όσοι βρέθηκαν μέσα στην Εκκλησία θα μείνουν εις το μνημόσυνον Είναι βαπτισμένος χριστιανός αυτός που εκοιμήθη, που απέθανε Οφείλουμε λοιπόν να ευχηθούμε για την ψυχή του, ο Θεός να τον αναπαύσει Με τι τρόπο, μόνον ο Θεός το ξέρει, αυτό δεν είναι δικό μας θέμα Συνεπώς η έκφραση μετά το μνημόσυνον, εκτός μνημόσυνου, τελείωσε η τελετή η ακολουθία Και λέμε, ε, ο Θεός να τον αναπαύσει, είναι μία ευχή, μία ευχή που προηγουμένως προσευχηθήκαμε μέσα εις τον ναόν για την ανάπαυση της ψυχής αυτού του ανθρώπου

Και τώρα, ακόμη κάτι, όταν ένας άνθρωπος πεθάνει και πάει στον Άδη, τότε μπορεί να μετανοήσει; Αν ναι, πώς; Και εγώ θα ζητούσα τον τρόπο, αν μπορούσε κανείς να τον ξέρει, αν ναι, πώς μπορεί να μετανοήσει Παιδιά στον Άδη δεν υπάρχει μετάνοια. Προσέξτε, όχι δεν υπάρχει συγχώρησης. Προσέξτε, δεν υπάρχει μετάνοια, διότι αν σας πω αυτό θα μου πείτε αμέσως τώρα ότι σε σχέση με τα προηγούμενα που είπα έρχομαι σε αντιφατικότητα. Διότι τότε πώς ο Θεός θα αναπαύσει, θα συγχωρήσει και ποια είναι επιτέλους η ύπαρξης ενός μνημοσύνου ή ακόμα αυτή η Θεία Λειτουργία κατά τον Άγιο Καβάσιλα.

Όχι, άλλο πράγμα είναι η συγχώρησης και άλλο πράγμα είναι η μετάνοια Ο Θεός συγχωρεί τους μετανοούντας, αλλά όταν δεν μετανοούν δεν μπορεί να τους συγχωρήσει Ε λοιπόν στον Άδη, όχι ότι δεν υπάρχει συγχώρησις, αλλά δεν υπάρχει μετάνοια.

Δηλαδή δεν μετανοεί εκείνος που έφυγε, όχι ότι δεν γίνεται δεκτή η μετάνοια, δεν υπάρχει μετάνοια. Θέλετε ένα παράδειγμα; Είναι οι δαίμονες, οι οποίοι δεν μπορούν να μετανοήσουν. Το ξέρετε ότι οι δαίμονες πιστεύουν, το λέει η Γραφή, πιστεύουσι και φρίττουσι, όχι μόνο πιστεύουν, αλλά και φρίττουν. Ξέρετε ότι φρίττω, φρίττω, φρίκη, φρικίαση; Εμείς δεν φρίττουμε για την κόλαση, οι δαίμονες φρίττουν.

Και όταν πήγε ο Κύριος να τους διώξει από τον δαιμονισμένο εκεί στα Γέργεσα, εκείνον τον Γεργεσηνό, τον ταλαίπωρο, τι ζήτησαν οι δαίμονες; Ήλθες προ καιρού βασανίσαι ημάς, ήλθες πριν την ώρα μας να μας βασανίσεις. Οι δαίμονες πιστεύουν, παιδιά, στην κόλαση, δεν είναι ακόμη, γι' αυτό και ζήτησαν να μην πάνε. Μόνο που μας βάζουν οι δαίμονες, εμάς, να μην πιστεύουμε στην κόλαση για να μας αποπλανήσουν.

Οι δαίμονες λοιπόν πιστεύουν. Τι σημαίνει αυτό; Ξέρουν πού θα πάνε. Μπορούν να μετανοήσουν, αν ήθελαν, προσέξτε με, αν ήθελαν, ο Θεός είναι αγαθός. Τώρα πηγαίνει ο Εωσφόρος, και έχει τόσο ωραίο όνομα, ο Φέρων την Αυγήν, με όλους τους αγγέλους, τους πεπτωκότας, εκείνους που έπεσαν, και πηγαίνουν στον Θεό, προσπίπτουν και λέγουν να τους συγχωρήσει ο Κύριος. Τι λέτε, δεν θα συγχωρούσε ο Κύριος;

Εδώ έγινε άνθρωπος ο Θεός, ο Λόγος του Θεού, για να μας σώσει και να μας συγχωρήσει. Δεν θα συγχωρούσε και τους δαίμονες, εάν μετανοούσαν; Αναμφισβήτητα. Αλλά οι δαίμονες δεν μπορούν να μετανοήσουν. Τι είχε πει ο Κύριος, ο δαίμων που εμφανίστηκε κάποτε στον Μέγαν Αντώνιο;

Νηστεύεις; Εγώ πάντα, λέει, νηστεύω γιατί δεν τρώγω. Αγρυπνείς; Εγώ πάντα αγρυπνώ γιατί δεν κοιμάμαι. Ένα πράγμα δεν μπορώ να κάνω από αυτά που κάνεις, να ταπεινωθώ, που η ταπείνωση σημαίνει, οδηγεί στον δρόμο της μετανοίας.

Βλέπετε, δεν μπορεί, γιατί τώρα δημιουργείται, παιδιά, μία παγίωση στην ψυχή. Όταν φύγει από τον κόσμο αυτόν, παγιούται, σταθεροποιείται, δεν μπορεί πια να μετανοεί. Δεν μπορεί, πώς σας το πω, παγιώνεται, όπως λέμε ένα αντικείμενο, ένα πανί, είναι πολύ εύκολο, δεν ξέρω τι παράδειγμα να πω, είναι πάρα πολύ ευλύγιστο έτσι.

Αν το βουτήξω μέσα στην κόλλα και το ξαναβουτήξω, αυτό κοκαλώνει, δεν έχει πια την ευλυγισία. Ένα τέτοιο πράγμα παθαίνει η ψυχή και των αγγέλων που έγιναν δαίμονες και των ανθρώπων που φεύγουν από τον κόσμο αυτό.

Παγιούται, σταθεροποιείται η ψυχή στην κατάσταση που ήταν όταν έφυγε από τον παρόντα κόσμο. Και συνεπώς δεν υπάρχει η δυνατότητα στην ψυχή να μετανοήσει. Θέλετε ακόμη κάτι άλλο;

Ένας μύθος των αρχαίων Ελλήνων λέει το εξής, μόνο που δεν θα σας πω πιο λεπτομέρειες γιατί δεν θυμάμαι πιο πολλά περιστατικά. Ότι κάποτε, λέγει κάποιος, κάποιος φιλόσοφος αναφέρει αυτόν τον μύθο, ίσως ο Πλάτων, ίσως, δεν ξέρω ποιος.

Ακούσατέ τον, είναι πολύ ενδιαφέρων μύθος, που απηχεί την αντίληψη που είχαν οι αρχαίοι Έλληνες για το θέμα μιας ψυχής σε σχέση με την κατάσταση που βρίσκεται. Πέθανε, λέγει, κάποιος άνθρωπος, δεν ξέρω πώς έγινε, ανεστήθη, γύρισε στον κόσμο πίσω και τον ερώτησαν οι άλλοι άνθρωποι, μύθος αυτό, το ξαναλέω, τι είδε και τι άκουσε στον Άδη. Είδε και άκουσε πολλά, αλλά εκείνο που τον κατέπληξε ήταν το εξής.

Ότι ερωτώνται όλοι, αν ήθελαν να επιστρέψουν στη γη, επιστρέφοντας στη γη, τι θα ήθελαν να είναι, να είναι κάτι άλλο, να αλλάξει ο τρόπος του σκέπτεσθαι, ας πούμε η γυναίκα να είναι άνδρας, ο άνδρας να είναι γυναίκα, ακόμα να σκέπτεται αλλιώτικα, να αλλάξει επάγγελμα. Εκείνο, λέγει, που με κατέπληξε είναι ότι οι ψυχές επιθυμούσαν να είναι αυτό που ήσαν.

Ε, λοιπόν, αυτό που απηχεί ο προχριστιανικός μύθος είναι αυτή η πραγματικότητα, ότι οι ψυχές θέλουν να μένουν αυτό που είναι, δεν θέλουν να αλλάξουν. Και αφού λοιπόν δεν θέλουν να αλλάξουν, δεν υπάρχει και η περίπτωση συγχωρήσεως, έτσι, όχι, στον Άδη δεν υπάρχει συγχώρησις, αλλά στον Άδη δεν υπάρχει μετάνοια.

Γι' αυτό, παιδιά, ό,τι κάνουμε, τώρα, τώρα θα μετανοήσουμε, τώρα θα αλλάξει η ζωή μας, όχι άμα θα γεράσουμε, τώρα, γιατί δεν είναι μόνο η μετάνοια, είναι και ο καρπός της μετανοίας. Τι έλεγε ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος εις τα πλήθη; Ποιήσατε ούν καρπούς αξίους της μετανοίας.

Πότε θα γίνουν αυτοί οι καρποί; Όταν γεράσουμε, όταν, όταν, όταν δεν θα μπορούμε πια να πάρουμε τα ποδάρια μας; Λοιπόν, τώρα, από τα παιδικά μας χρόνια, θα πρέπει να δώσουμε καρπούς μετανοίας, και οι καρποί της μετανοίας είναι οι αρετές.

Είναι η αλλαγή του φρονήματός μας, από κοσμικό να γίνει χριστιανικό

Υπάρχει, τώρα πέρασε και η ώρα, σας παρακαλώ, μπορείτε να μας πείτε αν τα δόντια μας είναι κατασκευασμένα για να τρώμε κρέας Ναι, όχι και γιατί Έχετε πάρει αυτό το στυλ από τα σχολικά βιβλία, ναι, όχι και γιατί, που ρωτάνε οι ερωτήσεις, ναι, όχι και γιατί Ε, λοιπόν, για να δούμε Τα δόντια μας παιδιά, γιατί πέρασε η ώρα θα σας έλεγα πιο πολλά, δεν είναι κατασκευασμένα για το κρέας Διότι βλέπετε τα δόντια του σκύλου και της γάτας, είναι αρπακτικά Η γάτα και ο σκύλος δεν μπορούν να μασήσουν Η γάτα, παρατηρήστε τη γάτα, όταν της δώσετε κάτι πάει πλάγια, κουνάει το κεφάλι της παράξενα, γιατί δεν έχει μασητικά δόντια, έχει αρπακτικά δόντια

Ο άνθρωπος δεν έχει αρπακτικά δόντια, έχει μασητικά δόντια, καταλαβαίνετε απειρα αρπακτικά και μασητικά, δεν έχει δηλαδή εκείνα που αρπάζουν την τροφή, διότι είναι ζώα που αρπάζουν την τροφή τους Ενώ ο άνθρωπος δεν αρπάζει, αλλά παίρνει την τροφή και την τρώει, συνεπώς, τα δόντια μας είναι για το φυτικό βασίλειον και όχι για το ζωικό βασίλειον Τώρα, αν τρώμε κρέας, τούτο συνεχωρήθη από τον Θεό, στη Δευτέρα Διαθήκη που κάνει ο Θεός, όχι με τον Αδάμ, γιατί εκεί είπε μόνο θα τρώμε φυτικό βασίλειον, όπως και τα ζώα αλλά στη Δευτέρα Διαθήκη που είναι στην εποχή του Νόε που συγχωρεί ο Θεός την βρώση του κρέατος.

Θα επαναλάβω όμως τα δόντια μας δεν είναι για το κρέας αλλά για το φυτικό βασίλειο. Αυτά για απόψε.

Απόψε.

Μία πρώτη απορία λέει τα εξής. Επιτρέπεται να πηγαίναμε με το σχολείο μακρινές εκδρομές. Αν όχι γιατί. Μάλιστα. Τώρα βέβαια δεν ξέρω να έπρεπε να το πω και δημόσια, αλλά τι με πειράζει να το πω και δημόσια και γιατί να μην το πω και δημόσια αφού η απάντηση και η κριτική του πράγματος έχει και δημοσιευθεί, μάλιστα μου έκανε εντύπωση μια δημοσίευση σε εφημερίδες, σε μια εφημερίδα ήταν αυτό, θα είχα λοιπόν και εγώ να πω τα εξής, δεν θα πω κάτι διαφορετικό από εκείνο που διάβαζα στην εφημερίδα, θα μιλούσα θα έλεγα με μια γλώσσα μάλλον κοσμική Αν μου επιτρέπετε να το πω έτσι, για να σας δείξω ότι το πράγμα κρίνεται και από κοσμικής πλευράς

Έχει πλέον παρατηρηθεί ότι οι σχολικές εκδρομές και μάλιστα και οι ημερήσιες ακόμα Πολύ πολύ δε περισσότερο οι πολυήμερες εκδρομές έχουν χαρακτηριστεί ότι έχουν εκφυλιστεί Έχουν υποστεί έναν εκφυλισμό και δεν συνιστούν πλέον τον χαρακτήρα της εκδρομής, γιατί ο χαρακτήρας της εκδρομής είναι παιδιά παιδαγωγικός.

Το αρνείστε αυτό, γιατί υπάρχει εκδρομή στο πρόγραμμα του σχολείου, για λόγους παιδαγωγικούς. Καταρχάς, εάν γίνουν κάποιες επισκέψεις σε κάποια ιδρύματα, σε εργοστάσια, σε κάποιους τόπους που έχουμε κάτι να δούμε, έχει παιδαγωγικό χαρακτήρα αυτό.

Ύστερα και σε αυτή την εξοχήν, να ξεκουραστούν τα παιδιά, να ζήσουν το κοινόβιο κάπως, θα φάνε μαζί, θα παίξουνε μαζί, κάτι περισσότερο από το προαύλιο του σχολείου. Θα ξεκουραστούν σωματικά, η εκδρομή είναι μια αρίστη γυμναστική, μάλιστα με φυσικές διαστάσεις, είναι γνωστό ότι πια η λεγόμενη σουηδική γυμναστική έχει καταργηθεί, δηλαδή έχει καταργηθεί, μάλλον έχει κατακριθεί, καλύτερα δεν κατηργηθεί, αλλά έχει κατακριθεί, διότι είναι μια γυμναστική τεχνική, δεν είναι φυσική γυμναστική, Δεν θα κάνεις τις κινήσεις κατά τρόπων φυσικών αλλά τεχνικών, ενώ στην εκδρομή θα κάνεις κατά φυσικών τρόπον τις κινήσεις, θα τρέξεις, θα λυγίσεις τη μέση σου, θα σηκώσεις τα χέρια σου, θα κινήσεις τα πόδια σου κατά ένα τέτοιο τρόπο να πηδήξεις κάτι, αυτός είναι ένας φυσικός τρόπος γυμναστικής

Λοιπόν, να μην πολύπραγμονώ, το θέμα είναι ότι η εκδρομή έχει παιδαγωγικό χαρακτήρα, γι' αυτό και είναι στα σχολιά και τα παιδιά θέλουν βεβαίως την εκδρομή και οι καθηγητές θέλουν την εκδρομή Όμως, ερωτούμε, αυτός ο παιδαγωγικός χαρακτήρας της εκδρομής σήμερα πραγματοποιείται, πληρούται ή όχι, σίγουρα όχι Γιατί, διότι όταν τα παιδιά πάνε εκδρομή σήμερα, με ένα ή περισσότερα πουλμαν, να σας πω τι κάνουν Καταρχάς, μέσα στο αυτοκίνητο καπνίζουν, και καπνίζουν μάλιστα και μπροστά στους καθηγητές, πια δεν φοβούνται τίποτα, ούτε ντρέπονται τίποτα Καπνίζουν, ύστερα, τραγουδούν τραγούδια, εκείνα που κάποτε ήσαν αδιανόητα να τραγουδιούνται μέσα σε ένα σχολείο

Βέβαια θα μου πείτε αφού καθιερώθηκαν τα λαϊκά τραγούδια στα σχολεία ως δήθεν τραγούδια της ελληνικής μας παραδόσεως Τι θέλετε περισσότερο, τι θέλετε, δεν φταίνε τα παιδιά, δεν φταίτε εσείς, όχι δεν φταίτε εσείς καθόλου Εσείς απλώς είσαστε εκείνοι που αφού έχετε υποστεί πλύση εγκεφάλου που λέγαμε στην ομιλία μας προηγουμένως και επειδή είναι από τα τερπνά τα ευχάριστα, απλώς θα τα πραγματοποιείτε, τίποτε άλλο, χωρίς να σκέπτεστε αυτό το φοβερό, να γιατί σας είπα στο προηγούμενο στο θέμα μας, ότι άλλοι εργάζονται για την καταστροφή μας και βέβαια εργάζονται με ζαχαρόπηκτα χάπια, χάπια που είναι δηλητήρια, που έχουν βάλει ζάχαρη απ' έξω και δεν γίνονται αντιληπτά ότι είναι δηλητήρια.

Πηγαίνουνε κατά κανόνα σε δισκοτέκ οι εκδρομές Κατά κανόνα το προγραμματίζουν ότι εκεί που θα πάνε θα πάνε σε δισκοτέκ Εκεί λοιπόν θα χορέψουν μαθητές και μαθήτριες, καθηγητές, ξέρω εγώ Και ό,τι άλλες ασχημοσύνες μπορούν να γίνουν Να πω και άλλα, ου βούλομαι, πως το λένε, δεν θέλω, δεν θέλω να ανοίξω το στόμα μου Και να σας πω τι άλλα πράγματα γίνονται Και μέσα και εις αυτό ακόμη το λεωφορείο, το πούλμαν, ναι Ε λοιπόν, όταν μάλιστα κλείνουν τα φώτα στην επιστροφή και επιδίδονται σε ό,τι επιδίδονται, για να μην πω ακόμη και η μέθη υπάρχει Σας ερωτώ, μια τέτοια εκδρομή εκπληρεί πλέον παιδαγωγικόν, έχει παιδαγωγικό χαρακτήρα και εκπληρεί παιδαγωγικό πρόγραμμα; Όχι, σίγουρα

Άρα μια τέτοια εκδρομή έχει εκφυλιστεί και επειδή είναι γενικευμένος αυτός ο τύπος εκδρομής απερίφραστα σας λέγω ότι ένα παιδί που σέβεται εαυτό και το πρόσωπό του πρέπει να αντιληφθεί ότι δεν μπορεί να πηγαίνει σε τέτοιους τόπους με αυτόν τον τρόπον εκδρομή

Πάμε σε μια άλλη απορία

Είπατε πάτερ ότι δεν πρέπει να βλέπουμε τηλεόραση Κάποιο παιδί μιλάει και με ενοχλεί

Είπατε πάτερ ότι δεν πρέπει να βλέπουμε τηλεόραση Η μητέρα όμως με αφήνει να κάνω, μ' αφήνει και κάνει στραβά μάτια Όταν πρόκειται να βλέπω ελληνικά θεατρικά έργα ή ποδόσφαιρο Να πω ότι γράφει αγόρι την απορία και τα κορίτσια βλέπουν ποδόσφαιρο Ο πατέρας μου δεν με αφήνει, με μαλώνει Ποιος από τους δυο έχει δίκιο;

Σε ποιο σημείο μιλάει η Αγία Γραφή για απαγόρευση της τηλεόρασης; Μάλιστα, να δούμε και σε ποιο σημείο μιλάει η Αγία Γραφή για την τηλεόραση Λοιπόν, παιδιά, βέβαια το να εμφανίζεται ο πατέρας και η μητέρα σε μία διαφορετική άποψη για το θέμα αυτό καταρχάς είναι μία συμφορά, διότι οι γονείς πρέπει να είναι σύμφωνοι προκειμένου να παιδαγωγήσουν τα παιδιά τους σε κάτι Πρέπει να είναι σύμφωνοι, δεν μπορεί ο ένας να λέει ναι και ο άλλος να λέγει όχι Και το χειρότερο ότι το παιδί όταν από τον ένα γονιό του παίρνει το όχι, κατόπιν μισεί, γιατί δεν μπορεί να καταλάβει πιο πολλά το παιδί, μισεί τον πατέρα του ή τη μητέρα του, το γονιό του που λέει το όχι

Και αγαπάει εντός εισαγωγικών πιο πολύ εκείνον τον γονιό που λέει το ναι, άλλο τώρα ότι αργότερα τα πράγματα θα αντιστραφούν Θα καταλάβει, θα μισήσει τον γονιό που του λέγει ναι και θα αγαπήσει, αλλά είναι πια πολύ αργά, τον γονιό που του λέγει όχι Έτσι βέβαια με ακούνε και κάποιοι γονείς, δεν πειράζει στα περιθώρια του χώρου, θα το έλεγα αυτό, πρέπει οι γονείς ξαναλέγω να είναι σύμφωνοι σε θέματα αγωγής των παιδιών Σε εσάς τα παιδιά θα έλεγα, τους νέους και τις νέες, θα έλεγα ότι αν δείτε τους γονείς σας να έχουν διαφορετική άποψη Βοηθήσατε τους να συμφωνήσουν Θα μου πείτε εσείς, ναι μη σας κάνει εντύπωση αυτό

Στον Μιχέα δεν λέγει εκεί ο προφήτης ότι θα έρθει ο προφήτης Ηλίας για να συμβιβάσει, λέει, τους γονείς με τα παιδιά Όχι τα παιδιά με τους γονείς να συμφιλιώσει, αλλά τους γονείς με τα παιδιά Εκεί βέβαια έχει κάποια ειδική σημασία, ειδική, αλλά για την περίπτωσή μας είναι πάρα πολύ σπουδαίο Δυστυχώς κάποτε τα παιδιά πάνε να διορθώσουν τους γονείς Όταν πουν τα παιδιά, το παιδί πει, σας βλέπω να έχετε διαφορετική γνώμη ο ένας από τον άλλον Δεν νομίζετε ότι πρέπει να συμφωνήσετε μεταξύ σας;

Βέβαια θα αφήσετε εκπλήκτους τους γονείς σας όταν σημειώνετε κάτι τέτοιο Και θα φανείτε σοφότεροι των γονέων σας Λυπούμαι που το λέγω αυτό, αλλά αφού παρατηρείτε το φαινόμενο πρέπει να το πούμε Έτσι θα λέγαμε αυτό Όσο δε για τον χαρακτηρισμό ποιος τελικά έχει δίκιο να βλέπουμε ή να μην βλέπουμε τηλεόραση, προφανώς ο πατέρας, κατά την απορία, πάντοτε, που σου λέει παιδί μου να μην βλέπεις γιατί θα σε βλάψει Για την τηλεόραση μιλήσαμε τόσες φορές, αλλά όσο για το θέμα που το λέει η Αγία Γραφή, ε, τι θα νομίζαμε ότι η Αγία Γραφή θα μας λέει ότι πρέπει να βλέπουμε ή να μην βλέπουμε τηλεόραση Βρήκατε πουθενά στην Αγία Γραφή για τη λέξη τηλεόραση; Δεν είναι το θέμα έτσι, η Αγία Γραφή απαντάει σε όλα και απαντάει σε όλους τους αιώνες και σε όλες τις εποχές, ή τηλεόραση ή το ραδιόφωνο ή οτιδήποτε άλλο ή το ποδόσφαιρο, αυτά είναι απλώς περιστατικά που εμφανίζονται στην κάθε εποχή, αλλά η Αγία Γραφή δίνει την όλη κατεύθυνση, η Αγία Γραφή σου λέει πρόσεχε τα μάτια σου να μην βλέπεις πονηρά πράγματα,

Και αν η τηλεόραση έχει πονηρά πράγματα, τότε να που το γράφει η Αγία Γραφή Και εν προκειμένω αφού ζητείτε να σας πω Καταρχάς ο 118 Ψαλμός στον στίχο 37 λέει Απόστρεψον τους οφθαλμούς μου του μη ιδείν ματαιότητα Γύρισέ μου κύριε, δηλαδή δώσ μου τη δύναμη να γυρίσω τα μάτια μου να μη δω μάταια πράγματα και εκείνα τα οποία θα δω στην τηλεόραση σίγουρα είναι μάταια πράγματα που θα μου βλάψουν την ψυχή.

Αν μου πείτε έχει και μερικά καλά το αποδέχομαι ναι, αλλά μέσα στα πολλά καλά, στα πολλά κακά, τα καλά πώς μπορούν να προβληθούν. Αν μου πείτε θα κάνω επιλογή, μου θυμίζετε εκείνον που ψάχνει σε έναν τενεκέ ή μάλλον σε έναν τενεκέ των σκουπιδιών έξω στο δρόμο, γιατί είδε να ρίχνουν και μια καθαρή φέτα ψωμί, Να σκαλίζει μέσα σκουπίδια, να βρει τη φέτα το ψωμί, αδιαφορώντας τώρα αν αυτό είναι μέσα σε ένα σωρό από βρώμικα πράγματα, από σκουπίδια, γεμάτα μικρόβια.

Παιδιά, δεν μπορούμε να ψάχνουμε να βρούμε το καλό μέσα στην τηλεόραση, γιατί σίγουρα θα μείνουμε και στο κακό. Και επειδή η διάνοια του ανθρώπου με επιμέλεια στρέφεται στο κακό, πιο πολύ στο κακό θα μείνουμε παρά στο καλό.

Έτσι καλό είναι, το επιχείρημα που λέμε ότι κάτι μπορεί καλό να προβάλλει η τηλεόραση, ας το αφήσουμε. Οι γενεές των γενεών ανετράφησαν και μεγάλωσαν χωρίς τη τηλεόραση, δηλαδή τόσο σπουδαίο πράγμα είναι ώστε αν μας λείψει να μην μπορούμε να αναπτυχθούμε; Δεν το νομίζω αυτό.

Έτσι επειδή θα δούμε μάταια πράγματα, επικίνδυνα, αμαρτωλά, μας λέει η Αγία Γραφή ότι πρέπει να αποστρέφουμε τα μάτια μας. Αλλά εάν θέλετε και η Καινή Διαθήκη έχει κάτι. Λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, στην πρώτη του επιστολή, στο δεύτερο κεφάλαιο, στίχος 16, λέει τα εξής: Ότι παν το εν τω κόσμω, η επιθυμία της σαρκός και η επιθυμία των οφθαλμών.

Να το, η επιθυμία των οφθαλμών. Να θες να βλέπεις, τι να είναι, τηλεόραση, τι, ποδόσφαιρο, τι, ιπποδρόμιο, τι, ανήθικα πράγματα, τι. Γιατί και το να βγαίνεις έξω να κάνεις βόλτες, στις βόλτες της πλατείας ή του δρόμου, και αυτό είναι η επιθυμία των οφθαλμών.

Θέλεις να σε δουν και θέλεις να δεις. Τι είναι λοιπόν μέσα στον κόσμο; Η επιθυμία, λέει, των οφθαλμών και η αλαζονεία του βίου. Αλαζονεία του βίου θα πει να με επαινέσουν για κάτι που έχω, που δεν το έχει ο άλλος.

Έχω μεγάλο καινούργιο αυτοκίνητο, έχω ωραίο σπίτι, έχω καλά ρούχα, έχω τούτο, έχω εκείνο, έχω προβολή, έχω θέσεις, να το προβάλλω. Αυτό λέγεται αλαζονία του βίου. Και συνεχίζει ο Άγιος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής, ούτε στην εκ του πατρός, αλλά εκ του κόσμου εστί. Όλα αυτά δεν από το Θεό, είναι από τον κόσμο. Να λοιπόν που η Αγία Γραφή παιδιά μας απαντά και για την τηλεόραση ως προς την απορία.

Και πάμε σε μια τρίτη.

Υποστηρίζεται σήμερα ότι η αφή, αφή θα πει άναμα, της Ολυμπιακής Φλόγας που γίνεται κάθε τέσσερα χρόνια στο χώρο της Ολυμπίας είναι συνήθεια ειδωλολατρική. Τι θα είχατε να μας πείτε πάνω στο θέμα αυτό;

Αν είναι αλήθεια αυτό, έχει καμία σχέση με την τέλεση των Ολυμπιακών Αγώνων;

Καταρχάς, πράγματι, παρατηρείται, όπως φέτος μάλιστα που έγινε αυτό και προεβλήθη, γιατί κάποτε δεν υπήρχε τηλεόραση για να το βλέπει όλος ο κόσμος. Τώρα πια υπάρχει και όλοι οι φίλοι όσοι είδαν αυτήν την αφήν, το άναμα της φλόγας από τον ήλιο.

Είναι πράγματι μία τελετή ειδωλολατρική. Στον χώρο εκείνο της Ολυμπίας, με ιέρειες, δηλαδή κοπέλες ντυμένες σαν ιέρειες, έκαναν την τελετή του ανάματος της φλόγας και με τελετουργικό τρόπο η φλόγα αυτή έφτασε στην Αθήνα, ξέρω εγώ, Παρθενώνα που πήγε και στάδιο, και οι άνθρωποι κρατούσαν, όπως μου είπαν, εγώ δεν έχω δει τέτοιο, κρατούσαν και κεριά αναμμένα, και από εκεί μπήκε στο αεροπλάνο και πήγε στο καλό της.

Αυτό τι ήτανε; Ήταν μία τελετουργία του φωτός, τελετουργία του πυρός, της φωτιάς, δηλαδή θα λέγαμε μία πυρολατρεία. Οι Έλληνες δεν ήσαν πυρολάτρες, ήσαν οι Πέρσες και κάποιοι άλλοι λαοί, αλλά χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η φωτιά ως αντικείμενο λατρείας δεν υπάρχει σε όλους τους λαούς.

Θα εκπλαγείτε αν σας πω, ναι ναι, θα εκπλαγείτε αν σας πω, ότι η φωτιά των προσκόπων που ανάβουν μια πυρά, και είναι όμορφο πράγμα να βλέπεις μια φωτιά να καίει, όπως και το τζάκι, και κάθονται γύρω γύρω, έχει τελετουργικό χαρακτήρα, γίνεται στην τελευταία τους συνάντηση, σε μια κατασκήνωση, κάθισαν δέκα μέρες, την δεκάτην ημέρα, ανάβουν την πυρά, την φωτιά, κάθονται γύρω γύρω, συζητούν, τραγουδούν και τα λοιπά.

Παιδιά, είναι ένα, μία στοιχειώδης τελετή πυρολατρείας. Και επειδή ο προσκοπισμός είναι το σπορίον, θα λέγαμε, του μασονισμού. Εκεί αναπτύσσεται, αναπτύσσεται νέα φιντάνια. Όταν εσύ θα μάθεις εκεί ότι μπορείς να κάθεσαι γύρω από μία φωτιά, δεν θα σε ενοχλήσει, αν δεις και το άναμα της πύρας κατά την Ολυμπιακή φλόγα και τα λοιπά, δεν θα σε ενοχλήσει αυτό. Δημιουργείται ένας εθισμός και σιγά σιγά μια εισαγωγή, πραγματική, εις την ειδωλολατρία. Πρέπει να σας πω ότι όλα αυτά είναι μία καλυμμένη αναβίωση της ειδωλολατρίας. Ας το πάρουμε είδηση.

Μια μέρα θα τρίβουμε τα μάτια μας, και το σπουδαίο ότι δεν θα αντιδράσουμε όταν δούμε ότι ξαναγυρίζουμε εις την ειδωλολατρία. Ως προς δε τους αγώνες, λέει, αν είναι αλήθεια αυτό έχει καμία σχέση με την τέλεση των Ολυμπιακών Αγώνων, θα έλεγα το εξής.

Αν ήταν μόνον αθλητισμός, μόνον, το πράγμα δεν θα ήταν και πολύ σοβαρό, δεν έχει τίποτα. Θα λέγαμε ότι ο Στίβος είναι ένα ευγενές θέμα, δεν έχουμε τίποτα το κατηγορήσιμο, αλλά αν λάβετε υπόψη, κάθε φορά, αλλά φέτος ίσως περισσότερο από κάθε άλλη φορά, ίσως, κατηγορήθηκαν οι Ολυμπιακοί αγώνες με, πώς τα λένε, ντοπαρίσματα, σούπα με μούπες.

Τι βλέπουμε εδώ; Σημειώστε δε ότι εκεί πηγαίνουν αθληταί μεγάλων κρατών για μια προβολή, η Αμερική να κάνει προβολή. Όπως είναι και οι πύραυλοι, ποιος θα πήγαινε πρώτα στη σελήνη για να έχει πολιτικές επιπτώσεις στο θέμα.

Η Ρωσία το ίδιο, δηλαδή με άλλα λόγια, είναι ολοφάνερο, φανερότερο και του ηλίου, ότι ο Στίβος μπήκε μέσα στις πολιτικές σκοπιμότητες. Δεν είναι πια εκείνη η ευγενής άμιλλα του στίβου, έχει αυτό χαθεί, δεν υπάρχει.

Και αν θέλετε να μάθετε τι λέγει ο Λόγος του Θεού και για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, για όνομα του Θεού θα μου πείτε. Μιλάει ο Λόγος του Θεού και για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, ως προς το πρώτο μέρος που είναι η ειδωλολατρία.

Λέει ο Απόστολος Ευαγγελιστής Ιωάννης σε μια του επιστολή, στην πρώτη επιστολή. Τεκνία, φυλάξατε εαυτούς από των ειδώλων· παιδάκι μου, να φυλάγεστε από τα είδωλα. Ως προς δε τη γυμναστική και του στίβου, ακούστε τι λέει ο Απόστολος Παύλος.

Λέει στον Τιμόθεο, είναι στην πρώτη προς Τιμόθεο 4,8.

Γύμναζε σεαυτόν προς ευσέβειαν, να γυμνάζεις τον εαυτό σου, να γίνεσαι ευσεβέστερος. Η γαρ σωματική γυμνασία προς ολίγον εστίν ωφέλιμος. Διότι η σωματική, λέει, γυμνασία, δηλαδή ο Στίβος, είναι λίγο ωφέλιμος.

Προσέξτε, λίγο ωφέλιμος, όταν μείνει βέβαια μόνο ο Στίβος, χωρίς πολιτικές σκοπιμότητες. Και χωρίς να σωρεύονται εκεί στα γυμναστήρια παιδιά βωμολόχα και οκνηρά. Που εκεί πάνε γιατί θέλουν να αποφύγουν το διάβασμα, λένε κουβέντες βρώμικες και άλλα πολλά.

Σκέτος ο Στίβος, καθαρός, λίγο λέγει είναι ωφέλιμος. Η δε ευσέβεια προς πάντα ωφέλιμός εστι, είναι σε κάθε τι ωφέλιμη η ευσέβεια. Επαγγελίας έχουσα ζωής της νυν και της μελλούσης, έχει υπόσχεση ζωής παρούσης και μελλοντικής.

Λοιπόν παιδιά, το συμπέρασμα είναι ότι κάνετε στο σχολείο γυμναστική, αρκεστείτε με αυτό και τίποτα άλλο. Τα παρακάτω αρχίζουν να γίνονται κάτι παρακάτω. Και από τα μαθήματά σας χαλαρώνεστε, αποσπάστε και από πολλά άλλα πράγματα και το ήθος πολλές φορές.

Ξέρετε για ποιους είναι αυτά τα γυμναστήρια πολλές φορές; Για εκείνα τα παιδιά που κατ' άλλον τρόπο θα πήγαιναν, που θα πήγαιναν, θα πήγαιναν σε τόπους αμαρτίας ή θα πήγαιναν στα καφενεία Όχι, με συγχωρείτε, τις καφετέριες θέλω να πω Και λοιπά και λοιπά, για τα παιδιά που θα έπαιρναν ναρκωτικά και ό,τι άλλο Εσείς ναρκωτικά θα παίρνατε; Εσείς θα χάνετε τον καιρό σας από εδώ και από εκεί; Τι τα θέλετε παρακάτω, τι τα θέλετε; Γι' αυτούς που είναι μακριά από το Θεό, ε βέβαια ένα γυμναστήριο, καλό είναι, τη στιγμή που μπορεί να τα μαζεύει τα παιδιά, και να μην πάνε στα ναρκωτικά. Αλλά για ένα παιδί που θέλει να προσέξει μερικά πράγματα στη ζωή του, να μην χάνει τον καιρό του, και να γυμνάσει δέτοιος, αν θέλει, τα σωματικά, του είναι αρκετά αυτά τα οποία κάνει στο

σχολείο. Τα παρακάτω δεν έχουν σημασία. Γιατί, θα σας πω και αυτό και να κλείσω αυτή την απορία. Σήμερα, όταν λέμε γυμναστήριο, ξέρετε τι εννοούμε; Μία τάση, μία ροπή προς το λεγόμενο ρεκόρ, δηλαδή επίδοσης. Και ξέρετε ότι οι επιδόσεις στα ρεκόρ είναι καταστρεπτικότατα για την υγεία και τη σωματική διάπλαση του ανθρώπου. Το ξέρετε αυτό. Το ξέρετε ότι ένας ποδοσφαιριστής, όπως τρέχει μέσα στον Στίβον, ο Στίβος, στο γήπεδο τα πόδια του δεν είναι σε φόρμα φυσιολογική. Δεν ξέρω, αλλά πρέπει ακόμα να υπάρχει, να κουτουλάνε την μπάλα. Υπάρχουν ακόμα κουτουλές. Να έρχεται η μπάλα από ψηλά και να κουτουλάει ο ποδοσφαιριστής την μπάλα και να τη ρίχνει, αντί με το πόδι να είναι με το κεφάλι. Οι λεγόμενες κεφαλιές. Το κεφάλι δεν μας το έδωσε ο Θεός, παιδιά, να κουτουλάμε μπάλες.

Θυμάμαι κάποτε ένα κατηχητόπουλο, δυστυχώς, ένα θαυμάσιο παιδί, έπαθε εγκεφαλική διάσειση, έσπασε το κρανίο του, έσπασε το κόκαλο Και τότε, 30 και πλέον χρόνια πίσω, είχε κάνει μία εγχείρηση άκρως επικίνδυνη και ήταν εδώ με ένα πλαστικό εκεί που ήταν στο κεφάλι του, έως ότου θρέψει το κρανίο Το κεφάλι δεν μας το έδωσε ο Θεός να κλωτσάμε, αλλά σας λέω να σκεφτόμαστε Γι' αυτό βλέπετε ότι τα ρεκόρ είναι επικίνδυνα πράγματα, είναι πάρα πολύ επικίνδυνα Αν μου πείτε, κάποιοι που παίζουν χαρτιά, αμαρτάνουν σίγουρα Εκείνοι που βλέπουν αυτούς που παίζουν χαρτιά, αμαρτάνουν σίγουρα Μπορεί να μην παίζουν, αλλά παρακολουθούν αυτούς

Εκείνοι που είναι στα γυμναστήρια με αυτόν τον τρόπο, παθαίνουν ζημιά βέβαια Εκείνοι που παρακολουθούν έστω και από την τηλεόραση ή από οπουδήποτε, όλα αυτά παθαίνουν ζημιά Βγάλτε μόνοι σας το συμπέρασμα, βέβαια Γίνεται ο άνθρωπος ρηχός Θα το πω και εδώ όπως το είπαμε και στο θέμα της ακηδίας στην προηγούμενη ώρα μας Γίνεται ρηχός ο άνθρωπος και αυτό είναι ο μεγάλος κίνδυνος Γιατί για τίποτε άλλο δεν μιλούν σήμερα οι άνθρωποι παρά για το ποδόσφαιρο, παρά για το στίβο Μπορεί να κλείσουν τα μαγαζιά, να μην κλείσουν μεγάλη Παρασκευή τα μαγαζιά και δεν κλείνουν μεγάλη Παρασκευή τα μαγαζιά, να κλείσουν όμως όταν υπάρχει μία ποδοσφαιρική συνάντηση.

Αυτό δεν είναι κατάντημα; Αυτό δεν είναι αποπροσανατολισμός, από τα πράγματα που δεν τους δίδουμε την πραγματική τους αξία. Ας προσέχουμε λοιπόν. Και για να δούμε, για κάτι λίγα λεπτά που μένουν. Η θεολόγος μας στο πρώτο γυμνάσιο μας διάβασε ένα κείμενο που αναφέρεται στους πειρασμούς του Κυρίου στην έρημο.

Το Ευαγγέλιο που κρατούσε και διάβαζε προερχόταν από το Πανεπιστήμιο της Τυβίγκης, λέει, Ιταλίας. Η Τυβίγκη δεν είναι Ιταλία. Τη φράση «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά» την διάβασε σαν «Ύπαγε, σατανά», δηλαδή παρέλειπε το «οπίσω μου». Παρέλειπε το «οπίσω μου», το λέει εδώ. Υπάρχει διαφορά στο νόημα, και πια.

Πήγα και εγώ στο Ευαγγέλιο αυτό, στην έκδοση της Τυβίγκης, θα το πούμε, το έχω, θα σας πω τι είναι αυτό, πράγματι δεν έχει το «οπίσω μου», το παραλείπει Παιδιά, η καθηγήτρια αυτή, απλώς έκανε μάθημα σε εσάς, από την Καινή Διαθήκη, που ήτο, είναι κριτική λεγόμενη έκδοση Τι είναι αυτή η κριτική έκδοση; Την έχω και εγώ, και όλοι που σπουδάζουν στη Θεολογία έχουν την κριτική έκδοση της Καινής Διαθήκης Τι είναι η κριτική έκδοση, προσέξτε, μάλιστα, έχει μια παραπομπή στο σημείο αυτό, έχει ένα ταφ, σύμβολο ταφ, έχει πολλά σύμβολα, σε παραπέμπει από κάτω, σε αυτό το χωρίο και λέγει ο πίσω μου, ότι δηλαδή είναι γραμμένο σε άλλο κώδικα οι λέξεις ο πίσω μου, οι φράσεις ο πίσω μου.

Κριτική έκδοση σημαίνει, επειδή η Αγία Γραφή, από αντιγραφές που εγίνοντο, παρενεβάλλοντο λάθη, δηλαδή, όταν εσείς σας δώσουν να αντιγράψετε κάτι, μπορείτε να προσθέσετε κάτι, να αφαιρέσετε κάτι από απροσεξία, πάντα σε μία αντιγραφή, γίνεται μια προσθαφαίρεση, πάντα μια αλλοίωση, έτσι τότε οι αντιγραφείς, όπως γράφανε, γίνεται μια διαφορά, μετά στο κείμενο που εγώ είχα, που ήταν, έχει τη διαφορά, την παίρνει άλλος να αντιγράψει το το κείμενο, το παίρνει και μεταφέρει τη διαφορά αυτή. Κι έτσι να υπάρχουν κώδικες που να έχουν αυτές τις διαφορές. Βέβαια, οι διαφορές δεν είναι ουσιώδεις, αλλά είναι από αβλεψίες αντιγραφικές. Τώρα λέμε, ποιο είναι πιο σωστό κείμενο, ένας αναλαμβάνει μια δουλειά, βάζει όλα τα κείμενα μπροστά του, όλα, ό,τι κώδικες υπάρχουν. Σε αυτή τη φράση, τι συναντάω, σε εκείνη, σε εκείνη, σε εκείνη, ποιοι είναι οι δοκιμότεροι κώδικες,

δηλαδή χειρόγραφα, κώδικες, χειρόγραφα, ποιοι είναι οι δοκιμότεροι κώδικες, οι καλύτεροι και τελικά βγάζω εγώ ένα κείμενο με βάση κατά την κρίση μου, εμένα που είμαι κριτικός, το κρι με γιώτα και το όλο με γιώτα, δεν είμαι από την Κρήτη, ναι, να δω ποιο κατά τη γνώμη μου είναι πιο σωστό, τι προσεγγίζει περισσότερο το αρχικό κείμενο, αυτό λέγεται κριτική έκδοση, δεν είναι αμάρτημα, αλλά νομίζω, νομίζω ότι δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε την κριτική έκδοση για λόγους ποιμαντικούς τα λεπτά.

Η Εκκλησία μας έχει ένα καθιερωμένο κείμενο, το γνωστό της Κωνσταντινούπολος των Πατριαρχείων, αυτό που ακούμε και στην Εκκλησία, αυτό που διαβάζουμε με διαγραφή, έκδοση ζωής, σωτήρος, ό,τι είναι. Αυτή δεν είναι κριτική, αλλά είναι η καθιερωμένη στην Εκκλησία μας.

Δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε την κριτική έκδοση, δεν κάναμε εδώ ένα λάθος, η καθηγήτρια δεν έκανε λάθος. Σας είπα πώς έχει το πράγμα, αλλά καλό είναι να μην χρησιμοποιούμε την κριτική έκδοση, αλλά το κείμενο εκείνο το οποίο είναι καθιερωμένο μέσα στην εκκλησία μας.

Αυτές οι απορίες παιδιά για σήμερα, ο Κύριος να σας ευλογεί.