Λύσις Ἀποριῶν 29

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· τὸ ἀναλλοίωτο ἑλληνικὸ πρωτότυπο εἶναι τὸ ἔγκυρο κείμενο.

And now, my friends, we come to the time for questions. Here is a first question. Pay attention, because it is very interesting, and although of course it has often been raised, I would give you a few interesting answers. It says: the equality between the two sexes is correct, but what is God's position on this matter? Because it is assumed that we are the ones forging this state of equality of the sexes, whereas God's views, God's positions, are different; that is, God has another will concerning this matter.

I would answer, no, not I; I will let John Chrysostom answer on this matter. And you will see that his answer will surprise you, so if you are surprised or hold some unfavorable judgment within you, it will not be against me, but against the holy Father.

And he reasons it out and takes it up. But for this we will read a somewhat lengthy passage of his; it refers to the matter of marriage, to the matter of the two spouses, and it is from his commentary on the Epistle to the Ephesians of the Apostle Paul.

If you wish to note it, it is the twentieth homily, chapter four, paragraph six.

Sorry, it's the twentieth homily, paragraphs four and six. I'll send you the reference as well; I'm giving you the citation. So, listen to how Saint John Chrysostom answers. He says, 'A second principle is a sound one.' You see, when we say 'principle,' the word 'arche' also means 'head,' the source that rules.

The word, the term arche, in philosophy means something that cannot be made to vanish, as when we speak of the first principle of the good, or the first principle of evil. It is eternal; it does not begin and does not end. This, in philosophy, is called arche, a first principle. Man , God is a first principle for dualism, for Gnosticism, and the devil too is a first principle.

That is, that the devil was not created by God, but is self-existent and therefore constitutes a first principle. I am explaining the word, the term arche, so that you understand what it means. Now, when we say that within the household we have one arche, one beginning, what does arche mean here? One head.

How many of these heads are there? Can these principles be more than one? Here Saint John Chrysostom says that the first principle, the principle in the true sense, is the man. He is the head, the first principle. And the woman, he says, is a second principle. The woman is a second principle. But of course someone might object: then we have two principles that will do nothing but gather momentum and butt heads against each other.

But it is not so, because since she is a second beginning, the second must be below, beneath the first. And he says here, "Let her not, then, demand equality of rank," because, he says, consequently, as a second beginning she must not demand equality of rank; since she is a second beginning, she must not demand equality of rank, according to John Chrysostom. He continues, "for she is under the head," because she is beneath the head, which constitutes the principal beginning.

"Nor let him," that is, the man, "despise her as one who is subordinate." And should the man indeed, precisely because he is the head, despise the subordinate woman? No, "for she is his body; and if the head despises the body, it too perishes with it."

Because she is the body, and if now the head, he says, despises the body, then it too will be destroyed. Suppose I have my head and my body; if the head scorns the body, does not nourish it, does not care for it, the body will be destroyed.

But when the body is destroyed, is not the head destroyed along with it? This is a very correct observation. Moreover, the image of the body, to portray the man and the woman, belongs to the Apostle Paul, and it is exceedingly apt, just as the image to portray Christ and the Church: Christ is the head, the Church is the body, and this is the prototype image by virtue of which the family is created, where Christ , forgive me, the man , is an image of Christ, and the woman an image of the Church. "But as a counterweight to obedience, he introduces love." You, O woman, must obey the man.

But you must also, in a corresponding manner to this love, to this obedience that is asked of the woman, you must introduce love. She will submit, you will love. "As the head and the body," just as it is with the head and the body.

The one cannot turn against the other. "The one provides for service the hands, the feet, all the other members, while the others provide for it, having all sensation gathered in itself." That is, what does the body provide now? The hands, the feet, all those members.

And so the woman too provides everything to the head. "Nothing is better than this union." In this relationship there is nothing better than wedlock. That is, if the husband holds this stance, and the wife holds this stance. "And how could there be love when there is fear?" Does not the Apostle Paul say, and let the woman fear her husband?

It is that thing which the feminists of Larissa, when this eruption of feminism began here in Larissa a very few years ago, said when civil marriage came in; the feminists of Larissa said , it was published, which is why I am telling you this , they said, at last we will not have to go to church to hear that foolish and dreadful thing, "and let the woman fear her husband."

Listen: with civil marriage we will have no need to go to church to be married, to hear, we women, this dreadful thing. And indeed some chanters, because it is chanters who read the epistle, and in that epistle reading it is written, say, "and let the woman respect her husband."

No, whatever the word says, whatever the Holy Spirit recorded: "and let the wife fear her husband." So what does Saint John Chrysostom say here? He asks: if fear is present, if you are living in fear, how could love ever possibly grow?

Indeed, Saint John Chrysostom says the very opposite: it is precisely when there is fear that love is fulfilled. Because if there is no fear, love is not fulfilled. We will see this further on. For she who fears also loves.

Because she who fears, she also loves; for if she does not fear, she will not love, she will begin to move outward in her life and will say, and who do I have to reckon with? And once she says, who do I have to reckon with, simply because she says, who do I have to reckon with, she shows that she no longer loves.

The wife who loves fears him as her head and loves him as a member of her own body. This is a beautiful point. She fears the head because she loves him, but she also loves him as a member of herself, because the head is not something foreign to the body. the head too is a member of the whole body. That is exactly what I told you.

For this reason, he says, God subjected the one and set the other over her, so that there might be peace. This is why God, most beautifully and most harmoniously, subjected the wife, placing her under the authority of the husband, and set the husband over her, placing him as the authority, so that peace might exist.

So then, for there to be peace, there must not be equality of rank. For there to be peace, there must not be equality of rank. Listen to why, because I have something further down that I want to stress to you, so please pay attention.

For where there is equality of rank, peace can never come about. Where there is equality of rank, peace does not exist. No better portrait of the soul could be drawn than this. Where there is equality of rank, there is no peace, because the husband will say one thing and the wife will say another, each one pulling their own way. That is what it comes to.

But then there is no peace. When the husband says one thing and the wife says, 'Yes, of course,' then there is peace. As Chrysostom says, a household cannot be run as a democracy, with everyone ruling; rather, there must of necessity be one governing authority. A home that runs on democratic principles, where the father and the mother say to the children...

'Children, where shall we go for our outing?' 'Dad, let's go to Olympus.' 'No, let's go to Kissavos.' 'Dad, let's go to the disco.' 'No, let's go to the monastery.' Well then, tell me, what is going to happen? This is why he says a home that runs on democratic principles cannot stand.

I will say the phrase again: nor when a household is run as a democracy can it go well, nor can everyone be a ruler within the home. There must of necessity be one governing authority. We will go there. The husband may perhaps express the wishes of the members of the household, but we are not going to sit and put everything to a vote. Just now I was saying to you, children, what do you want me to do? Do you want me to show you a presentation? Do you want me to put on some music? Or do you want me to give you a talk? What would happen in here? What would happen in here? This does not mean that we should not express ourselves, that we should not feel the need to say what the majority wish in given situations.

I remember once I had gone to Ampelonas to hear confessions. It was Great Lent, and Pascha was drawing near. The headmaster made a mistake and said to me, 'Please come on Saturday so we can continue the confessions.'

So I went on the Saturday, but when I arrived I saw that the children were getting ready for an excursion.

'Father, I am terribly sorry, it slipped my mind that on Saturday we would be having the excursion. Now what shall we do?' I said, 'Listen, it is very simple, very simple. I will come along with you and I will hear confessions at the place of the excursion.' We had gone to Saint Thomas outside Ampelonas, as you know, a little church. The children were playing happily, and those who wanted to confess did so. Only the final year of the Lyceum had stayed, that is, the sixth form of the gymnasium, as we had the gymnasium back then, and the children came and confessed. Can you imagine if I had said, 'Ah, excuse me, if you make a mistake about this it is not my fault, because I came'? And if we now have to say which is the higher thing: the higher thing is confession compared to the excursion. Yes, it is higher, but it would have been psychologically tone-deaf. It is higher, but tone-deaf, because if I had said to the children, 'Ah, children,'

'over here, for confession,' the children would have grumbled. So you see, the one who is the head must sense what the other person loves, what he wants, but he is not going to sit and hold votes and create a democracy within the home, because I will say it once more, a third time.

A home that has democracy goes to ruin. Nor when a household is run as a democracy, nor when everyone rules; nor can everyone be the master. Rather, there must of necessity be one governing authority. Now, if you take this image, I told you to pay attention, here pay attention.

If you take this small image, which is called the home, the family, and you enlarge it, you make something else. This something else that we make, if we enlarge it, you understand, you understand what harm a wrongly understood democracy does within a state.

Look, we were saying, just now as we were coming, we were discussing in the car, that some schools are in danger of losing the second semester as well, higher schools, colleges and universities. They are in danger of losing the second semester too, because the schools have been occupied by sit-ins.

And this is in the name of a democracy. 'Gentlemen,' one might say, 'how many of you are there who do not want to have classes, or who are demanding, I do not know what you are demanding? Five, ten, fifty? But the other five hundred want to have classes.' Why then should the large number be ignored in order to keep the small number in their opinion?

If this is called democracy, if this is called democracy, and all of this in the name of democracy. So you understand that when a people is immature, immature, lacking the sensitivity to perceive and respect the person next to them, or even themselves, democracy ends up in something very bad. We are living it lately, these past years. We see this ourselves.

I do not want to say anything other than this: democracy is wonderful, but in the sense that there will be one governing authority, the others will give their opinion, but that does not mean you can impose it on me. I can certainly say to you, children, give me your opinion on something, write your opinion down for me and let it be heard, I should be obliged to listen to your opinion. But beyond your opinion, it may not be correct. What does a person have, not the Greek, the human being, I have said my opinion. If I was given the chance to say my opinion, does that mean my opinion must also prevail? Why, sir, that is called authoritarianism, because quite simply, you said your opinion; now, it may not be correct, it may not be advantageous, you said it, and so it is. And whether it comes on a large scale or a small scale, things must be heard in this way. In the brotherhood I will ask, children, fathers, what would you have to say about this matter?

Why should I now be obliged to act on what may even be contradictory opinions? Or suppose someone said something I would not agree with, that should not be done, it is not advantageous. It is not advantageous for me to do this, and suppose I do not do what this someone said, is he now going to pull a long face and get angry? For what reason? You said your opinion, that is the end of it.

Or in our friendships, in our collegial relations, we say our opinion. Have you noticed that some people say their opinion and insist, come what may, that you must do it this way? And you see something else that is terrible: the other person waits to say to you, 'What did you do about the thing I told you?' You told me; thank you very much.

What I do from there on is my own affair. Why must you drive yourself like a wedge into my own life and my decision? You told me, it is your opinion, thank you, I see that it does not serve me, I will not do it, it serves me only halfway.

So you understand how things really stand. For a family to survive, there must be a single governing authority, and that authority is the father. The mother is the second principle, so the children and the mother all obey under the father.

But when the father loves, here is the crucial point, it is exactly like a machine made of iron parts: if you set it running, it bangs and clatters and disturbs four neighborhoods with the racket it makes. Put a little grease on its iron parts, please, and you will see, it no longer bangs, it runs like a clock.

Well, that grease is love. And in those opposing forces within the home, when there is love, but still a single authority, love is present too, then everything afterward goes very well. That is what John Chrysostom means to say.

And he continues: 'and these things everywhere hold for bodily matters, always follow.' Notice this. That is, he says, these things apply to every area of life, to bodily matters, that is, to material things. 'For if you make her holy and blameless, everything follows.' If you arrange things this way, everything follows beautifully.

'Seek the things of God, and the human things follow with great ease.' Seek to have what God wants, and all the other things, the human things, go very well. Order your wife, says John Chrysostom, and in this way the household is held together.

Set your wife right, order her in her household, for she does not know how to move. And then the home is held together very well, because in reality, children, the husband shapes the wife. And of course the prudent and sensible wife, in her turn and in her own way, also shapes the husband.

'She is a second principle, having authority herself and much equality of honor.' The wife is a second principle, and she has as her head whom? The husband, and then in this very thing there is also equality of honor. But still, the husband has something more, with equality of honor, yet the husband has something more.

'This is the greatest salvation of the household.' This is the salvation of the home. If these principles are applied within the home, this is the salvation of the home. There is no need, children, for you to run and check whether these things are truly so or not.

You will see the modern home, driven and carried about by all sorts of theories and notions. And today the home is no longer one head and one body, but simply two heads, a Lernaean hydra. And the children too become heads, and the home becomes a scattered chaos.

And how did this happen? When the wife tells you she will keep her own surname, she will have her own salary, her own money. 'You will not put my money into the common fund, my money, your money,' do you hear? And the children take the example and say, 'I work now too, this is my money.' And then, what do you say? The home becomes a scattered chaos, a hotel where we live together only by convention. From the results one can see whether these words of John Chrysostom are right or not. Judge it, and you will see, if you are impartial, you will see where the truth lies. That is all, children. This question was a bit long, but also exceedingly interesting,

interesting, as you saw. Let us come to another question. That is, I want to tell you that we must reconsider very many of the things that are served to us in our age, things that are very little evangelical, that is, they are not evangelical at all. We must take great care.

Here is another question: is it necessary for us to believe in some God? Is it not enough to be honest, moral, truthful, and so on, without expecting any reward?

Yes, indeed. Now here, my friends, the question is of course very interesting, as you can see, and the answers would go something like this.

Faith and virtue certainly do not presuppose reward. Faith in God, of course, makes virtue something dependent. One will say, 'I believe in God.' This means I have dependence upon God. If I practice virtue, which is the command of faith, it means that virtue, undeniably, is dependent upon God.

But as dependent, not that I would be seeking a reward. I simply do it this way, because otherwise we would undeniably have the ancestral sin again, a repetition, and the ancestral sin is repeated continually, which is nothing other than the autonomy even of virtue. Not only of my opinion, but of virtue itself. I want to be this, I want to be a lover of mankind, to love people because that is what I like, that is what suits me, that is what fits me. Not because God says so. This is something very terrible. You see how many reissues we have of the ancestral sin.

Nevertheless, our relationship with God, children, is not a relationship of faith, for faith is the first approach. It is a relationship of love, because God is not a person with whom I will have a relationship of mere recognition. That is what faith means, it is a relationship of recognition, I recognize that you are God. But in the same way an employee also recognizes his superior, yet there may be no good relationship between them at all. 'Yes, he is my superior.' But as you see, Christianity does not want only this relationship of faith to exist. The relationship of faith is, as we said, recognition. But it is a relationship of love. And this is seen very clearly. That is, I do what God wants, not so that He will reward my virtue, but because I love God.

So that you may see this, I will tell it to you with an example.

Why do you love your parents, children? Because they feed you, they nourish you, and they raise you? Some day they will not be feeding you, but rather you will be feeding them. They will be in an armchair there, and you will be the ones caring for them.

Indeed, when I was in the first grade of primary school, my children, they had assigned me a poem at school. In the end I did not recite it, because there were a multitude of poems, or else the hall could not hold all of us little ones from the first grade.

In the end they brought us out to perform, and my poem I did not recite. In that poem they had given me, it said that I would like to become a teacher. I did not become a teacher, the poem said, no. Then it went on to say that when I became a teacher and so on, I would tell my father to sit in an armchair, and I would say to him, I would say to my aged father: now, my father, you have worked much, you no longer have any need to work, thank you very much, sit there and rest in that armchair.

Tell me, if our relationship were merely a relationship of belief, that is, I acknowledge that you are my father, that you brought me into the world, and that I have a certain independence from you because you raised me. Now, suppose I have come to depend on my father; my father is sitting in an armchair, helpless.

I hold him up so he can rise. Should I throw him out? No, of course not. Should I be expecting some reward, that he leave me his fields, that he give me an inheritance? Absolutely not. Rather, I love him, and that is why I care for him; he is my father. Whether he leaves me property or not makes no difference; he is my father. So then, from this relationship let us carry things over to God. To love my parents is one thing, and to inherit their property, that is, to have interests at stake, is another thing. So too with God: when I practice virtue, I do not expect a reward; I practice virtue because I love God, I love Christ.

And further, my children, a life without God is a life without measure in our relationships, with ourselves, with other people, and with the non-rational creation. Let us not forget this. To say that I will do as I please, practice virtue, without God, means I have lost the measure. The measure, then, is this: that when I keep the measure of belief and of love toward God, that is, the measure of dependence, without expecting any reward, no, freely, then I will have the measure by which I can order all my relationships. I say again, with myself, with other people, and with the whole of creation. Today man, modern man, has emancipated himself from the will of God, and this is the great misfortune.

He has emancipated himself, and the result is that he suffers, precisely because he abandoned God. That is, modern man expresses himself just like that question: is it necessary for me to have a relationship with God? Can I not practice the virtues, what we call humanism, that is, the love of man, without God? Is it necessary?

Well, whether it is necessary or not, you will see it in practice, and the practice, my children, is this: that modern man, emancipated from God, in the end does not practice virtue at all, but has become a wolf, a fearsome wolf, both toward his own self, which he destroys, and toward his fellow man.

That is why you see today that relationships between people are not what God would want, because we made this autonomous ethic. We threw God out, we pushed Him to the margins, and we live without God. So much, my children, for today on the subject of your questions. And now, my children, on to our questions.

Here is another question: which virtues do you think we ought to have as young Christians? Well, certainly, my children, all the virtues, falling short in none of them. No one can say that he would make a selection of virtues, the way he might do elsewhere, in other areas and spheres, making his choices. In the realm of belief and of the spiritual life there is no selecting; there cannot be, there must not be. Consequently all the virtues are the ones to be acquired in parallel, I said in parallel. We cannot say that we will learn, that we will acquire one virtue, and once we acquire it, let us say that no virtue is ever finished or completed, and then we will begin a second one.

Although indeed, for the sake of our striving sometimes, we may place special emphasis on our effort in one area.

That is not a bad thing, but it does not mean by this that we should look only at a single virtue. Let me give you another image so you understand this. Suppose you go to school for six years, to high school, that is, the gymnasium and the lyceum. For six years you go just to learn Greek. And when the six years are over, you sit down again for another six years, to learn only mathematics. And so on; isn't that strange? Well, what does this mean? In parallel we learn all the subjects; so too in parallel we cultivate. What does this mean? In parallel we learn all the subjects. So too, in parallel we cultivate all the virtues. Nevertheless, since the question was raised, which virtues do you think we ought to have as young Christians, I would answer.

They are the four foundational virtues: these are prudence, temperance, justice, and courage, these four. Note that this fourfold ordering of the virtues the ancient Greeks also had, and the Fathers took it up as well, and indeed it is held that from these four foundational virtues we have the derivatives of all the other virtues. We might say, then, that if we acquire these four virtues we will have the other virtues as well. In adolescence, of course, the intellect begins to develop.

The young person, indeed, after the age of twelve or thirteen, the adolescent boy and girl take delight in this. He begins to think, not that he did not think before, that he had no intellect, but I mean that he now enjoys his thoughts, the world of his thoughts. He enjoys his mind, he delights in it, because he can think, he produces thoughts. This means that the intellect begins to develop. But if now, with the development of the intellect, which is so natural especially in the adolescent years, he should seek to acquire prudence, which is the adornment of the intellect, then what more could he ask for? What, then, is prudence? Prudence is the virtue of the intellect; prudence, what we call a prudent person, the one whose intellect is sound.

Let me remind you of two very beloved figures who experienced this as young men, from the Old Testament, who had prudence: it was Joseph and Daniel. They had a mind, as we say, this man has a mind. You know that prudence, we usually say, is acquired with the years, although this is certainly not absolute; unfortunately it is not absolute, though it ought to be. But very many people spend their whole life without ever having acquired prudence. A man reaches eighty years old and never learned what prudence means, even in the most basic things; and yet sometimes one sees a young child, a young person, a young adolescent, and he has a fine mind, he has prudence.

You know, there is an ascetic who is called a child-elder: although he was a child, he was twenty years old, he thought like an elder, like an aged man; he had prudence. I told you about Joseph and Daniel, because they were young; yes, and indeed Daniel, as you know, while he was still very young, perhaps a twenty-year-old youth. One day, as he was going along the road, he met a crowd of people who were going to stone that poor woman Susanna. Why? Because, it says, she had been caught in the act, no, forgive me, not exactly in the act, more or less in the act, of committing sin. Who accused her? Two judges; these judges were staying in her house, that is, they used to try cases in Babylon, this, my children.

In Babylon the Hebrews were in exile, and Daniel too was an exile. Where are you going? he says to them. They tell him this and that, and at once he understood, he grasped, he caught the meaning that something here was not right. Turn back, he tells them. They turn back, he says, to beg that the trial begin again. They were thugs, those who denounced Susanna, two judges, aged men, quite advanced in years, elders in age. They slandered her, because they had demanded this sin from her, and then, because the most pure Susanna did not give in, they slander her, saying she is a sinner. He comes out, they bring one of them outside, and Daniel questions him, and Daniel is exceedingly sharp.

Tell me, he says to him, for these men were claiming, with some young man, he says, I committed sin in his garden, tell me, there where you saw her, what tree was it, there where you saw her commit a sin? And he said, it was a mastic tree. Fine, go outside. They call the other one, tell me, you, under what tree did you see her? And he said, it was a plane tree. At once the contradiction was created, and from there the matter unraveled, my children, and what was established?

The slander.

What, then, was Daniel? Although he was a mere child, he had prudence, he had a mind, he had a mind. Take note, intelligence is one thing and prudence is another. You may have intelligence and not have prudence. You may have prudence and not have much intelligence.

You may be of ordinary mind, yet have prudence. It is what a folk proverb says, it just came to mind. The children of the prudent cook before they grow hungry. The prudent, that is, someone might say it is morning, we are not hungry, but we will be hungry at noon.

Because we are not hungry now, will we not be hungry at noon? Because the food takes time to prepare, we must therefore begin to cook now, so that at noon, when we grow hungry, we will have something. The children of the prudent cook before they grow hungry.

This is intelligence. This is what prudence means. If you understand, it is that foresight a person can have with his mind. There is no finer adornment, my children, than prudence in a young person. You know, today both boys and girls put on rings.

I've seen girls with five rings, not six, because there are five fingers, yes, five rings, one ring on each finger, and they put on chains and all sorts of things, they cover themselves in ornaments. Do you know why? They want to cover their inner nakedness, their lack of prudence. The prudent person feels that he already has a treasure, that he already has an adornment.

And since he already has that adornment, why would he put on outward ornaments, which are really just a substitute for prudence? Why? But let me come, my children, to the second virtue. After prudence comes self-control, sophrosyne, not in its old sense but in its modern sense. The word sophrosyne means the one who has his wits about him, the one who is sound of mind. But it also means, and this is not really a new meaning either, it was there among the ancients too, the one who is very careful about the matter of his purity.

So that he does not fall into sins, into sins of the flesh. This, my children, the sexual instinct, when the young person has mastered it, he has the virtue of self-control. It is the second adornment, most beautiful indeed. You know that women put on rouge, on blush, do you know why? You'll tell me, so they look beautiful. No, it is because they do not blush of their own nature.

A person blushes by nature, boy or girl, when he feels shame. Shame is an adornment, and only the one who is pure feels shame. The one who has let go of his purity has no reason to feel shame, he becomes shameless.

That is why there is a saying that when purity is cast off, shame is cast off along with it. And at the same time, if you will, God, as we said when we were on the topics of Christian anthropology, God placed the feeling of shame in us precisely so that you would guard your purity.

Note that in our day it is considered a weakness to blush with shame, as though it were a weakness to have the virtue of purity. No, my children, you who hear the Word of God, guard it as your most precious adornment, not just the girls, both the boys and the girls. Guard purity as your most precious treasure. And it is well known that in adolescence, when the sexual instinct also develops, when the young person learns the way to tame it, just as a prudent engineer knows how to arrange the bed of a river so that it does not destroy the plain and the fields,

so here too, as prudent ones, you must channel this drive, you must know how to govern it, so that you are not the ones governed but the ones who govern. So this is the second shining adornment. Then in adolescence, as you know, my children, the bodily powers also begin to develop.

Indeed, boys often test themselves and are thrilled when they notice that they are beginning to grow muscular and strong. You see one walk up to another and flex like this, to show that he is strong.

Or he goes and gives the other a punch, so that the other learns from experience that he has grown stronger. Or something else of the kind. So you understand that here, in adolescence, we have a need. A need for what, for which virtue? For courage. But I must tell you that courage is not about throwing punches or kicks.

Courage is not in the muscles of the arms, it is in the soul. You can find a person whom you could knock to the ground with a single breath, and yet he has courage. Since I have said this, let me point you to Basil the Great.

Basil the Great was very frail in health, in fact he died at the age of forty-nine. When Modestus, the prefect of his region, what we might call the governor, once threatened him on behalf of the Emperor Julian the Apostate, he said many things to him, threatening to put him to death. And Basil says to him, it is very simple, the moment you lay a hand on me, I will die.

I am so frail that I will die, just breathe on me and I will fall down, I will die. And yet, if there was anyone who stood up to the fury of the Emperor, it was Basil the Great. Note also that Julian the Apostate and Basil the Great had been fellow students in Athens, when they were studying.

And when Basil the Great spoke those brave words, do you know what he said at the end, how he closed? Let the Emperor hear these things too, carry them to him exactly as I have spoken them to you. We will remain steadfast in our faith.

And yet in body they were weak. But he had a courageous soul. So courage, my children, is mainly a virtue of the soul. But what does courage mean here? Courage means fortitude, it means patient endurance, it means perseverance.

The moment you grow hungry, do not say, enough, I give it all up. You know, an example of the lack of courage is Esau, when he came back from the hunt. He says to his brother Jacob, give me something to eat. Jacob tells him, I will give you a plate of lentils, because that is what he had cooked, if you give me your birthright. Poor wretch, Esau says to him then.

I am dying of hunger, he says. But would he really die? My children, he could have gone without food another forty days and he would not have died. But when did he say this? He had eaten that morning, and now, simply because he was not eating in the afternoon, somewhere around that hour, he claimed he was about to die.

I am dying of hunger, he says, and am I going to stop and think now about the birthright? And the Scripture says he made light of it, he despised his birthright. Do you know what this meant? It meant that Esau would not become the forefather of the Messiah, Jacob became that instead.

Do you see what Esau lost? Esau is left outside the garden, my children, outside the people of God, he was driven far off, he became the father of other peoples. It is a terrible thing, and why? Because he did not have the courage to say, I would rather die of hunger. And he would not even have died of hunger, in a little while he could have cooked something and eaten.

So courage is patient endurance, it is perseverance, it is fortitude. What did the martyrs have, I ask you? They had courage. Where? In the soul. Men, women, the elderly and children, they all had this courage. Courage is a great virtue, it is a very great one, and if you will, in the days of the Antichrist we will have great need of the virtue of courage.

Finally, we would say, there is also the virtue of justice. When we say justice, we do not of course mean only that familiar sense of justice we all know, though that is part of it too. Justice is that virtue, and pay very close attention to this point I am about to tell you.

It balances them; it brings the first three virtues into balance: prudence, self-mastery, and courage. What do I mean by balancing? If we had to draw a geometric figure with four sides, we might make a square, or it could turn out to be something else, a rhombus, or some other shape.

But here justice sees to it that the four sides of the figure are equal, so it becomes a square. And what does that mean? You know that the square is the perfect figure, the perfect one. We even say it in our own language: that man has a square mind, meaning a perfect mind.

And so the perfect man is the one who has these virtues in balance, in equilibrium. That is why the Fathers say that the virtue of justice, which they call discernment, enters into the other three virtues.

It knows and it says: from here to here this much, from here to here that much, and so on. And so this last virtue, the last one, preserves the first three and makes a man perfect; it makes him wise, it makes him virtuous, and as I told you, it maintains the virtues he has already acquired.

So, my children, if to these four virtues we have spoken of, since you asked which virtues a young person needs to stand firm today, we also add humility, then we make a great deal of progress.

But in order to acquire these virtues, we need two things, two things. One is the spirit of struggle, and the other is the grace of God. If we have only the spirit of struggle and we do not have the grace of God, then we accomplish nothing great.

And if we have only the grace of God but we do not have the spirit of struggle, again we accomplish nothing. What does this mean? In order to have the grace of God, as the Apostle Paul says to Timothy, we must compete lawfully.

That is, our striving must be lawful, and lawful striving means as God wants it, founded upon a correct faith. I cannot believe in strange and peculiar things and then say that I have a lawful faith.

Since my faith is not lawful, how can my struggle be lawful? If I do not have a lawful faith, I do not have the right faith. So if we attend to these things, then we will quickly be adorned with these virtues. And then, my children, what can I say, then we will be the joy of God and the joy of men.

Like Daniel, whom both God and men delighted in. Do you know what Daniel was called? A man of desires, that is, one who was a desirable man, a beloved man, worthy of love. God loved him, Nebuchadnezzar loved him, the Babylonians loved him, the Hebrews loved him, everyone loved him; that is why he was called a man of desires.

And when the angel appeared, and he appeared many times, he always addressed him not as Daniel, but as a man of desires. Because he was most agreeable, because he had the adornment of all these virtues, which is something I too wish for you.

A question that was raised last Sunday is the following.

And pay attention, it will surprise you a little, for it shows here a deep influence of much evil that is around us, though unfortunately our time is short. It says: could it be that God is one, but presented Himself to the peoples of the East as Buddha, as Muhammad, and so on, and to us as Jesus Christ? That is, to each people He appointed, under a different person, different laws, and those who kept them will gain eternity. And further down there is a second question: why is it not permitted for us to read Kazantzakis, and why was his book The Last Temptation condemned? Let me tell you why we should not read him, so that we do not pick up notions

like the first question. Did you grasp it? Because when we read strange and peculiar books, it is very natural to end up with such notions. So, pay attention, I here consider this to be only a question and nothing more. But this we have already answered, when we spoke about Theosophy.

But if we come to accept, and to keep accepting, that Jesus Christ can be placed in the same line as Buddha and Muhammad and all those whom they call initiates, those who have their reasons for accepting them this way, then woe to us.

Note that there is a book, an old one, and you know how old, it reeks of terrible mustiness, it is from the last century, it is by Schure and it is called The Great Initiates. There, if one reads it, he will without difficulty place Jesus Christ too in the same category as Buddha, Confucius, Muhammad, and I do not know who else.

But this is a degradation. In order to answer, however, I want not only to give these characterizations, but to put it like this: could there ever be a God who appears each time with a different person and gives different laws in every age and to every people? And indeed, if we gather these laws and commandments together, we will see a contradiction among them. Could there ever be such a God who changes person each time and comes to humanity and says what Buddhism says, what Christianity says, what Mohammedanism says, and so on?

Since these things do not agree among themselves. Is it possible for them to come from only one God? Is it ever possible? My children, it is very natural for these things to be said, at a time when Theosophy, from that same last century, as we said when we dealt with the relevant subject, when we spoke about Theosophy, tries to make this syncretism, that is, this gathering together, in order to prove and to say that all these are products of one and the same God, so as to preserve monotheism and, moreover, to draw the people of every religion to join Theosophy.

That is, so that you can be like a freemason, because the metaphysics of freemasonry is Theosophy. So that you can sit at the same table with the Buddhist and have your conscience at ease, that you can offer a common prayer together, that essentially God is one. So whether you pray to Christ, or you pray to Buddha, it is the same thing.

And so I set myself at ease; I ask in this sense: can we have the salvation that Christ brings us? Can we have salvation? Impossible. And faith goes out the window; it is what we were saying earlier in the lesson on atheism, that in reality this is atheism.

If we say that God appears throughout history always under a different face, that is one hundred percent atheism, and let us be very careful of such positions, which unfortunately we read in books and which abound everywhere in our times.

That is why I tell you that we will take up the subject of atheism, so that we may guard ourselves against all of this.

Και ερχόμεθα, παιδιά, στην ώρα των αποριών. Λέει μια πρώτη απορία. Προσέξατε, γιατί είναι πολύ ενδιαφέρουσα, αν και πολλές φορές βέβαια αυτή έχει ριφθεί, αλλά θα σας απαντούσα μερικά ενδιαφέροντα πράγματα. Λέγει, η ισότητα ανάμεσα στα δύο φύλα είναι σωστή, η θέση του Θεού στο θέμα αυτό ποια είναι; Διότι υποτίθεται ότι χαλκεύουμε εμείς αυτήν την κατάσταση της ισότητας των φύλων, Ενώ οι απόψεις του Θεού, οι θέσεις του Θεού είναι διαφορετικές, δηλαδή ο Θεός έχει άλλο θέλημα περί το θέμα αυτό.

Θα απαντούσα, όχι εγώ, θα αφήσω τον Ιερό Χρυσόστομο να απαντήσει πάνω στο θέμα αυτό. και θα δείτε ότι θα σας εκπλήξει η απάντησή του, οπότε αν θα εκπλαγείτε ή θα έχετε κάποια μέσα σας δυσμενή κρίση, δεν θα είναι εις βάρος μου, αλλά θα είναι εις βάρος του Ιερού Πατρός.

και διαλέγεται και παίρνεται. Αλλά προς τούτο θα διαβάσουμε μια κάπως εκτενή περικοπή του, αναφέρεται στο θέμα του γάμου, στο θέμα των δύο συζύγων και είναι από το υπόμνημά του στην προς Εφεσίους επιστολή του Αποστόλου Παύλου.

Αν θέλετε, είναι η 20ή ομιλία, κεφάλαιον 4, παράγραφος 6.

Συγγνώμη, είναι η 20ή ομιλία, η παράγραφος 4 και 6. Σας στέλνω και την παραπομπή, σας δίνω την παραπομπή. Λοιπόν, ακούστε τι λέει ο Ιερός Χρυσόστομος, να απαντήσει. Αρχή δευτέρα εστίν υγιεινή. Ξέρετε, όταν λέμε αρχή, σημαίνει κεφαλή.

Η λέξη, ο όρος αρχή, στη φιλοσοφία σημαίνει κάτι το οποίο δεν μπορεί να εξαφανιστεί, όπως λέμε η αρχή του αγαθού, του καλού ή η αρχή του κακού. Είναι αιώνιο, δεν αρχίζει, δεν τελειώνει. Αυτό στη φιλοσοφία λέγεται αρχή. Ο άνθρωπος, ο Θεός είναι αρχή για τη διαρχία, για τον γνωστικισμό, και ο διάβολος είναι αρχή.

Ότι δηλαδή δεν δημιουργήθηκε από το Θεό, αλλά είναι αυθύπαρκτος και συνεπώς αποτελεί η αρχή. Σας λέω τη λέξη, τον όρο αρχή για να καταλάβετε τι σημαίνει. Τώρα, όταν λέμε μέσα στο σπίτι έχουμε μία αρχή, τι θα πει αρχή; Μία κεφαλή.

Πόσες είναι αυτές οι αρχές; Αυτές οι αρχές μπορεί να είναι περισσότερες της μιας; Εδώ λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος ότι η πρώτη αρχή, η καθαυτό αρχή είναι ο άνδρας. Αυτός είναι η αρχή, η πρώτη αρχή. Δευτέρα δε εστί αρχή η γυναίκα. Η γυναίκα είναι Δευτέρα αρχή, αλλά βέβαια θα έλεγε κανείς, τότε έχουμε δύο αρχές οι οποίες δεν θα κάνουν τίποτε άλλο παρά να παίρνουν φόρα και να κουτουλιούνται.

Δεν είναι αυτό όμως, διότι αφού είναι Δευτέρα αρχή θα πρέπει να είναι κάτω η Δευτέρα, κάτω από την πρώτη. Και λέγει εδώ, μη τοίνυν αυτή την ισοτιμίαν απαιτείτω, διότι και συνεπώς λέει, δεν πρέπει σαν Δευτέρα Αρχή να απαιτεί την ισοτιμίαν, αφού είναι Δευτέρα Αρχή, δεν πρέπει να απαιτεί την ισοτιμίαν, κατά τον Ιερό Χρυσόστομο, συνεχίζει, υπό γαρ την κεφαλήν εστι, γιατί είναι κάτω από την κεφαλήν, η οποία αποτελεί την κυρίως αρχήν.

Μήτε εκείνος, δηλαδή ο άνδρας, ως υποτεταγμένης καταφρονείτω. Και θα πρέπει βέβαια ο άνδρας επειδή ακριβώς είναι κεφαλή να καταφρονεί την υποτεταγμένη γυναίκα; Όχι, σώμα γαρ εστι, καν καταφρονεί του σώματος η κεφαλή και αυτή προσαπολείται.

Διότι είναι το σώμα και αν λέγει τώρα η κεφαλή καταφρονεί το σώμα, τότε και αυτή θα καταστραφεί. Εάν υποτεθεί εγώ ότι έχω την κεφαλή μου και το σώμα μου, αν η κεφαλή περιφρονεί το σώμα, δεν το τρέφει, δεν το φροντίζει, θα καταστραφεί το σώμα.

Μα όταν καταστραφεί το σώμα δεν καταστρέφεται και η κεφαλή; Είναι πολύ σωστή αυτή η παρατήρηση. Εξάλλου η εικόνα σώμα για να δείξει τον άντρα και τη γυναίκα είναι του Αποστόλου Παύλου και είναι πάρα πολύ εύστοχη, όπως ακόμα και η εικόνα να δείξει του Χριστού και την Εκκλησία, ο Χριστός είναι η κεφαλή, η Εκκλησία είναι το σώμα και αυτή είναι η πρωτότυπος εικόνα δυνάμει της οποίας δημιουργείται η οικογένεια, που ο Χριστός, συγγνώμη, ο άντρας είναι εικών του Χριστού και η γυναίκα εικόνα της Εκκλησίας. Αλλ' αντίρροπον της υπακοής, εισάγει την αγάπη. Εσύ θα πρέπει, ω γυναίκα, να υπακούσεις τον άνδρα.

Αλλά θα πρέπει όμως και σ' έναν τρόπο αυτής της αγάπης, της υπακοής που ζητιέται από τη γυναίκα, θα πρέπει εσύ να εισαγάγεις την αγάπη. Εκείνη θα υποτάσσεται, εσύ θα αγαπάς. Ώσπερ η κεφαλή και το σώμα, όπως είναι η κεφαλή και το σώμα.

Δεν μπορεί το ένα να στραφεί εναντίον του άλλου. Το μεν αυτοί προς διακονίαν παρέχοντα χείρας, πόδας, τα λοιπά πάντα μέλη, εκείνοι δε αυτού προνοούμενοι, πάσαν εν εαυτή αίσθησιν έχουσα. Δηλαδή, τι παρέχει τώρα το σώμα; Τα χέρια, τα πόδια, όλα εκείνα τα μέλη.

και έτσι και η γυναίκα παρέχει τα πάντα εις την κεφαλή. Ουδέν ταύτης άμεινον της συζυγίας. Σε αυτή τη σχέση δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από την συζυγία. Αν δηλαδή αυτή την τοποθέτηση έχει ο άνδρας, ο σύζυγος, αυτή την τοποθέτηση έχει η σύζυγος. Και πως αν γένοιτο αγάπη, φόβου όντος; Δεν λέει ο Απόστολος Παύλος, η δε γυναίκα να φοβάται τον άνδρα;

Είναι εκείνο που οι φεμινίστριες της Λαρίσης, όταν ξεκίνησε αυτό το ξεφούντωμα του φεμινισμού εδώ στη Λάρισα, πριν από πολύ λίγα χρόνια, είπαν όταν έγινε ο πολιτικός γάμος, είπαν οι φεμινίστριες της Λαρίσης, δημοσιεύτηκε γι' αυτό σας το λέγω, είπαν επιτέλους δεν θα πηγαίνουμε στην εκκλησία να ακούμε εκείνο λέει το ανόητο και το φοβερό, η δε γυνή ίνα φοβείται τον άνδρα.

Ακούσατε, με τον πολιτικό γάμο δεν θα έχουμε ανάγκη να πηγαίνουμε στην εκκλησία να παντρευόμαστε, να ακούμε εμείς οι γυναίκες αυτό το φοβερόν. Και μάλιστα μερικοί ψάλτες, επειδή ψάλτες λένε τον Απόστολο, στον Απόστολο αυτό είναι γραμμένο, λένε η δε γυνή ίνα σέβεται τον άνδρα.

Όχι, ό,τι λέει η λέξη, ό,τι το Πνεύμα το Άγιον κατέγραψε, η δε γυναίκα να φοβείται τον άνδρα. Τι λέει τώρα εδώ ο Ιερός Χρυσόστομος; Και πώς, αν υπάρχει ο φόβος, εσύ φοβούμενη, αν υπάρχει ο φόβος πώς είναι δυνατόν ποτέ να αναπτυχθεί η αγάπη;

Μάλιστα τότε αν γένει το λέει ο Ιερός Χρυσόστομος Ακριβώς όταν υπάρχει ο φόβος τότε πραγματοποιείται η αγάπη. Γιατί άμα δεν υπάρχει φόβος δεν πραγματοποιείται η αγάπη. Θα δούμε στη συνέχεια. Η γαρ φοβουμένη και αγαπά.

Διότι εκείνη που φοβείται, αυτή και αγαπά, διότι αν δεν φοβείται δεν θα αγαπά, θα αρχίσει να κινείται προς τα έξω στη ζωή της και θα λέει, και ποιον λογαριάζω εγώ; και άμα λέει, και ποιον λογαριάζω εγώ, και μόνο γιατί θα πει και ποιον λογαριάζω εγώ, δείχνει ότι πλέον δεν αγαπά.

Η αγαπώσα φοβείται ως κεφαλήν και αγαπά ως μέλος. Πολύ ωραίο αυτό. Η γυναίκα λέει φοβείται την κεφαλή γιατί την αγαπάει, αλλά και την αγαπάει ακόμα ως μέλος, διότι το κεφάλι δεν είναι ξένο από το σώμα, επεί και η κεφαλή μέλος του παντός εστι σώματος, διότι λέει αυτό που σας είπα.

Δια τούτο, την μεν υπέταξε, τον δε επέθηκεν, ίνα ειρήνη ή, γι' αυτό το λόγο ο Θεός, ωραιότατα και αρμονικότατα, την μεν γυναίκα υπέταξε, την έβαλε κάτω από την εξουσία του ανδρός, τον δε άνδρα επέθηκε, τον έβαλε ως εξουσία, για να υπάρχει ειρήνη.

Α, λοιπόν, για να υπάρχει ειρήνη, δεν πρέπει να υπάρχει ισότης, για να υπάρχει ειρήνη, δεν πρέπει να υπάρχει ισότης, ακούστε γιατί, εδώ τώρα θα πείτε πω πω, και αυτό σας παρακαλώ, προσέξατε, γιατί έχω κάτι παρακάτω να σας τονίσω.

Ένθα γαρ ισοτιμία, ειρήνη ουκ αν ποτέ γένοιτο, γιατί όπου υπάρχει ισοτιμία, ειρήνη δεν υπάρχει, δεν θα μπορούσε να γίνει πιο καλύτερη ψυχογραφία από αυτό, όπου υπάρχει ισοτιμία, ειρήνη δεν υπάρχει, γιατί θα λέει ο άνδρας αυτό, θα λέει και η γυναίκα εκείνο, μπύρι σου και μπύρι μου, αυτό θα είναι.

Μα τότε δεν υπάρχει ειρήνη, όταν πει ο άνδρας αυτό, θα πει η γυναίκα μάλιστα, είναι αυτό, τότε υπάρχει ειρήνη. Ουδέ δημοκρατουμένης οικίας, ουδέ πάντων αρχόντων, αλλά ανάγκη μίαν είναι την αρχήν. Ένα σπίτι όταν έχει δημοκρατικές αρχές, θα λέει τώρα ο μπαμπάς και η μαμά στα παιδιά.

Παιδιά, πού να πάμε περίπατο; Μπαμπά, θα πάμε στον Όλυμπο. Όχι, θα πάμε στον Κίσαβο. Μπαμπά, θα πάμε στη δίσκο. Όχι, θα πάμε στο μοναστήρι. Τότε, για πες μου, τι θα γίνει; Γι' αυτό λέγει, δεν μπορεί να σταθεί ένα σπίτι που έχει δημοκρατικές αρχές.

Θα ξαναπώ τη φράση, ουδέ δημοκρατουμένης οικίας, δεν είναι δυνατόν να πάει καλά, ούτε όλοι μπορεί να είναι άρχοντες μέσα στο σπίτι. Είναι ανάγκη να υπάρχει μία αρχή. Θα πάμε εκεί. Μπορεί να εκφράσει την επιθυμία ίσως των μελών του σπιτιού, ο σύζυγος, ξέρω εγώ, αλλά δεν θα καθόμαστε να ρωτάμε. Εγώ τώρα αυτή τη στιγμή σας έλεγα, παιδιά, τι θέλετε να κάνουμε; Θέλετε να σας κάνω προβολή; Θέλετε να σας βάλω μουσική; Ή θέλετε να σας κάνω μια ομιλία; Τι θα γινόταν εδώ μέσα; Τι θα γινόταν εδώ μέσα; Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν πρέπει να εκφράζουμε, δεν πρέπει να αισθανόμαστε την ανάγκη να πούμε εκείνο το οποίο επιθυμούν οι πολλοί σε δεδομένες περιπτώσεις.

Μια φορά θυμάμαι είχα πάει στον Αμπελώνα να κάνω εξομολόγηση, ήταν Μεγάλη Τεσσαρακοστή, πλησίαζε το Πάσχα. Και ο γυμνασιάρχης έκανε λάθος, μου λέει, ελάτε σας παρακαλώ το Σάββατο για να συνεχίσουμε την εξομολόγηση.

Πήγα εγώ το Σάββατο, τα παιδιά όμως, όταν πήγα, βλέπω ότι ετοιμαζόντουσαν για εκδρομή.

Πάτερ, με συγχωρείτε πάρα πολύ, μου διέφυγε ότι το Σάββατο θα είχαμε εκδρομή, τώρα τι θα γίνει; Λέω, ακούστε, είναι πάρα πολύ απλό, πάρα πολύ απλό, θα έρθω και εγώ μαζί σας και θα εξομολογήσω στον τόπο της εκδρομής, είχαμε πάει στον Άγιο Θωμά έξω από τον Αμπελώνα, όπως γνωρίζετε, ένα εκκλησάκι, τα παιδιά παίζανε μια χαρά και όσοι βεβαίως θέλανε για εξομολόγηση, είχε μείνει η τελευταία τάξη μόνο του Λυκείου, δηλαδή η Έκτη γυμνασίου, που είχαμε το γυμνάσιο τότε, και τα παιδιά ήρχοντο και εξομολογούντο. Μπορείτε να φανταστείτε αν εγώ έλεγα, α, με συγχωρείτε, αν κάνετε λάθος σε αυτό εγώ δεν φταίω, διότι εγώ ήρθα, και αν πρέπει τώρα να πούμε ότι ποιο είναι το ανώτερο. Το ανώτερο είναι η εξομολόγηση σε σχέση με την εκδρομή. Ναι, είναι ανώτερο, αλλά είναι αψυχολόγητο. Είναι ανώτερο, αλλά είναι αψυχολόγητο, διότι εγώ αν έλεγα στα παιδιά, α, παιδιά,

για εδώ, για εξομολόγηση, θα λέγανε τα παιδιά. Βλέπετε λοιπόν, έτσι, εκείνος που είναι κεφαλή πρέπει να ψυχολογεί τι αγαπάει ο άλλος, τι θέλει, αλλά δεν θα κάθεται όμως να κάνει ψηφοφορίες και να δημιουργείται μια δημοκρατία μέσα στο σπίτι, γιατί θα το πω άλλη μια φορά, τρίτη φορά.

Ένα σπίτι που έχει δημοκρατία πάει κατά Ισραήλ. Ουδέ δημοκρατουμένης οικίας, ουδέ πάντων αρχόντων, ούτε όλοι μπορεί να είναι αφεντικά. Αλλά ανάγκη μίαν είναι την αρχή. Τώρα, αν αυτή την εικόνα, σας είπα να προσέξετε, εδώ προσέξετε.

Αν αυτή την μικρή εικόνα που λέγεται σπίτι, οικογένεια, την μεγαλώσετε, φτιάχνετε κάτι άλλο. Αυτό το κάτι άλλο που φτιάχνουμε, να μεγαλώσουμε, καταλαβαίνετε, καταλαβαίνετε μια κακώς εννοούμενη δημοκρατία, μέσα σε μια πολιτεία, τι κακό κάνει.

Να, λέγαμε, τώρα που ερχόμαστε, συζητούσαμε στο αυτοκίνητο, ότι κινδυνεύουν κάποιες σχολές να χάσουν και το δεύτερο εξάμηνο, ανώτερες σχολές, ανώτερες και ανώτερες. Κινδυνεύουν να χάσουν και το δεύτερο εξάμηνο, επειδή έχει γίνει η κατάληψη των σχολών.

Αυτό είναι ονόματι μιας δημοκρατίας. Κύριοι, θα λέγε κανένας, πόσοι είστε που δεν θέλετε να κάνετε μάθημα ή γιατί ζητάτε, δεν ξέρω τι ζητάτε; 5, 10, 50, μα οι άλλοι 500 θέλουν να κάνουν μάθημα. Γιατί λοιπόν πρέπει να αγνοηθεί ο μεγάλος αριθμός για να κρατηθεί ο μικρός αριθμός στη γνώμη του;

Αν αυτό λέγεται δημοκρατία, αν αυτό λέγεται δημοκρατία και όλα αυτά εν ονόματι της δημοκρατίας. Καταλαβαίνετε λοιπόν ότι ένας λαός ο οποίος είναι ανώριμος, είναι ανώριμος, δεν έχει την ευαισθησία να αντιληφθεί και να σεβαστεί τον πλαϊνό του, ούτε τον εαυτό του, η δημοκρατία απολήγει σε κάτι πάρα πολύ κακό. Το ζούμε τον τελευταίο καιρό, τα τελευταία χρόνια. Το βλέπετε εμείς αυτό.

Δεν θέλω να πω τίποτα άλλο παρά μόνο ότι η δημοκρατία είναι θαυμασία, αλλά με την έννοια ότι θα υπάρχει μία αρχή, οι άλλοι θα λένε τη γνώμη τους, αλλά δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να μου επιβληθείς, εγώ μπορώ θεριπή να σας πω, παιδιά, δώστε μου τη γνώμη σας για κάτι, μου τη γράφετε τη γνώμη και να ακουστεί, θα πρέπει να είμαι υποχρεωμένος να ακούσω τη γνώμη σας, απλώς πέρα τη γνώμη σας, μπορεί να μην είναι σωστή, τι έχει ο άνθρωπος, όχι ο Έλληνας, ο άνθρωπος, Είπα τη γνώμη μου. Αν μου δόθηκε η ευκαιρία να πω τη γνώμη μου, σημαίνει ότι πρέπει και να περάσει η γνώμη μου; Γιατί, κύριε, αυτό λέγεται αυταρχισμός, διότι απλούστατα, είπες τη γνώμη σου, τώρα, μπορεί αυτή να μην είναι σωστή, μπορεί να μην είναι συμφέρουσα, εσύ την είπες, έτσι και ήρθε σε μια μεγαλογραφία, ήρθε σε μια μικρογραφία, τα πράγματα πρέπει να ακούνε έτσι, στην αδελφότητα, θα ρωτήσω, παιδιά, πατέρες, τι θα είχατε να πείτε για αυτό το πράγμα,

Γιατί θα πρέπει εγώ τώρα να είμαι υποχρεωμένος να κάνω μάλιστα αντιφατικές γνώμες; Ή αν θέλετε ότι κάποιος είπε κάτι που δεν θα συμφωνούσε, δεν θα έπρεπε, δεν συμφέρει. Δεν συμφέρει να κάνω αυτό, και αν υποτεθεί ότι δεν κάνω αυτό που είπε αυτός ο κάποιος, Αυτός θα κατεβάσει τα μούτρα τώρα και να θυμώσει, για ποιο λόγο; Είπες τη γνώμη σου, τέλος.

Ή στις φιλικές μας σχέσεις, στις συναδελφικές μας σχέσεις, λέμε τη γνώμη μας. Έχετε προσέξει μερικοί άνθρωποι, λένε τη γνώμη τους, και σώνει και καλά, πρέπει να το κάνεις έτσι. Και βλέπετε ακόμη κάτι άλλο φοβερό, περιμένει ο άλλος να σου πει, τι έκανες με αυτό που σου είπα, εσύ μου το είπες, σε ευχαριστώ πάρα πολύ.

Το τι θα κάνω εγώ παρακάτω είναι δικό μου ζήτημα, γιατί πρέπει δηλαδή να μπεις σαν σφίνα μέσα στη δική μου τη ζωή και την απόφασή μου; Μου το είπες, γνώμη σου, σε ευχαριστώ, βλέπω ότι δεν με εξυπηρετεί, δεν θα το κάνω, με εξυπηρετεί κατά το ήμισυ.

Αντιλαμβάνεστε λοιπόν τα πράγματα πως έχουν, αλλά για να επιβιώσει μια οικογένεια θα πρέπει να υπάρχει μια αρχή. Και αυτή η αρχή είναι ο πατέρας, η μητέρα είναι δευτέρα αρχή, τα παιδιά λοιπόν και η μητέρα όλοι θα υπακούν κάτω από τον πατέρα.

Όταν όμως ο πατέρας αγαπά, εδώ το σπουδαίο, είναι ό,τι ακριβώς σε ένα μηχάνημα φτιαγμένο από σιδερικά, άμα το βάλετε να δουλέψει, χτυπάει, χαλάει τέσσερις γειτονιές από τον κρότο που κάνει. Βάλτε λιγάκι παρακαλώ γράσο στα σιδερικά του, θα δείτε χτυπάει πια, δεν χτυπάει, δουλεύει ρολόι.

Ε, αυτό το γράσο είναι η αγάπη και σε εκείνα τα αντιτιθέμενα μέσα στο σπίτι όταν υπάρχει η αγάπη, αρχή μία όμως, υπάρχει και η αγάπη, όλα τα πράγματα μετά πηγαίνουν πάρα πολύ καλά. Αυτό θέλει να πει ο Ιερός Χρυσόστομος.

Και συνεχίζει, και ταύτα πανταχού επί των σωματικών, προσέξτε αυτό, πάντα έπεται, δηλαδή, και αυτά λέγει, ισχύουν για όλους τους τομείς της ζωής, επί των σωματικών, δηλαδή, επί των υλικών πραγμάτων. Αν γαρ ταύτην κατασκευάσεις αγίαν και άμωμον, πάντα έπεται, αν έτσι τα πράγματα θα βάλεις, όλα ακολουθούν πολύ καλά.

Ζήτα τα του Θεού και τα ανθρώπινα ακολουθεί μετά πολλής της ευκολίας. Ζήτα να έχεις αυτό που θέλει ο Θεός και όλα τα άλλα πηγαίνουν πολύ καλά που είναι ανθρώπινα. Ρύθμιζε την γυναίκα, λέει ο Ιερός Χρυσόστομος, και ούτως συγκροτείται η οικία.

Κάνε σωστή τη γυναίκα, ρύθμιζε την στο σπίτι της, δεν ξέρει πως να κινείται. Και τότε το σπίτι συγκροτείται πολύ καλά, γιατί στην πραγματικότητα παιδιά ο άνδρας φτιάχνει τη γυναίκα. και βέβαια και η γυναίκα η φρόνιμη και η συνετή και εκείνη φτιάχνει με τη σειρά της και με τον τρόπο της τον άνδρα.

Δευτέρα εστίν αρχήν, αυτή αρχήν έχουσα και πολλήν την ομοτιμίαν. Είναι δευτέρα αρχή η γυναίκα και έχει αρχή ποιον, τον άνδρα και τότε υπάρχει σε αυτό ακριβώς και η ομοτιμία. Αλλά όμως έχει τι πλέον ο ανήρ, με ομοτιμία, αλλά έχει ο άνδρας κάτι περισσότερο.

Τούτο σωτηρία μεγίστη οικίας, αυτό είναι η σωτηρία του σπιτιού. Αν αυτές οι αρχές εφαρμοστούν μέσα στο σπίτι, αυτό είναι και η σωτηρία του σπιτιού. Δεν θέλει παιδιά να τρέξετε να δείτε αν αληθινά είναι αυτά ή όχι.

Θα δείτε το σύγχρονο σπίτι που άγεται και φέρεται από ποικίλες θεωρίες και αντιλήψεις. και σήμερα το σπίτι δεν είναι πια μια κεφαλή και ένα σώμα, αλλά είναι απλώς δύο κεφάλια, μια λερναία ύδρα. και τα παιδιά γίνονται κεφάλια και γίνεται το σπίτι πια ένα σκορποχώρι.

και πως έγινε, όταν σου λέει η γυναίκα θα έχει το δικό της το επίθετο, θα έχει το δικό της το μισθό, τα δικά της τα λεφτά. δεν θα δίνεις στο κοινοταμείο τα λεφτά μου, τα λεφτά σου, ακούτε; Και τα παιδιά παίρνουν παράδειγμα και λέει, και εγώ δουλεύω τώρα, τα λεφτά μου. Και τότε, τι λέτε; Το σπίτι ένα σκορποχώρι, ένα ξενοδοχείο που κατά συνθήκη ζούμε μέσα σε αυτό. Από τα αποτελέσματα βλέπει κανείς αν αυτά τα λόγια του Ιερού Χρυσοστόμου είναι σωστά ή δεν είναι σωστά. Κρίνατέ το και θα δείτε, αν έχετε αμεροληψία, και θα δείτε πού είναι η αλήθεια. Αυτά, παιδιά, με αυτή την απορία ήταν λίγο μεγάλη, αλλά και εξαιρετικά ενδιαφέρει

ενδιαφέρουσα, όπως είδατε. Ας έλθουμε σε μια άλλη απορία. Δηλαδή θέλω να σας πω ότι πρέπει να αναθεωρήσουμε πάρα πολλά πράγματα από εκείνα που μας σερβίρονται εις την εποχή μας και τα οποία είναι πολύ ολίγο ευαγγελικά, δηλαδή δεν είναι ευαγγελικά. Πρέπει πάρα πολύ να προσέξουμε.

Λέει μια άλλη απορία: είναι ανάγκη να πιστεύουμε σε κάποιο Θεό; Δεν αρκεί να είμαστε τίμιοι, ηθικοί, αληθείς και λοιπά, χωρίς να περιμένουμε ανταπόδοση;

Μάλιστα. Εδώ παιδιά, το θέμα βέβαια είναι πολύ ενδιαφέρον όπως βλέπετε, θα είχαν απαντήσεις εξής.

Η πίστις και η αρετή δεν προϋποθέτουν βεβαίως ανταπόδοση. Η πίστη βέβαια στο Θεό κάνει την αρετή να είναι εξηρτημένη. Θα πει, πιστεύω στο Θεό. Σημαίνει έχω εξάρτηση από το Θεό. Αν ασκήσω την αρετή, που είναι επιταγή της πίστεως, σημαίνει ότι η αρετή, αναμφισβήτητα, είναι εξηρτημένη από το Θεό.

Αλλά ως εξηρτημένη, όχι ότι θα ζητούσα εγώ ανταπόδοση. Απλώς το κάνω έτσι, γιατί αλλιώτικα θα είχαμε αναμφισβήτητα το προπατορικό, επανάληψη, και επαναλαμβάνεται διαρκώς το προπατορικό αμάρτημα, το οποίο δεν είναι τίποτε άλλο παρά η αυτονομία ακόμη και της αρετής. Όχι της γνώμης μου, αλλά και της αρετής. Θέλω να είμαι αυτό, θέλω να είμαι φιλάνθρωπος, να αγαπώ τους ανθρώπους γιατί έτσι μου αρέσει, έτσι μου ταιριάζει, έτσι μου πάει. Όχι διότι το λέγει ο Θεός. Αυτό είναι πολύ φοβερό. Βλέπετε πόσες επανεκδόσεις έχουμε του προπατορικού αμαρτήματος.

Ωστόσο, η σχέση μας με το Θεό, παιδιά, δεν είναι σχέση πίστεως, διότι η πίστις είναι η πρώτη προσέγγιση. Είναι σχέση αγάπης, διότι ο Θεός δεν είναι ένα πρόσωπο με το οποίο θα έχω σχέση αναγνωρίσεως. Αυτό θα πει πίστις, είναι σχέση αναγνωρίσεως, σε αναγνωρίζω ότι είσαι ο Θεός. Αλλά έτσι αναγνωρίζει και ο υπάλληλος τον προϊστάμενό του, όμως μπορεί να μην υπάρχει καμία καλή σχέση ανάμεσά τους, Ναι, είναι ο προϊστάμενός μου. Αλλά όπως βλέπετε ο Χριστιανισμός δεν θέλει να υπάρχει αυτή η σχέση της πίστεως μόνον. Η σχέση της πίστεως είναι, είπαμε, η αναγνώριση. Αλλά είναι μια σχέση αγάπης. Και αυτό φαίνεται πολύ καλά. Δηλαδή κάνω αυτό που θέλει ο Θεός, όχι για να μου ανταποδώσει την αρετή μου, αλλά διότι τον αγαπώ το Θεό.

Για να το δείτε αυτό, θα σας το πω με ένα παράδειγμα.

Τους γονείς σας γιατί τους αγαπάτε, παιδιά; Επειδή σας τρέφουν, σας ταΐζουν και σας μεγαλώνουν; Κάποια μέρα δεν θα σας τρέφουν, αλλά μάλλον θα τους τρέφετε εσείς. Θα είναι σε μια πολυθρόνα εκεί και θα τους περιποιήσετε εσείς.

Μάλιστα, όταν ήμουν στην πρώτη δημοτικού, παιδιά μου, είχαν βάλει ένα ποίημα στο σχολείο, εμένα. Τελικά δεν το είπα, γιατί υπήρχε πληθώρα ποιημάτων ή και δεν χωρούσε η αίθουσα και μας τα πιτσιρίκια της πρώτης δημοτικού.

Τελικά μας έβγαλαν να παίξω και το ποίημά μου δεν το είπα. Στο ποίημα αυτό που μου είχαν πει, έλεγε ότι θα ήθελα να γίνω δάσκαλος. Δεν έγινα δάσκαλος, έλεγε το ποίημα, όχι. Στη συνέχεια έλεγε ότι όταν θα γίνω δάσκαλος και λοιπά, θα πω στον πατέρα μου να καθίσει σε μια πολυθρόνα, και να του πω, να πω στο γέροντα πατέρα μου: τώρα πια, πατέρα μου, δούλεψες πολύ, δεν έχεις πια ανάγκη να δουλεύεις, σε ευχαριστώ πολύ, κάτσε εκεί να ξεκουραστείς σε εκείνη την πολυθρόνα.

Πέστε μου, αν οι σχέσεις ήταν σχέσεις πίστεως, σε αναγνωρίζω ότι είσαι ο πατέρας μου, ότι με γέννησες και ότι έχω μια ανεξαρτησία από σένα, γιατί εσύ με μεγάλωσες. Τώρα, αν έχω πια εξάρτηση από τον πατέρα μου, ο πατέρας μου κάθεται σε μια πολυθρόνα, είναι ανήμπορος.

Τον κρατάω για να σηκωθεί. Θα πρέπει να τον πετάξω; Όχι, βεβαίως. Θα πρέπει να περιμένω καμία ανταπόδοση, να μου δώσει τα χωράφια του, να μου δώσει κληρονομιά; Ασφαλώς, όχι. Αλλά τι, τον αγαπώ, γι' αυτό τον συντηρώ, είναι ο πατέρας μου Είτε μου δώσει περιουσία, είτε δεν μου δώσει, δεν έχει σημασία, είναι ο πατέρας μου Έτσι λοιπόν, στη σχέση αυτή, από τη σχέση αυτή να μεταφέρουμε τα πράγματα στο Θεό Αγαπώ τους γονείς μου, είναι άλλο πράγμα, και κληρονομώ την περιουσία τους, δηλαδή έχω συμφέροντα, είναι άλλο πράγμα Και στο Θεό, όταν ασκώ την αρετή, δεν περιμένω την ανταπόδοση, αλλά ασκώ την αρετή γιατί αγαπάω το Θεό, αγαπάω τον Χριστό

Και ακόμη μια ζωή, παιδιά, χωρίς Θεό, είναι μια ζωή χωρίς μέτρο στις σχέσεις μας, με τον εαυτό μας, με τους άλλους ανθρώπους και με την άλογη κτίση Μην το ξεχνάμε αυτό, το να λέω ότι θα κάνω αυτό που θέλω, την αρετή, χωρίς το Θεό, έχασα το μέτρο Το μέτρο λοιπόν είναι αυτό που σημαίνει ότι όταν κρατάω το μέτρο της πίστεως και της αγάπης στο Θεό Δηλαδή το μέτρο της εξαρτήσεως, χωρίς να περιμένω την ανταπόδοση, όχι, ανεξάρτητα, τότε θα έχω το μέτρο που θα μπορώ να ρυθμίζω όλες μου τις σχέσεις Ξαναλέγω, με τον εαυτό μου, με τους άλλους ανθρώπους και με ολόκληρη τη δημιουργία Σήμερα ο άνθρωπος, ο σύγχρονος άνθρωπος, έχει χειραφετηθεί από το θέλημα του Θεού, αυτό είναι το μεγάλο δυστύχημα

έχει χειραφετηθεί με αποτέλεσμα να υποφέρει, γιατί ακριβώς εγκατέλειψε το Θεό. Δηλαδή, ο σύγχρονος άνθρωπος εκφράζεται όπως η απορία, είναι απαραίτητο να έχω σχέση με το Θεό, δεν μπορώ να ασκώ τις αρετές, αυτό που λέμε ο ουμανισμός, δηλαδή ανθρωπισμός, χωρίς το Θεό; Είναι απαραίτητο;

Ε, το αν είναι απαραίτητο ή όχι θα το δείτε πάνω στην πράξη, και οι πράξεις, παιδιά, είναι ότι ο σύγχρονος χειραφετημένος από τον Θεό άνθρωπος τελικά δεν ασκεί την αρετή, αλλά έχει καταντήσει ένας λύκος, φοβερός λύκος απέναντι και εις αυτόν τον εαυτό του, τον οποίον αυτοκαταστρέφει, και με τον άλλον τον άνθρωπο.

Γι' αυτό βλέπετε σήμερα, οι σχέσεις των ανθρώπων δεν είναι εκείνες που θα ήθελε ο Θεός, επειδή κάναμε αυτή την αυτόνομον ηθική Πετάξαμε το Θεό, τον βάλαμε στο περιθώριο και ζούμε χωρίς το Θεό Αυτά, παιδιά, για σήμερα με το θέμα των αποριών Και τώρα, παιδιά, στις απορίες μας

Λέγει μια απορία, ποιες αρετές νομίζετε ότι πρέπει να έχουμε σαν χριστιανοί νέοι; Ωραία, ασφαλώς, παιδιά, όλες τις αρετές, χωρίς να υστερούμε σε καμίαν αρετή. Δεν μπορεί να πει κανένας ότι θα έκανε μία επιλογή αρετών, όπως θα έκανε κάπου αλλού, άλλους τομείς και χώρους, τις επιλογές του Εις τον χώρο της πίστεως και της πνευματικής ζωής, δεν υπάρχει η επιλογή, δεν μπορεί να υπάρχει, δεν πρέπει να υπάρχει Συνεπώς όλες οι αρετές θα είναι εκείνες που παραλλήλως θα αποκτώνται, είπα παραλλήλως Δεν μπορούμε να πούμε ότι θα μάθουμε, θα αποκτήσουμε μια αρετή, και άμα την αποκτήσουμε, ας πούμε ότι καμία αρετή δεν τελειώνει και δεν ολοκληρούται, και μετά θα αρχίσουμε μια δεύτερη

Αν και πράγματι για λόγους καμιά φορά αγωνιστικότητας μπορεί να τονίσουμε κάπου την προσπάθειά μας

Αυτό δεν είναι κακό, αλλά δεν σημαίνει με αυτό ότι θα πρέπει να κοιτάξουμε μόνο μία αρετή Να σας δώσουμε μία άλλη εικόνα να το καταλάβετε αυτό Ας πούμε ότι πηγαίνετε σχολείο έξι χρόνια, στο γυμνάσιο, έτσι, γυμνάσιο, Λύκειο Έξι χρόνια πηγαίνετε να μάθετε μόνον ελληνικά Και όταν τελειώσουν τα έξι χρόνια, μετά ξανακάθεστε άλλα έξι χρόνια, για να μάθετε μόνο μαθηματικά Και ούτω καθεξής, δεν είναι περίεργο; Ε, τι σημαίνει αυτό; Παραλλήλως μαθαίνουμε όλα τα μαθήματα, έτσι παραλλήλως ασκούμε Τι σημαίνει αυτό; Παραλλήλως μαθαίνουμε όλα τα μαθήματα Έτσι, παραλλήλως ασκούμε όλες τις αρετές Ωστόσο, μια που ετέθη το ερώτημα, ποιες αρετές νομίζετε ότι πρέπει να έχουμε σαν χριστιανοί νέοι, θα απαντούσα

Είναι οι τέσσερις θεμελιακές αρετές, αυτές είναι η φρόνηση, είναι η σωφροσύνη, είναι η δικαιοσύνη και η ανδρεία, αυτές οι τέσσερις Σημειώσατε ότι αυτήν την τετραμερή κατάταξη των αρετών την είχαν και οι αρχαίοι Έλληνες και την πήραν και οι πατέρες και μάλιστα θεωρείται ότι από αυτές τις τέσσερις θεμελιακές αρετές έχουμε τα παράγωγα όλων των άλλων αρετών Θα λέγαμε λοιπόν ότι αν αποκτήσουμε αυτές τις τέσσερις αρετές θα έχουμε και τις άλλες αρετές Στην εφηβική ηλικία, βεβαίως, αρχίζει να αναπτύσσεται η νόηση

Ο νέος άνθρωπος, μάλιστα, μετά τα 12 του, 13 του χρόνια, το χαίρεται αυτό ο έφηβος και η έφηβος Αρχίζει να σκέπτεται, όχι βέβαια ότι πρώτα δεν σκεπτόνταν, ότι δεν είχε νόηση Αλλά θέλω να πω ότι απολαμβάνει τώρα τις σκέψεις του, τον κόσμο, των σκέψεών του Απολαμβάνει το μυαλό του, το χαίρεται, γιατί μπορεί να σκέπτεται, δημιουργεί σκέψεις Αυτό σημαίνει ότι αρχίζει να αναπτύσσεται η νόηση Αλλά εάν τώρα με την ανάπτυξη της νοήσεως, που είναι τόσο φυσική ιδιαιτέρως κατά τα εφηβικά χρόνια Ζητήσει να αποκτήσει την φρόνηση που είναι το στολίδι της νοήσεως, τότε τι άλλο θα ζητούσε Τι είναι λοιπόν η φρόνηση, η φρόνηση είναι η αρετή της νοήσεως, φρόνηση, αυτό που λέμε φρόνιμος άνθρωπος, αυτός που έχει νόηση η οποία είναι σωστή

Σας θυμίζω δύο πολύ αγαπητά πρόσωπα, εμπειρίσαν νέοι αυτοί, από την Παλαιά Διαθήκη που είχαν φρόνηση, ήταν ο Ιωσήφ και ο Δανιήλ Είχανε μυαλό, αυτό που λέμε, αυτός ο άνθρωπος έχει μυαλό Ξέρετε ότι η φρόνηση συνήθως, λέμε, ότι αποκτάται με τα χρόνια Παρότι αυτό δεν είναι βεβαίως απόλυτο, δυστυχώς δεν είναι απόλυτο, θα έπρεπε να ήτο Αλλά πάρα πολλοί άνθρωποι ξοδεύουν όλη τη ζωή τους χωρίς να έχουν αποκτήσει Μα ποτέ φρόνηση. Γίνεται 80 χρονών και δεν έμαθε ποτέ τι θα πει φρόνηση και απάνω στα πιο στοιχειώδη πράγματα και βλέπει κάποτε κανείς ένα νέο παιδί, ένα νέο άνθρωπο, ένα νέο έφηβο και έχει μυαλό ωραίο, έχει φρόνηση

Ξέρετε ένας ασκητής, λέγεται παιδαριογέρων, ενώ ήταν παιδί, ήταν 20 χρονό, εσκέπτετο, όπως ένας γέρων, ένας ηλικιωμένος, είχε φρόνηση Σας είπα για τον Ιωσήφ και τον Δανιήλ, επειδή είναι νέα παιδιά, ναι, μάλιστα ο Δανιήλ, όπως τα γνωρίζετε, ενώ ακόμη ήταν πολύ νέος, ίσως 20 χρονό παιδί Όταν κάποτε στον δρόμο πήγαινε και συνάντησε μία ομάδα ανθρώπων που πήγαιναν να λιθοβολήσουν εκείνη την ταλαίπωρη τη Σωσάννα Γιατί, διότι λέει κατελήφθη επ' αυτοφώρω, όχι συγγνώμη, όχι επ' αυτοφώρω, περίπου επ' αυτοφώρω, να κάνει αμαρτία Ποιος την κατηγόρησε; Δύο δικαστές, αυτοί οι δικαστές έμεναν στο σπίτι της, δηλαδή δίκαζαν υποθέσεις στη Βαβυλώνα αυτά παιδιά

Στη Βαβυλώνα ήσαν εξόριστοι οι Εβραίοι, εξόριστος και ο Δανιήλ. Πού πηγαίνετε; τους λέει. Ο Δανιήλ λέει το και το, αμέσως κατάλαβε, έπιασε, συνέλαβε το νόημα ότι εδώ κάτι δεν πηγαίνει καλά. Γυρίστε πίσω, τους λέει. Γυρίζουν πίσω, λέει, θα παρακαλέσουν να ξαναρχίσει πάλι η δίκη. Βράζοι ήταν αυτοί που κατήγγειλαν τη Σωσάννα, δύο δικαστές, ηλικιωμένοι άνδρες, Αρκετά ηλικιωμένοι, πρεσβύτεροι στην ηλικία Αυτοί τη συκοφάντησαν, διότι της ζήτησαν αυτή αμαρτία Και τότε, επειδή δεν ενέδωσε η αγνοτάτη Σωσάννα, την συκοφαντούν ότι είναι αμαρτωλή Βγαίνει, βγάζουν τον έναν έξω και τον ρωτάει, και είναι άκρως ο Δανιήλ.

Δεν μου λες, του λέγει, γιατί έλεγαν αυτοί, με κάποιον νεαρόν, λέει, έκανα αμαρτία στον κήπο του, δεν μου λες, εκεί που την είδες, τι δέντρο ήταν αυτό, εκεί που την είδες να κάνει μια αμαρτία; Αλλά ήταν σχίνος. Καλά, πήγαινε έξω. Φωνάζουν τον άλλο, δεν μου λες εσύ, σε τι δέντρο την είδες; Αλλά ήταν πλατάνι. Αμέσως δημιουργήθηκε η αντίφαση, και από εκεί ξεκίνησε το πράγμα, παιδιά, και τι διεπιστώθη;

Η συκοφαντία.

Τι ήταν λοιπόν ο Δανιήλ; Παρότι ήταν παιδάριον, είχε φρόνηση, είχε μυαλό, είχε μυαλό. Προσέξτε, άλλο ευφυΐα και άλλο φρόνηση. Μπορεί να έχεις ευφυΐα και να μην έχεις φρόνηση. Μπορείς να έχεις φρόνηση και να μην έχεις πολύ ευφυΐα.

Να είσαι ένας κοινός νους, αλλά να έχεις φρόνηση. Είναι εκείνο που λέγει μια λαϊκή παροιμία, τώρα μου ήρθε στο μυαλό. Των φρονίμων τα παιδιά, πριν πεινάσουν, μαγειρεύουν. Των φρονίμων, δηλαδή θα πει κανένας ότι είναι πρωί, δεν πεινάμε, μα θα πεινάσουμε το μεσημέρι.

Επειδή δεν πεινάμε τώρα, δεν θα πεινάσουμε το μεσημέρι; Επειδή το φαΐ αργεί να γίνει, πρέπει λοιπόν να αρχίσουμε να μαγειρεύουμε. Όχι, το μεσημέρι που θα πεινάσουμε, να έχουμε. Των φρονίμων τα παιδιά, πριν πεινάσουν, μαγειρεύουν.

Αυτό είναι ευφυΐα. Αυτό θα πει φρόνηση. Αν καταλαβαίνετε, είναι εκείνη η προνοητικότητα που μπορεί να έχει ο άνθρωπος με το μυαλό του. Δεν υπάρχει ωραιότερο στολίδι, παιδιά, από τη φρόνηση σε έναν νέον άνθρωπο. Ξέρετε, σήμερα βάζουν και τα αγόρια και τα κορίτσια, βάζουν δαχτυλίδια.

Έχω δει κορίτσια, πρόκειται με 5 δαχτυλίδια, όχι 6, γιατί 5 τα δάχτυλα, ναι, με 5 δαχτυλίδια, ναι, ναι, στο κάθε δάχτυλο από ένα δαχτυλίδι, κάτι παράδειγμα, βάζουν καδένες, πράγματα, θάματα εκεί, στολίζονται, ξέρετε γιατί; Θέλουν να καλύψουν την εσωτερική τους γυμνότητα, την έλλειψη φρονήσεως. Ο φρόνιμος αισθάνεται ότι έχει ένα θησαυρό, έχει ένα στολίδι.

Και αφού το έχει το στολίδι αυτό, γιατί να βάλει εξωτερικά στολίδια, τα οποία αποτελούν και υποκατάστατον της φρονήσεως; Γιατί; Αλλά ας έρθω, παιδιά, στη δεύτερη αρετή. Μετά από την φρόνηση είναι η σωφροσύνη, η σωφροσύνη όχι με την παλιά της έννοια, αλλά με τη σύγχρονη έννοια. Είναι γιατί η σωφροσύνη θα πει ο έχων σώας τας φρένας, Θα πει όμως, δεν είναι και πάρα πολύ βέβαια καινούργια αυτή η έννοια, και στους αρχαίους υπήρχε, είναι εκείνος ο οποίος προσέχει πάρα πολύ το θέμα της αγνότητός του.

Να μην πέσει σε αμαρτίες, σε σαρκικές, αυτό, παιδιά, το γενετήσιο ένστικτο, ε, αυτό, παιδιά, όταν το έχει ο νέος, έχει την αρετή της σωφροσύνης. Είναι το δεύτερο στολίδι, ωραιότατο, ωραιότατο, μάλιστα. Ξέρετε ότι οι γυναίκες βάζουνε ρουζ, δεν το λένε, κοκκινάδι, ξέρετε γιατί; Θα μου πείτε για να φαίνονται ωραίες. Όχι, επειδή δεν κοκκινίζουνε από φυσικού τους.

Και κοκκινίζει από φυσικού του ο άνθρωπος, αγόρι κορίτσι, όταν ντρέπεται. Η ντροπή είναι στολίδι, και ντρέπεται μόνον εκείνος ο οποίος είναι αγνός άνθρωπος. Εκείνος που απόλυσε την αγνότητά του δεν έχει λόγους να ντρέπεται, γίνεται ξετσίπωτος.

Γι' αυτό λέει μια κουβέντα ότι μαζί με την αγνότητα αποβάλλεται και η ντροπή. Ταυτοχρόνως, αν το θέλετε, ο Θεός, το λέγαμε όταν κάναμε τα θέματα χριστιανικής ανθρωπολογίας, ότι γι' αυτό ο Θεός έβαλε το αίσθημα της ντροπής για να προφυλάττεις την αγνότητά σου.

Σημειώσατε δε ότι στην εποχή μας θεωρείται μειονέκτημα το να κοκκινίζεις από ντροπή, σε κάτι που δείχνει ότι είναι μειονέκτημα να έχεις την αρετή της αγνότητας. Όχι, παιδιά, εσείς που ακούτε το Λόγο του Θεού, φυλάξατε σαν το πιο πολύτιμο στολίδι σας, όχι τα κορίτσια, και τα αγόρια και τα κορίτσια. Σαν το πιο πολύτιμο θησαυρό σας, την αγνότητα. Και είναι γνωστό ότι στην εφηβική ηλικία που αναπτύσσεται και το γενετήσιο ένστικτο, όταν ο νέος μάθει τον τρόπο να το δαμάζει, όπως ακριβώς εκείνος που ξέρει σαν φρόνιμος μηχανικός να διευθετεί την κοίτη ενός ποταμού για να μην καταστρέψει την πεδιάδα και τα χωράφια,

έτσι και εδώ σαν φρόνιμοι να διευθετήσετε αυτήν την ορμή, να ξέρετε πως θα την κυβερνήσετε, να μην είσαστε οι κυβερνόμενοι αλλά οι κυβερνήτες. Είναι λοιπόν αυτό το δεύτερο λαμπρό στολίδι. Ακόμα στην εφηβική ηλικία, όπως ξέρετε παιδιά, αρχίζουν να αναπτύσσονται και οι σωματικές δυνάμεις.

Μάλιστα τα αγόρια πολλές φορές δοκιμάζουν και γοητεύονται όταν αντιλαμβάνονται ότι αρχίζουν να γίνονται μυϊκά δυνατοί. Βλέπετε, πλησιάζει τον άλλον και του κάνει έτσι, για να δείξει ότι είναι δυνατός.

Ή ακόμα πάει και του δίνει μία γροθιά, για να πάρει ο άλλος πείρα ότι αυτός δυνάμωσε. Ή ό,τι άλλο. Αντιλαμβάνεστε λοιπόν ότι εδώ έχουμε μία ανάγκη στην εφηβική ηλικία. Τι, ποιάς αρετής, της Ανδρείας Αλλά πρέπει να σας πω όμως ότι η ανδρεία δεν είναι να δίνω γροθιές ούτε κλωτσιές.

Η ανδρεία δεν είναι στα ποντίκια των χεριών ή στους μυς, αλλά είναι στην ψυχή. Μπορείτε να βρείτε άνθρωπο που φού να του κάνετε να πέσει κάτω, αλλά έχει ανδρεία. Θα σας αναφέρω, μια που είπα αυτό, τον Μέγαν Βασίλειο.

Ο Μέγας Βασίλειος ήταν πάρα πολύ ασθενικός, μάλιστα πέθανε σε ηλικία 49 ετών. Όταν κάποτε τον απείλησε ο Μόδεστος, ο έπαρχος της περιοχής του, θα λέγαμε νομάρχης, εξ ονόματος του Ιουλιανού του Παραβάτου, του Αυτοκράτορος, του είπε πολλά, τον απειλεί ότι θα τον θανατώσει, του λέγει είναι πολύ απλό, μόλις αγγίξεις απάνω μου εγώ θα πεθάνω.

Είμαι τόσο ασθενικός ώστε θα πεθάνω, έτσι φούλε να μου κάνεις θα πέσω κάτω, θα πεθάνω. Και όμως, αν κάποιος αντιστάθηκε στην ορμή του Αυτοκράτορος, ήταν ο Μέγας Βασίλειος. Σημειώσατε δε ότι ο Ιουλιανός ο Παραβάτης και ο Μέγας Βασίλειος ήσαν συμμαθητές στην Αθήνα, όταν σπούδαζαν.

Και όταν είπε εκείνα τα γενναία λόγια ο Μέγας Βασίλειος, ξέρετε τι είπε στο τέλος, πως έκλεισε; Αυτά να τα ακούσει και ο Βασιλιάς, να τα μεταφέρεις όπως σου τα είπα. Εμείς θα μείνουμε εδραίοι στην πίστη μας.

Και όμως σωματικά ήταν ασθενείς. Αλλά είχε ψυχή ανδρεία. Η ανδρεία λοιπόν κυρίως είναι αρετή, παιδιά, της ψυχής. Αλλά τι θα πει όμως ανδρεία εδώ; Ανδρεία θα πει καρτερία, θα πει υπομονή, θα πει επιμονή.

Μόλις πεινάσεις να μην πεις, αμάν, τα παράτησα όλα. Ξέρετε, ένα παράδειγμα τώρα μη ανδρείας είναι ο Ησαύ, όταν γύρισε από το κυνήγι, του λέει βάλε μου να φάω, λέει στον αδελφό του τον Ιακώβ. Εκείνος του λέγει θα σου δώσω ένα πιάτο φακή, γιατί αυτό είχε μαγειρέψει, εάν μου δώσεις τα πρωτοτόκιά σου, όχι, καημένα του λέγει τώρα.

Εγώ πεθαίνω από την πείνα, θα πέθαινε; Άλλες 40 μέρες να είμαι νηστικός, παιδιά, δεν θα πέθαινε. Αλλά πότε; Είχε φάει το πρωί, τώρα που δεν έτρωγε το απόγευμα, κάπου εκεί πρέπει να ήταν η ώρα, σήμαινε ότι θα πέθαινε.

Εγώ πεθαίνω από την πείνα και εγώ θα σκεφτώ τώρα τα πρωτοτόκια; Και λέγει η Γραφή, εφαύλισε, περιεφρόνησε τα πρωτοτόκια του. Ξέρετε τι σήμαινε αυτό; Ο Ησαύ να μην γίνει ο γενεάρχης του Μεσσίου, έγινε ο Ιακώβ.

Είδατε τι έχασε ο Ησαύ; Είναι έξω από το περιβόλι, ε παιδιά, του λαού του Θεού ο Ησαύ, μάλιστα απεμακρύνθη, απετέλεσε άλλων λαών, φοβερό, γιατί; Γιατί δεν είχε την Ανδρία να πει θα προτιμήσω να πεθάνω από την πείνα, δεν θα πεθάνω από την πείνα, σε λίγη ώρα μπορούσε κάτι να μαγειρέψει και να φάει.

Είναι λοιπόν η υπομονή, είναι η επιμονή, η καρτερία. Οι μάρτυρες τι είχαν παρακαλώ; Είχαν την Ανδρία. Πού; Στην ψυχή. Άνδρες, γυναίκες, ηλικιωμένοι και παιδιά, είχαν αυτήν την Ανδρία. Η Ανδρία είναι μεγάλη αρετή, είναι πολύ μεγάλη, και αν το θέλετε στις ημέρες του Αντιχρίστου θα χρειαστούμε πάρα πολύ την αρετή της Ανδρία.

Τέλος, θα λέγαμε, είναι και η αρετή της δικαιοσύνης. Δικαιοσύνη όταν λέμε, δεν εννοούμε βεβαίως αυτή τη γνωστή μας έννοια της δικαιοσύνης, είναι και αυτό. Αλλά δικαιοσύνη είναι η αρετή εκείνη, προσέξτε πολύ αυτό το σημείο που θα σας πω.

Που ισοζυγίζει, ισοζυγίζει τις τρεις πρώτες αρετές. Την Φρόνηση, τη Σωφροσύνη και την Ανδρία. Τι θα πει ισοζύγιση; Αν έπρεπε να φτιάξουμε ένα σχήμα γεωμετρικό και να βάλουμε τέσσερις πλευρές, θα κάναμε τετράγωνο, μπορεί να γίνει κάτι άλλο, να είναι ρόμβος, κάτι άλλο να είναι.

Αλλά εδώ η δικαιοσύνη φροντίζει να είναι οι τέσσερις πλευρές του σχήματος ίσες, άρα τετράγωνο. Δηλαδή τι θα πει αυτό; Ξέρετε ότι το σχήμα τετράγωνον είναι το σχήμα τέλειον, το τέλειον, το λέμε και στη γλώσσα μας, αυτός έχει τετράγωνο μυαλό, δηλαδή τέλειο μυαλό.

Και έτσι ο τέλειος άνθρωπος είναι εκείνος που έχει αυτές τις αρετές ισοζυγισμένες, ισοζυγισμένες, γι' αυτό λέγουν οι πατέρες ότι η αρετή της δικαιοσύνης, την οποία ονομάζουν διάκριση, μπαίνει στις τρεις άλλες αρετές.

και ξέρει και λέει, από εδώ έως εδώ αυτό, από εδώ έως εδώ εκείνο και το καθεξής. Έτσι, αυτή η τελευταία αρετή, η τελευταία, διασώζει τις τρεις πρώτες και κάνει τέλειο τον άνθρωπο, τον κάνει σοφό, τον κάνει ενάρετο και όπως σας είπα, συντηρεί τις αποκτηθήσες αρετές.

Αν λοιπόν παιδιά, σε αυτές που είπαμε, τις τέσσερις αρετές, μια που ερωτήσατε ποιες είναι αρετές εκείνες για να μπορέσει να σταθεί ένας νέος σήμερα, προσθέσουμε και την ταπείνωση, τότε έχουμε πάρα πολύ προκοπή.

Αλλά για να αποκτηθούν όμως αυτές οι αρετές θα πρέπει να έχουμε δύο πράγματα, δύο πράγματα. Το ένα είναι η αγωνιστικότητα και το άλλο είναι η χάρις του Θεού. Εάν έχουμε μόνον αγωνιστικότητα και δεν έχουμε τη χάρη του Θεού τότε δεν πετυχαίνουμε σπουδαία πράγματα.

Εάν έχουμε μόνο τη χάρη του Θεού αλλά δεν έχουμε αγωνιστικότητα πάλι δεν πετυχαίνουμε τίποτα. Τι σημαίνει αυτό; Για να έχω τη χάρη του Θεού πρέπει, όπως λέει ο Απόστολος Παύλος στον Τιμόθεο, πρέπει νομίμως να αθλούμε.

Δηλαδή η αγωνιστικότητά μας να είναι νόμιμη και νόμιμη η αγωνιστικότητα σημαίνει όπως τη θέλει ο Θεός. Στηριγμένη πάνω σε μια σωστή πίστη, δεν μπορώ να πιστεύω σε πράγματα παράξενα και περίεργα και να λέγω ότι έχω νόμιμη πίστη.

Αφού δεν έχω νόμιμη, πως θα έχω νόμιμο αγώνα; Εάν δεν έχω νόμιμη πίστη, δεν έχω ορθή πίστη. Αυτά λοιπόν, αν τα προσέξουμε, τότε γρήγορα θα στολιστούμε με αυτές τις αρετές. Και τότε παιδιά, τι να σας πω, τότε θα είμεθα η χαρά του Θεού και η χαρά των ανθρώπων.

Όπως τον Δανιήλ, τον εχαίροντο άνθρωποι, και ο Θεός και οι άνθρωποι. Ξέρετε πως ονομάστηκε ο Δανιήλ; Ανήρ Επιθυμιών, δηλαδή εκείνος που ήταν επιθυμητός άνθρωπος, δηλαδή αγαπητός, αξιαγάπητος, τον αγαπούσε ο Θεός, τον αγαπούσε ο Ναβουχοδονόσορ, τον αγαπούσαν οι Βαβυλώνιοι, τον αγαπούσαν οι Εβραίοι, τον αγαπούσαν όλοι, γι' αυτό ονομάστηκε Ανήρ Επιθυμιών.

Και όταν εμφανίστηκε ο Άγγελος, και πολλές φορές εμφανίστηκε, τον αποκαλούσε πάντοτε, όχι Δανιήλ, αλλά τον αποκαλούσε άνδρα επιθυμιών. Γιατί ήταν συμπαθέστατος, γιατί είχε το στολίδι αυτών όλων των αρετών, πράγμα που και εγώ εύχομαι σε εσάς.

Μια απορία που ετέθη την περασμένη Κυριακή είναι η εξής.

Και προσέξτε, θα σας παραξενέψει λιγάκι, που δείχνει εδώ μια βαθιά επίδραση πολλού κακού που υπάρχει, αν και ο χρόνος δυστυχώς είναι λίγος. Λέγει, μήπως ο Θεός είναι ένας, αλλά παρουσιάστηκε στους λαούς της Ανατολής ως Βούδας, ως Μωάμεθ και τα λοιπά, και σε εμάς ως Ιησούς Χριστός. Δηλαδή σε κάθε λαό όρισε με διαφορετικό πρόσωπο διαφορετικούς νόμους, και όσοι τους ετήρησαν θα κερδίσουν την αιωνιότητα. Και πιο κάτω έχει μια δεύτερη απορία, για ποιο λόγο δεν κάνει να διαβάζουμε τον Καζαντζάκη και γιατί καταδικάστηκε το βιβλίο του ο Τελευταίος Πειρασμός. Να σας πω γιατί δεν πρέπει να τον διαβάζουμε, για να μην αποκτούμε αντιλήψεις

σαν την πρώτη ερώτηση. Το καταλάβατε; Γιατί άμα διαβάζουμε βιβλία περίεργα και παράξενα, είναι πολύ φυσικό να έχουμε τέτοιες αντιλήψεις. Λοιπόν, προσέξτε, εγώ το θεωρώ εδώ πέρα ότι είναι μόνο απορία και τίποτε άλλο. Αυτό όμως, ήδη έχουμε απαντήσει σε αυτό, όταν μιλήσαμε για τη Θεοσοφία.

Αν φτάσουμε όμως να δεχθούμε και να δεχόμαστε ότι μπορεί στην ίδια σειρά να είναι ο Ιησούς Χριστός με τον Βούδα και με τον Μωάμεθ και με όλους αυτούς τους τους οποίους αποκαλούν μύστας, εκείνοι που έχουν το λόγο να τους δέχονται έτσι, τότε αλλοίμονό μας.

Σημειώσατε ότι υπάρχει ένα βιβλίο, παλιό είναι, ξέρετε πόσο παλιό, μυρίζει φοβερή μούχλα, είναι από τον περασμένο αιώνα, είναι του Σειρέ και λέγεται η μεγάλη μύστα. Εκεί, αν κανείς διαβάσει, χωρίς δυσκολία θα κατατάξει και τον Ιησού Χριστόν στην κατηγορία του Βούδα, του Κομφουκίου, του Μωάμεθ και δεν ξέρω τι.

Αλλά εδώ είναι κατάντημα, θα θέλω όμως για να απαντήσω να μην μόνο δώσω των χαρακτηρισμών αυτών ως εξής Θα ήταν δυνατόν ποτέ να υπάρχει ένας Θεός ο οποίος εμφανίζεται με ένα διαφορετικό κάθε φορά πρόσωπο και να δίνει διαφορετικούς νόμους σε κάθε εποχή και σε κάθε λαό. Αν μάλιστα μαζέψουμε αυτούς τους νόμους και τα παραγγέλματα θα δούμε μια αντίφαση ανάμεσά τους. Θα ήταν δυνατόν ποτέ ένας τέτοιος Θεός να αλλάζει πρόσωπο κάθε φορά και να έρχεται στην ανθρωπότητα και να λέει εκείνα τα οποία λέει ο βουδισμός, λέει ο χριστιανισμός, λέει ο μωαμεθανισμός και το καθεξής.

Αφού μεταξύ τους αυτά δεν ταιριάζουν. Είναι δυνατόν να βγουν από ένα μόνο Θεό; Είναι δυνατόν ποτέ; Παιδιά, είναι πάρα πολύ φυσικό να λέγονται αυτά, τη στιγμή που η Θεοσοφία, από τον περασμένο ίδιο αιώνα, όπως λέγαμε στο οικείο θέμα, όταν μιλούσαμε για τη Θεοσοφία, να προσπαθεί να κάνει αυτόν τον συγκρητισμό, δηλαδή αυτό το μάζεμα, για να αποδείξει και να πει ότι όλα αυτά είναι προϊόντα ενός και μόνου Θεού, για να διασώσουν τη μονοθεΐα και επιπλέον για να παρασύρουν τους ανθρώπους της κάθε θρησκείας να προσχωρήσουν εις τη Θεοσοφία.

Δηλαδή, να μπορείς να είσαι όπως τέκτων μασόνος, γιατί η μεταφυσική της μασονίας είναι η Θεοσοφία. Να μπορείς να είσαι στο ίδιο τραπέζι με τον Βουδιστή και να έχεις ελαφρά τη συνείδησή σου, ότι ή να κάνετε κοινή προσευχή ότι ουσιαστικά ο Θεός είναι ένας. Είτε λοιπόν εσύ προσευχηθείς τον Χριστόν, είτε εσύ προσευχηθείς τον Βούδα, είναι το ίδιο πράγμα.

Και έτσι εφησυχάζομαι, ερωτώ με αυτήν την έννοια, μπορούμε να έχουμε σωτηρία που μας φέρνει ο Χριστός; Μπορούμε να έχουμε σωτηρία; Αδύνατο. Και η πίστη που πάει περίπατο, είναι εκείνο που λέγαμε προηγουμένως στο μάθημα της περί αθεΐας, ότι στην πραγματικότητα είναι αθεΐα.

Εάν πούμε ότι ο Θεός εμφανίζεται πάντοτε με ένα πρόσωπο ποικίλο στην ιστορία. Είναι αθεΐα 100% και ας προσέχουμε πάρα πολύ από τέτοιες θέσεις τις οποίες δυστυχώς διαβάζουμε σε βιβλία και επικρατούν άφθονα στην εποχή μας.

Γι' αυτό σας λέγω ότι θα κάνουμε το θέμα της αθεΐας για να φυλαγόμαστε από όλα αυτά.