Ἡ Ἀποκάλυψις τοῦ Ἰωάννου 94

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· τὸ ἀναλλοίωτο ἑλληνικὸ πρωτότυπο εἶναι τὸ ἔγκυρο κείμενο.

My beloved, in the twenty-second chapter of Revelation, the description continues of the New Jerusalem, the New City, which is the Triumphant Church, which is the Kingdom of God.

And Saint John goes on, in the second verse of the twenty-second chapter: In the midst of this street, and on either side of the river, there was the tree of life, bearing twelve fruits, yielding its fruit each month, and the leaves of the tree were for the healing of the nations.

In the middle of the street and of the river, on this side and on that, there stands the tree of life, the tree of life, which produces twelve fruits, one each month, and the leaves of this tree are offered for the healing of the nations.

This verse of Revelation reminds us of the ancient Paradise, with the tree of life, the tree of life, for 'wood' here means a tree, and with the tree of the knowledge of good and evil. As the book of Genesis writes: And God planted a Paradise in Eden, and the tree of life in the midst of Paradise, and the tree of the knowledge of good and evil.

The story of the Protoplasts is well known: when they set aside God's commandment and ate from the fruit of the tree of the knowledge of good and evil, they were cast out of Paradise and were prevented from tasting of the fruits of the tree of life.

And as the Fathers say, this happened so that evil would not become immortal. That is, so that man would not remain immortal, and remain immortal in his fallen state. And so death was an act of God's love for man, a punishment and at the same time an act of His love.

And it was a means of setting right the evil that man himself had fashioned for himself. Though of course God is not the creator of death. The one who introduced death is the devil, and its creator is man himself, who disobeyed the commandment of God.

As Saint Theophilus of Antioch writes very beautifully, in his Second Epistle to Autolycus. He says: And in this too God granted a great benefit to man, that he should not remain forever in his state of sin.

A great benefit, that man should not be in sin forever. But in a certain way, in the likeness of an exile, He cast him out of Paradise; in a certain way, that is, He found the manner of his banishment, of his exile from Paradise. Yet it is not a permanent exile; it is exactly as the teacher of the pupils would say, look, out you go, because you are misbehaving in class. This expulsion is not a permanent expulsion, but a passing one; it is for that hour, or for that day. He cast him out of Paradise, so that, paying off his sin through a corrective discipline within a set time, and being instructed, he might afterwards be called back; and once he had been schooled, he might afterwards be called back again into Paradise.

So it was surely a benefit, this, that the Protoplasts were cast out of Paradise after disobeying the will of God, and so did not taste of the tree of life. Now we see that this tree of life is in the new city, in the New Jerusalem.

In any case I would like to stress, and I stress this every time and in every way, that this calling back of the Protoplasts came about ontologically, through the mystery of the Divine Economy. The mystery of the Divine Economy is the Incarnation, and the ontological calling back is this: that man dies, and Christ, who became man, died and rose again.

So as to raise up Adam, that is, all human beings, the descendants of Adam, which means that this calling back, for one to return again into Paradise, is ontological, because we will be there with our whole body, with our whole existence.

This, moreover, is what the Apostle Peter also meant when he said to the crowds, it is in the book of Acts, chapter three, verse nineteen: Repent and turn again, that your sins may be blotted out, so that times of refreshing may come. Repent, he says, leave behind your sins, so that times of refreshing may come, from the presence of the Lord, and that He may send the Christ Jesus appointed beforehand for you. He will send Him again, that is. Whom the heaven must receive until the times of the restoration of all things, whom the heavens must receive until the plan of God is fulfilled, and He will come again.

That is why he says, repent, so that times of refreshing may come; and these times of refreshing are the Kingdom of God. But what is this tree of life that the holy Evangelist now sees in the new city?

Saint Andrew says: And that the tree of life signifies Christ, in the Holy Spirit; and again the Spirit is to be understood, for in Him is the Spirit, and He is worshipped in the Spirit, and He is the giver of the Spirit.

It is a beautiful formulation here: that the tree of life, he says, signifies Christ, who is in the Holy Spirit and is understood through the Holy Spirit. For in Him is the Holy Spirit, and He is worshipped as God through the illumination of the Holy Spirit.

And He is the one who bestows the Holy Spirit, who gives His gifts.

This is the tree of life, Christ, beside the river, beside the river. The river is the Holy Spirit, as we were saying last time.

That is, the tree of life draws its sap from the rivers of life; that is, I would say, this calls to mind the words of the Lord. It is to your benefit, He said to His disciples, that I go away. For if I do not go away, the Paraclete will not come to you. But if I depart, I will send Him to you. John sixteen, verse seven. It is to your benefit that I go away, that I leave your side and go up to heaven; that is, it is to your benefit, it is to your benefit that My human nature be carried up there, because in this way I will open the road for the Holy Spirit to come, for the Paraclete to come, and it will be enough for you, I will send the Paraclete to you. So it is to your benefit: you had Me, now you will have the Holy Spirit, for I am within the Holy Spirit.

For God is one, and as we will see a little further on, His human nature too is not merely deified but is also worthy of worship; we will see this a little further on. The tree of life, my beloved, is the precious Cross, whose fruit, wondrous and surpassing, the fruit that grants this immortality, is the One made flesh and sacrificed upon the Cross.

This same Word of God, the Word himself. The tree and the fruit. The tree, then, is the wood of the Cross. And the fruit upon the Cross is Jesus Christ. Back then, the Protoplasts were prevented from tasting the fruit of life.

That is, immortality, as I explained to you, so that evil would not become immortal, since they now found themselves in sin. God says this plainly there in the book of Genesis: that the way to the tree of life had to be barred. Adam was cast out, so that he would not go and eat from the fruit of life.

Now, the faithful are urged to eat this fruit of life, so that they may live.

And these are the words of the Lord, who said: unless you eat the flesh of the Son of Man and drink his blood, you have no life in you. He who eats my flesh and drinks my blood has eternal life, and I will raise him up on the last day. John, chapter six, verses fifty-three to fifty-four.

That is, if you do not eat the flesh of the Son of Man, my own flesh, and you do not drink my blood, you have no life. And whoever tastes my flesh and my blood, him I myself will raise up on the last day.

And the last day is the great day of the Lord, which will be the Resurrection of the dead. That is, this person will live within the city, in the New Jerusalem, because he has tasted my body and my blood, which are the fruit of life.

This twelvefold fruiting of the tree, month by month as the text tells us, is an expression that points to eternal fruitfulness. And it is the Body and Blood of Christ, the Mystery of the Holy Eucharist, Christ himself, throughout the ages.

And indeed beyond them as well, not only in the present age but also in the age to come; this is why it says one fruit every month, which signifies fruitfulness without end. We see further that this way, which was closed to the Protoplasts so that they could not taste the fruit, is now opened, and it is opened through the human nature of God the Word.

What is the way, pay attention to this point, the way that opens toward the Tree of Life, toward immortality? It is the human nature of God the Word. Somewhere Christ said: I am the way, I am the way. Notice these words, I am the way. What does this mean? The way is he himself. It is not only the moral way, that is, applying the Gospel of Christ in order to enter his Kingdom, but it is also the ontological way, when I eat his flesh and drink his blood. This is precisely what constitutes the way.

In order for me to live. I am the way and the truth and the life. Pay attention to this phrase, which we have read so many times in Holy Scripture and heard so many times. Listen now with these new dimensions. I am the life, the way and the life. Yes. This is what God said.

God set the cherubim and the flaming sword that turns every way, to guard the way to the tree of life.

The Tree of Life: Christ is the life, the way, again Christ. What does it mean that this way was kept guarded? It means that the Incarnation had not yet taken place. That is what it means that the way of life was being guarded: the Incarnation had not yet come to pass. And now the Incarnation takes place.

We hold a most privileged position, even though, of course, those who lived before Christ were not deprived either. No one has been wronged; God treats no one unjustly. Christ found those souls in Hades as well, and there he preached the message of faith. Yet, even so, we hold a privileged position, because after Christ, because we now know these things, and that is a great thing. Christ, then, my dear ones, is the way and the life, and the one and only truth. If only we could grasp this more fully one day, we would not run down other paths to find the truth and to find life.

What does it mean that the tree was on this side and on that side of the river? On the question of what it means, of how the tree was positioned, this is a bit of overcuriosity; no matter. Besides, we find ourselves dealing with descriptions that often move beyond realism, beyond what is natural, and pass into the supernatural, the curious, the strange, in order to draw our attention or to express truths that are beyond nature.

Here it says that the tree was on this side and on that side of the river; how, on this side and on that side? Either it was on this side or it was on that side, or the river ran along here and there, so that the tree was on both this side and that side of the river. There is not much agreement on this; there are four interpretations around this matter, but I consider it overcuriosity.

What does it mean that the Tree of Life is on this side and on that side, here and there? Arethas writes: on this side, in the present life; on that side, in the age to come. And so, my dear ones, the Tree of Life is both here and there, because Christ is both here and there, for Christ is the same yesterday and today and unto the ages.

There we will behold Christ, as we will see in what follows in our subject; we will behold him face to face. Here it is in a hidden, enigmatic way, within the Mystery of the Holy Eucharist, within that of the bread and the wine, which our language informs us is wine and bread.

And yet it is Christ himself; here lies the most astonishing of Mysteries. And none of the heretics ever disputed this matter, because if Christ is true God, then the things he said are true; and he is true God because he rose again, not because he taught, but because he rose again and ascended into heaven. The center of gravity, we might say, lies at this point: in his Resurrection and his Ascension, and in Pentecost.

If God himself, Christ himself, said it. If God had disowned Jesus Christ for saying that he is equal to the Father, there would be no more dreadful sin than for someone to claim he is equal to God. If God had disowned Jesus Christ, he would not have sent his Holy Spirit on the day of Pentecost; Christ would have been the greatest sinner in Hades. But Christ rose again and sent his Holy Spirit, because, because he is the true God. And consequently, since he is true God, whatever this is and whatever he said, he said it: the bread and the wine will be my body and my blood, and he will be extended, until this world comes to an end, throughout history, extended throughout history. Christ, then, is both here and there, the Tree of Life, on this side and on that side.

Furthermore, the Tree of Life signifies, makes manifest, the God-given wisdom, as Arethas also says, the God-given wisdom which the faithful will enjoy perpetually, in the Kingdom of God, ever more deeply. Once the Protoplasts, when you see us continually bringing in the Protoplasts, the themes run in parallel, let us not forget, let us not forget that one pole of the axis of the Mystery of our salvation is the Protoplasts and their fall.

And the other pole of the axis of our faith is Jesus Christ, the New Adam. Where are those who say that we have no need of the Old Testament? The coming of Christ has no meaning unless I have the fall of the Protoplasts.

The Resurrection of Christ has no meaning if I do not know that death entered into mankind through the Protoplasts. From a theological standpoint, my dear friends, the presence of the Protoplasts, of Paradise, and so on, is of foundational importance.

That is why we keep returning to this theme. Besides, one can see that here too there are parallels, we might say, parallel concepts.

And so, once, when the Protoplasts were shown the tree of knowledge, they observed that the tree was good for food, that is, that the fruit of the tree was beautiful, and that it was pleasing to the eyes to look upon and lovely to perceive, to understand, that is, good, delightful, and desirable.

The fruit was beautiful. And it was good for them. But the time had not yet come to eat of it.

One day the first-formed would eat from this fruit. But not yet. One day. Because they still needed to come to know more. When the time came, though, to put it by way of an analogy, one I use in the senior catechism class as well, it is like taking a little child of five and showing him how we light a fire with matches. That is useful knowledge, but it is not at all useful to teach it to a child of five, because the moment we leave he will set the house on fire. He will go and try it out, and he will start a blaze.

So the child will indeed learn to make fire, but not at that age. The child will learn that he will marry, but not at that age, with all that this entails, because the child would be destroyed if he gained such experiences, at the age of five or ten, around the matters of marriage. So the knowledge is good, but each thing comes in its own time. This is exactly what God wanted. Adam had to mature; he was still in his infancy, he had to mature. But these great matters of freedom and of theosis, the devil sought to reveal to the Protoplasts, and to tell them that they had the power to become gods and had no need of God. They could therefore come to know without waiting.

This is the hallmark of the young people of our age, who want to know life. One of them says, I want to know life, to have a taste of life. And we see our young people today sunk in the mire, not only of sin, but also of biological corruption, with immorality to the point of excess, with drugs, and so on. There you have the ruin; the very same ruin befell Adam and Eve as well. The very same ruin. And so they saw that this fruit was very beautiful. But now, through the tree of life that the sacred Evangelist beholds, the twelve, as Saint Andrew says, the twelve fruits of the apostolic choir, never failing in the fruits of Theognosis, the knowledge of God, give to us, without interruption, without ceasing, the fruit of Theognosis.

What does Theognosis mean? The knowledge of God, the knowledge of God, the knowledge that also gives me the measure of my own self-knowledge.

How can I know who I am, I, the human being? There are two ways to come to know these two mysteries, the mystery that is God and the mystery that is man. The one way is to know God in order to know who I am; the second way is to know who I am in order to know God. To put it another way, either I will go from the photograph to the prototype, or I will go from the prototype to the photograph. The correct position, for many reasons I will not now explain, is this one: I will know the prototype in order to know the photograph. I will know God in order to know His image, which is I, the human being. Theognosis, then, furnishes me with true knowledge of man as well.

And if I do not learn who I am, we shall always be moving along the paths of evil, in the open seas of sin, in the swamps of despair, without ever being able to find who I am and how I ought to live. And so the faithful will have these never-failing treasures, the fruits of Theognosis, granted by the Apostles to the faithful; through whom, through which Apostles, that is, through the preaching of the Apostles, an acceptable year of the Lord and the day of recompense, foretold by the prophet, is proclaimed.

With this preaching the new year begins. Which year? The new time, the new time that is acceptable to God. It is the time of our return, the time of our repentance, the reverse movement. Once we departed from Paradise; now we turn back and turn toward Paradise.

And it begins with repentance. Repent, for the Kingdom of Heaven is at hand. You see these passages of Holy Scripture, how, when a fitting analysis is made, we are able to understand them. It is very important: the starting point of the return is this, metanoia, repentance, as the very word metanoia says.

I change, I change my mindset, I change my understanding, and I turn back to God. This Theognosis is the eternal theology that will be granted to the faithful from the theoria, the contemplation, of the person of God. This taste of the fruit of Theognosis of course begins in the present time, it begins in the present life.

Further, in these fruits there is the eternal promise of eternal blessings, the promise of Christ that He will give us the eternal goods, eternal blessedness, both in the present world and in the world to come.

For we shall be called, as He said, spiritual people; here too we are called spiritual people, but there we say we shall have spiritual bodies. Not immaterial, not immaterial, but governed by the Holy Spirit, not by the biological laws, but by the Holy Spirit.

You see, then, that the Holy Spirit is our food, both here and there, both for us and for the angels. That is why, as Saint Andrew says, the faithful too are called trees of life, named so figuratively, by participation in and imitation of the tree of life, Christ.

And we too are called trees, trees of life, wood of life, we the faithful, figuratively, in imitation of Christ. And we stand at the river and draw up the sap, that is, from the Holy Spirit. And it waters these saints who are planted beside it.

And it waters the saints who are planted here and there along the banks of the river. Indeed, remember in the first Psalm, where it says that the tree is planted. The faithful one is likened to a tree, which is beside the streams of the waters. The streams of waters are the mouths of a river.

And there it has every possibility to drink water as much as it wishes, this water-loving tree, which will give its fruit in its season. And its leaf shall not fall away; its leaves shall not drop, its leaves shall not wither, it will always be evergreen.

This tree, to which, as I told you, every faithful one is likened in the first Psalm, this is what I have been telling you all this while. A very beautiful image, on precisely this theme, is found in the prophet Ezekiel, that every faithful one is a tree of life.

When he sees that river, that extraordinary river springing from the threshold of the temple and flowing out into the Dead Sea, he writes this. 'And behold,' this is chapter 47, 'and behold, on the bank of the river were very many trees on the one side and on the other,' on this side and that side many trees by the river, which is the Spirit of God that begins from the temple and pours into the Dead Sea and gives life to the Dead Sea. 'Every tree bearing food shall not grow old upon it,' it will not age, it will never grow old, every tree that bears edible fruit. 'Neither shall its fruit fail,' nor will its fruit ever be lacking. 'It will bring forth the first fruits of its freshness, because their waters issue from the holy places,' because the waters of the river come out from the Holy Things, that is, from the Temple, that is, the Spirit of God which proceeds from the Father and is sent by the Son.

'And their fruit shall be for food and their springing up for health.' Notice this last half verse: the fruit for food, and the springing up means the leaves, and the leaves are gathered to provide health. Remember this, what the Evangelist John says in the Apocalypse: 'and the leaves of the tree for the healing of the nations.'

You see, the agreement of the Old and the New Testament.

That is, it means that the leaves of the tree also have healing properties for the faithful of all the nations who will have been saved. What is this healing property? It is life. It is everything, for in the Kingdom of God there will be eternal life, and incorruptible life.

And yet there is a differentiation.

Notice something here, something you might envy; perhaps it will be the only envy, so to speak, that we will have in the Kingdom of God. You will say to me: can there be any envy in the Kingdom of God? Pay attention. Saint Andrew says: the fruits are eaten by the hundred who bore fruit, but the leaves by the sixty and the thirty. That is how great the difference is among those who are saved then. Who eat the fruits of that tree? Those who bore fruit a hundredfold in this present life. And who eat the leaves of that tree, which likewise give immortality and incorruption? Those who bore fruit sixty and thirtyfold eat them.

You remember how the Lord says in the parable of the sower that the harvest yields a hundredfold, or sixtyfold, or thirtyfold from a single ear of grain in the good soil. Here he draws a distinction in the fruitfulness of each believer.

We are not, my dear ones, a Paul, assuredly we are not. We are not a Chrysostom. We are not an Anthony. But we are some of the faithful. They bore fruit a hundredfold; we bear sixty, thirty. We too bear fruit, but a little, less than they did, much less than they did.

Well then, he says, however great the difference is between the fruit and the leaves, just as great will be the difference among those who are saved. Pay attention to this: some are glorified less and others more. Some will be glorified less, others will be glorified more, in the Kingdom of God. As it is written: there is one glory of the sun, and another glory of the moon, and another glory of the stars. The Apostle Paul said this too: for one star differs from another star in glory. And in my Father's house are many mansions. Christ said this himself: many dwellings in the Father's house, where the Father, that is, is the head of the household. Some are counted worthy of less splendour, and others of more.

Some less, others more, according to each one's proportion of his deeds. It is very natural, just as there is also a differentiation, as I have told you before, even among those in Hell. Not all are punished the same, just as in the Kingdom of God not all will be glorified the same. But what matters very much, of course, is that all will see the face of Christ. What does it mean that the tree of life is in the middle of the square? Just what I have already told you.

In the Old Testament, in the book of Genesis, it says that both the tree of life and the tree of the knowledge of good and evil were in the center of Paradise. So here it means that likewise, in the middle of the new city, we have the tree of life.

That tree, in the old Paradise, is a type of the other — a type of the other, that is, of the prototype, which is the Kingdom of God. What does this mean? It means that all who are saved, according to Diadochus of Photike, whom I mentioned to you, will all share a common vision of the face of Christ. Every one of them will behold the face of Christ. For this is what paradise, the Kingdom of God, truly means: the vision of the face of Christ.

But notice, the only thing that will change will be the theological understanding, differentiated, taking the word 'theological' in its proper sense, and consequently, flowing from this, the blessedness of the faithful who are beholders and inhabitants of that city.

That is, each one will understand more and will enjoy more blessedness. For in this way he will have a greater opening into the knowledge of God, into that Theognosis I spoke to you of earlier.

But we might say that, in a certain way, something similar happens here too, in the present world. Christ, the tree of life, is the Mystery of the Holy Eucharist. He holds the central place both in the Divine Liturgy and in our worship, and also the central place of the church itself.

You will tell me it is not in the center of the church; you will tell me that the Holy Table is within the sanctuary. In the early Church, the Holy Table stood in the center of the church.

And we could say then that one definition of the Church, one expression of the Church, is this: the gathering and the participation of the people around the Holy Table, around the Holy Table. It is in the center, in imitation of the Ark, of the tabernacle of testimony, which stood in the center of the camp of the Hebrews in the wilderness. So once it was in the center. Other technical reasons caused it to be placed at the edge. The first form of building, we might say, for churches was the Basilica, that is, the Basilica style, an architectural style. This style was not invented by the Christians, but was found ready at hand, because the buildings then, the public buildings, had this form. Take the Stoa of Attalos, which is below the Acropolis; it is a long, narrow structure. This Stoa of Attalos is a basilica, that is what it was called. And so this length, just as it was, whether it

made it easier to celebrate the mysteries of the Holy Eucharist in the center, the table is placed at the edge; and indeed there another comparison is drawn, that the bishop too was behind the Holy Table, he was not here on the bishop's throne, he was behind, and the priests were behind the Holy Table, except for the one who was officiating; the others were all around, on certain seats set around the Holy Table.

And from there, it says, the bishop observed all the people who were within that long, narrow structure, that long, narrow hall, which is likened to a ship, and the captain is at the stern and watches all the movement of the ship.

These, of course, are technical details; they do not matter much. What matters is that the Mystery of the Holy Eucharist holds the central place, both so that it may be seen and so that it may be partaken of. That is, so that we may see it and become communicants, become partakers of the Mystery, that we may partake of the Mystery of the Holy Eucharist.

That is why he notes, excuse me, that is why the tree of life stands at the center of the square. And Saint John continues his description: "And there shall be no more curse," Revelation 22:3. And every curse is gone from there.

'Katathema' means anathema. But to stress the meaning, it is written as 'katathema.'

It means, on the one hand, a curse, and on the other, excommunication or separation. After all, this is what 'to excommunicate' means. It means to put someone outside the boundaries, to set them outside the limits. When we say the Church excommunicates a believer, it means it puts him outside its boundaries, and you know what the boundaries of the Church are: they are the Mystery of the Holy Eucharist. It is the center, that boundary we spoke of, that is the center, and at the same time it is also the limits. Picture a circle: the Holy Eucharist is both the center of the circle and the circumference of the circle.

When the Church wants to excommunicate someone, to put him outside its boundaries, it cuts him off from Holy Communion. To cut off Holy Communion, that is, I do not permit you to commune, means excommunication. Are you frightened? Yes, you do well to be frightened.

Because we must meet the conditions in order to commune often. But in order to commune often, I will say it once more, we must meet the conditions. When your spiritual father tells you that you will not commune, what fault is it of his? He himself is giving his own body. Do I have anything to lose, anything to withhold from myself, to be stingy with, so that I would not let you commune? Quite simply, it means you do not meet the conditions. My brother, meet the conditions, and then you will commune, and you will be within the Church and not outside it. For not communing means I am outside the boundaries of the Church.

That is, I am under excommunication; I am the 'apo' and the 'horion,' the boundary. The word 'horion' takes the rough breathing, but never mind my telling you all that. Know this: the word excommunication frightens us, it frightens us. It means separation, set apart, you have no place at all within the Church. So clearly, in the mind of the holy Evangelist, when he says, 'and there shall be no more any curse,' there is no longer any katathema there, that is, separation, excommunication, and curse, he has in mind once again the ancient Paradise, from which the Protoplasts received both the curse, not they themselves, of course, if you want me to speak precisely, and also the excommunication, that is, they were cast out of Paradise.

Here is how Genesis writes this. God says to Adam, 'Cursed is the ground in your works.' Notice, God did not curse Adam, that would have meant unmaking him, nor did He curse the earth. But does it not say, 'cursed is the ground'? No, God does not curse the earth; God does not curse His own works. So what does it mean? The earth in your works, not the earth in itself, but when you set about doing a piece of work, that will be cursed. In other words, you will have no prospering, that is what it means. You will sow, and at times it will rain too much, and at times too little; at times the worm will come, at times the drought, at times the flood, and you will not be able to prosper beyond merely getting by, and you will always remain in anxiety: Will I have a good harvest?

Will the work go well? We do not know why, because the ground is cursed, not the ground itself, but in our works upon it, in the carrying out of our works. And the other thing: 'And He cast Adam out and settled him opposite Paradise.' He put him out of Paradise. What does this 'He put him out' mean? It is the katathema, both the one katathema and the other katathema, that is, he departed, he went out, he was separated. Adam was excommunicated; he was cast out of Paradise.

The meaning, therefore, of the whole verse I read to you is that in the new Jerusalem neither curse nor removal shall ever be repeated, neither collective nor individual. Whoever enters in would never again go out.

There is no possibility of a fall in the new Jerusalem. There is no possibility of being expelled from the new Jerusalem. This is what 'and there shall be no more any curse' means. There is no longer there either excommunication or curse.

This is why the prophet Zechariah too makes a note of it, in chapter 14, verse 11. They shall dwell in her, that is, in the new Jerusalem, and there shall be no more curse. And Jerusalem shall dwell securely, in full assurance, because none of these things will ever happen there again. The throne of God and of the Lamb shall be in her, and they shall worship him.

The throne of God and of the Lamb is in this city; it shall be, 'estai,' and His servants shall worship Him.

Notice here, the throne of God is shared, the Father being implied, together with the Lamb.

It does not say thrones, but it says throne, the throne of God and of the Lamb. Can two people sit on one chair? They cannot sit. So how is it that here there is one throne? There are two persons. Here, by saying throne and not thrones, he wants to show the equality of honor of the Father and of the incarnate Son, a great thing: the Father and the Son share one throne, they have a common throne. It is worthy of attention that the Father shares the throne not with the Son alone, but with the Son who became man. That is, not with the Son as the second person of the Holy Trinity, but as the God-Man, the Son of God. As God-Man, that is, the human nature enters in as well. The text is clear. I will read it again.

And the throne of God and of the Lamb, which points to the human nature of Christ, the Son of God, in the Kingdom of God. And the Father and the God-Man Jesus share one throne.

This human nature, in other words, which is our own nature. The very nature Christ took from the Theotokos, from our nature, from our human nature, ascended even to the throne of the Godhead, which shows this greatest honor of human nature.

We say man, man; oh, if only we knew what man is. I told you at the beginning, in order to be able to know who I am, I must have the knowledge of God. I must study who God is, and in this case, who Christ is.

For whatever happens in Christ happens in me, in me, the human being. This is why the criterion of human knowledge is Jesus Christ. When people do not believe in Jesus Christ, they suffer the loss of anthropological criteria.

They can no longer know what man is. And so they kill them, they wrong them, they make soap of them. Here we see something very important. That the human nature too of Jesus Christ, that is, of the Son, is to be worshipped.

Notice this point, it is to be worshipped. That is, as we will see further on, on account of the hypostatic union of the human and divine nature in the Son. This hypostatic union, because we have one person, we do not have two persons, we have one person, but we have two natures, the divine and the human, and this equality of honor of the Son who became man, together with the human nature, inseparably unto the ages of ages, is shown in this Gospel according to John, as also here; here what does it tell us? The throne is shared by God and the Lamb. Listen, in the Gospel according to John, I am gleaning just two or three, out of the multitude of passages that Saint John has.

In the beginning is the Word (Logos), and the Word is with God, and the Word is God. The Word was always God, and the Word became flesh. So the Word is forever with God, and the Word became man, became flesh.

John 5:23. Christ says, that all may honour the Son, just as they honour the Father, so that everyone honours the Son as they honour the Father, that is, equal honour, equal honour. This is what it means that they have equal thrones, one throne, not equal thrones but one throne, equal honour. He who does not honour the Son does not honour the Father who sent him.

The one who does not honour the Son does not honour the Father. The Evangelist John speaks plainly. Not to mention something else he says, that whoever does not have the Son does not have the Father either. In other words, he is an atheist.

Listen to the meaning of atheism, atheist. In this sense, so to speak, the Hebrews are atheists. Since they do not have the Son, they do not have the Father either. They are atheists, without God. John 10:30, I and the Father are one. Do you see the equal honour? Which I? I who am speaking to you now. That is, what am I who am speaking to you now? The God-Man. Not as God, but as the God-Man I am one with the Father. See, please, how important this is. Speaking about worship, Saint John says this, and he implies, as he will say a little further on, both the Father and the Son as consubstantial, of one essence. Who is the throne of God? Saint Andrew says,

Those who become a throne of God through the resting of the Master within them, these will be the inhabitants of that city. The throne of God will be the very inhabitants of the city. Did Christ not say this, and how it is confirmed: we will come and make our dwelling with him, with the faithful man?

So here you see that every faithful one, all the faithful, will be a dwelling place of the Holy Triune God; that is, the faithful themselves will be the throne. Here the verb to worship is used, which has an absolute meaning, the word worship has an absolute meaning, and this worship refers both to the Father and to the incarnate Son.

But this worship of the incarnate Son is absolute, it is absolute, with all the dimensions in which worship is rendered to God. But since the hour has passed and this subject is exceedingly important, and since in our own day there exists a new Arianism, we must, with God's help, analyse it thoroughly, God willing first, this coming Sunday.

Συνεχίζεται, αγαπητοί μου, στο 22ο κεφάλαιο της Αποκαλύψεως, η περιγραφή της Καινής Ιερουσαλήμ, της Νέας Πόλεως, που είναι η Θριαμβεύουσα Εκκλησία, είναι η Βασιλεία του Θεού.

Και συνεχίζει στον 2ο στίχο του 22ου κεφαλαίου ο Άγιος Ιωάννης. Εν μέσω της πλατείας αυτής και του ποταμού εντεύθεν και εκείθεν ξύλον ζωής, ποιούν καρπούς δώδεκα, κατά μήνα έκαστον αποδιδούν τον καρπόν αυτού, και τα φύλλα του ξύλου εις θεραπείαν των εθνών.

Στο μέσο της πλατείας και του ποταμού, από εδώ και από εκεί, υπάρχει το ξύλο της ζωής, το δένδρο της ζωής, το οποίον κάνει 12 καρπούς, ένα κάθε μήνα, και τα φύλλα αυτού του δένδρου προσφέρονται δια τη θεραπεία των εθνών.

Ο στίχος αυτός της Αποκαλύψεως μας θυμίζει τον παλαιόν παράδεισον με το ξύλον της ζωής, το δένδρον της ζωής, ξύλον θα πει δένδρον, και το ξύλον της γνώσεως καλού και πονηρού, γράφει το βιβλίο της Γενέσεως: και εφύτευσεν ο Θεός παράδεισον εν Εδέμ και το ξύλον της ζωής εν μέσω του παραδείσου και το ξύλον του ειδέναι γνωστόν καλού και πονηρού.

Είναι γνωστή η ιστορία των πρωτοπλάστων όταν ηθέτησαν την εντολή του Θεού, έφαγαν από τον καρπό του δένδρου της γνώσεως του καλού και του πονηρού, Εξεβλήθησαν του Παραδείσου και εμποδίσθησαν να δοκιμάσουν από των καρπών του δένδρου της ζωής.

Και όπως λέγουν οι πατέρες, τούτο έγινε, ίνα μη το κακόν αθάνατον γένηται. Δηλαδή ο άνθρωπος μείνει αθάνατος και μείνει αθάνατος στην πτώση του. Οπότε ο θάνατος ήταν μια φιλανθρωπία του Θεού, μια τιμωρία και ταυτοχρόνως μια φιλανθρωπία.

Και ήταν ένα μέσον επανορθώσεως του κακού που ο ίδιος ο άνθρωπος κατεσκεύασε για τον εαυτό του. Χωρίς βέβαια δημιουργός του θανάτου να είναι ο Θεός. Ο εισηγητής του θανάτου είναι ο διάβολος και δημιουργός ο ίδιος ο άνθρωπος ο οποίος παρήκουσε την εντολή του Θεού.

Όπως γράφει πολύ ωραία ο Άγιος Θεόφιλος Αντιοχίας, στην Δευτέραν προς Αυτόλυκον Επιστολήν Του. Λέει, και τούτο δε ο Θεός μεγάλην ευεργεσίαν παρέσχετο ανθρώπω, το μη διαμείναι αυτόν εις τον αιώνα εν αμαρτία όντα.

Μεγάλη ευεργεσία, για να μην είναι αιωνίως την αμαρτία ο άνθρωπος. Αλλά τρόπον τινά, εν ομοιώματι εξορισμού, εξέβαλεν αυτόν εκ του Παραδείσου, τρόπον τινά, δηλαδή βρήκε τον τρόπο του εξορισμού, της εξορίας από τον Παράδεισον. Δεν είναι όμως εξορία παντοτινή, είναι όπως ακριβώς θα λέει και ο καθηγητής των μαθητών, δες, έξω επειδή ατακτείς μέσα στην τάξη. Αυτή η αποβολή δεν είναι αποβολή παντοτινή, αλλά είναι παροδική, είναι για εκείνη, την ώρα ή για κείνη την ημέρα. Εξέβαλεν αυτόν εκ του παραδείσου όπως δια της επιτιμίας τακτώ, σε τακτών χρόνων αποτίσας χρόνο την αμαρτίαν και παιδευθείς εξ υστέρου ανακληθεί, και αφού παιδαγωγηθεί εκ των υστέρων να ανακληθεί πάλι εις τον παράδεισον.

Ήτο λοιπόν ασφαλώς μία ευεργεσία αυτό, του ότι οι πρωτόπλαστοι εξεβλήθησαν του παραδείσου, παρακούοντας στο θέλημα του Θεού, και έτσι δεν δοκίμασαν από το δένδρο της ζωής. Τώρα βλέπουμε ότι αυτό το δένδρο της ζωής είναι εις την καινούργια πόλη, στη Νέα Ιερουσαλήμ.

Πάντως θα ήθελα να τονίσω, και το τονίζω κάθε φορά αυτό με κάθε τρόπο, ότι αυτή η ανάκληση των πρωτοπλάστων έγινε οντολογικά με το μυστήριο της Θείας Οικονομίας. Το μυστήριο της Θείας Οικονομίας είναι η ενανθρώπησις και η οντολογική ανάκλησις είναι ότι ο άνθρωπος πεθαίνει και ο Χριστός που έγινε άνθρωπος πέθανε και ανέστη.

Δια να αναστήσει τον Αδάμ, δηλαδή τους ανθρώπους, τους απογόνους του Αδάμ, που σημαίνει ότι αυτή η ανάκληση, να ξαναγυρίσει κανείς πάλι πίσω εις τον παράδεισον, είναι οντολογική, διότι θα είμαστε με ολόκληρο το σώμα μας, με ολόκληρη την ύπαρξή μας.

Εξάλλου, αυτό εννοούσε και ο Απόστολος Πέτρος, όταν έλεγε προς τα πλήθη, είναι στο Βιβλίο των Πράξεων 3,19, ότι μετανοήσατε και επιστρέψατε εις το εξαλειφθήναι υμών τας αμαρτίας, όπως αν έλθωσι καιροί αναψύξεως, για να έρθουν λέγει μετανοήστε, αφήστε τις αμαρτίες σας, για να έλθουν καιροί αναψυχής, Από προσώπου του Κυρίου και αποστείλει τον προκεχειρισμένον υμίν Χριστόν Ιησούν. Θα τον ξαναστείλει δηλαδή, «Ον δει ουρανόν μεν δέξασθαι άχρι χρόνων αποκαταστάσεως πάντων», των οποίων πρέπει να δεχθούν οι ουρανοί έως ότου πληρωθεί το σχέδιο του Θεού και θα ξανάρθει πάλι.

Γι' αυτό λέγει μετανοήσατε για να έρθουν καιροί αναψυχής, και αυτοί οι καιροί της αναψυχής είναι η Βασιλεία του Θεού. Ποιο είναι όμως αυτό το ξύλον της ζωής το οποίον τώρα ο Ιερός Ευαγγελιστής βλέπει στην καινούρια πόλη;

Λέγει ο Άγιος Ανδρέας· Ξύλον δε ζωής, τον Χριστόν σημαίνεσθαι, εν τω πνεύματι τω Αγίω, και πάλι το πνεύμα νοούμενον, εν αυτώ γαρ το πνεύμα, και αυτός εν πνεύματι προσκυνείται, και χορηγός εστί του πνεύματος.

Είναι μια ωραία διατύπωσις εδώ, ότι το ξύλον της ζωής λέγει, δηλώνει τον Χριστόν, που είναι στο Άγιον Πνεύμα και κατανοείται με το Άγιον Πνεύμα. Διότι σε Αυτόν είναι το Άγιο Πνεύμα και Αυτός προσκυνείται σαν Θεός με το φωτισμό του Αγίου Πνεύματος.

Και Αυτός είναι Εκείνος που χορηγεί το Άγιο Πνεύμα, που δίνει τα χαρίσματά Του.

Αυτό είναι το ξύλο της ζωής, ο Χριστός, πλάι στο ποτάμι, πλάι στο ποτάμι. Ο ποταμός είναι το Πνεύμα το Άγιον, όπως ελέγαμε την περασμένη φορά.

Δηλαδή το ξύλο της ζωής παίρνει τους χυμούς του από των ποταμών της ζωής, δηλαδή θα έλεγα, αυτό που θυμίζει τους λόγους του Κυρίου. Συμφέρει υμίν, είπε στους μαθητές του, ίνα εγώ απέλθω. Εάν γαρ εγώ μη απέλθω, ο Παράκλητος ουκ ελεύσεται προς υμάς. Εάν δε πορευθώ, πέμψω αυτόν προς υμάς. Ιωάννης 16,7 Συμφέρει σε εσάς να φύγω, να φύγω από κοντά σας και να πάω στον ουρανό, δηλαδή συμφέρει, συμφέρει να μεταφερθεί η ανθρωπίνη μου φύσις εκεί, διότι με τον τρόπον αυτόν θα ανοίξω τον δρόμο για να έλθει το Πνεύμα το Άγιον, να έλθει ο Παράκλητος και θα αρκεί σε εσάς, εγώ θα το στείλω τον Παράκλητο σε εσάς. Συμφέρει λοιπόν, είχατε εμένα, τώρα θα έχετε το Πνεύμα το Άγιον, εγώ είμαι μέσα στο Πνεύμα το Άγιον.

Διότι ο Θεός είναι ένας και όπως θα δούμε λίγο πιο κάτω και η ανθρωπίνη του φύσης είναι όχι απλώς τεθεωμένη αλλά και λατρευτή, θα το δούμε λίγο πιο κάτω. Το ξύλον της ζωής, αγαπητοί μου, είναι ο Τίμιος Σταυρός, ο οποίος καρπός, θαυμάσιος και εξαίσιος και που παρέχει αυτή την αθανασία, είναι ο σαρκωμένος και θυσιασμένος επί του Σταυρού.

Αυτός ο ίδιος ο Λόγος του Θεού. Δένδρον και καρπός. Το δένδρο λοιπόν είναι το ξύλο του σταυρού. Και ο καρπός επάνω εις των σταυρών είναι ο Ιησούς Χριστός. Τότε οι πρωτόπλαστοι εμποδίστηκαν να δοκιμάσουν τον καρπό της ζωής.

Δηλαδή την αθανασία, όπως σας εξήγησα, για να μην γίνει το κακόν αθάνατο. Επειδή ευρέθηκαν στην αμαρτία. Σαφώς λέγει ο Θεός εκεί στο βιβλίο της Γενέσεως, για να εμποδιστεί η οδός προς το δένδρο της ζωής. Εξεβλήθη ο Αδάμ, για να μην πάγει και φάγει από τον καρπό της ζωής.

Τώρα, οι πιστοί προτρέπονται να φάνε αυτόν τον καρπό της ζωής, για να ζήσουν.

Και είναι οι λόγοι του Κυρίου που είπε, εάν μη φάγητε την σάρκα του Υιού του ανθρώπου και πίητε αυτού το αίμα, ουκ έχετε ζωήν εν εαυτοίς. Ο τρώγων μου την σάρκα και πίνων μου το αίμα έχει ζωήν αιώνιον. Και εγώ αναστήσω αυτόν εν τη εσχάτη ημέρα. Ιωάννης, έκτο κεφάλαιο, 53 έως 54 στίχοι.

Δηλαδή, εάν λέγει δε φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου, τη σάρκα τη δική μου και δεν πίετε το αίμα μου, δεν έχετε ζωή. Και εκείνος ο οποίος θα γευθεί τη σάρκα μου και το αίμα μου, αυτόν θα τον αναστήσω εγώ την εσχάτη ημέρα.

Και η εσχάτη ημέρα είναι η ημέρα η μεγάλη του Κυρίου που θα είναι η Ανάσταση των νεκρών. Ότι δηλαδή αυτός θα ζήσει μέσα στην πόλη, στην Καινή Ιερουσαλήμ, γιατί εδοκίμασε το σώμα μου και το αίμα μου, που είναι ο καρπός της ζωής.

Αυτή η δωδεκάκαρπη του δένδρου, κατά μήνα όπως μας λέγει ο καθένας, είναι μια έκφραση που δείχνει την αιωνία καρποφορία. Και είναι το σώμα και το αίμα του Χριστού, το μυστήριον της Θείας Ευχαριστίας, Αυτός ο Χριστός, μέσα στους αιώνες.

Και βεβαίως και επέκεινα, όχι μόνο στον παρόντα αιώνα, αλλά και στον μέλλοντα αιώνα, γι' αυτό λέγει κάθε μήνα ένας καρπός, που σημαίνει πάντα καρποφορία. Ακόμη βλέπουμε ότι αυτή η οδός που εκκλείστη στους πρωτοπλάστους, να μην δοκιμάσουν τον καρπόν, ανοίγεται και ανοίγεται με την ανθρωπίνη φύση του Θεού Λόγου.

Ποια είναι η οδός, προσέξτε αυτό το σημείο, η οδός που ανοίγεται προς το δέντρο της ζωής, της αθανασίας, είναι η ανθρωπίνη φύσης του Θεού Λόγου. Κάπου ο Χριστός είπε, εγώ είμαι η οδός, εγώ είμαι η οδός. Προσέξτε αυτά τα σημεία, εγώ είμαι η οδός. Τι σημαίνει αυτό; Η οδός είναι ο ίδιος. Δεν είναι μόνο η ηθική οδός, να εφαρμόσω δηλαδή το Ευαγγέλιο του Χριστού για να εισέλθω στη Βασιλεία του, αλλά είναι και η οντολογική οδός, όταν φάγω τη σάρκα του και πιω το αίμα του. Αυτό ακριβώς αποτελεί την οδό.

Εγώ για να ζήσω. Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή. Προσέξτε αυτή τη φράση που την έχουμε τόσες φορές διαβάσει στην Αγία Γραφή και την έχουμε ακούσει τόσες φορές. Ακούστε τώρα με αυτές τις νέες διαστάσεις. Εγώ είμαι η ζωή, η οδός και η ζωή. Μάλιστα. Αυτό που είπε ο Θεός.

Ο Θεός έταξε τα χερουβίμ και την φλογίνην ρομφαίαν, την στρεφομένην, φυλάσσειν την οδόν του ξύλου της ζωής.

Ξύλον ζωής, ο Χριστός είναι η ζωή, η οδός, πάλι ο Χριστός. Τι θα πει να φυλάσσεται αυτή η οδός, δηλαδή ακόμη δεν θα εγγίνεται η ενανθρώπιση. Αυτό σημαίνει εφυλάσσετο η οδός της ζωής, δεν θα εγγίνεται η ενανθρώπιση. Και τώρα γίνεται η ενανθρώπιση.

Έχουμε πολύ προνομιακή θέση, παρότι βέβαια και οι προ Χριστού δεν εζημιώθησαν. Ουδείς έχει ζημιωθεί, ο Θεός δεν αδικεί κανέναν, και εκείνους τους βρήκε στον άδη ο Χριστός, και εκεί εκήρυξε κήρυγμα πίστεως. Όμως, όμως, έχουμε προνομιακή θέση, γιατί μετά Χριστόν, διότι αυτά τα γνωρίζουμε τώρα, μεγάλο πράγμα αυτό. Ο Χριστός λοιπόν αγαπητοί μου, είναι η οδός και η ζωή, και η μοναδική αλήθεια. Αν αυτό το πράγμα κάποτε το καταλαβαίναμε περισσότερο, δεν θα τρέχαμε σε άλλα μονοπάτια για να βρούμε την αλήθεια, να βρούμε και τη ζωή.

Τι σημαίνει ότι εκείνο το δένδρον ή το εντεύθεν και εκείθεν του ποταμού. Επάνω στο θέμα τι σημαίνει, πώς ήταν τοποθετημένο το δένδρο, είναι μια πολυπραγμοσύνη λιγάκι, δεν πειράζει. Εξάλλου βρισκόμεθα σε περιγραφές οι οποίες πολλές φορές ξεφεύγουν από τον ρεαλισμό, από τη φυσικότητα και πηγαίνουν στο υπερφυσικό, στο περίεργο, το παράξενο για να προκαλέσουν την προσοχή ή να εκφράσουν υπερφυείς αλήθειες.

Εδώ λέγει ότι το δένδρο ή το από εδώ και από εκεί του ποταμού, πως από εδώ και από εκεί, ή από εδώ θα ήταν ή από εκεί θα ήταν, ή περνούσε το ποτάμι από εδώ και από εκεί, οπότε το δένδρο ήταν και από εδώ και από εκεί του ποταμού, δεν έχει πολλή συμφωνία, υπάρχουν τέσσερις ερμηνίες γύρω από το θέμα αυτό, αλλά το θεωρώ πολυπραγμοσύνη.

Τι σημαίνει ότι το δένδρον της ζωής είναι το εντεύθεν και εκείθεν, από εδώ και από εκεί, γράφει ο Αρέθας, εντεύθεν κατά την παρούσαν ζωή, εκείθεν κατά τον μέλλοντα αιώνα, πράγμα Αγαπητοί μου, το δένδρον της ζωής είναι και εδώ, είναι και εκεί, γιατί ο Χριστός είναι και εδώ, είναι και εκεί, γιατί Χριστός χθες και σήμερον ο Αυτός και εις τους αιώνας.

Εκεί θα βλέπουμε τον Χριστό, όπως θα δούμε σε ένα παρακάτω το θέμα μας, θα τον βλέπουμε πρόσωπον προς πρόσωπον. Εδώ αινιγματωδώς, μέσα στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, μέσα σε εκείνο των άρτων και των οίνων, που η γλώσσα μας μας πληροφορεί ότι είναι κρασί και ψωμί.

Αλλά όμως είναι αυτός ο Χριστός, εδώ είναι το μυστήριο των καταπληκτικών. Και ουδείς αμφισβήτησε από τους αιρετικούς ποτέ αυτό το θέμα, γιατί αν ο Χριστός είναι αληθινός Θεός, τότε εκείνα που είπανε αληθινά και είναι αληθινός Θεός γιατί αναστήθηκε, όχι διότι εδίδαξε, αλλά γιατί αναστήθηκε και αναλήφθηκε στον ουρανό και το, θα λέγαμε, το κέντρο βάρους βρίσκεται σε αυτό το σημείο, στην Ανάστασή του και την Ανάληψή του και στην Πεντηκοστή.

Εάν ο Θεός το είπε ο ίδιος ο Χριστός. Εάν ο Θεός αποδοκίμαζε τον Ιησού Χριστόν, διότι είπε ότι είναι ίσος με τον Πατέρα, δε θα υπήρχε πιο φοβερό αμάρτημα να πει κανείς ότι είναι ίσος με τον Θεόν. Εάν ο Θεός αποδοκίμαζε τον Ιησού Χριστόν, δε θα έστελνε το Πνεύμα του Άγιο την ημέρα της Πεντηκοστής, ο Χριστός θα ήταν ο πιο αμαρτωλός στον Άδη. Αλλά ο Χριστός αναστήθη και έστειλε το Πνεύμα του Άγιο, γιατί, γιατί είναι ο Αληθινός Θεός, και συνεπώς, αφού είναι αληθινός Θεός, ότι τι αυτό είναι, και τι είπε, είπε, το ψωμί και το κρασί, θα είναι το σώμα μου και το αίμα μου, και θα είναι παρατεινόμενος, μέχρι που θα τελειώσει ο κόσμος αυτός, μέσα στην ιστορία, παρατεινόμενος μέσα στην ιστορία, ο Χριστός λοιπόν, είναι και εδώ, είναι και εκεί, το δένδρο της ζωής, εντεύθεν και εκείθεν,

Ακόμη το ξύλο της ζωής δηλοί, φανερώνει, ένθεον σοφίαν, όπως λέει και ο Αρέθας, την ένθεον σοφίαν, που οι πιστοί θα απολαμβάνουν εις το διηνεκές, στη Βασιλεία του Θεού, βαθύτερα και βαθύτερα. Κάποτε οι πρωτόπλαστοι, όταν βλέπετε να φέρουμε συνεχώς πρωτοπλάστους, δηλαδή τα θέματα είναι παράλληλα, μην ξεχνάμε, μην ξεχνάμε ότι ο ένας πόλος του άξονος του μυστηρίου της σωτηρίας μας είναι οι πρωτόπλαστοι και η πτώση τους.

Και ο άλλος πόλος του άξονος της πίστεώς μας είναι ο Ιησούς Χριστός, ο Νέος Αδάμ. Πού είναι εκείνοι οι οποίοι λέγουν ότι δεν μας χρειάζεται η Παλαιά Διαθήκη; Δεν έχει έννοια η παρουσία του Χριστού εάν δεν έχω την πτώση των Πρωτοπλάστων.

Δεν έχει έννοια η Ανάσταση του Χριστού εάν δεν ξέρω ότι μπήκε ο θάνατος εις τους ανθρώπους από τους Πρωτοπλάστους. Είναι θεμελιώδους σημασίας, από Θεολογικής Πλευράς, αγαπητοί μου, η Παρουσία των Πρωτοπλάστων, ο Παράδεισος κλπ.

Γι' αυτό αναφερόμεθα συνεχώς σε αυτό το θέμα. Εξ άλλου βλέπει κανείς να υπάρχουν εδώ και τα παράλληλα, θα λέγαμε, οι παράλληλες έννοιες.

Έτσι κάποτε οι πρωτόπλαστοι, όταν υπεδείχθη αυτοίς το δένδρο της γνώσεως, παρετήρησαν ότι καλόν το ξύλον εις βρώσιν, Δηλαδή ωραίος ο καρπός του δέντρου. Και ότι αρεστόν τοις οφθαλμοίς Ιδήν και ωραίον αισθή Του κατανοήσαι Δηλαδή καλό, ευχάριστο Και επιθυμητό

Ωραίος ο καρπός. Και ωφέλιμος. Αλλά δεν ήταν ακόμη καιρός για τις βρώσεις του.

Κάποια μέρα οι πρωτόπλαστοι θα έτρωγαν από τον καρπόν αυτό. Όχι όμως τότε. Κάποια μέρα. Διότι έπρεπε να γνωρίσουν περισσότερα πράγματα. Αλλά όταν θα ερχόταν ο καιρός, όπως το θέμα κατ' αναλογίαν, το έχω και στο ανώτερο κατηχητικό σχολείο, θα λέγαμε σαν ένα μικρό παιδάκι των 5 ετών να του δείξουμε πως ανάβουμε φωτιά με τα σπίρτα. Αυτό είναι ωφέλιμη γνώση, αλλά δεν είναι καθόλου ωφέλιμη γνώση να τη διδάξουμε σ' ένα παιδί των 5 ετών, γιατί όταν θα φύγουμε θα βάλει φωτιά στο σπίτι. Θα πιάσει να δοκιμάσει και θα βάλει φωτιά.

Συνεπώς, θα μάθει το παιδί να δει φωτιά, αλλά όχι στην ηλικία εκείνη Θα μάθει το παιδί ότι θα παντρευτεί, αλλά όχι στην ηλικία εκείνη, με τα παρεπόμενα Διότι θα καταστραφεί το παιδί, αν αποκτήσει εμπειρίες, στην ηλικία των 5 και των 10 ετών, γύρω από τα θέματα του γάμου Ώστε καλή είναι η γνώση, αλλά καθένα έρχεται στην ώρα του Αυτό ακριβώς ήθελε ο Θεός Ότι ο Αδάμ έπρεπε να ωριμάσει, ήταν νηπιώδης ακόμη, έπρεπε να ωριμάσει, αλλά αυτά τα μεγάλα θέματα της ελευθερίας και της θεώσεως, εζήτησε ο διάβολος να τα αποκαλύψει στους πρωτοπλάστους και να τους πει ότι έχουν δυνατότητα να γίνουν θεοί και δεν έχουν ανάγκη από τον Θεό. Μπορούν λοιπόν να γνωρίσουν χωρίς να περιμένουν.

Είναι το χαρακτηριστικό των νέων της εποχής μας, που θέλουν να γνωρίσουν τη ζωή, λέγει να γνωρίσω τη ζωή, να έχω γεύση της ζωής Και τους βλέπουμε τους νέους μας σήμερα βυθισμένους μέσα στο βούρκο, όχι της αμαρτίας, αλλά και της βιολογικής φθοράς Με την κατά πλησμονή ανηθικότητα, τα ναρκωτικά κλπ. Να το κατάντημα, το ίδιο κατάντημα έχει και ο Αδάμ και η Εύα Το ίδιο κατάντημα. Έτσι λοιπόν, είδαν ότι ήταν πολύ ωραίος ο καρπός αυτός. Αλλά τώρα όμως, δια του ξύλου της ζωής, που βλέπει ο Ιερός Ευαγγελιστής, οι δώδεκα όπως λέγει ο Άγιος Ανδρέας, οι δώδεκα καρποί του Αποστολικού Χορού, ανέκλειπτον των της Θεογνωσίας καρπών, οι μη δωρούμενοι, μας δίδουν χωρίς διάλειμμα, χωρίς έκλειψη, τον καρπό της Θεογνωσίας.

Τι θα πει η Θεογνωσία, οι γνώσεις του Θεού, οι γνώσεις του Θεού, οι γνώσεις αυτή η οποία μου δίνει και το μέτρο της γνώσεως της δικής μου

Πως μπορώ να ξέρω ποιος είμαι, είμαι εγώ ο άνθρωπος, υπάρχουν δύο τρόποι να γνωρίσω αυτά τα δύο μυστήρια, το μυστήριο ο Θεός και το μυστήριο ο άνθρωπος Ο ένας τρόπος είναι να γνωρίσω το Θεό για να γνωρίσω ποιος είμαι, ο δεύτερος τρόπος είναι να γνωρίσω ποιος είμαι για να γνωρίσω το Θεό Δηλαδή να το πω αλλιώτικα, ή από τη φωτογραφία θα πάω στο πρωτότυπο, ή από το πρωτότυπο θα πάω στη φωτογραφία Η θέση η σωστή, για πολλούς λόγους δεν εξηγώ τώρα, είναι αυτή Θα γνωρίσω το πρωτότυπο για να γνωρίσω τη φωτογραφία Θα γνωρίσω το Θεό για να γνωρίσω την εικόνα του, που είμαι εγώ ο άνθρωπος Η θεογνωσία λοιπόν μου προσπορίζει και την αληθινή ανθρωπογνωσία

Και αν δεν μάθω ποιος είμαι, θα κινούμαστε πάντοτε στα μονοπάτια του κακού, μέσα στα πελάγια της αμαρτίας, μέσα στα τέλματα της απελπισίας, χωρίς ποτέ να μπορέσω να βρω ποιος είμαι και πως πρέπει να ζήσω Έτσι θα έχουν οι πιστοί αυτών των ανέκλειπτων, θησαυρών, καρπών της Θεογνωσίας, Δωρούμενοι οι Απόστολοι προς τους πιστούς, Διών δια των οποίων, Δια των οποίων Αποστόλων, Δηλαδή δια του κηρύγματος των Αποστόλων, ενιαυτός Κυρίου δεκτός, Και η ημέρα της ανταποδόσεως, Η τω προφήτη προκηρυχθείσα, Προκαταγγέλλεται.

Με το κήρυγμα αυτό αρχίζει η νέα χρονιά Ποια χρονιά; Ο νέος χρόνος, ο νέος, ο αποδεκτός τω Θεώ. Είναι ο χρόνος της επιστροφής μας, ο χρόνος της μετανοίας μας. Η αντίστροφος κίνησις. Κάποτε φεύγουμε από τον Παράδεισον, τώρα γυρίζουμε και στρεφόμεθα προς τον Παράδεισον.

Και ξεκινάει με τη μετάνοια. Μετανοεῖτε, ἤγγικεν γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Βλέπετε τα χωρία αυτά της Αγίας Γραφής, όταν γίνεται μια ανάλυση κατάλληλη, πώς μπορούμε να τα καταλαβαίνουμε. Είναι πολύ σπουδαίο, η αφετηρία της επιστροφής είναι αυτό, η μετάνοια, το λέει και η λέξη μετάνοια.

Αλλάζω, αλλάζω φρόνημα, αλλάζω αντίληψη και γυρίζω πίσω στο Θεό. Αυτή η Θεογνωσία είναι η αιωνία θεολογία που θα παρέχεται στους πιστούς από τη θεωρία του προσώπου του Θεού. Αυτή η γεύση του καρπού της Θεογνωσίας βεβαίως αρχίζει από τον παρόντα χρόνο, αρχίζει από την παρούσα ζωή.

Ακόμη στους καρπούς αυτούς υπάρχει η αιωνία, η υπόσχεση των αιωνίων αγαθών. Η υπόσχεση του Χριστού ότι θα μας δώσει τους αιωνίους, την αιωνία μακαριότητα, και στον παρόντα κόσμο και στον μέλλοντα κόσμον.

Διότι θα λεγόμεθα, ότι είπε, θα πνευματικοί άνθρωποι, και εδώ λεγόμεθα πνευματικοί άνθρωποι, εκεί λέμε θα έχουμε πνευματικά σώματα. Όχι άυλα, όχι άυλα, αλλά διεπόμενα από το Πνεύμα το Άγιον, όχι από τους βιολογικούς νόμους, αλλά από το Πνεύμα το Άγιον.

Βλέπετε λοιπόν ότι το Πνεύμα το Άγιον είναι η τροφή μας, και εδώ και εκεί, και για μας και για τους Αγγέλους. Γι' αυτό όπως λέγει ο Άγιος Ανδρέας, ξύλα ζωής λέγονται και οι πιστοί, τροπικώς ονομασμένοι, κατά μετοχή και μίμηση του της ζωής ξύλου Χριστού.

Και εμείς λεγόμεθα δένδρα, δένδρα της ζωής, ξύλα της ζωής και εμείς οι πιστοί, τροπικά, κατά μίμηση του Χριστού. Και είμεθα στο ποτάμι και παίρνουμε τους χυμούς, δηλαδή από το Πνεύμα το Άγιο. Και ποτίζει τους παραπεφυτευμένους αυτό Αγίους.

Και ποτίζει τους Αγίους που είναι φυτεμένοι από εδώ και από εκεί στις όχθες του ποταμού. Μάλιστα θυμηθείτε στον πρώτο ψαλμό που λέγει ότι το δένδρο είναι φυτεμένο. Παρομοιάζεται ο πιστός με δένδρο, το οποίον είναι παρά τας διεξόδους των υδάτων. Διέξοδοι υδάτων είναι οι εκβολές ενός ποταμού.

Και εκεί έχει όλη τη δυνατότητα να πίνει νερό όσο θέλει το υδροχαρές, από το δένδρο, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στον καιρό του. Και το φύλλον αυτού οὐκ ἀπορρυήσεται, δεν θα φυλλορροήσουν τα φύλλα του, δεν θα φθίσουν τα φύλλα του, θα είναι πάντοτε αειθαλές.

Αυτό το δένδρο, με το οποίο παρομοιάζεται στον πρώτο ψαλμό, σας είπα, παρομοιάζεται ο κάθε πιστός, αυτό είναι που σας λέγω τόση ώρα. Μια πολύ ωραία εικόνα, επάνω ακριβώς σε αυτό το θέμα, έχει ο προφήτης Ιεζεκιήλ, ότι ο κάθε πιστός είναι ένα δένδρο ζωής.

Όταν βλέπει εκείνο τον ποταμό, τον υπερφύ εκείνο ποταμό, να πηγάζει από τα πρόθυρα του ναού και να εκβάλει στην νεκρά θάλασσα, σημειώνει. Καὶ ἰδού, είναι το 47 κεφάλαιο, καὶ ἰδού, ἐπὶ τοῦ χείλους τοῦ ποταμοῦ δένδρα πολλὰ σφόδρα ἔνθεν καὶ ἔνθεν, από εδώ και από εκεί δένδρα πολλά στο ποτάμι, που είναι το πνεύμα του Θεού που ξεκινάει από το ναό και χύνεται στην νεκρά θάλασσα και δίνει ζωή στην νεκρά θάλασσα, πᾶν ξύλον βρώσιμον οὐ μὴ παλαιωθῇ ἐπ' αὐτοῦ, δεν θα παλιώσει, δεν θα γεράσει ποτέ, κάθε δένδρο που έχει βρόσιμους καρπούς. Οὐδὲ μὴ ἐκλίπῃ ὁ καρπὸς αὐτοῦ, ούτε θα λείψει ποτέ ο καρπός του. Τῆς καινότητος αὐτοῦ πρωτοβολήσει, διότι τὰ ὕδατα αὐτῶν ἐκ τῶν ἁγίων ταῦτα ἐκπορεύεται, γιατί τα νερά του ποταμού φεύγουν από τα Άγια, δηλαδή από το Ναό, δηλαδή το Πνεύμα του Θεού που από τον Πατέρα εκπορεύεται και από τον Υιόν στέλλεται.

Και έστε ο καρπός αυτών εις βρώσιν και ανάβασης αυτών εις υγείαν, προσέξτε αυτό το τελευταίο ημιστήχιο, ότι ο καρπός εις βρώσιν και ανάβασης θα πει φύλλα και τα φύλλα προσαίρονται για να παρέξουν την υγείαν, θυμηθείτε αυτό, τι λέει στην Αποκάλυψη ο Ευαγγελιστής Ιωάννης καὶ τὰ φύλλα τοῦ ξύλου εἰς θεραπείαν τῶν ἐθνῶν.

Βλέπετε, συμφωνία Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης.

Δηλαδή, σημαίνει ὅτι καὶ τὰ φύλλα τοῦ δένδρου ἔχουν θεραπευτικὲς ἰδιότητες δια τους πίστους όλων των εθνών που θα έχουν σωθεί. Ποια είναι αυτή η θεραπευτική ιδιότητα? Είναι η ζωή. Είναι το πάντ, δηλαδή, στην Βασιλεία του Θεού, θα είναι αιωνία ζωή και άφθαρτος.

Ἐν τούτοις ὑπάρχει μία διαφοροποίηση.

Προσέξτε κάτι εδώ, κάτι που θα ζηλεύατε, ίσως θα είναι η μόνη θα λέγαμε ζήλια μας στη Βασιλεία του Θεού. Θα μου πείτε, μπορεί να υπάρχει καμία ζήλια στη Βασιλεία του Θεού; Προσέξτε. Λέγει ο Άγιος Ανδρέας: Τους καρπούς τρώγουν οι εκατό καρποφορήσαντες, τα δε φύλλα οι εξήκοντα και οι τριάκοντα. Τόση είναι η διαφορά μεταξύ των τότε σωζομένων. Ποιοι τρώγουν τους καρπούς εκείνου του δένδρου; Εκείνοι που εκαρποφόρησαν εκατό στην παρούσα ζωή. Ποιοι τρώγουν τα φύλλα εκείνου του δένδρου, τα οποία ομοίως δίδουν την αθανασία και την αφθαρσία; Τρώγουν εκείνοι που εκαρποφόρησαν 60 και 30.

Θυμόσαστε εκεί που λέγει στην παραβολή τοῦ σπορέως ο Κύριος ότι η καρποφορία αποδίδει 100 φορές ή 60 φορές ή 30 φορές ένα στάχυ στην καλή τη γη. Ἐδῶ κάνει μιὰ διαφοροποίηση ἀποδόσεως τοῦ κάθε πιστοῦ.

Δεν είμεθα αγαπητοί μου Παύλη, Αναμφισβήτητα, Δεν είμεθα Χρυσόστομη, Δεν είμεθα Αντώνη, Αλλά είμεθα κάποιοι πιστοί, Εκείνοι εκαρποφόρησαν 100, Εμείς 60, 30, Και εμείς καρποφορούμε λίγο, Λιγότερο από εκείνους, Πολύ λιγότερο από εκείνους.

Ε λοιπόν, όση διαφορά λέγει υπάρχει, ανάμεσα στον καρπό και τα φύλλα, τόση θα είναι και η διαφορά, ανάμεσα στους σωζομένους, προσέξτε αυτό, των μεν ηττόνως, των δε πλειόνως δοξαζομένων, άλλοι λιγότερο θα δοξάζονται, άλλοι περισσότερο θα δοξάζονται, εις την Βασιλεία του Θεού, των μεν, συγγνώμη, ως γέγραπται, άλλη δόξα ηλίου, και άλλη σελήνης και άλλη δόξα αστέρων, το είπε και ο Απόστολος Παύλος. Αστήρ γαρ αστέρος διαφέρει εν δόξη, και μοναί πολλαί παρά τω πατρί, το είπε ο Χριστός αυτό, πολλές κατοικίες παρά τω πατρί που είναι ο πατέρας δηλαδή του οίκου, των μεν ηττόνως, των δε πλειόνως αξιουμένων λαμπρότητος.

Άλλοι πιο λίγο, άλλοι πιο πολλοί, κατά την εκάστου αναλογία των πράξεων, είναι πολύ φυσικό, όπως και υπάρχει και διαφοροποίηση, σας το έχω άλλοτε πει, και ίσους κολλασμένους Δεν τιμωρούνται όλοι το ίδιο, όπως και στη Βασιλεία του Θεού, δεν θα δοξάζονται όλοι το ίδιο, αλλά εκείνο που έχει βέβαια πάρα πολύ σημασία, είναι ότι όλοι θα βλέπουν το πρόσωπο του Χριστού Τι σημαίνει ότι το δένδρο της ζωής είναι στο μέσο της πλατείας? Αυτό που σας είπα ήδη

Στὴν Παλαιὰ Διαθήκη, στὸ βιβλίο τῆς Γενέσεως, λέγει ὅτι τόσο τὸ δένδρο τῆς ζωῆς, ὅσο καὶ τὸ δένδρο τῆς γνώσης τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ πονηροῦ ἦταν στὸ κέντρο τοῦ παραδείσου. Ἐδῶ σημαίνει λοιπὸν ὅτι ἔχουμε ὁμοίως στὸ μέσο τῆς καινούργιας πόλεως τὸ δένδρο τῆς ζωῆς.

Εκείνο, στον Παράδεισο τον Παλαιό, είναι τύπος του άλλου. Τύπος του άλλου, δηλαδὴ τοῦ πρωτοτύπου τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ. Τι σημαίνει; Ότι όλοι οι σωζόμενοι παρὰ τοῦ Διαδόχου Φωτικῆς που σας είπα θα έχουν όλοι κοινή θέα του προσώπου του Χριστού. Όλοι θα βλέπουν το πρόσωπο του Χριστού. Διότι παράδεισος, Βασιλεία Θεοῦ, αὐτὸ σημαίνει· θέα τοῦ προσώπου τοῦ Χριστοῦ.

Αλλά, προσέξτε, μόνο εκείνο που θα αλλάξει θα είναι διαφοροποιημένη θεολογική, εν κυρία εννοία η λέξη θεολογική, η θεολογική κατανόηση και συνεπώς από αυτήν η μακαριότητα των πιστών και θεατών και οικιστών της πόλεως εκείνης.

Δηλαδή ο καθένας θα κατανοεί περισσότερο και θα απολαμβάνει περισσότερη μακαριότητα. Διότι έτσι θα έχει ένα μεγαλύτερο άνοιγμα στη γνώση του Θεού. Σε αυτή που σας είπα προηγουμένως, την Θεογνωσία.

Αλλά θα λέγαμε τρόπον τινά κάτι παρόμοιο γίνεται και εδώ στον παρόντα κόσμο. Ο Χριστός, το δέντρο της ζωής, είναι το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Αποτελεί την κεντρική θέση και της Θείας Λειτουργίας και της Λατρείας, αλλά και την κεντρική θέση του Ναού.

Θα μου πείτε, δεν είναι στο κέντρο του Ναού, θα μου πείτε ότι είναι μέσα στο Ιερό η Αγία Τράπεζα. Στην Αρχαία Εκκλησία, η Αγία Τράπεζα ήταν στο κέντρο του Ναού.

Και μπορούσαμε να πούμε τότε ότι ένας ορισμός της Εκκλησίας, μια έκφραση της Εκκλησίας, είναι τούτο. Η συγκέντρωσις και η μετοχή, περί την Αγία Τράπεζα, περί την Αγία Τράπεζα, ο λαός. Είναι στο κέντρο, κατά απομίμηση της Κιβωτού, της σκηνής του μαρτυρίου, που ήταν στο κέντρο του στρατοπέδου των Εβραίων εις την Έρημον. Ήταν λοιπόν κάποτε στο κέντρο. Λόγοι άλλοι τεχνικοί έκαναν να τοποθετηθεί στην άκρη. Η πρώτη δόμηση, θα λέγαμε, των εκκλησιών, ήταν η Βασιλική, δηλαδή ο ρυθμός Βασιλική, αρχιτεκτονικός ρυθμός. Αυτός ο ρυθμός δεν επενοήθη από τους Χριστιανούς, αλλά ευρέθηκε, διότι τα κτίρια τότε, τα δημόσια κτίρια, είχαν αυτήν την μορφή. Πάρτε τη Στοά του Αττάλου, που είναι κάτω από την Ακρόπολη, είναι ένα μακρόστενο κτίσμα. Αυτή η Στοά του Αττάλου είναι βασιλική, έτσι ελέγετο. Συνεπώς, αυτό το μήκος όπως ήταν, δεν,

αν διευκόλυνε να γίνει στο κέντρο των μυστηρίων της Θείας Ευχαριστίας, τοποθετείται στο άκρο και μάλιστα εκεί γίνεται μια άλλη παρομοίωση ότι και ο Επίσκοπος ήταν πίσω από την Αγία Τράπεζα, δεν ήταν εδώ, στο Δεσποτικό, ήταν πίσω και οι Πρεσβύτεροι ήσαν πίσω από την Αγία Τράπεζα, εκτός από έναν ο οποίος ιερουργούσε, οι άλλοι ήταν γύρω-γύρω σε κάποια καθίσματα περί την Αγία Τράπεζα.

Και εκεί, λέγει, παρετήρει ο επίσκοπος όλο το λαό που υπήρχε μέσα σε αυτό το μακρόστενο κτίσμα, την μακρόστενη αίθουσα, η οποία παρομοιάζεται με ένα πλοίο και είναι στην πρίμνη ο καπετάνιος και παρακολουθεί όλη την κίνηση του πλοίου.

Αυτά βέβαια είναι τεχνικά στοιχεία, δεν έχουν και πολλή σημασία, σημασία έχει ότι κεντρική θέση κατέχει το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας τόσο δια να είναι ορατή όσο και δια να είναι μεθεκτή. Δηλαδή να τη βλέπουμε και να γινόμεθα κοινωνοί, να γινόμεθα μεθεκτοί του μυστηρίου, να μετέχουμε δηλαδή του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας.

Γι' αυτό σημειώνει, συγγνώμη, ώστε για αυτό το λόγο είναι στο κέντρο της πλατείας το δένδρο της ζωής. Και συνεχίζει την περιγραφή του ο Άγιος Ιωάννης. Και παν κατάθεμα ουκ έσται έτι, Αποκάλυψις 22,3. Και κάθε κατάρα δεν υπάρχει εκεί.

Κατάθεμα σημαίνει ανάθεμα. Αλλά για να τονιστεί η έννοια γράφεται κατάθεμα.

Σημαίνει αφενός μεν κατάρα, αφετέρου αφορισμός ή χωρισμός. Εξάλλου αυτό θα πει αφορίζω. Θα πει, βγάζω από τα όρια, βγάζω από τα όρια. Όταν λέμε, η Εκκλησία αφορίζει έναν πιστόν, σημαίνει, τον εβγάζει από τα όρια της, και ξέρετε ποια είναι τα όρια της Εκκλησίας, είναι το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, είναι το κέντρον, το σύνορα αυτό λέγαμε, ότι είναι το κέντρον, και ταυτόχρονα είναι και τα όρια, να φανταστείτε ένα κύκλο, η Θεία Ευχαριστία είναι το κέντρον του κύκλου και η περιφέρεια του κύκλου.

Όταν θέλει κάποιον να τον αφορίσει η Εκκλησία, να τον βγάλει από τα όρια, του κόβει τη Θεία Κοινωνία. Κόπτω τη Θεία Κοινωνία, δηλαδή δεν επιτρέπω να κοινωνήσεις, σημαίνει αφορισμός. Τρομάζεται, επιθυμώ Τρομάζετε; Ναι, καλά κάνετε να τρομάξετε.

Γιατί πρέπει να έχουμε τις προϋποθέσεις να κοινωνούμε συχνά. Αλλά για να κοινωνούμε συχνά, θα το πω άλλη μια φορά. Πρέπει να έχουμε τις προϋποθέσεις. Όταν ο Πνευματικός σου πει δεν θα κοινωνήσεις, τι φταίει εκείνος; Δίνει το σώμα του ο ίδιος. Έχω εγώ τίποτα να ζημιώσω, να βγάλω από τον εαυτό μου, να τσιγκουνευτώ, να μην σε αφήσω να κοινωνήσεις; Απλούστατα, γιατί σημαίνει δεν έχει τις προϋποθέσεις. Αδελφέ μου, έχε τις προϋποθέσεις και τότε θα κοινωνείς, και θα είσαι εντός της Εκκλησίας και όχι εκτός. Διότι δεν κοινωνώ σημαίνει είμαι έξω από τα όρια της Εκκλησίας.

Δηλαδή είμαι εν αφορισμώ, είμαι το από και το όριον. Το όριον παίρνει δασεία, να μην σας τα λέγω. Να ξέρετε, μας τρομάζει όμως η λέξη αφορισμός, μας τρομάζει. Θα πει, θα πει χωρισμός, χώρια, δεν έχεις καμία θέση μέσα στην εκκλησία. Προφανώς λοιπόν, στη σκέψη του Ιερού Ευαγγελιστού, όταν λέγει ότι, και παν κατάθεμα ουκ έσται έτι, Εκεί δεν υπάρχει πια κανένα κατάθεμα, δηλαδή χωρισμός, αφορισμός και κατάρα, έχει στο νου του πάλι τον αρχαίο παράδεισο, από τον οποίον οι πρωτόπλαστοι εδέχθησαν και την κατάρα, όχι βέβαια οι ίδιοι, αν θέλετε να κυριολογήσω, αλλά και τον αφορισμόν, δηλαδή εξεβλήθησαν του παραδείσου.

Να πως το γράφει αυτό η Γένεσις. Ο Θεός λέγει στον Αδάμ, Επικατάρατος η γη εν τοις έργοις σου. Προσέξτε, ούτε τον Αδάμ κατηράστη ο Θεός, αυτό θα τον ανακαλούσε, ούτε την γη κατηράστη. Μα δεν λέγει επικατάρατος η γη; Όχι, δεν καταράται ο Θεός τη γη, ο Θεός τα έργα του δεν τα καταράται, αλλά τι θα πει, η γη στα έργα σου, όχι η γη αυτή καθ' αυτήν, Αλλά όταν εσύ πιάνεις να κάνεις μια δουλειά, αυτό θα είναι επικατάρατο. Δηλαδή με άλλα λόγια, δε θα έχεις προκοπή, αυτό σημαίνει. Θα σπέρνεις, κι άλλοτε θα βρέχει πολύ, κι άλλοτε θα βρέχει λίγο, άλλοτε θα έρχεται το σκουλήκι, κι άλλοτε θα έρχεται η ξηρασία, κι άλλοτε η πλημμύρα, και δεν θα μπορείς να προκόψεις, τόσο όσο για να ζεις, και πάντα θα μένεις με την αγωνία, θα έχω καλή εσοδεία,

Θα πάνε καλά οι δουλειές, δεν το ξέρουμε γιατί, διότι είναι επικατάρατος η γη, όχι η γη, στα έργα μας επάνω, εν τη επιτελέσει των έργων μας, και το άλλο, και ξέβαλε τον Αδάμ και κατώκισεν αυτόν απέναντι του Παραδείσου, τον έβγαλε από τον Παράδεισο, αυτό τι θα πει τον έβγαλε, είναι το κατάθεμα, και το ένα κατάθεμα και το άλλο κατάθεμα, δηλαδή έφυγε, βγήκε, χωρίστηκε, Αφορίστηκε ο Αδάμ, εξεβλήθη του Παραδείσου.

Η έννοια συνεπώς όλου του στίχου που σας διάβασα είναι ότι στην καινούργια Ιερουσαλήμ δεν πρόκειται να επαναληφθεί ούτε κατάρα, ούτε απομάκρυνσις, ούτε ομαδική, ούτε ατομική. Όποιος μπει μέσα δεν έβγαινε πια.

Δεν υπάρχει περίπτωση πτώσεως στην καινούργια Ιερουσαλήμ. Δεν υπάρχει περίπτωσις αποβολής από την καινούργια Ιερουσαλήμ. Αυτό θα πει και παν κατάθεμα ουκ έσται έτι. Δεν υπάρχει εκεί πλέον ούτε αφορισμός ούτε κατάρα.

Γι' αυτό σημειώνει και ο προφήτης Ζαχαρίας 14,11. Κατοικήσουσιν εν αυτή, τη καινή Ιερουσαλήμ δηλαδή, και ανάθεμα ουκ έσται έτι, και κατοικήσει η Ιερουσαλήμ πεποιθότως, μετά πεποιθήσεως, ότι τίποτα από αυτά πια δεν πρόκειται να συμβούν. Ο θρόνος του Θεού και του αρνίου εν αυτή έσται, λατρεύσουσιν αυτώ, αυτό.

Ο θρόνος του Θεού και του αρνίου είναι σε αυτήν την πόλη, θα είναι, έσται, και οι δούλοι του θα τον λατρεύουν.

Προσέξτε εδώ, κοινός ο θρόνος του Θεού, υπονοουμένου του πατρός μετά του αρνίου.

Δεν λέγει θρόνοι, αλλά λέγει θρόνος, ο θρόνος του Θεού και του Αρνίου. Μπορούν να καθίσουν σε μία καρέκλα δύο άνθρωποι; Δεν μπορούν να καθίσουν. Πως λοιπόν εδώ είναι ένας θρόνος; Είναι δύο τα πρόσωπα. Εδώ θέλει να δείξει, με το να πει θρόνος και όχι θρόνοι, το ισότιμον Πατρός και ενανθρωπήσαντος Υιού, με μεγάλο πράγμα, Πατήρ και Υιός είναι ομόθρονοι, έχουν κοινών θρόνων. Είναι άξιον προσοχής ότι ο Πατήρ είναι ομόθρονος όχι μετά του Υιού, αλλά μετά του Υιού του ενανθρωπίσαντος. Δηλαδή, όχι μετά του Υιού ως δεύτερον πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, αλλά ως θεανθρώπου του Υιού του Θεού. Ως θεανθρώπου, δηλαδή, μπαίνει και η ανθρωπίνη φύσις. Είναι σαφές το κείμενο. Θα το ξαναδιαβάσω.

Και ο θρόνος του Θεού και του αρνίου, που δείχνει την ανθρωπίνη φύση του Χριστού, του Υιού του Θεού, στη Βασιλεία του Θεού. Και είναι ομόθρονοι ο Πατήρ και ο Θεάνθρωπος Ιησούς.

Αυτή η ανθρωπίνη φύση δηλαδή, με άλλα λόγια, η οποία είναι η δική μας φύση. Αυτή που πήρε από τη Θεοτόκο ο Χριστός, από τη φύση μας, από την ανθρωπίνη μας φύση, Ανήλθε μέχρι του θρόνου της Θεότητος, που δείχνει αυτή τη μεγίστη τιμή της ανθρωπίνης φύσεως.

Λέμε άνθρωπος, άνθρωπος· ω, αν ξέραμε τι είναι ο άνθρωπος. Σας έλεγα στην αρχή, για να μπορέσω να γνωρίσω ποιος είμαι, πρέπει να έχω θεογνωσία. Πρέπει να μελετήσω ποιος είναι ο Θεός και εν προκειμένω ποιος είναι ο Χριστός.

Διότι ό,τι συμβαίνει στο Χριστό συμβαίνει σε μένα, σε μένα τον άνθρωπο. Γι' αυτό το κριτήριο της ανθρωπίνης γνώσεως είναι ο Ιησούς Χριστός. Οι άνθρωποι όταν δεν πιστεύουν στον Ιησού Χριστό έχουν απώλεια κριτηρίων ανθρωπολογικών.

Δεν μπορούν πλέον να γνωρίζουν τι είναι ο άνθρωπος. Και έτσι τους σκοτώνουν, τους αδικούν, τους κάνουν σαπούνι. Εδώ βλέπουμε κάτι πολύ σημαντικό. Ότι και η ανθρωπίνη φύσις του Ιησού Χριστού, του Υιού δηλαδή, είναι λατρευτή.

Προσέξτε αυτό το σημείο, είναι λατρευτή. Δηλαδή, θα το δούμε στη συνέχεια, ένεκα της υποστατικής ενώσεως. Ανθρωπίνης και θείας φύσεως εις τον Υιόν. Αυτή η υποστατική ένωση, γιατί έχουμε ένα πρόσωπο, δεν έχουμε δύο πρόσωπα, έχουμε ένα πρόσωπο, αλλά έχουμε δύο φύσεις, την θείαν και την ανθρωπίνη, και αυτή η ισοτιμία του Υιού που ενηνθρώπησε μαζί με την ανθρωπίνη φύση, αχωρίστως εις τους αιώνας των αιώνων, φαίνεται εις αυτό το κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο, όπως και εδώ· εδώ τι μας λέγει, ο θρόνος είναι κοινός του Θεού και του Αρνίου. Ακούστε στο κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο, σταχυολογώ, δύο-τρία μόνο, από το πλήθος θέσεων που έχει ο Άγιος Ιωάννης.

Εν αρχή είναι ο Λόγος, και ο Λόγος είναι προς τον Θεόν, και Θεός είναι ο Λόγος. Ήτο ο Λόγος Θεός πάντοτε, και ο Λόγος σάρξ εγένετο. Ο Λόγος λοιπόν πάντα προς τον Θεόν, και ο Λόγος έγινε άνθρωπος, έγινε σάρξ.

Ιωάννης 5, 23. Ίνα πάντες, λέγει ο Χριστός, τιμώσι τον Υιόν, καθώς τιμώσι τον Πατέρα, ώστε όλοι να τιμούν τον Υιόν, όπως και τον Πατέρα, δηλαδή ισοτιμία, ισοτιμία, αυτό θα πει ότι έχουν ίσους θρόνους, έναν θρόνο, όχι ίσους θρόνους, έναν θρόνο, ισοτιμία, ο μη τιμών τον Υιόν, ου τιμά τον Πατέρα, τον πέμψαντα αυτόν.

Εκείνος ο οποίος δεν τιμάει τον Υιόν, δεν τιμάει τον Πατέρα. Είναι απερίφραστος ο Ευαγγελιστής Ιωάννης. Για να μην πω και κάτι άλλο που λέγει, αυτός που δεν έχει τον Υιόν, δεν έχει ούτε τον Πατέρα. Δηλαδή είναι άθεος.

Ακούστε την έννοια της αθείας, άθεος. Σαν να λέγαμε, με αυτή την έννοια οι Εβραίοι είναι άθεοι. Αφού δεν έχουν τον Υιόν, δεν έχουν ούτε τον Πατέρα. Είναι άθεοι, χωρίς Θεόν. Ιωάννης 10.30, Εγώ και ο Πατήρ εν εσμεν. Είδατε ισοτιμία; Ποιος εγώ; Εγώ που σας μιλώ εσάς τώρα. Δηλαδή πως είμαι εγώ που σας μιλάω τώρα; Θεάνθρωπος. Όχι ως Θεός, ως Θεάνθρωπος είμαι ένα με τον Πατέρα. Βλέπετε παρακαλώ, εδώ πόσο σπουδαίο είναι αυτό. Αναφερόμενο στη λατρεία ο Άγιος Ιωάννης, λέγει αυτό, και συνυπονοεί θα το πει λίγο πιο κάτω, και τον Πατέρα και τον Υιόν ως ομοουσίους. Ποιος είναι ο θρόνος του Θεού; Λέγει ο Άγιος Ανδρέας,

Οι γινόμενοι θρόνος Θεού διά της εν αυτοίς του Δεσπότου αναπαύσεως, αυτοί της πόλεως εκείνης οι οικήτορες έσονται. Ο θρόνος του Θεού θα είναι οι ίδιοι οι κάτοικοι της πόλεως. Δεν το είπε ο Χριστός, πώς επαληθεύεται· ελευσόμεθα και μονήν παρ' αυτώ, το ανθρώπω τω πιστώ, ποιήσομεν.

Να λοιπόν ότι ο κάθε πιστός, όλοι οι πιστοί θα είναι κατοικητήριον του Αγίου Τριαδικού Θεού, δηλαδή θα είναι ο θρόνος οι ίδιοι οι πιστοί. Εδώ χρησιμοποιείται το ρήμα λατρεύω που έχει μια απόλυτη σημασία, έχει απόλυτη σημασία το λατρεύω, και το λατρεύω αναφέρεται και εις τον Πατέρα και εις τον ενανθρωπήσαντα Υιόν.

Αλλά αυτή η λατρεία στον ενανθρωπήσαντα Υιόν είναι απόλυτη, είναι απόλυτη, με όλες τις διαστάσεις που θα αποδίδεται η λατρεία στο Θεό. Αλλά επειδή η ώρα πέρασε και το θέμα αυτό είναι πάρα πολύ σπουδαίο, και επειδή στην εποχή μας υπάρχει ο νέος αρειανισμός, θα πρέπει διεξοδικά, με τη βοήθεια του Θεού, να το αναλύσουμε, πρώτα ο Θεός, την ερχόμενη Κυριακή.