Ἡ Ἀποκάλυψις τοῦ Ἰωάννου 3

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· τὸ ἀναλλοίωτο ἑλληνικὸ πρωτότυπο εἶναι τὸ ἔγκυρο κείμενο.

The Revelation of Jesus Christ.

of Jesus Christ, which God gave to Him to show to His servants the things which must soon come to pass; and He made it known by sending it through His angel to His servant John, who bore witness to the word of God and to the testimony of Jesus Christ, to all the things that he saw. Blessed is the one who reads, and those who hear the words of the prophecy and keep the things written in it.

For the time is near, and He made it known by sending it through His Angel to His servant John, who bore witness to the Word of God and to the testimony of Jesus Christ, to all that he saw.

That is, He both made it known and interpreted it, when Christ sent it through His Angel to His servant John, who bore witness to the Word of God and to the testimony of Jesus Christ, and to all that he saw as it was revealed to him.

This servant of his, John, refers to John the Evangelist, who through these extraordinary revelations of the Apocalypse records his own name. He does not do this in the Gospel, because he knew that after him the question would be raised again of who the author of the Book of Revelation was. So he records the name of the holy Apostle and Evangelist to show that this book is not falsely attributed, that it is not spurious, but that it is genuine. It is the work of John the Evangelist. This is no small matter, my dear friends; it is a great matter. For if it is John's, then how carefully we ought to attend to this book.

And indeed the Church judged that it belongs to John the Evangelist, the disciple, and therefore the Book of Revelation rightly and worthily took its place in the canon of the books of the New Testament.

In other words, these are books that are now Holy Scripture. And on this point the Church was sparing: the works of the Apostolic Fathers, that is, the Successors of the Apostles, such as Barnabas, for example, an epistle attributed to him, these works were not entered into the New Testament. They do not constitute the New Testament.

With great care and over the course of years the Church determined which books belong to the first rank, those written by the hand of these witnesses of the Word, as Origen says, who saw, heard, and touched the divine Word who became man.

Therefore the author of the Book of Revelation is John. The designation "servant" is the customary one used by the Apostles when they write one of their letters. But the simple recording of the name, without titles, shows, when he writes "John," without putting "the disciple of Jesus," without putting "Apostle," without adding any further description to his name, that the recipients and readers of his book knew John very well.

Notice further that the Book of Revelation is handed down to the Church from God the Father, through Jesus Christ, through the Angel, through John, to the Church. So here we have a living chain of tradition.

God the Father gave it to the Son, the Son who became man, not to the Son apart from the Incarnation, but to Jesus Christ, the one who took on our flesh. And He passed it on through the Angel, the Angel passed it on through John, and John handed it to the Church.

You see how truly wondrous this living tradition is. This is why Tradition, my dear friends, together with Holy Scripture forms the foundation of the Church. Moreover, it is Tradition that preserves the very criterion of the validity of Holy Scripture itself.

It is Tradition that told us which book is genuine and which book is not genuine. I say this for those who reject the Tradition of the Church, whether they are called Protestants, or Orthodox Christians who have been influenced by Protestants and reject the Tradition of the Church.

The key, and I will tell you this many times and I will always say it: the key to interpreting Holy Scripture has been laid up in the cupboard of Tradition. If you do not hold this key that Tradition gives you, you will never be able to interpret Holy Scripture rightly.

This is why the Protestants interpret Scripture each one differently from the next, with the result that they have been fragmented in matters of faith. They themselves do not know what they believe today, what they believed yesterday, and what they will believe tomorrow.

All that he saw, He made known, and He made it known by sending it through His Angel to His servant John, who bore witness to the Word of God and to the testimony of Jesus Christ. All that he saw.

Therefore John saw; he saw visions, he saw images and symbols. These, then, he saw. So they are neither figments of his imagination, nor products of some inner discourse of his own. They are truly the things that he saw.

When Christ tells him, "Write down what you see, write down what you hear," and "Do not write down what you hear on a certain occasion; these are for you, seal them up," he will not write those. These others, write them down.

So one sees clearly that the Apostle will give us, will record for us, with complete simplicity, the things that he heard and the things that he saw. He will neither add nor take away. Indeed, the chief mark of a genuine work is when it is not overly retouched, as spurious works usually are.

For the aim of spurious works is to create an impression on the reader, and for this reason, because they are spurious, they want the reader to take notice of the book. Whereas the true book, which records correctly the things that are truly from God, has no such need. The holy author writes the things he saw, the things he hears.

Nothing more, nothing less. If he writes less, that is, if he fails to write certain things, he is guilty before God. If he writes more, he is guilty before God. Neither more nor less. Indeed, the book ends as follows.

And whoever takes away or adds, that is, alters the Sacred Text, let his life be taken from the Kingdom of God; that is, let him not enter the Kingdom of God. If the Evangelist himself writes these things about anyone who would ever attempt with a deceitful hand to bring about an alteration, how much more do they apply to himself.

And so, indeed, what he saw is truly set down in writing.

Blessed is he who reads aloud, and those who hear the words of the prophecy and keep what is written in it, for the time is near. That is, blessed and happy is the one who reads, and those who hear the words of this prophetic book and put into practice what is written in it, because the time is at hand, it is near.

This opening inscription of the book, which we spoke about in an earlier session, closes, beloved, with the beatitude upon the readers and the hearers; of the Book of Revelation in particular, and of the Word of God in general.

This beatitude is the first of the seven beatitudes recorded in the Book of Revelation, and as you may remember, some years back, close to fifteen years ago, a little less than fifteen years, we had done an analysis of these seven beatitudes of Revelation alone.

This is the third time we are approaching the Book of Revelation. The first time we had spoken only of the seven beatitudes scattered throughout this book.

A decade ago we spoke only by analyzing the first three chapters of Revelation, and now, God willing, we are moving forward little by little, as far as God grants and permits, to look at this book more closely. But let us stay here, beloved, with these beatitudes. Blessed, happy, is he who reads, and those who hear. He who reads, in the singular; those who hear, in the plural. What does this show? That one reads, and many hear. Where could this happen, one reading and many hearing? Where else, beloved, except that this book, take note, was in use in public worship.

It was used just as the Gospel and the Epistles of the Apostles were. In the same way the Book of Revelation was used. That is why it says, he who reads and those who hear. And the purpose of reading the book in public worship was the consolation, that is, the comfort and strengthening of the faithful on the one hand, and on the other, the conforming of the faithful to the content of the Book of Revelation.

A very beautiful and most ancient picture of the reading of the books of the Apostles, whether Gospels or Epistles, is preserved for us by Justin Martyr, who lived somewhere around the middle, a little before the middle, of the second century.

And he speaks of those who are listening and of the one who is reading aloud in public worship. He writes this in his First Apology: for on the day called the day of the sun, that is, he says, on Sunday.

It was called the day of the sun; that is how the pagans named it, and that is why this name was preserved, chiefly by the Latins, in the European languages. We say Sunday, it is the day of the sun, you see. And all who remain in the cities or the countryside gather together in one place.

All those who dwell either in the cities or in the surrounding region gather into one common assembly, and the memoirs of the Apostles, the memoirs being the Gospels, or the writings of the prophets are read as long as time permits.

Then afterward, once the reader has stopped — when the one who is reading finishes — there were, in other words, the reader and those who were listening. One can see how wonderfully the practice of the Church is echoed in this instruction given by the holy Evangelist in the book of the Apocalypse, the Ascension: the one who presides, the bishop, through a word offers admonition and a call to the imitation of these good things.

That is, the bishop gave a discourse, making an analysis of the things that had been read. That is why, you see, I too do the reading here. I do mixed work. The text must be read, the text must be heard, then translated, and afterward analyzed.

This is how we must have contact with the sacred text, so that little by little our ear grows used to it, so that it becomes familiar and not foreign, and so that words of admonition arise that call to mind good things.

But the Church, because of the many misinterpretations the heretics had introduced into the book of Revelation... For this reason, take for example the matter of Christ's thousand-year Kingdom. Do you know what else it gave rise to? You should know that while the sacred author, the Apostle and Evangelist John, was still alive, while he himself was still living, his book had already been misinterpreted. And in fact the first to misinterpret it was Cerinthus, the gnostic Cerinthus. He was not a Christian; he was a gnostic who had mixed together philosophies, foreign religions, and Christianity. And so Cerinthus had taken this passage and began to speak about a thousand-year kingdom. And the Apostle and Evangelist John had been angered by it. At one point he had heard...

He once learned that in a public bath in Ephesus where he had gone, Cerinthus too was there, and the holy Evangelist said, let us flee from here, lest the roof of the bath fall and kill us; on account, of course, of the heretic.

For this reason, whatever the Apostles could do about the things that were being misunderstood, they did not correct them, but pointed them out. As, for example, the Apostle says, I know that afterward many will misunderstand these matters, and it will be this way and that way. The Apostle Peter says of the Apostle Paul that there are unstable people who interpret the Apostle Paul in a perverted way. Did not Hymenaeus and Philetus pervert the preaching of the Apostle Paul concerning the matter of the resurrection of the dead, saying that the resurrection had already taken place?

But beloved, do not tell me that this is due to the writers of the Sacred Texts. No, it is due to the egotism of men. Why? Quite simply: my friend, you want to interpret, you have the key. What is it? I told you, it is the Tradition of the Church.

Where the Church interprets, the Church interprets in this way. If you, out of a Luciferian pride, want to interpret as you yourself please, well then, know this: you will fall away. You will become a heretic. Heresy is nothing other than the rational interpretation of dogma.

When I try by rational means, with logical schemes, to interpret what cannot be interpreted, what remains a mystery. So when I try in a rational way, with a logical framework, to interpret the teaching of the Church, I automatically find myself in the realm of heresy. It is not Holy Scripture, then, that is at fault, but the egoism and pride of the faithful within the Church.

In any case, to avoid all these situations the Church was forced into something that did not happen in the Church of the West, and not because heresies failed to appear there. The Eastern Church was forced to remove the Book of Revelation from worship.

The proof that it is genuine is that she keeps it in the canon of the New Testament. But let us pray that one day, in a truly Orthodox synod, the Church will place the Book of Revelation back into worship, so that it may be heard from the ambo exactly as the epistles of the Apostle Paul and the rest of the Apostles are heard.

May it be so. This, of course, does not prevent anyone from interpreting and preaching from the Book of Revelation, or even from marshalling passages from this book in order to establish something that the speaker teaches to the people of God.

When it is read, it is heard and it is kept. These three things that come together here at this moment call to mind the words of the Lord: Blessed are those who hear the Word of God and guard it.

Blessed are those who hear the Word of God and keep it. The Lord spoke these words when a woman from the crowd said, "Blessed is the womb that bore You and the breasts that nursed You." And He answered that blessed are those who hear the Word of God and keep it, who put it into practice.

These three present participles, reading, hearing, and keeping, are all in the present tense. And all these present participles express the unceasing character of reading, hearing, and keeping the Word of God.

I must always be reading, I must always be hearing the Word of God, and I must always be keeping the Word of God.

It does not say "those who heard," but "those who hear." Do not say, "I have heard the sermons, I have had my fill, I have arrived, why should I go and listen anymore?" Those who hear, not those who heard. Those who read, not those who have finished reading. Those who keep, not those who have already kept.

This shows exactly that this threefold pattern must be unceasing. But let us offer a few thoughts on these three: reading, hearing, and keeping the Word of God. As for reading, I would say this. First, in order to understand the Word of God, we must be in God.

That is, we must be within God. Otherwise it is never possible to understand the Word of God. What does this mean? Saint Diadochos of Photike says it this way.

There is nothing poorer than an intellect that philosophizes about the things of God while standing outside of God. There is no greater poverty than to speak about God while being outside of God. This, my beloved, one sees very clearly in people who do not live a spiritual life and yet speak about spiritual matters; they betray themselves.

That is exactly why you see them make mistakes, be out of touch with reality, and try to fill in certain things with their own reasoning. They are not within God; they do not live a spiritual life. The person who does not live a spiritual life cannot speak about God.

It is not possible, and he can never understand what the Word of God sets down. Because understanding the Word of God is not a matter of grammar, nor of syntax. It does not have a merely literary character. Understanding the Word of God has another dimension altogether. I don't mean to say that literary knowledge is to be thrown out. No, you see here how many times we have pointed out, as I told you, present participles.

If someone does not know even a little philology, how will he understand this? It is one element; there are not many. I do not mean that this element is to be rejected. No, but it is not enough. You cannot say, "I have philological knowledge, so I will understand it." You will understand nothing. The spirit will always escape you. The letter alone will always remain with you.

Furthermore, there must always be a liturgical climate, a liturgical atmosphere, in order for us to study and understand the Word of God. What does this mean? It means that the study or the hearing of the Word of God cannot be a matter of the drawing rooms or an academic affair.

Let me unpack this a little more for you. There is a tendency, there always has been, and in our own day it still exists: people who discuss lofty theological subjects, but in the drawing room, with all the familiar trappings of the drawing room. They can crack their jokes and do who knows what else, and still the conversation is purely academic. It may be lofty theology.

And yet, beloved, it does not touch the Word, with a capital W, the Word of God. It stays at the swaddling clothes that God the Word put on when He was born, the little garments the Theotokos dressed Him in. These people touch only these things, never the depth of the divine words.

So it is not something I can discuss, this Word of God, outside the liturgical space. For this reason the Word of God must always be connected with the liturgical space. You see the sermon within the church.

Not that it is forbidden to be heard somewhere else, nor is it forbidden to be spoken on the street or on the mountain. No! But it must be connected with the liturgical space. You saw that a Vespers was held. This is something great.

The Liturgy. When the Word of God is always joined to worship, it works on people's hearts in a different way. And beyond that, you need a stillness, both outer and inner, in order to grasp the Word of God.

Saint Gregory the Theologian says that the divine is lived out here on earth. To experience God, to grasp Him within yourself, to feel what you are reading and to ponder it with your heart, you need a silence. This silence is both outer and, above all, inner. Outwardly, choose an hour when there is quiet; but above all, have peace within your heart.

I am not saying we should not read the Word of God when we are troubled; on the contrary, we should read it precisely in order to find calm. But to enter into the deep meanings of the Word of God, to dive down into them, there must without fail be peace and silence within us, inner stillness, with all our other concerns brought to rest.

Furthermore, when we study His word, we must feel that it is for us, not for others. How often this has been the case. Saint Isaac the Syrian says: the humble man, who has spiritual works, when he reads the Scriptures will refer everything to himself and not to another.

When the humble man studies Scripture, whatever he draws out of it and whatever he understands, he never says these things are for others; he says, these are for me. The Word of God is speaking these things to me.

And for this reason, my beloved, here too, where the Word of God is being heard, people often say: could the speaker possibly know something about my life, that he touched on exactly what is troubling me? The speaker knows nothing.

It is God who directs His words. What I am going to say, of course, I have prepared to tell you. But that which has been prepared and which is now being uttered, the Word of God, its very depth, God Himself directs it, so that His word may reach in different ways the different hearts.

You see, the word is one. And yet for each person it is different. Saint Cyril of Jerusalem says: the water that waters the flowers is the same for all the flowers; yet for this flower the water becomes red, for that one it becomes white, for that one it becomes yellow, and still the water is the same.

Isaac the Syrian says: when it comes to the mysteries contained in Holy Scripture, do not approach them without prayer. Do not open your Holy Scripture, do not read the word of God, unless you have first prayed; and ask God as well for His help, beg Him to help you.

And as he prays he says this; when he prays, let him say: Grant me, O Lord, to receive a sense of the power that lies within them. Grant me, O Lord, the awareness to grasp what power there is for me within Your words. Consider prayer to be the key to the true meanings, the meanings hidden and locked away within the Scriptures.

Consider prayer to be the key for grasping the deeper meaning of Scripture. But concerning hearing as well, my beloved, let us say a couple of words, only a couple. Many do not know their letters; indeed, in earlier times those who could not read were the majority, very few knew their letters in very old days. Today very few are unable to; most at least know how to read and write.

So hearing is the basic source of knowing the truths of God. For I do not know how a person could otherwise learn, except by hearing. But hearing, my beloved, is fundamental for everyone.

For the word is offered through a living tongue. Just as the Word (Logos), with a capital L, is living, so too when the Word of God is heard through a living voice, this carries a special grace. What is more, the Word of God is accompanied by the personal experiences of the speaker, and continually, in this way, the listeners are shown how to put the Word into practice.

It is not the same as hearing it on the radio or reading it on a phone. It is something very different. For this reason we go to hear the Word of God, not only to read it.

That is to say, neither does reading replace hearing, nor does hearing replace reading. They are two parallel things, equally important. But I must tell you that hearing presupposes the presence of the other person as well.

You see how many people are here. What does this mean? That the Word of God is bound up with the beholding of persons. That is, with the seeing, for that is what theoria means, the act of seeing, with the beholding of persons. In other words, it is bound up with the Church.

And this is something very great, that the Word of God should be heard within the Church. It is enormously important that it happen in good order. Otherwise, if I only sit and listen from a cassette, a tape, which is called a tin can, the way the Saint of Florina named it, a tin can, the cassette of the Word of God is called a tin can, a preserve,

Canned food doesn't have the freshness of fresh food; it's useful, but modest. Still, as we noted: yes, I'll listen to the cassette, and I'll read the book too, but I also need to go and listen where the other faithful are, so that I help form and reveal the Church, not only in her liturgical assembly but also in the hearing of the Word of God. And finally, as for putting the Word of God into practice.

What the holy Evangelist sets down, and they keep the things written in it, this points to the fact that the Word of God must be lived, that we must live it, and that it must be lived in its entirety. Take note, in its entirety. Let us not say yes to this and no to that.

For the time is near, because the time is at hand.

When you hear this, for the time is near, does anything stir within you?

Let me tell you about something I once lived through, completely firsthand.

It was during the occupation, and we sat for our exams three to a desk, with no gaps at all, none of the usual one empty desk between students and then the next one, and so on. Every single desk had students at it, three to each desk. A real field day for the copycats. Well, my students hadn't studied. They'd said we were only being examined in ancient Greek, modern Greek, and mathematics.

What did they decide now? Well, lads, they said among themselves, they won't read the Ancient Greek. But I had studied, and I sat at the very first and last desk and helped the three behind me, the three in front, and the two on either side.

But while I was busy helping them, asking, 'What did you write? What did you put down?' and there was no one keeping watch in the classroom, for a while I didn't write anything myself. I just sat there watching the others write. Then the teacher walks in, our own teacher, and says, 'Children, in five minutes collect your papers.' Those of you who lived through such moments intensely in years past can understand me. Something came over me. I can't even describe it to you. I couldn't write down what I knew. I broke out in a sweat, I froze, I was paralyzed, and the cause

A voice came out of me on its own, easily: not yet, professor, because I hadn't written anything. The others were getting up, struggling to hand in their papers, and I, who had studied, had written nothing. And I went like a little dog to his desk to beg him to let me pass. This is the feeling a person has when he realizes that the hour has come. It is a fearful thing to grasp. Saint Isaac the Syrian says that if you have not lived rightly in your life, when you see the hour of death drawing near

And you will be shaken. But also, when someone truly draws up within himself the sense that the time is near, when he reads this phrase, "for the time is near," because the time is very close, he feels that same feeling I described to you earlier, from my school years.

But this saying, "for the time is near," carries the same meaning as the one we mentioned on an earlier occasion, a little further up, that phrase "the things which must shortly come to pass" (a dei genesthai en tachei), the things that must happen quickly, which we had analyzed. What is striking is that once again this sense of speed, this "en tachei," this "near," is set out right at the very opening of the book of the Apocalypse (Revelation), and the galloping end is emphasized, that is, the end that comes upon us at a gallop.

But in what sense is the time near, in what sense is the time at hand? In the fulfillment of the words of the prophecy. And therefore, blessed is the one who keeps them, for the time will not delay.

...from the practice of our Church.

Something has struck me personally, and it is this. Whether it is correct, I do not know; I will simply set it before you. Up until the fifteenth century, those faithful who gave their blood, who ended their lives as martyrs, were called Saints.

Martyrs, Saints. Or again, if they ended their lives in holiness, they were called Saints. Up until the fifteenth century.

After the fifteenth century, the martyrs were called new, and we have the New Martyrs. Indeed, if you like, from the historical side, where we usually divide history into large periods, after 1453, the fall of Constantinople, we have this designation.

That all the martyrs after the fall of Constantinople are called New Martyrs. We put this 'new' in front. And those who ended their lives peacefully and in holiness are likewise called new.

Except that, as in 'our father so-and-so,' you will see the new or the newly-appeared Saint. 'Newly-appeared' means the one who has now appeared anew. We say, Saint Nektarios of Aegina, the newly-appeared Saint. Now, this designation, new, newly-appeared, and so on, which applies both to the martyrs and to the holy ascetics, is a designation that seems, as it were, to set a limit.

That is to say, if another age should come, after another five hundred years, when historians will again have to divide up history, how then should the Church name the martyrs and Saints of that time, if it now uses the designation 'new'? What then, 'newest'? But when it speaks of 'new,' do you know what it means to me? It means that we had the old ones and the new ones. After the new ones there are no others still newer; simply, the new.

That is, do you know what is happening here? I fear that in the catholic consciousness of the Church there lies smoldering the sense that the end is near.

This is why the Church now gives her Saints that telling title: "new."

We have nothing else to add beyond that. A newer Saint or Martyr. Why? Because the end was far off, even though the end was always before the eyes of the Church.

After this introductory inscription, which closes here with that beatitude we mentioned, there follows, my beloved, the prologue of the whole book, and it extends between verses four and eight. Let me read it to you.

Let us read it. John, to the seven churches that are in Asia: grace to you and peace from him who is, and who was, and who is to come; and from the seven spirits that are before his throne; and from Jesus Christ, the faithful witness, the firstborn of the dead, and the ruler of the kings of the earth. To him who loves us and washed us from our sins.

by his blood, and he made us a kingdom, priests to his God and Father; to him be the glory and the dominion unto the ages of ages, Amen. Behold, he comes with the clouds, and every eye shall see him, even those who pierced him; and all the tribes of the earth shall mourn over him. Yea, Amen.

I am the Alpha and the Omega, saith the Lord God, who is and who was and who is to come, the Almighty.

Now these verses, my beloved, the fourth among them included, make up the prologue of the Book of Revelation. Up to this point, as you saw, we had the opening title. And this is the prologue, which is extremely important and deeply theological.

We see here the epistolary character of the book come to light: that the book constitutes a letter, it is a letter. If you like, the Gospel according to Luke is also a letter. Does not Luke write there to the most excellent Theophilus, 'I am sending to you'? He does not use the word 'letter,' but he says, in a manner of speaking, 'I am sending you this text, so that you may learn the exactness of the faith.'

And so it is set forth in the manner of a letter. In the same way the Apocalypse too has the dimensions of a letter. Not only because we have the seven letters that Christ sends to the seven churches of Asia Minor, but the whole book is of epistolary form and preserves all those features of a letter.

That is to say, it follows the ancient epistolary form. The named author is John. The recipients are the seven churches of Asia Minor. And the greeting: grace to you and peace from God the Father, and so on.

And then the doxology, as is customary: 'To Him be the glory and the dominion unto the ages of ages, Amen.' So then, the Apocalypse, my beloved, is a letter, and as I told you, may God grant that one day it be heard also as an epistle reading in our Church.

'John, to the seven churches that are in Asia.' John says, in effect, 'I am sending my letter'; he is the one issuing the letter, to the seven churches, to the seven churches that are in Asia, who will be its recipients: the one sending and the ones receiving.

Again we see here, for the second time, and it will be noted a third time a little further on, that the name of the author, John, is placed first, without any title or further qualification, as one who is already well known, as I told you earlier, to his readers.

Which are these seven churches of Asia Minor to which the Book of Revelation is addressed, each with its own particular letter? They are the churches of Ephesus, of Smyrna, of Pergamon, historical churches, take note, these are not abstractions, they are not symbolic; historical churches, I repeat, of Ephesus, of Smyrna, of Pergamon, of Thyatira, of Sardis, of Philadelphia, and of Laodicea, which are cities of Asia Minor.

Old, ancient cities, where Hellenism once flourished. They became episcopal sees; that is, churches were founded there, and to these seven churches the Book of Revelation is now addressed, with a separate, particular letter for each one of them.

But one might ask, why are the individual letters addressed only to these seven churches? Christ tells John, 'Write to the church, to the Angel,' that is, to the bishop, to the Angel, the bishop, of the church of the Ephesians, or of the church of Smyrna.

For were not the other churches, such as those of Jerusalem, of Antioch, of Corinth, or of Rome, very great and very important churches? If you like, only Ephesus could be compared with the churches mentioned above, those of Rome, of Corinth, of Antioch, of Great Antioch.

Only Ephesus. All the other cities of Asia Minor were small. So why are the letters addressed to these seven, and not to the others that were prominent and great? Because the number seven is symbolic, and it expresses variety together with fullness.

That is, what is meant is an entire fullness of the Church, both that of those times and that which extends to the consummation of the ages, and therefore also today, which is expressed through these seven representative types of the churches in question.

In other words, these seven churches are the seven facets, with seven realities, of the one Holy, Catholic, and Apostolic Church. So here we have two cases interwoven. The one is that each letter is addressed to a particular historical, I underline historical, particular historical church, referring to particular situations for each church, as when, for example, it says to one, 'You are neither cold nor hot, you are lukewarm; you have left your first love; see from where you have fallen.'

This is a specific flaw, a specific defect, of that particular church. So then, the letters: on the first level they have a historical character, they are truly what they are. On the second level, these features are addressed to the whole Church.

So then, we have interwoven two dimensions: the historical and, in a manner of speaking, the historical and local, and the other which is spread out over the whole history of the Church and not for one particular place. That is, it refers to the whole Church. Thus, when we read what Christ writes about the church of the Ephesians or about the church of the Smyrnaeans, this means that all these elements exist within the Church of Christ.

I will say it once more, because we are Greeks, and these churches will have been in Greek cities, and Asia Minor will have been Greek. At the same time they are also historical churches and historical letters with a historical background.

Because when the time comes, I will tell you it all again, but I will tell you now as well. When Christ says, 'I will remove your lampstand.'

Each church is represented by a lampstand, by a candlestick, by a candle, by a taper. I will move your lampstand, He says; I will relocate you. And He took all seven of them and relocated them. Which historic church survives today in Asia Minor? Not one, not the church of Ephesus, of great Ephesus, not the church of Smyrna, not the church of Laodicea; no church remains.

The lampstands that were sold off for good in 1922.

Definitively.

But let that stand; I have stressed this point for you from the historical evidence. It is extremely important. I will come back to it, though, when we speak about the individual letters.

So here we see that we have variety and at the same time fullness. That is, we have many facets, yet at the same time all the situations that exist within the churches. Saint Andrew of Caesarea says that, through the number seven, it signifies the mystery of the churches everywhere.

By the seven churches he means all the churches, the whole present order of things, while the sevenfold period also comes into play. Just as the number seven is regarded as a symbol of the creation of the world, or of our own life, in the same way the number seven is used here to show the fullness of the Church.

For this reason I will ask that we analyze these seven letters, which are of the greatest importance.

Do not think that they refer to the historical churches of that time; rather, they refer to the Church that exists always, until the close of the ages.

Grace to you and peace. This is the Christian greeting, deeply liturgical in character. Grace to you and peace. This greeting of John the Evangelist in the Apocalypse is a shortened form of the greeting of the Apostle Paul in his Second Epistle to the Corinthians, 13:13. He says: the grace of the Lord Jesus Christ, and the love of God, and the communion of the Holy Spirit. You see, then, that God is triune. With us all, Amen. May it be with all of you. John does not take this form of greeting from Paul, nor does Paul take it from John.

It appears that it already existed in his Church and had a liturgical character, and both John and Paul and the Apostle Peter and the Apostle Jude take it from the Church. And this form survives to this day. It is found in the opening of the prayer of the Holy Anaphora, when the priest comes out to bless the people. This very same form is there.

Therefore, my beloved, it is a greeting with a strong liturgical character. Because the grace of God, as the favor of God, springs from the propitiatory death of Christ. But peace too comes from God the Father; what does it say, from Him who is and who was and who is to come, which we will see a little further on. And the Holy Spirit too, from the seven Spirits, it will say further on, and from the Son, it will say, and from Jesus Christ, further on.

This greeting is transformed. The liturgical confession of faith is at the same time a symbol of faith. As we said, the Ethiopian, the eunuch, Philip the deacon said to him: if you confess that Jesus is the Son of God, that He is Christ the Son of God, nothing prevents you from being baptized.

"I believe," he says, "that Jesus is the Christ, the Son of God." A confession of faith. Later, when many heresies would arise, the creed would become more detailed, and it is the well-known Creed we have from Nicaea: "I believe in one God, the Father Almighty," and so on. So we see, then, that here we have a most ancient element of a liturgical confession of faith; that is, I confess my faith within the liturgical setting. For the Creed that we recite, we recite within the liturgical setting: in order to celebrate the Divine Liturgy, in order to receive Holy Communion, we must confess our right faith.

And so, my beloved, this greeting of Saint John the Evangelist has, as I told you, a strongly liturgical character. But our time has run out, and God willing we will continue next Sunday.

Αποκάλυψις Ιησού Χριστού

Ιησού Χριστού, ην έδωκεν αυτώ ο Θεός δείξαι τοις δούλοις αυτού α δει γενέσθαι εν τάχει, και εσήμανεν αποστείλας διά του αγγέλου αυτού τω δούλω αυτού Ιωάννη, ος εμαρτύρησε τον λόγον του Θεού και την μαρτυρίαν Ιησού Χριστού, όσα είδε· μακάριος ο αναγινώσκων και οι ακούοντες τους λόγους της προφητείας και τηρούντες τα εν αυτή γεγραμμένα.

Ο γάρ καιρός εγγύς, και εσήμανεν αποστείλας δια του Αγγέλου αυτού τω δούλω αυτού Ιωάννη, ος εμαρτύρησε τον λόγον του Θεού και την μαρτυρίαν Ιησού Χριστού, όσα είδε.

Δηλαδή και εσήμανε και ερμήνευσε, αφού έστειλε δια του Αγγέλου του ο Χριστός προς τον δούλο του Ιωάννη, ο οποίος εμαρτύρησε τον Λόγο του Θεού και την μαρτυρία του Ιησού Χριστού και όσα αποκαλυπτόμενα είδε.

Το δούλο αυτού Ιωάννη πρόκειται δια τον Ευαγγελιστήν Ιωάννη, ο οποίος δια των εξαιρετικών τούτων Αποκαλύψεων καταγράφει το όνομά του, πρόγραμμα το οποίον δεν κάμνει εις το Ευαγγελιόν, διότι εγνώριζε ότι μετά από αυτόν θα ετίθετο πάλι το θέμα ποιος ο συγγραφεύς του βιβλίου της Αποκαλύψεως, Ώστε να καταγραφεί το όνομα του Ιερού Αποστόλου και Ευαγγελιστού Δια να καταδεικνύεται ότι το βιβλίο αυτό δεν είναι ψευδεπίγραφον, δεν είναι νόθον, αλλά είναι γνήσιον Είναι έργο του Ευαγγελιστού Ιωάννου Δεν είναι μικρή σημασία σε αυτό, αγαπητοί μου, είναι μεγάλη σημασία Διότι αν είναι του Ιωάννου, τότε πόσο πρέπει να προσέξουμε το βιβλίο αυτό.

Αυτό και πραγματικά η Εκκλησία έκρινε ότι είναι του Ιωάννου του Ευαγγελιστού, του μαθητού, και συνεπώς δικαίως και επαξίως το βιβλίο της Αποκαλύψεως κατέλαβε την θέση του κανόνου των βιβλίων της Καινής Διαθήκης.

Δηλαδή είναι βιβλία που είναι πια Αγία Γραφή. Δεδομένου ότι στο σημείο αυτό η Εκκλησία εστάθη φειδωλή έργα Αποστολικών Πατέρων, δηλαδή Διαδόχων των Αποστόλων Όπως του Βαρνάβα επί παραδείγματι, μία φερομένη επιστολή ή την ως εταίρου, δεν κατεχωρήθησαν τα έργα αυτά στην Καινή Διαθήκη Δεν αποτελούν καινήν διαθήκη.

Τα βιβλία με την πολλή προσοχή και σε συνέχεια ετών η Εκκλησία καθόρισε ποια είναι της πρώτης σειράς. Εκείνα που είναι γραμμένα από το χέρι αυτών των μαρτύρων του λόγου, όπως λέγει ο Ωριγένης οι οποίοι είδαν, άκουσαν, εψηλάφησαν τον Θείον Λόγον που ενηνθρώπησε.

Συνεπώς, ο συγγραφεύς του βιβλίου της Αποκαλύψεως είναι ο Ιωάννης. Ο χαρακτηρισμός δούλος είναι ο συνήθης των Αποστόλων όταν γράφουν μία επιστολή τους. Αλλά η απλή καταγραφή του ονόματος, χωρίς τίτλους, δείχνει όταν γράφει Ιωάννη, χωρίς να βάλει ο μαθητής του Ιησού, χωρίς να βάλει Απόστολος, χωρίς να βάλει κάποιο χαρακτηριστικό επιπλέον του ονόματός του αυτό δείχνει ότι οι παραλήπτες και αναγνώστες του βιβλίου του ήσαν πολύ γνωστοί εις τον Ιωάννη.

Ακόμη παρατηρείτε ότι το βιβλίο της Αποκαλύψεως παραδίδεται εις την Εκκλησία από τον Θεόν Πατέρα, δια του Ιησού Χριστού, δια του Αγγέλου, δια του Ιωάννου εις την Εκκλησία. Έχουμε δηλαδή εδώ μια ζωντανή αλυσίδα παραδόσεως.

Ο Θεός Πατήρ εις τον Υιόν, τον ενανθρωπίσαντα, όχι τον μη ενανθρωπίσαντα, αλλά εις τον Ιησού Χριστόν, τον ενανθρωπίσαντα, εκείνος διά του Αγγέλου, ο Άγγελος διά του Ιωάννου και ο Ιωάννης της Εκκλησίας.

Βλέπετε αυτή πραγματικά η θαυμαστή ζωντανή παράδοση. Γι' αυτό η παράδοσις, αγαπητοί μου, αποτελεί την βάση μαζί με την Αγία Γραφή της Εκκλησίας. Εξάλλου αυτή διασώζει τον γνώμονα εγκυρότητος και της Αγίας Γραφής.

Αυτή μας είπε ποιο βιβλίο είναι γνήσιον και ποιο βιβλίο δεν είναι γνήσιον. Το λέγω αυτό για εκείνους που απορρίπτουν την παράδοση της Εκκλησίας. Είτε Προτεστάντες λέγονται αυτοί, είτε Ορθόδοξοι οι οποίοι έχουν επηρεαστεί από τους Προτεστάντες και απορρίπτουν την παράδοση της Εκκλησίας.

Το κλειδί, θα σου το πω πολλές φορές και πάντα θα το λέγω Το κλειδί της ερμηνείας της Αγίας Γραφής είναι κατατεθειμένο εις το ντουλάπι της παραδόσεως. Εάν δεν κρατάς αυτό το κλειδί που σου δίδει η παράδοση, δεν θα μπορέσεις ποτέ να ερμηνεύσεις την Αγία Γραφή ορθά.

Γι' αυτό και οι Προτεστάντες άλλος προς άλλον ερμηνεύουν την Γραφή, με αποτέλεσμα να έχουν κατακερματιστεί από πλευράς πίστεως. Δεν ξέρουν και αυτοί τι πιστεύουν σήμερα, τι πίστευαν χτες και τι θα πιστεύουν αύριο.

Όσα είδε, εσήμανε, και εσήμανε αποστείλας δια του Αγγέλου αυτού τω δούλω αυτού Ιωάννη. Ος εμαρτύρησε τον Λόγο του Θεού και την μαρτυρίαν Ιησού Χριστού. Όσα είδε.

Συνεπώς, ο Ιωάννης είδε, είδε οράματα, είδε εικόνες και σύμβολα. Αυτά, συνεπώς, τα είδε. Άρα, δεν είναι ούτε αποκυήματα της φαντασίας του. Ούτε ακόμη προϊόντα ενός ενδιαθέτου λόγου. Είναι πραγματικά εκείνα που είδε.

Όταν θα του πει ο Χριστός γράψε αυτά που βλέπεις, γράψε αυτά που ακούς. Μη γράψεις αυτά που ακούς σε μια συγκεκριμένη περίπτωση. Αυτά είναι για σένα, σφράγισέ τα, δεν θα τα γράψει. Αυτά τα άλλα γράψε τα.

Έτσι βλέπει κανείς καθαρά ότι ο Απόστολος με πάσα απλότητα θα μας δώσει, θα μας καταγράψει εκείνα που άκουσε και εκείνα που είδε. Ούτε θα προσθέσει, ούτε θα αφαιρέσει. Μάλιστα κύριο χαρακτηριστικό ενός γνησίου έργου είναι όταν δεν είναι πάρα πολύ ρετουσαρισμένο όπως είναι συνήθως τα νόθα έργα.

Γιατί σκοπός των νόθων έργων είναι να δημιουργήσουν μια εντύπωση στον αναγνώστη και για τούτο, επειδή είναι νόθα, θέλουν να το προσέξει το βιβλίο ο αναγνώστης. Ενώ το αληθινό βιβλίο που καταγράφει σωστά πράγματα, εκείνα τα οποία είναι πραγματικά από το Θεό, τέτοια ανάγκη δεν έχει. Γράφει αυτά που είδε, αυτά που ακούει ο ιερός συγγραφέως.

Τίποτε παραπάνω, τίποτε παρακάτω. Αν γράψει παρακάτω, δηλαδή δεν γράψει μερικά πράγματα, ένοχος απέναντι στο Θεό. Εάν γράψει παραπάνω, ένοχος απέναντι στο Θεό. Ούτε παραπάνω, ούτε παρακάτω. Μάλιστα, τελειώνει το βιβλίο ως εξής.

Και εκείνος που θα αφαιρέσει ή θα προσθέσει, δηλαδή θα αλλοιώσει από το Ιερόν Κείμενο, Να του αφαιρεθεί η ζωή από τη Βασιλεία του Θεού, δηλαδή να μην μπει στη Βασιλεία του Θεού. Εάν ο ίδιος ο Ευαγγελιστής γράφει αυτά, για όποιον θα επιχειρούσε ποτέ με δόλιο χέρι να δημιουργήσει αλλοίωση, πόσο περισσότερο για τον εαυτόν.

Συνεπώς, πράγματι είναι καταγραμμένα όσα είδε.

Μακάριος ο αναγινώσκων και οι ακούοντες τους λόγους της προφητείας και τηρούντες τα εν αυτή γεγραμμένα. Ο γάρ καιρός εγγύς. Δηλαδή, μακάριος, ευτυχισμένος αυτός που αναγινώσκει και αυτοί που ακούουν τους λόγους του προφητικού αυτού βιβλίου και εφαρμόσουν όσα είναι γραμμένα εις αυτό, διότι ο καιρός είναι πλησίον, είναι κοντά.

Αυτή η εισαγωγική επιγραφή του βιβλίου, για την οποία μιλήσαμε σε ένα προηγούμενο θέμα μας, κλείει, αγαπητοί, με τον μακαρισμό των αναγνωστών και των ακροατών. Ειδικά μεν του βιβλίου της Αποκαλύψεως, γενικά δε του Λόγου του Θεού.

Αυτός ο μακαρισμός είναι ο πρώτος από τους επτά καταχωρημένους μακαρισμούς του βιβλίου της Αποκαλύψεως, και που ενθυμείστε, κάποια παλιότερη εποχή, είναι κοντά 15 χρόνια, λιγότερα από 15 χρόνια, όταν είχαμε κάνει μία ανάλυση μόνο αυτών των επτά μακαρισμών της Αποκαλύψεως.

Είναι η τρίτη φορά που κάνουμε την προσέγγιση στο βιβλίο της Αποκαλύψης. Την πρώτη φορά είχαμε μιλήσει μόνο για τους επτά εγκατεσπαρμένους μέσα στο βιβλίο αυτό μακαρισμούς.

Προ δεκαετίας μιλήσαμε μόνο αναλύοντας τα τρία πρώτα κεφάλαια της Αποκαλύψης και τώρα, αν θέλει ο Θεός, προχωρούμε σιγά σιγά, όσο ο Θεός δώσει και επιτρέπει, να δούμε από πιο κοντά το βιβλίο αυτό. Αλλά ας μείνουμε, αγαπητοί μου, εδώ στις αυτών των μακαρισμών. Μακάριος, ευτυχής, ο αναγινώσκων και οι ακούοντες. Ο αναγινώσκων, ενικός αριθμός, οι ακούοντες, πληθυντικός αριθμός. Αυτό τι δείχνει; Ότι ένας διαβάζει, πολλοί ακούνε. Πού μπορεί να συμβαίνει αυτό, ένας να διαβάζει και πολλοί να ακούουν, πού αλλού, αγαπητοί μου, παρά ότι το βιβλίο είναι αυτό το, προσέξατε, ήτο εν χρήσει εις την δημοσίαν λατρεία.

Εχρησιμοποιείτο όπως το Ευαγγέλιο και οι Επιστολές των Αποστόλων. Έτσι εχρησιμοποιείτο και το βιβλίο της Αποκαλύψης. Γι' αυτό λέγει ο αναγινώσκων και οι ακούοντες. Και ο σκοπός της αναγνώσεως του βιβλίου στην δημοσίαν λατρεία ή και την παραμύθιση, δηλαδή την παρηγορία και ενίσχυση αφενός των πιστών, αφετέρου δε την συμμόρφωση των πιστών ως προς το περιεχόμενο του βιβλίου της Αποκαλύψεως.

Μια πολύ ωραία και παναρχαία εικόνα αναγνώσεως των βιβλίων των Αποστόλων, είτε Ευαγγέλια είτε Επιστολές, μας διασώζει ο Άγιος Ιουστίνος, που είναι κάπου στα μέσα, λίγο πριν από τα μέσα του δευτέρου αιώνα.

Και αναφέρεται εις τους ακούοντας και εις τον αναγινώσκοντα σε δημοσία λατρεία. Γράφει, είναι στην πρώτη του απολογία, γιατί κατά την ημέρα την λεγομένη του ηλίου, λέει την Κυριακή.

Ελέγετο η ημέρα του ηλίου, έτσι την ονόμαζαν οι ειδωλολάτρες, γι' αυτό και διατηρήθη αυτή η ονομασία από τους κυρίως Λατίνους στις γλώσσες τις Ευρωπαϊκές. Λέμε σάντρι, είναι η ημέρα του ηλίου, βλέπετε, και πάντων κατά πόλεις ή αγρούς μενόντων, επί το αυτό συνέλευσις γίνεται.

Όλοι αυτοί που μένουν είτε στις πόλεις, είτε στην επαρχία γύρω, εμαζεύονται εις μίαν κοινή σύναξη και τα απομνημονεύματα των Αποστόλων, απομνημονεύματα, είναι τα Ευαγγέλια, ή τα συγγράμματα των προφητών αναγινώσκεται μέχρις εγχωρεί.

Ή τα έπειτα, παυσαμένου του Αναγινώσκοντος, αφού θα σταματήσει εκείνος που διαβάζει, υπήρχε λοιπόν ο Αναγινώσκων και οι ακούοντες. Βλέπει κανείς πως απηχείται θαυμάσια η πράξη της Εκκλησίας με την παραγγελία αυτή που δίδει ο Ιερός Ευαγγελιστής στο βιβλίο της Αποκαλύψεως, Ανάληψης, ο προεστώς, ο Επίσκοπος, διά λόγου την νουθεσία και πρόκληση της των καλών του των μιμήσεως ποιείται.

Δηλαδή έβγαζε λόγο ο Επίσκοπος κάνοντας ανάλυση εκείνα τα οποία διαβάστηκαν. Γι' αυτό βλέπετε κάνω και εγώ την ανάγνωση εδώ. Κάνω μεικτή εργασία. Πρέπει να διαβαστεί, να ακούσει το κείμενο, να μεταφραστεί και μετά να αναλυθεί.

Έτσι πρέπει να έχουμε επαφή με το ιερό κείμενο, ώστε σιγά σιγά το αυτί μας να το συνηθίζει, να είναι οικείον, να μην είναι ξένο και χρειάζεται να δημιουργηθούν λόγοι νουθετικοί που να προκαλούν τη μνήμη των καλών πραγμάτων.

Αλλά η Εκκλησία ένεκα των πολλών παρερμηνειών που οι αιρετικοί είχαν δημιουργήσει στο βιβλίο της Αποκαλύψεως Γι' αυτό το λόγο, όπως επί παραδείγματι το σημείο της χιλιετούς Βασιλείας του Χριστού Ξέρετε τι άλλο δημιούργησε, ξέρετε ότι ζώντος του Ιερού Συγγραφέως του Αποστόλου και Ευαγγελιστού Ιωάννου Ζώντος είχε ήδη παρερμηνευτεί το βιβλίο του του. Και μάλιστα ο πρώτος που παρερμήνευσε ήταν ο Κήρινθος, ο γνωστικός Κήρινθος. Δεν ήταν χριστιανός, ήταν γνωστικός που είχε ανακατέψει φιλοσοφίες, ξένες θρησκείες και χριστιανισμό. Και έτσι ο Κήρινθος είχε πάρει αυτό το χωρίο και άρχισε να ομιλεί περί χιλιετούς βασιλείας. Και είχε χολωθεί ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Ιωάννης. Κάποτε είχε μάθει

ότι σε έναν δημόσιο λουτρό στην Έφεσο που πήγε, ότι εκεί υπήρχε και ο Κήρινθος και είπε ο Άγιος Ευαγγελιστής «Πάμε να φύγουμε από εδώ, μήπως πέσει η σκεπή του λουτρού και μας σκοτώσει». Εξαιτίας, εννοείται, του αιρετικού.

Γι' αυτό ό,τι μπόρεσαν οι Απόστολοι από εκείνα που παρεξηγούντο, όχι τα διόρθωναν, αλλά επεσήμαναν. Όπως επί παραδείγματι λέγει ο Απόστολος, ξέρω ότι μετά πολλοί θα παρανοήσουν τα πράγματα και θα είναι έτσι και έτσι και έτσι Ο Απόστολος Πέτρος λέει για τον Απόστολο Παύλο, υπάρχουν αστήριχτοι άνθρωποι οι οποίοι ερμηνεύουν τον Απόστολο Παύλο διαστραμμένα Μήπως δεν είχαν διαστρέψει ο Υμέναιος και ο Φιλητός το κήρυγμα του Αποστόλου Παύλου γύρω από το θέμα της Αναστάσεως των νεκρών και έλεγαν ότι είχε γίνει η Ανάσταση.

Αλλά αγαπητοί, μη μου πείτε ότι τούτο οφείλεται εις τους συγγραφείς των Ιερών Κειμένων. Όχι, στον εγωισμό των ανθρώπων. Γιατί, διότι απλούστατα. Κύριε, θες να ερμηνεύσεις, έχεις το κλειδί. Ποιο είναι, σας το είπα, είναι η παράδοση της Εκκλησίας.

Πώς ερμηνεύει εκεί, η Εκκλησία ερμηνεύει έτσι. Αν εσύ θέλεις, από εωσφορική υπερηφάνεια, Να ερμηνεύσεις όπως εσύ θέλεις, ε τότε να το ξέρεις. Θα ξεπέσεις. Θα γίνεις αιρετικός. Η αίρεση δεν είναι τίποτε άλλο παρά η λογική ερμηνεία του δόγματος.

Όταν προσπαθώ με λογικούς τρόπους, με λογικά σχήματα, να ερμηνεύσω εκείνο το οποίο δεν ερμηνεύεται, το οποίο μένει μυστήριο. Όταν λοιπόν προσπαθώ με λογικό τρόπο, με λογικό σχήμα να ερμηνεύσω την διδασκαλία της Εκκλησίας, αυτομάτως βρίσκομαι εις τον χώρο της αιρέσεως. Δε φταίει λοιπόν η Ιερά Συγγραφή, φταίει ο εγωισμός και η περηφάνεια των πιστών μέσα στην Εκκλησία.

Πάντως η Εκκλησία για να αποφύγει όλες αυτές τις καταστάσεις αναγκάστηκε, αγαπητοί, κάτι που δεν συνέβη στην Εκκλησία της Δύσεως, δεν συνέβη διότι εκεί δεν εσημειώθησαν αιρέσεις, αναγκάστηκε η Εκκλησία της Ανατολής να βγάλει από την λατρεία το βιβλίο της Αποκαλύψεως.

Ότι είναι γνήσιο, απόδειξη ότι το διατηρεί στον κανόνα της Καινής Διαθήκης. Αλλά ας ευχηθούμε κάποτε σε μια αληθινά ορθόδοξη σύνοδο η Εκκλησία να ξαναβάλει πάλι το βιβλίο της Αποκαλύψεως και να ακούεται από τον άμβωνα όπως ακριβώς ακούγονται και οι επιστολές του Αποστόλου Παύλου και των λοιπών Αποστόλων.

Είθε, το έχουν. Αυτό φυσικά δεν εμποδίζει από του να κάνει κανείς ερμηνεία και κήρυγμα από το βιβλίο της Αποκαλύψεως ή ακόμη να επιστρατεύσει χωρία από το βιβλίο αυτό προκειμένου να κατοχυρώσει κάτι το οποίο διδάσκει ο ομιλητής εις τον λαό του Θεού.

Αναγινώσκον, ακούονται και τηρούνται. Αυτά τα τρία που εδώ συμπίπτουν αυτή τη στιγμή, θυμίζουν τους λόγους του Κυρίου. Μακάριοι οι ακούοντες τον Λόγον του Θεού και φυλάσσοντες αυτόν.

Ευτυχισμένοι αυτοί που ακούνε τον Λόγο του Θεού και τον φυλάγουν. Τον είπε ο Κύριος τον λόγον αυτόν όταν κάποια γυναίκα από το πλήθος είπε «Μακαρία η κοιλία η βαστάσα σάσε» και οι μαστίους εφήλασαν. Και εκείνος ανταπάντησε ότι ευτυχισμένοι αυτοί που ακούνε τον Λόγο του Θεού και τον τηρούν, τον εφαρμόζουν.

Αυτές οι τρεις ενεστωτικές μετοχές, αναγινώσκων, ακούοντες, τηρούντες, είναι όλες μετοχές ενεστώτος. Όλες λοιπόν αυτές οι ενεστωτικές μετοχές εκφράζουν το αδιάλειπτο της αναγνώσεως, της ακροάσεως και της τηρήσεως του Λόγου του Θεού.

Πάντα πρέπει να διαβάζω, πάντα πρέπει να ακούω τον Λόγο του Θεού και πάντα πρέπει να τηρώ τον Λόγο του Θεού.

Δεν λέγει οι ακούσαντες, αλλά οι ακούοντες. Μη πεις άκουσα κηρύγματα, χόρτασα, έφτασα, τι να πάω να ξανακούσω πια. Οι ακούοντες, όχι οι ακούσαντες. Οι αναγινώσκοντες, όχι οι αναγνώσαντες. Οι τηρούντες, όχι οι τηρήσαντες.

Που δείχνει ακριβώς ότι πρέπει να υπάρχει αδιάλειπτο αυτό το τρίπτυχο. Αλλά ας πούμε λίγες σκέψεις πάνω από τα τρία. Ανάγνωση, Ακρόαση, Τήρηση του Λόγου του Θεού. Ως προς την ανάγνωση θα είχα να σας πω. Πρώτον, προκειμένου να εννοήσουμε τον Λόγο του Θεού πρέπει να είμαστε εν Θεώ.

Δηλαδή να είμαστε μέσα εις τον Θεό. Αλλιώς δεν είναι δυνατόν ποτέ να κατανοήσουμε τον Λόγο του Θεού. Τι σημαίνει αυτό, λέγει ο Άγιος Διάδοχος Φωτικής·

Ουδέν γαρ πτωχότερον διανοίας εκτός Θεού φιλοσοφούσης τα του Θεού. Δεν υπάρχει πιο μεγάλη φτώχια από του να μιλάς για το Θεό και να είσαι έξω από το Θεό. Αυτό αγαπητοί μου το βλέπει κανείς πάρα πολύ καθαρά στους ανθρώπους οι οποίοι δεν ζουν πνευματική ζωή και μιλάνε για πνευματικά θέματα, προδίδονται.

Γι' αυτό ακριβώς βλέπετε να κάνουν λάθη, να είναι εκτός πραγματικότητας, να προσπαθούν να συμπληρώσουν με το μυαλό τους μερικά πράγματα. Δεν είναι μέσα στο Θεό, δεν ζουν πνευματική ζωή. Ο άνθρωπος που δεν ζει πνευματική ζωή δεν μπορεί να μιλάει για το Θεό.

Δεν είναι δυνατόν και δεν μπορεί ποτέ να καταλάβει αυτό που γράφει ο Λόγος του Θεού. Γιατί η κατανόηση του Λόγου του Θεού δεν είναι γραμματική, ούτε συντακτική. Δεν έχει μόνο φιλολογικό χαρακτήρα. Η κατανόηση του Λόγου του Θεού έχει μια άλλη διάσταση. Δεν θέλω να πω ότι η φιλολογική γνώση είναι απορριπτέα. Όχι, βλέπετε εδώ πόσες φορές αναφέραμε, όπως σας είπα, ενεστωτικές μετοχές.

Άμα κανείς δεν ξέρει και λίγο ας πούμε λίγο φιλολογία, ε πώς θα το καταλάβει αυτό. Στοιχείο δεν κάνω, δεν έχει πολλά. Δεν θέλω να πω ότι είναι απορριπταίο αυτό το στοιχείο. Όχι, αλλά δεν είναι αρκετό. Δεν μπορείς να πεις ότι εγώ έχω φιλολογικές γνώσεις και θα τα καταλάβω. Δεν θα καταλάβεις τίποτα. Το πνεύμα πάντα θα σου διαφεύγει. Θα σου μένει πάντα το γράμμα.

Ακόμα πρέπει να υπάρχει πάντοτε ένα λειτουργικό κλίμα, μια λειτουργική ατμόσφαιρα προκειμένου να καταλάβουμε, να μελετήσουμε και να καταλάβουμε το Λόγο του Θεού. Τι σημαίνει αυτό, σημαίνει ότι δεν μπορεί η μελέτη ή η ακρόαση του Λόγου του Θεού να είναι μια υπόθεση των σαλονιών ή υπόθεση ακαδημαϊκή.

Να σας το αναλύσω πιο περισσότερο. Υπάρχει μία τάσης, υπήρχε πάντως και στην εποχή μας υπάρχει, άνθρωποι οι οποίοι κουβεντιάζουν υψηλά θεολογικά θέματα, αλλά στο σαλόνι, με όλα τα γνωστά συμπαρομαρτούντα του σαλονιού, μπορούν να πούν και τα αστεία τους και δεν ξέρω τι άλλο, και ακόμα η συζήτηση να είναι καθαρά ακαδημαϊκή. Μπορεί να είναι υψηλή θεολογική.

Αλλά όμως αγαπητοί δεν εγγύζει των λόγων με λάμδα κεφαλαίο των λόγων του Θεού Μένει στα σπάργανα εκείνα που φόρεσε ο Θεός Λόγος όταν γεννήθηκε και του φόρεσε η Θεοτόκος τα ρουχαλάκια. Αυτά εγγίζουν οι άνθρωποι αυτοί όχι το βάθος των θείων λόγων ποτέ.

Δεν είναι λοιπόν μια υπόθεση που μπορώ να κουβεντιάζω για το Λόγο του Θεού έξω από το χώρο των λειτουργικών. Γι' αυτό το λόγο πρέπει ο Λόγος του Θεού πάντα να συνδέεται με τον λειτουργικό χώρο. Βλέπετε το κήρυγμα μέσα στον ναό.

Όχι ότι απαγορεύεται να ακουστεί κάπου αλλού, ούτε απαγορεύεται να ειπωθεί στο δρόμο ή στο βουνό. Όχι! Αλλά πρέπει να συνδέεται με τον λειτουργικό χώρο. Είδατε ότι έγινε ένας εσπερινός. Είναι σπουδαίο αυτό.

Η λειτουργία. Όταν ο Λόγος του Θεού πάντα συνδέεται λειτουργικά. Αυτό επιδρά διαφορετικά στις καρδιές των ανθρώπων. Ακόμα χρειάζεται μια ησυχία εξωτερική και εσωτερική προκειμένου να καταλάβει κανείς τον Λόγο του Θεού.

Λέγει ο Άγιος Γρηγόριος, ο θεολόγος, το θείον στη γη βιούται. Για να βιώσεις τον Θεό, να τον καταλάβεις μέσα σου, να νιώσεις αυτό που διαβάζεις και να σκεφτείς με την καρδιά σου, Χρειάζεσαι μια σιγή. Αυτή η σιγή είναι και εξωτερική και προπαντός εσωτερική. Εξωτερική να διαλέξεις μια ώρα που να υπάρχει μια ησυχία, αλλά προπαντός όμως να έχεις ειρήνη μέσα στην καρδιά σου.

Δεν θέλω να πω να μην διαβάσουμε το Λόγο του Θεού όταν έχουμε ταραχή, οφείλουμε για να γαληνεύσουμε. Αλλά όμως στα βαθιά, στα βαθιά νοήματα του Λόγου του Θεού για να μπούμε να καταδυθούμε Θα πρέπει οπωσδήποτε να υπάρχει μέσα μας ειρήνη και σιγή, ησυχία, να έχουν σιγήσει όλες οι άλλες υποθέσεις.

Ακόμη, όταν μελετάμε τον λόγο του, πρέπει να αισθανόμεθα ότι είναι για μας, όχι για τους άλλους. Ποσάκις έχει υποστεί αυτό. Λέγει ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος, ο ταπεινόφρων και έργων έχων πνευματικών, αναγινώσκων τας γραφάς, πάντα εις εαυτόν νοήσει και ουκ εις έτερον.

Όταν ο ταπεινός άνθρωπος, όταν μελετάει τη Γραφή, ό,τι βγάζει από μέσα και ό,τι καταλαβαίνει, ποτέ δεν λέγει ότι αυτά είναι για τους άλλους, αυτά είναι για μένα. Αυτά τα λέγει ο Λόγος του Θεού για μένα.

Γι' αυτό ακόμη αν θέλετε αγαπητοί μου, και εδώ που ακούγεται ο Λόγος του Θεού, πολλές φορές οι άνθρωποι λένε, μήπως ξέρει τίποτα ο ομιλητής από τη ζωή μου και αναφέρθηκε σε κάτι που με απασχολεί εμένα; Δεν ξέρει τίποτα ο ομιλητής.

Των Λόγων του Θεού, των κατευθύνων, ο Θεός. Το τι θα πω, βέβαια, έχω προετοιμάσει να σας πω. Αλλά εκείνο όμως που έχει προετοιμαστεί και που ήδη εκφέρεται ο Λόγος του Θεού, αυτός το βάθος, ο ίδιος ο Θεός το κατευθύνει, για να προσεγγίσει ο Λόγος του διαφοροτρόπως, τις διαφορότροπες καρδιές.

Βλέπετε, ο Λόγος είναι ένας. Κι όμως για τον καθέναν είναι διαφορετικός. Λέγει ο Άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων, το νερό που ποτίζει τα λουλούδια είναι το ίδιο για όλα τα λουλούδια, για τούτο το λουλούδι γίνεται το νερό κόκκινο χρώμα, για εκείνο γίνεται άσπρο χρώμα, για εκείνο γίνεται κίτρινο χρώμα, και όμως το νερό είναι το ίδιο.

Λέγει ο Ισαάκ ο Σύρος, της λόγης των μυστηρίων, των εν τη Θεία Γραφή, μη προσεγγίσεις χωρίς ευχή, μην ανοίξεις την Αγία σου Γραφή, μη διαβάσεις λόγο Θεού, εάν προηγουμένως δεν έκανες προσευχή και επίσης την παρά του Θεού βοήθεια, να ζητάς από τον Θεό την βοήθειά Του.

Και ευχόμενος λέγει, και όταν θα προσευχηθεί να λέει, δώσ' μου Κύριε να δίνει έσκηση της δυνάμειας της εναυτής. Δώσ' μου Κύριε την έσκηση να καταλάβω τι δύναμη μου είναι μέσα στα λόγια Σου. Την γάρευκή λογίζου είναι πλήδα των νοημάτων των αληθινών των εντεχθείων εισφαλισμένων γραφέων.

Να θεωρείς ότι η προσευχή είναι το κλειδί για να καταλάβεις το βαθύτερο νόημα της γραφής. Αλλά και δια την ακρόαση, αγαπητοί μου, ας πούμε δυο λόγια, μόνο δυο λόγια. Πολλοί δεν γνωρίζουν γράμματα, μάλιστα σε παλαιότερες εποχές οι μη γνωρίζοντες γράμματα ήταν οι πλείονες, ελάχιστοι γνώριζαν γράμματα σε πολύ παλιές εποχές, σήμερα ελάχιστοι δεν γνωρίζουν, οι πιο πολλοί τουλάχιστον ξέρουν να διαβάζουν και να γράφουν.

Οπότε η ακρόαση είναι η βασική πηγή γνώσεως αληθειών του Θεού. Διότι αυτό δεν ξέρω για εμάς πως θα μπορούσε να μάθει παρά μόνο εάν ακούει. Αλλά η ακρόαση όμως αγαπητοί μου είναι βασική για όλους τους.

Διότι ο λόγος προσφέρεται δια ζώσης γλώσσας. Όπως και ο Λόγος, λάμδα κεφαλαίο, είναι ζωντανός, και συνεπώς όταν ακούεται ο Λόγος του Θεού δια ζώσης φωνής, αυτό έχει μια ιδιαίτερη χάρη. Ακόμη συνοδεύεται ο Λόγος του Θεού με προσωπικά βιώματα του ομιλητού και συνεχώς με τον τρόπον αυτόν δίδεται μια εμφάνιση στους ακροατάς δια την εφαρμογή του Λόγου.

Δεν είναι το ίδιο όπως θα το ακούσεις στο ραδιόφωνο ή θα το διαβάσεις σε ένα τηλέφωνο. Είναι κάτι πολύ διαφορετικό. Γι' αυτό το λόγο πάμε να ακούσουμε Λόγο Θεού, όχι μόνο να διαβάσουμε.

Δηλαδή ούτε η ανάγνωση αντικαθιστά την ακρόαση, ούτε η ακρόαση αντικαθιστά την ανάγνωση. Είναι δύο πράγματα παράλληλα, εξίσου σπουδαία. Αλλά πρέπει να σας πω ότι η ακρόαση προϋποθέτει την παρουσία και τον άλλον.

Βλέπετε πόσοι άνθρωποι είναι εδώ. Τι σημαίνει αυτό; Ότι ο Λόγος του Θεού δένεται με τη θεωρία των προσώπων. Δηλαδή με την όψη, αυτό θα πει θεωρία, με το να βλέπω. Με τη θεωρία των προσώπων. Δηλαδή δένεται με την Εκκλησία.

Και αυτό είναι πάρα πολύ σπουδαίο, το να ακούει ο Λόγος του Θεού μέσα στην εκκλησία. Είναι πάρα πολύ σημαντικό μέσα στην ευταξία. Αλλιώτικα, εάν μόνο κάθομαι να ακούω από μια κασέτα που λέγεται κονσέρβα, όπως την ονόμασε ο Άγιος Φλωρίνης, κονσέρβα, του Λόγου του Θεού λέγεται η κασέτα, κονσέρβα,

Η κονσέρβα δεν έχει την φρεσκάδα του φρέσκου φαγητού, χρήσιμη είναι, αλλά κόσμια. Όμως, προσέξαμε, θα ακούσω και την κασέτα, θα ακούσω, θα διαβάσω και το βιβλίο, αλλά θα πρέπει να πάω να ακούσω εκεί που είναι και οι άλλοι πιστοί, για να αποτελέσω και να αναδείξω την εκκλησία, όχι μόνο στον λειτουργικό της χορό, αλλά και στην ακρόαση του Λόγου του Θεού. Και τέλος, ως προς την εφαρμογή του Λόγου του Θεού.

Αυτό το οποίο διατυπώνει ο Ιερός Ευαγγελιστής και τηρούνται στα εν αυτή γεγραμμένα λέγει, αυτό φράζει ότι ο Λόγος του Θεού πρέπει να βιούται, να τον ζούμε, αλλά και να βιούται ολόκληρος. Προσέξτε, ολόκληρος. Μη πούμε αυτό ναι και αυτό όχι.

Ο γαρ καιρός εγγύς, γιατί ο καιρός είναι κοντά.

Όταν ακούτε αυτό το ο γαρ καιρός εγγύς, πιάνει τίποτε μέσα σας;

Να σας πω κάτι που το είχα ζήσει κάποτε εντελώς βιωματικά.

Ήταν κατοχή και γράφαμε στα θρανία τρεις-τρεις εξετάσεις, χωρίς να αφήνουμε κενά, ένα κενό θρανίο και ο παρακάτω και τα λοιπά. Σε όλα τα θρανία καθισμένοι μαθητές και στο κάθε θρανίο τρεις-τρεις. Χαράς Ευαγγέλιο για τους αντιγραφείς. Λοιπόν, δεν είχαν διαβάσει οι μαθητές μου, είχαν πει δίναμε μόνο αρχαία, νέα και μαθηματικά.

Τι είπαν τώρα. Λοιπόν, παιδιά, είπαν μεταξύ τους, αρχαία δεν θα διαβάσουν. Εγώ διάβασα και κάθισα στο πρώτο και τελευταίο θρανίο και βοηθούσα τους τρεις από πίσω μου, τους τρεις μπροστά και τους δύο εκατέρωθεν.

Αλλά με το να τους βοηθώ αυτούς και να λέω εσύ τι έγραψες, εσύ τι έγραψες, επιτήρηση δεν υπήρχε στην τάξη, για μια στιγμή εγώ δεν έγραψα, κοιτούσα τους άλλους να γράψουν, μπαίνει ο καθηγητής, ο οικείος καθηγητής και λέγει παιδιά σε πέντε λεφτά μαζέψατε κόλλες, όσοι ζήσατε παθητικά χρόνια τέτοιες καταστάσεις μπορείτε να με καταλάβετε, έπαθα, δεν μπορώ να σας πω, δεν μπόρεσα να γράψω τι έγραψα, ίδρωσα, κοκάλωσα, παρέλυσα και αφορμή

Αυθορμήτως εύκολα μια φωνή, όχι ακόμα κύριε καθηγητά, γιατί δεν είχα γράψει τίποτα. Οι άλλοι σηκώνονταν να παραδίδουν δύσκολα κι εγώ που είχα διαβάσει δεν είχα γράψει. Και πήγαμε σαν σκυλάκι στο γραφείο να τον παρακαλώ να με περάσει. Αυτό το αίσθημα αισθάνεται ο άνθρωπος όταν αντιληφθεί ότι η ώρα έφτασε. Είναι φοβερόν έννοιμο. Λέγει ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος εάν δεν έχεις ζήσει σωστά στη ζωή σου όταν δεις να έρχεται η ώρα του θανάτου

Ανά του θα θορυβηθείς. Αλλά και όταν κανείς μέσα του αληθινά εκβάλλει την αίσθηση ότι ο καιρός εγγύς, όταν διαβάζει αυτήν την φράση, ο γαρ καιρός εγγύς, γιατί ο καιρός είναι πολύ κοντά, αισθάνεται αυτό αίσθημα προηγουμένως, σας περιέγραψα στα μαθητικά μου χρόνια.

Αλλά ο λόγος αυτός, ο γαρ καιρός εγγύς, είναι της αυτής εννοίας με εκείνον που προαναφέραμε σε μια περασμένη φορά, είναι λίγο πιο πάνω, εκείνο το «ἃ δεῖ γενέσθαι ἐν τάχει» Εκείνα τα οποία πρέπει να γίνουν γρήγορα και τον είχαμε αναλύσει, αλλά χαρακτηριστικό είναι ότι για μια ακόμη φορά αναφέρεται αυτό το γρήγορο, το «ἐν τάχει», το «εγγύς» εκ προοιμίων ή στο βιβλίο της Αποκαλύψεως και τονίζεται το καλπάζον τέλος, που έρχεται δηλαδή με καλπασμό το τέλος.

Αλλά σε τι ο καιρός είναι εγγύς, σε τι ο καιρός είναι πλησίον, εις την πλήρωση των λόγων της προφητείας. Και συνεπώς, ευτυχισμένος αυτός που τηρεί αυτούς, γιατί ο καιρός δεν θα βραδύνει.

από την εκκλησιαστική μας πράξη.

Μου έχει κάνει εμένα προσωπικά εντύπωση το εξής. Εάν είναι σωστό, δεν ξέρω, εγώ θα σας το καταθέσω. Μέχρι τον 15ο αιώνα, εκείνοι, οι πιστοί που έδωσαν το αίμα τους, ετελείωσαν μαρτυρικά, αυτοί εκαλούντο Άγιοι.

Μάρτυρες, Άγιοι. Ή ακόμη αν ετελείωσαν οσίως τη ζωή τους, εκαλούντο Άγιοι. Μέχρι τον 15ο αιώνα.

Μετά από τον 15ο αιώνα, οι μάρτυρες απεκαλούντο νέοι και έχουμε τους νεομάρτυρες. Μάλιστα, αν θέλετε, από ιστορικής πλευράς, που συνήθως χωρίζουμε την ιστορία σε μεγάλα κομμάτια, μετά από το 1453, την πτώση της Κωνσταντινούπολης, έχουμε αυτόν τον χαρακτηρισμό.

Ότι όσοι μάρτυρες είναι μετά από την πτώση της Κωνσταντινούπολης, ονομάζονται νεομάρτυρες. Βάζουμε αυτό το νέο μπροστά. Και εκείνοι που ειρηνικώς ετελείωσαν και οσίως τη ζωή τους, καλούνται και αυτοί νέοι.

Πλην, όσοι ως πατήρ ημών, θα 'δε ο νέος ή ο καινοφανής Άγιος. Καινοφανής θα πει αυτός που τώρα καινούρια εμφανίζεται. Λέμε, ο Άγιος Νεκτάριος, ο Καινοφανής Άγιος. Λοιπόν, αυτός ο χαρακτηρισμός, νέος, καινοφανής κλπ., που είναι και διά τους μάρτυρες και διά τους οσίους, είναι ένας χαρακτηρισμός ο οποίος σαν να βάζει ένα όριο.

Δηλαδή, αν θα έρθει μια άλλη εποχή, ύστερα πάλι από 500 χρόνια, που οι ιστορικοί θα πρέπει να κατανείμουν την ιστορία, πώς θα πρέπει η Εκκλησία να ονομάζει τους τότε μάρτυρες και Αγίους, εάν χρησιμοποιεί τώρα το χαρακτηριστικό νέος; Τότε πώς, νεότατος; Αλλά όταν ομιλεί περί νέου, ξέρετε τι σημαίνει εγώ το τι μου; Σημαίνει ότι είχαμε τους παλαιούς και τους νέους. Μετά από τους νέους δεν υπάρχουν άλλοι νεότεροι, νέοι απλώς.

Δηλαδή, ξέρετε τι συμβαίνει εδώ. Φοβούμαι ότι στην καθολική συνείδηση της Εκκλησίας υποφώσκει το αίσθημα ότι το τέλος είναι εγγύς.

Γι' αυτό η Εκκλησία ονομάζει τους Αγίους της τώρα με το χαρακτηριστικό χαρακτηρισμό νέος.

Δεν έχουμε τίποτα άλλο να προσθέσουμε παρακάτω. Νεότερος Άγιος ή Μάρτυς. Γιατί; Διότι το τέλος ήταν μακριά, παρότι πάντα προ οφθαλμών της Εκκλησίας υπήρχε το τέλος.

Μετά από αυτήν την εισαγωγική επιγραφή, η οποία κλείει εδώ με αυτόν τον μακαρισμό που αναφέραμε, ακολουθεί, αγαπητοί μου, το προοίμιο του όλου βιβλίου και εκτείνεται μεταξύ των στίχων 4 έως 8. Να σας το διαβάσω.

Θα το διαβάσουμε. Ιωάννης ταις επτά εκκλησίαις ταις εν τη Ασία· χάρις υμίν και ειρήνη από ο Ων και ο Ην και ο Ερχόμενος, και από των επτά πνευμάτων α ενώπιον του θρόνου αυτού, και από Ιησού Χριστού, ο Μάρτυς ο Πιστός, ο Πρωτότοκος των Νεκρών, και ο άρχων των βασιλέων της γης, τω αγαπώντι ημάς και λούσαντι ημάς από των αμαρτιών ημών.

εν τω αίματι αυτού, και εποίησεν ημάς βασιλείαν, ιερείς τω Θεώ και πατρί αυτού, αυτώ η δόξα και το κράτος, εις τους αιώνας των αιώνων, αμήν. Ιδού έρχεται μετά των νεφελών, και όψεται αυτόν πας οφθαλμός, και οίτινες αυτόν εξεκέντησαν, και κόψονται επ' αυτόν πάσαι αι φυλαί της γης, ναι αμήν.

Εγώ ειμί το Α και το Ω, λέγει Κύριος ο Θεός, ο Ων και ο Ην και ο Ερχόμενος, ο Παντοκράτωρ.

Αυτό, αγαπητοί μου, τέσσερις στοίχοι από τέν πέντε και τις συμπεριλαμβάνεται και ο τέταρτος είναι το προήμειον του βιβλίου της Αποκαλύψεως. Έως εδώ είδατε είχαμε τη δυσαγωγική επιγραφή. Είναι αυτό το προήμειον που είναι πάρα πολύ σπουδαίο και θεολογικότατο.

Βλέπουμε να φαίνεται ο επιστολικός χαρακτήρ του βιβλίου, ότι το βιβλίο αποτελεί επιστολή, είναι μία επιστολή, αν το θέλετε, και το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο είναι μία επιστολή. Δε γράφει εκεί ο Λουκάς προς τον κράτιστον Θεόφιλον, σου στέλνω, δεν λέει την ονομασία επιστολή, αλλά σου στέλνω τούτο το κείμενο, τρόπον τινά, για να μάθεις την ακρίβεια της πίστεως.

Και συνεπώς αναφέρεται κατά τρόπον επιστολικόν. Έτσι και η Αποκάλυψη έχει διαστάσεις επιστολής. Όχι μόνο διότι έχουμε τις επτά επιστολές που στέλνει ο Χριστός στις επτά εκκλησίες της Μικράς Ασίας, αλλά και το όλο βιβλίο είναι επιστολιαίας μορφής και διατηρεί όλα εκείνα τα στοιχεία μιας επιστολής.

Δηλαδή, που είναι ο αρχαίος επιστολικός τύπος. Δηλούμενος συγγραφεύς είναι ο Ιωάννης Οι παραλήπτες που είναι οι επτά εκκλησίες της Μικράς Ασίας. Ο χαιρετισμός, χάρις υμίν και ειρήνη από Θεού Πατρός κτλ.

Και η δοξολογία, ως συνήθως. Αυτώ η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων, αμήν. Ώστε λοιπόν, η Αποκάλυψη, αγαπητοί μου, είναι μία επιστολή, και όπως σας είπα, είθε ο Θεός να δώσει κάποτε να ακούεται και ως επιστολικόν ανάγνωσμα εις την Εκκλησίαν μας.

Ιωάννης ταις επτά εκκλησίαις ταις εν τη Ασία, ο Ιωάννης στέλνω την επιστολή μου, ο εκδότης της επιστολής, τις 7 εκκλησίες, προς τις 7 εκκλησίες που είναι στην Ασία, που θα είναι οι αποδέκτες του, ο αποστέλλων και οι αποδέκτες.

Πάλι βλέπουμε εδώ για δεύτερη φορά, θα σημειωθεί και για τρίτη φορά λίγο παρακάτω, προτάσσεται το όνομα του συγγραφέως Ιωάννης, χωρίς επίθετον ή προσδιορισμόν ως πασίγνωστον, όπως σας είπα προηγουμένως, εις τους αναγνώστες.

Ποιες είναι αυτές οι επτά εκκλησίες της Μικράς Ασίας προς τις οποίες αποτείνεται το βιβλίο της Αποκαλύψεως και μάλιστα με μία ιδιαίτερα επιστολή για την κάθε μια από αυτές είναι Οι εκκλησίες της Εφέσου, της Σμύρνης, της Περγάμου, ιστορικές εκκλησίες, προσέξτε, δεν είναι νοερά πράγματα, δεν είναι συμβολικά, ιστορικές εκκλησίες, επαναλαμβάνω, της Εφέσου, της Σμύρνης, της Περγάμου, Θυατείρων, Σάρδεων, Φιλαδελφείας και Λαοδικείας, που είναι πόλεις της Μικράς Ασίας.

Παλιές αρχαίες πόλεις, ήκμασε ο ελληνισμός εκεί, έγιναν επισκοπές, δηλαδή ιδρύθηκαν εκκλησίες και προς αυτές τώρα τις επτά εκκλησίες αποτείνεται το βιβλίο της Αποκαλύψεως με ξεχωριστή επιμέρους επιστολή για την κάθε μια από αυτές εκκλησίες.

Αλλά θα έλεγε κανείς, γιατί μόνο προς αυτές τις επτά εκκλησίες αποτείνονται οι επιμέρους επιστολές, θα πει ο Χριστός στον Ιωάννη, γράψε στην εκκλησία στον Άγγελο, ο Επίσκοπος, στον Επίσκοπο στον Άγγελο, τις εκκλησίες των Εφεσίων ή τις εκκλησίες της Σμύρνης.

Γιατί μήπως οι λοιπές εκκλησίες όπως των Ιεροσολύμων, της Αντιοχίας, της Κορίνθου ή της Ρώμης Δεν ήσαν εκκλησίες πολύ μεγάλες, πολύ σπουδαίες; Αν θέλετε μόνον η Έφεσος θα μπορούσε να παραβληθεί με τις ανωτέρω εκκλησίες Της Ρώμης, της Κορίνθου, της Αντιοχίας, της Μεγάλης Αντιοχίας.

Μόνον η Έφεσος Όλες οι άλλες πόλεις ήταν μικρές της Μικράς Ασίας. Γιατί λοιπόν αναφέρονται οι επιστολές σε αυτές τις επτά και όχι και στις άλλες που ήσαν επίσημες και μεγάλες; Διότι ο αριθμός επτά είναι σχηματικός και εκφράζει την ποικιλία ταυτοχρόνως με την πληρότητα.

Δηλαδή πρόκειται για ένα ολόκληρο πλήρωμα της Εκκλησίας, το τότε και το μέχρι της συντελείας των αιώνων, συνεπώς και το σήμερα που εκφράζεται με αυτούς τους επτά αντιπροσωπευτικούς τύπους των εν λόγω εκκλησιών.

Με άλλα λόγια, οι επτά αυτές εκκλησίες είναι οι επτά πτυχές με επτά πραγματικότητες της μιας Αγίας Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας. Έχουμε λοιπόν εδώ δύο περιπτώσεις συμπεπλεγμένες. Η μία είναι ότι κάθε μια επιστολή αποτείνεται προς συγκεκριμένη ιστορική, υπογραμμίζω το ιστορική, συγκεκριμένη ιστορική εκκλησία που αναφέρεται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις για την κάθε εκκλησία όταν επί παραδείγματι τη λέγει δεν είσαι ούτε κρύος ούτε ζεστός, είσαι χλιαρός, άφησες την πρώτη σου αγάπη, δες από που ξέπεσες.

Αυτό είναι συγκεκριμένο κουσούρι, ελάττωμα της άλφα εκκλησίας. Σύνταγμα, οι επιστολές, στο πρώτο είναι ότι έχουν ιστορικό χαρακτήρα, είναι πραγματικά αυτό που είναι. Στο δεύτερο πλάνο είναι ότι αποτείνονται αυτά τα στοιχεία στην όλη Εκκλησία.

Σύνταγμα, έχουμε συμπεπλεγμένα σε δύο διαστάσεις, την ιστορική και την τρόπον τινά ιστορική και τοπική, και την άλλη που είναι απλωμένη σε ολόκληρη την ιστορία της Εκκλησίας και όχι για ένα συγκεκριμένο τόπο. Αναφέρεται δηλαδή σε ολόκληρη την Εκκλησία. Έτσι, άμα διαβάσουμε τι γράφει ο Χριστός για την Εκκλησία των Εφεσίων ή για την Εκκλησία των Σμυρναίων, αυτό σημαίνει ότι όλα τα στοιχεία υπάρχουν μέσα στην Εκκλησία του Χριστού.

Θα ξαναπώ άλλη μια φορά, γιατί είμαστε Έλληνες και εκκλησίες αυτές θα είναι σε ελληνικές πόλεις και η Μικρά Ασία θα είναι ελληνική. Ταυτοχρόνως είναι και ιστορικές εκκλησίες και ιστορικές επιστολές με ιστορικό υπόβαθρο.

Γιατί όταν θα έρθει, όλο θα σας το πω ξανά, θα σας το πω και τώρα. Όταν θα πει ο Χριστός θα σου κουνήσω τη λυχνία.

Κάθε εκκλησία αντιπροσωπεύεται με μια λυχνία, με ένα κηροπήγιο, με ένα κερί, με μια λαμπάδα. Θα σου κουνήσω την λυχνία, θα πει θα σε μεταθέσω, και τις πήρε και τις επτά και τις μετέθεσε. Ποια ιστορική εκκλησία σήμερα υπάρχει στη Μικρασία; Ούτε μία, ούτε της Εφέσου, της Μεγάλης Εφέσου, ούτε της Σμύρνης, ούτε της Λαοδικίας, καμία εκκλησία δεν υπάρχει.

Οι λιχνίες που πουλήθηκαν οριστικώς το 1922.

Οριστικώς.

Αλλά ας είναι και αυτό σας το τόνισα από ιστορικών στοιχείων. Είναι πάρα πολύ σπουδαίο. Θα επανέλθω όμως όταν θα μιλήσουμε για τις επιμέρους επιστολές.

Ώστε λοιπόν, εδώ βλέπουμε ότι έχουμε την ποικιλία και ταυτοχρόνως την πληρότητα. Δηλαδή έχουμε πολλές πτυχές αλλά και ταυτοχρόνως όλες τις περιπτώσεις που υπάρχουν μέσα στις εκκλησίες. Λέγει ο Άγιος Ανδρέας Καισαρείας, διά του εβδοματικού αριθμού, το μυστικό των απανταχού εκκλησιών σημαίνει των απανταχού εκκλησιών.

Με τις επτά εκκλησίες, όλες τις εκκλησίες εννοεί και το παρόν ολόκληρο σύστημα ενώ και η εβδοματική περίοδος γίνεται. Όπως ακριβώς θεωρείται η Εβδομάς ως ένα σύμβολο της δημιουργίας του κόσμου ή της ζωής μας, κατά παρόμοιον τρόπον και ως Εβδομάς εδώ αναφέρεται με τον αριθμό 7 για να δείξει την πληρότητα της Εκκλησίας.

Γι' αυτό θα παρακαλέσω ότι θα αναλύσουμε στις επτά αυτές τις επιστολές που είναι σπουδαιότατες.

Μην νομίσετε ότι αναφέρονται στις τότε ιστορικές εκκλησίες, αλλά εις την πάντοτε υπάρχουσα έως τις συντελείας των αιώνων εκκλησία.

Χάρη σε εσάς και ειρήνη. Είναι ο χριστιανικός χαιρετισμός έντονου λειτουργικού χαρακτήρα. Χάρις σε εσάς και ειρήνη. Αυτός ο χαιρετισμός Ιωάννου του Ευαγγελιστού στην Αποκάλυψη είναι συντόμευση του χαιρετισμού του Αποστόλου Παύλου στην Δευτέρα προς Κορινθίους Επιστολήν του, 13,13. Λέγει, η χάρις του Κυρίου Ιησού Χριστού και η αγάπη του Θεού και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος. Βλέπετε λοιπόν τριαδικός ο Θεός. Μετὰ πάντων ἡμῶν, αμήν. Να είναι μαζί με όλους εσάς. Αυτόν τον τύπο χαιρετισμού δεν τον παίρνει ο Ιωάννης από τον Παύλο, ούτε ο Παύλος από τον Ιωάννη.

Φαίνεται ότι υπήρχε στην Εκκλησία του και είχε λειτουργικό χαρακτήρα και από την Εκκλησία παίρνει και ο Ιωάννης και ο Παύλος και ο Απόστολος Πέτρος και ο Απόστολος Ιούδας. Αυτός δε ο τύπος υπάρχει μέχρι σήμερα. Αναφέρεται στο προοίμιο της ευχής της Αγίας Αναφοράς όταν βγαίνει ο ιερεύς να ευλογήσει τον λαό. Αυτός ο ίδιος τύπος υπάρχει.

Συνεπώς, αγαπητοί μου, είναι ένας χαιρετισμός με έντονο λειτουργικό χαρακτήρα. Επειδή η χάρις του Θεού, ως ευμένεια του Θεού, πηγάζει από τον ιλαστήριον θάνατον του Χριστού Αλλά και η ειρήνη προέρχεται από τον Θεόν Πατέρα, τι λέει, από τον Ων και ο Ην και ο Ερχόμενος, που θα δούμε λίγο πιο κάτω Αλλά και το Πνεύμα το Άγιον από των Επτά Πνευμάτων θα πει πιο κάτω και του Υιού θα πει και από Ιησού Χριστού πιο κάτω.

Ο χαιρετισμός αυτός μετατρέπεται. Η λειτουργική ομολογία πίστεως είναι ένα σύμβολο ταυτοχρόνως πίστεως. Αυτό που είπαμεν, τον Αιθίοπα, τον Ευνούχο, ο Φίλιππος ο Διάκονος, του είπε, εάν ομολογείς ότι ο Ιησούς είναι ο Υιός του Θεού, ότι είναι ο Χριστός ο Υιός του Θεού, σε τίποτα δεν σε εμποδίζει να βαπτιστείς.

Πιστεύω, λέει, ότι είναι ο Ιησούς, ο Χριστός, ο Υιός του Θεού. Ομολογία πίστεως. Αργότερα όταν θα βγουν πολλές αιρέσεις το σύμβολο της πίστεως θα γίνει πιο λεπτομερές και είναι το γνωστό σύμβολο της πίστεως που έχουμε της Νικέας Πιστεύω εις ένα Θεόν Πατέρα Παντοκράτορα κτλ ώστε βλέπουμε λοιπόν εδώ έχουμε ένα πανάρχιο στοιχείο λειτουργικής ομολογίας πίστεως δηλαδή ομολογώ τη πίστη μου μέσα εις τον λειτουργικό χώρο Γιατί το πιστεύω που το λέμε, το πιστεύω το λέμε μέσα στο λειτουργικό χώρο, προκειμένου να τελέσουμε τη θεολειτουργία, προκειμένου να κοινωνήσουμε, πρέπει να ομολογήσουμε τη σωστή μας πίστη.

Συνεπώς, αυτός αγαπητοί μου ο χαιρετισμός του Αγίου Ιωάννου, του Ευαγγελιστού, είναι όπως σας είπα με έντονον λειτουργικό χαρακτήρα Αλλά η ώρα παρήλθε και πρώτα ο Θεός θα συνεχίσουμε την ερχομένη Κυριακή.